CURIOSIDADES

MATEMÁTICAS PARA EXPLICAR A LONGA VIAXE DAS BOLBORETAS MONARCA

Bolboreta monarca /Imaxe: Juan Emilio/periodismointernacional.org

Cando chega o outono, as bolboretas monarca emprenden a maior viaxe das súas vidas. Voan entre Canadá e México. Máis de 4.000 quilómetros que repiten de forma instintiva xeración tras xeración e que parecen impresos no seu material xenético.A evolución regaloulles un compás interno que utiliza o transcurso do tempo e a posición do Sol para dirixirse cara ao suroeste. Agora un grupo de investigadores conseguiu crear un modelo matemático, publicado pola revista Cell Reports, que reproduce os cálculos internos que leva a cabo o cerebro destes animais.

"As monarcas utilizan un compás solar para migrar, pero a posición do Sol non é suficiente para determinar a dirección correcta. Necesitan combinar esa información co momento do día para saber onde ir", afirma Eli Shlizerman, matemática aplicada na Universidade de Washington. Para iso dispoñen dun mecanismo molecular nas súas antenas que funciona como reloxo. Ademais, os seus grandes e complexos ollos infórmanlles da posición do astro rei. Deste xeito, se necesitan voar ao suroeste pola mañá farano co Sol á súa esquerda, mentres que se o fan pola tarde deixarano á súa dereita.

Con todo, "aínda non entendemos como este reloxo e o compás solar falan entre si para orientar o voo. Desde o punto de vista da neurobiología, esta é a principal pregunta", explica Steven Reppert, neurocientífico na Escola de Medicamento da Universidade de Massachusetts.

Para resolver este misterio, Shlizerman e Daniel Forger, matemático aplicado da Universidade de Michigan, desenvolveron un modelo de ecuacións que explica a actividade neuronal destas bolboretas. O resultado foi satisfactorio para Forger: "Examinamos en detalle diferentes comportamentos durante o voo das bolboretas e o modelo foi capaz de reproducilos. É emocionante".

O seguinte paso é utilizar a información que proporciona este modelo para desentrañar a maquinaria biolóxica que fai posible este mecanismo. Para Reppert, "isto pon de manifesto que non só se trata de animais belos. Son un tesouro biolóxico".

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

O VOLCÁN CHIMBORAZO GÁNALLE A PARTIDA AO EVEREST

Altura dende o centro da Tera / Imaxe: Instituto Xeográfico Militar de Ecuador. HEBER LONGÁS/EL PAÍS

Un grupo de expedicionarios franceses e ecuatorianos subiron ao volcán Chimborazo (6.268 metros sobre o nivel do mar), a montaña máis alta de Ecuador, en febreiro pasado, e colocaron no cume un sistema de posicionamento global (GPS) de alta precisión, que a través dunha antena de 60 centímetros de longo recibe o sinal de 15 satélites de diferentes países. “Para obter datos precisos deixamos o GPS durante dúas horas e logo procesamos a información que se almacenou nese lapso de tempo”, explica un dos expedicionarios do Instituto Xeofísico (IG).

Os resultados que arroxou a medición acábanse de coñecer e conclúen que o cume do volcán está a 6.384.415,98 metros do centro da Terra. Este novo cálculo confirma que o Chimborazo é o punto máis distante do centro da Terra, e por tanto máis próximo ao Sol, e está 40 metros por diante nesta clasificación da cima do nevado Huascarán, en Perú, que sería o segundo punto máis afastado.

A utilización de GPS, que ten unha marxe de erro de máis ou menos 10 centímetros, fixo gañar en 2001 tres metros á montaña máis alta de Europa, o Mont Blanc, que pasou de medir 4.807 a 4.810,4 metros segundo este sistema. O Everest, en Nepal, tamén foi medido co sistema GPS. Oficialmente conta 8.848 metros, aínda que segundo iste outro proceso é un pouco máis baixo, 8.846,4 metros. Con todo, o Everest, que é a montaña máis alta do planeta, está dous quilómetros por detrás do Chimborazo en canto á distancia do centro terrestre (6.382). A Terra ten maior radio no ecuador que nos polos, o que xoga a favor do Chimborazo na súa disputa honorífica co Everest.

A celebración dos 280 anos da primeira misión xeodésica (traballo dos franceses Charles-Marie da Condamine, Louis Godin e Paul Bouguer, xunto aos españois Jorge Juan e Antonio de Ulloa, que foron enviados polo rei de España Felipe V) foi un pretexto para lembrar a historia común de Ecuador e Francia.

