CURIOSIDADES

INVENTORES QUE SE ARREPENTIRON DAS SÚAS CREACIÓNS

Aínda que se realizaron moitos descubrimentos e inventos científicos ao longo da historia da humanidade, a gran maioría deles desenvolvéronse entre os séculos XIX e XX. Foron días nos que a ciencia moderna comezou a despegar e cambiar o mundo.

A algúns dos creadores ocorréronselles dispositivos, equipos, ferramentas e máquinas brillantes que aínda usamos hoxe, mentres que outros abriron as portas para que as xeracións futuras fixésenos realidade e mesmo mellorasen. E é que, na actualidade pode parecer que estamos constantemente observando o lanzamento de novas innovacións e descubrimentos emocionantes. Con todo, moitas das novas ideas e tecnoloxías que están a dar forma ao noso mundo moderno a miúdo remóntanse a séculos atrás nas súas orixes.

Algúns revolucionaron a nosa historia, como a roda. Aínda que a primeira roda probablemente desenvolveuse ao redor do ano 4.000 a.C., foi un dispositivo que marcou un antes e un despois na nosa historia, permitindo, por exemplo, combinalo cun eixo e crear unha roda de oleiro que viraba libremente grazas ao seu mecanismo de roda-eixo. Foron desenvolvidos inicialmente na antiga Mesopotamia e o exemplo máis antigo que se conserva dun dispositivo como este achouse en Ur e data de, aproximadamente, 3.100 a.C.

Inventos como o teléfono, a televisión ou o computador definiron a nosa historia e inventores como Leonardo dá Vinci, Nikola Tesla, Thomas Alva Edison ou Alexander Graham Bell transformaron a nosa sociedade.

Pero hai unha serie de inventores que, a pesar de que as súas creacións coparon os titulares dos medios de comunicación da época, arrepentíronse dos seus propios inventos, atormentando continuamente a súa conciencia.

Queres coñecer de que científicos falamos? Pois comezamos!

1. Robert Oppenheimer: bomba atómica

Julius Robert Oppenheimer (Nova York - 22 de abril de 1904, Princeton-Nova Jersey - 18 de febreiro de 1967. Físico teórico estadounidense de orixe xudía e profesor de física na Universidade de California, Berkeley), considerado o pai da bomba atómica, ocupou o cargo de Director do Laboratorio dos Álamos durante a época da Segunda Guerra Mundial. Os países loitaban entre si, mentres millóns de persoas morrían cada día e o conflito non tiña visos de parar. Mentres fabricaban a bomba atómica, o equipo científico creu que con este invento asentarían un mundo máis seguro para todos os cidadáns -do seu país-. Con todo, unha vez lanzadas as bombas atómicas e contemplar a morte e destrución masiva de millóns de xaponeses, arrepentíronse do seu magno invento. Oppenheimer expuxo que a guerra adormentara á humanidade e que foi un erro imperdoable crear tal arma de destrución masiva que outorgou a vitoria a Estados Unidos da forma máis dramática e cruel posible.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es e gl.wikipedia.org      Imaxe: gl.wikipedia.org

O CANGREXO MÁIS RARO DO MUNDO

Imaxes: Masato Hattori e Daniel Ocampo R. (Vencejo Films)

Descrito por primeira vez en 2019, os restos fosilizados dunha especie extinta de cangrexo braquiurano chamada Callichimaera perplexase, acháronse en Boyacá, Colombia, e Wyoming, Estados Unidos. O fósil, atopado concretamente, nunha capa de rocha do Cretácico en Ándelos de Colombia, presentaba unha conservación extraordinaria tanto dos elementos externos do ollo como do tecido neural óptico interno. Non é habitual (máis ben todo o contrario), xa que zonas tan delicadas como os ollos non adoitan conservarse ben ao longo do tempo.

Esta criatura, de hai 95 millóns de anos, presentaba grandes ollos compostos sen concas, garras dobradas, pezas bucais en forma de patas, unha cola exposta e un corpo longo. Agora, unha nova investigación dilucidou que o sistema visual de Callichimaera perplexa era impresionante: os seus ollos representaban aproximadamente o 16% do tamaño total do seu corpo. Unha característica inusual e rechamante, sobre todo, tendo en conta que os cangrexos vivos adoitan ter pequenos ollos compostos situados ao final dun longo talo cunha órbita para cubrirse e protexerse.

Tratábase dun depredador moi visual que habitaba ambientes ben iluminados, segundo esta nova investigación dirixida por paleontólogos da Universidade de Yale (EE. UU.) e que recolle a revista iScience.