FONTE: Xornal El País/Ciencia

A PLANTA MÁIS PEQUENA DO PLANETA: WOLFFIA ARRHIZA

Wolffia arrhiza / Imaxe:fairdinkumseeds.com

Wolffia arrhiza, é a planta máis pequena do planeta: pesa 0,5 gramos e o seu diámetro oscila entre 8,8 e 1,3 milímetros, o que fai que unha ducia delas caiba comodamente na cabeza dun alfinete. Acuática, frota na superficie das augas estancadas ou tranquilas, sendo orixinaria de Malaisia e Australia. Son nunha 40% proteína, o que as coloca ao mesmo nivel que a soia, e por iso utilízase como alimento.

FONTE: Revista Muy Interesante/Natureza

OS ANIMAIS MÁIS LONXEVOS

 A tartaruga Adwaita / Imaxe: taringa.net

George: É o nome que se lle puxo a unha lagosta americana capturada na costa de Newfoundland, en Canadá, en decembro de 2008. Entón estimouse que roldaba os 140 anos. Foi devolta ao mar pouco despois.

Adwaita: Crese que esta tartaruga de Aldabra, Geochelone gigantea, naceu cara a 1750. Ata a súa morte, en 2006 "tiña uns 255 anos", foi o habitante máis famoso do zoo de Alipore, na India.

Ming: Así bautizouse a unha ameixa de Islandia, Arctica islandica, achada en 2007. Uns investigadores da Universidade de Bangor, en Gales, estimaron que vivira 507 anos. 

Corais: Un equipo de investigadores de distintas institucións de EE. UU. determinaron que algúns especímenes de coral negro do xénero Leiopathes que se desenvolven preto das costas de Hawai viviron máis de 4.260 anos. Outros, do xénero Gerardia, coñecidos como corais dourados, teñen case 2.750 anos.

Turritopsis nutricula: Tras alcanzar a súa madurez sexual, estas medusas son capaces de reverter ao seu estado de pólipo nun ciclo que se pode repetir indefinidamente, o que lles confire unha certa forma de inmortalidade.

FONTE: Revista Muy Interesante/Natureza

UN POLBO CHAMADO "CASPER"

O polbo "Casper" / Imaxe:www.antena3.com 

Dan ganas de levarllo a casa, verdade? E non para metelo nunha pota. Este adorable polbo saíu á luz por pura casualidade, durante unha misión da Administración Nacional Oceánica e Atmosférica de EE. UU. (NOAA) en augas da illa Necker, uns 250 quilómetros ao noroeste do arquipélago de Hawai. 

Como sucedeu? O pasado 27 de febreiro, o barco Okeanos Explorer da NOAA atopábase nos arredores desa pequena illa. O seu obxectivo principal era recoller mostras xeolóxicas do fondo para mellorar o coñecemento do relevo submarino do Pacífico. Ademais, o submarino non tripulado Deep Discoverer, pilotado desde o navío, ía observar a vida mariña da zona.

Cando este vehículo teledirigido cruzaba unha área a 4.290 metros de profundidade, os seus cámaras captaron un polbo de escaso tamaño tranquilamente pousado nunha roca plana cuberta de sedimentos. Ata agora non se observaron cefalópodos deste tipo tan lonxe da superficie.

Os octópodos de augas profundas divídense en dous grupos: os polbos cirrados, que presentan apéndices ou papilas alongadas en forma de dedo ao longo dos costados dos tentáculos na rexión oral; e os non cirrados, que carecen deste trazo e aseméllanse aos polbos de augas máis superficiais.

O cefalópodo descuberto pertence ao segundo. Carece de cromatóforos (células con pigmentos no seu interior típicas destes animais) e ten pouca musculatura, o que se traduce nun aspecto fantasmal que fixo que se lle chame “Casper”, como o famoso fantasmita de debuxos animados.

Os especialistas pensan que pertence case con toda seguridade a unha especie non descrita, e que mesmo podería formar parte dun novo xénero descoñecido. Os polbos cirrados foron vistos a máis de 5.000 metros de profundidade, pero ata agora non se tiña noticia de polbos non cirrados por baixo dos 4.000 metros. Esa honra quedou para “Casper”, aínda á espera dun nome científico.

FONTE: Revista Muy Interesante/Natureza

O OTOYAC: UN RÍO TRAGADO POLA TERRA

O río Atoyac, antes e después de quedarse sen agua / EFE

Coma se alguén lle quitase un tapón á terra, o río Atoyac, no estado mexicano de Veracruz, desapareceu por un desaugadoiro natural. O estraño fenómeno ao que os científicos tentan atopar unha explicación produciuse tras abrirse unha fenda de 30 metros de longo por 20 de ancho no chan. Así, de súpeto, a terra tragouse un caudal enteiro.

Todo ocorreu hai unha semana, cando os poboadores de oito municipios da zona montañosa de Veracruz contemplaron con asombro, tras escoitar un enrome estrondo, que o río que lles daba auga aos seus cultivos desaparecera. "Démonos conta de que deixou de correr a auga e ao ir revisar atopámonos cun foxo", relataba unha veciña da zona.

Desde ese instante, 10.000 familias e algunhas industrias azucreiras quedaron sen a súa subministración natural de auga. "Non nos queda máis que rezar, non sabemos que nos espera. A Biblia di moitas cousas. Nós habemos sobreexplotado o río e agora estanos cobrando", explica.

Mentres, á espera de que a Biblia e os rezos poidan dar unha explicación a este estraño fenómeno, os científicos levan días traballando no suceso. Tanto a Comisión Nacional da auga como a Secretaría de Protección Civil de Veracruz están por unha banda traballando para desviar o caudal cen metros e evitar así a foxa e por outro buscando as causas dunha greta que se traga 200 litros de auga por segundo. As primeiras análises a apuntan ao terreo, pedra calcaria, que xa en anos anteriores sufrira algún derrube similar na zona.

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

O PORCO MANGALICA OU PORCO-OVELLA

 

Non se trata dunha mutación xenética creada nun laboratorio, senón dunha raza autóctona que reinou no Imperio Austrohúngaro. Os mangalica son porcos domésticos, aínda que cubertos dunha grosa capa de pelo que, en aparencia, aseméllase á la. O seu sorprendente relato vital levoulles a espertar a admiración tanto da emperatriz Sissi como de Ana Obregón no Formigueiro.

Eran un ben moi prezado no seu país de orixe, pero os conflitos bélicos e os cambios nos hábitos de consumo a punto estiveron de condenar a esta especie animal. "Nos seus bos tempos, a emperatriz Sissi encargábase persoalmente de que existisen granxas de produción que coidasen ao porco mangalica, pero Hungría formou parte do bando perdedor nas dúas guerras mundiais e viuse obrigada a pagar parte da súa débeda en especies", explica o responsable de comunicación de Monte Nevado (empresa española que axudou a salvar esta especie ao comercializar os seus produtos derivados).

O porco mangalica é unha raza de porco doméstico (Sus scrofa domestica) autóctona de Romanía que ten as súas orixes nos cruces da primitiva raza do tronco mediterráneo, Sumadia (tronco ao que tamén pertence o porco ibérico) coas razas Szalontai e Bakonyi (típicas razas semi-salvaxes dos Cárpatos). Dependendo da súa cor distínguense catro tipos de mangalica: o vermello, o negro (extinguido na actualidade), o louro (ao que corresponden o 80%) e o golondrino.

O mangalica ten un pelo moi groso e longo que parece la no inverno pero que cambia na primavera por unhas serdas ensortixadas, claras e brillantes. A pel da zona dos ollos e do disco nasal mostra unha pigmentación negra, retirando da cría os animais que non a presentan. A cor das súas uñas tamén é negro. O mangalica presenta unha proporción de graxas e touciño moi elevadas.

FONTE: Verne/Xornal El País

NINGÚN ANIMAL VOA TAN LONXE COMA ESTA LIBÉLULA

 O corpo e as ás da libélula Pantala flavescens evolucionaron de forma que o insecto pode cubrir longas distancias planeando coa axuda das correntes de aire /  Imaxe: Greg Lasley

Esta pequena gran voadora duns 4 centímetros de lonxitude parece ser o animal capaz de voar distancias máis longas, ata o punto de cubrir miles de quilómetros para pasar dun continente a outro.

Os científicos da Universidade Rutgers-Newark basearon o seu traballo (publicado na revista revista Plos One) na análise xenética. Ao estudar as poboacións desta libélula en lugares tan apartados entre si como Texas, o leste de Canadá, Xapón, Corea do Sur, India e Sudamérica, atoparon que a gran similitude dos seus perfís xenéticos só tiña unha explicación: os insectos cobren enormes distancias para o seu pequeno tamaño, se aparean en lugares afastados e crean unha base xenética mundial que sería imposible se non se mesturasen.

Como explica unha das responsables da investigación, "se a Pantala de Norteamérica só se cruzase coa Pantala de Norteamérica, e a Pantala de Xapón só se cruzase coa Pantala de Xapón, veriamos diferenzas xenéticas entre unhas e outras. Pero como non é así, debe de haber unha mestura de xenes ao longo de vastas distancias".

E como llas apaña esta libélula para completar os seus voos transatlánticos? A clave está na súa evolución. "A superficie das súas ás aumentou de tamaño para que o vento as impulse. Baten moito as ás e logo planean durante longos períodos, o que lles aforra moita enerxía".

Os científicos documentaron migracións deste insecto entre a India e África, saltos que esixen cruzar o Océano Índico. As libélulas necesitan un clima húmido para reproducirse, e por iso abandonan a India cando chega a estación seca.

Os exemplares máis fortes poden facer a viaxe de vez, aproveitando incluso os ventos tempestuosos; outros van parando polo camiño en illas nas que se aparean, que a seguinte xeración ?desenvolvida nunhas poucas semanas?  usará como base de despegamento para continuar o longo camiño expansivo da súa especie.

FONTE: Revista Muy Interesante/Natureza