Os especímenes que temos do inusual cangrexo do Cretácico conservan algúns tecidos oculares moi delicados que normalmente non se conservan, comenta Kelsey Jenkins, estudante de posgrao na Universidade de Yale. “Isto inclúe cousas como facetas e tecidos ópticos internos. Esta excelente conservación é rara”.

Os investigadores analizaron case 1.000 cangrexos vivos e fósiles, incluídos cangrexos en diferentes etapas de desenvolvemento, cun total de 15 especies distintas de cangrexos. Compararon o tamaño dos ollos dos crustáceos e a rapidez coa que medraban. Callichimaera perplexase encabezou a lista en ambas as categorías. Os seus ollos eran aproximadamente o 16% do tamaño do seu corpo. Se algo ten ollos tan grandes, sen dúbida son animais moi visuais, expón Jenkins. Como comparación, sería coma se os nosos ollos medisen uns 23-25 centímetros.

E é que os ollos son cruciais na contorna. Serven para atopar comida, parella, evitar aos depredadores, localizar presas potenciais... e tamén axuda ao reloxo interno do organismo a diferenciar o día da noite.

A agudeza visual deste cangrexo prehistórico era similar á das libélulas -que se atopan entre os principais depredadores do mundo dos insectos-, e un camarón mantis.

Os cangrexos cuxos ollos crecen moi rápido teñen unha maior inclinación visual, probablemente sexan moi bos depredadores que usan os seus ollos cando cazan, mentres que os ollos de crecemento lento tenden a atoparse nos cangrexos carroñeiros que son menos dependentes da vista, aclara Derek EG Briggs, investigador da Universidade de Yale e coautor do estudo.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es

POR QUE VEMOS AS FASES DA LÚA?

Fotografía resultado dun mosaico de 40 imaxes individuais de diferentes partes da Lúa

A Lúa é un obxecto rochoso que non ten atmosfera nin emite luz de igual maneira que non emite luz unha roca que nos atopamos no campo. Cando miramos de noite cara ao ceo, só vemos a parte da Lúa que nese momento está a ser iluminada polo Sol. É algo similar a pasear de noite polo campo e iluminar unha pedra cunha lanterna. Só vemos a parte da rocha iluminada pola luz da nosa lanterna, o resto queda na escuridade. No caso da Lúa, non somos nós os que a estamos iluminando cunha lanterna superxigante senón o Sol e por iso non podemos controlar que parte vemos. A posición relativa do Sol, a Terra e a Lúa determina que vexamos unha fracción maior ou menor.

Todos sabemos que a Lúa vira ao redor da Terra. Cando estamos nese momento do xiro no que o Sol, a Terra e a Lúa áchanse aproximadamente aliñados nesa orde, desde a Terra podemos ver a cara iluminada da Lúa ao completo e é o que chamamos “lúa chea”. No caso oposto, cando a orde de aliñación é Sol, Lúa e Terra non podemos ver a cara iluminada polo Sol e é o que chamamos “lúa nova”. As posicións intermedias corresponden á lúa crecente ou minguante.

Falamos de lúa crecente cando cada día vemos unha fracción máis grande da cara iluminada, dito doutra maneira, é o período que vai desde a lúa nova á lúa chea. A lúa crecente vese no hemisferio norte con forma de D (arco iluminado cara á dereita) e con forma de C (arco iluminado cara á esquerda), no hemisferio Sur. Dicimos que a Lúa está en fase minguante ou decrecente cando cada día vemos menos porción, é dicir, é o período que comeza coa lúa chea e termina coa lúa nova. No hemisferio norte a lúa decreciente aparece con forma de C, mentres no hemisferio sur vese con forma de D.

O ciclo lunar dura aproximadamente 29 días e 12 horas. Este é o tempo necesario para que se repita a mesma fase lunar, ou devandito noutros termos, para que se repita a mesma posición relativa do Sol, a Terra e a Lúa. Con todo, o tempo que tarda a Lúa en completar unha órbita ao redor da Terra é algo menor, aproximadamente 27 días e 7 horas. A diferenza entre os dous tempos débese a que mentres que a Lúa vira ao redor da Terra, a Terra tamén está a virar ao redor do Sol. E os dous ciclos non coinciden exactamente porque a Terra “móvese”.

Ademais das fases lunares, os terrestres temos outras evidencias de que a Lúa está a virar ao redor do noso planeta. A Lúa, do mesmo xeito que o Sol e todos os astros, salgue e ponse cada día. Debido ao xiro da Lúa ao redor do noso planeta, a hora á que a Lúa aparece no horizonte atrásase uns 50 minutos cada día, volvendo repetirse a mesma hora en aproximadamente un ciclo lunar.

A importancia cultural das fases lunares é enorme. Desde a antigüidade utilizáronse para crear calendarios. Xa en Babilonia medían o tempo con meses lunares. Os nosos meses tamén son lunares aínda que os redondeamos fixando a duración en 30 días. E hai calendarios relixiosos, como o musulmán, que seguen estritamente os ciclos lunares.

Unha pregunta que todos nos fixemos algunha vez é por que non hai unha eclipse de Sol todos os meses. Non ocorre así porque o plano no que vira a Lúa ao redor da Terra está inclinado uns 5 graos con respecto ao plano no que vira a Terra ao redor do Sol. Todos os meses pasamos pola fase de lúa nova na que a Lúa se atopa entre o Sol e a Terra, pero só cando o tres astros están perfectamente aliñados prodúcese unha eclipse de Sol. Cada eclipse de Sol é visible só desde certas zonas da Terra. Para ver unha eclipse total de Sol desde un mesmo lugar da Terra hai que esperar centos de anos. Afortunadamente, nós temos que esperar menos porque en España poderase observar unha eclipse total de Sol o 12 de agosto de 2026.

A Lúa vaise afastando aos poucos de nós, a un ritmo duns 3,8 centímetros cada ano. Chegará un momento no que se verá máis pequena e xa non poderá eclipsar ao Sol.

FONTE: Asunción Fuente/elpais.com/ciencia

OS 10 ANIMAIS MÁIS INTELIXENTES DO MUNDO (X-FIN))

Remato coa listaxe dos 10 animais máis intelixentes do mundo, tendo en conta que a intelixencia non é exclusiva do ser humano. O reino animal está integrado por ao redor dun millón de especies diferentes e algunhas delas teñen habilidades cognitivas asombrosas. E non só instintivas, tamén racionais. Memoria, sentimentos, emocións, resolución de problemas de pensamento, entendemento ou razoamento, consecución de obxectivos, adaptación á contorna, capacidade de comprensión, calidades comunicativas… Algúns animais teñen mesmo conciencia de si mesmos.

10. Papagaio

Hai 369 especies diferentes. Contan cun sofisticado sistema de vocalización que permítelle imitar todo tipo de sons, incluídas as voces humanas. Pero varios estudos demostraron que poden comprender o significado deses sons ou, polo menos, de asocialos a un obxectivo concreto; por exemplo, poden aprender a dicir “dáme unha galleta” cando teñen fame. No seu hábitat utilizan obxectos da natureza como ferramentas para conseguir comida. Actúan en grupo para conseguir obxectivos ou para resolver problemas despois de analizar a situación. Son capaces de resolver puzzles e de recoñecer decenas de palabras, cores e formas.

Outros animais que poderían estar nesta listaxe son o gato, capaz de aprender rapidamente e cun sistema sensorial moi sofisticado; a candorca, con capacidades similares ás dos golfiños, capaz de comunicarse e interactuar cos seus conxéneres e de coordinarse para resolver problemas; a formiga, o insecto con maior masa cerebral, cunha complexa organización social, que se coordina coas súas conxéneres para establecer métodos de defensa e ataque; a pomba, que lembra imaxes e memoriza rutas durante anos e que, segundo algúns científicos, recoñécese ante un espello; o esquío, capaz de reter moita información gráfica grazas á súa gran memoria, e de realizar trucos e desenvolver estratexias para alimentarse e sobrevivir; ou o mapache, que lembra a solución de problemas complexos durante anos e pode mesmo abrir fechaduras.

Así remato esta serie na que queda claro que a intelixencia non é exclusiva do ser humano.

FONTE: Ramón Díaz/farodevigo.es

OS 10 ANIMAIS MÁIS INTELIXENTES DO MUNDO (IX)

Contúo coa listaxe dos 10 animais máis intelixentes do mundo, tendo en conta que a intelixencia non é exclusiva do ser humano. O reino animal está integrado por ao redor dun millón de especies diferentes e algunhas delas teñen habilidades cognitivas asombrosas. E non só instintivas, tamén racionais. Memoria, sentimentos, emocións, resolución de problemas de pensamento, entendemento ou razoamento, consecución de obxectivos, adaptación á contorna, capacidade de comprensión, calidades comunicativas… Algúns animais teñen mesmo conciencia de si mesmos.

9. Rata

É un animal moi sociable, actúa con lóxica para resolver problemas e é capaz de planificar e elaborar estratexias. É a especie que máis test de intelixencia pasou e mostra sempre resultados asombrosos. As ratas son extraordinarias resolvendo labirintos e teñen unha memoria prodixiosa: cando aprenden unha ruta xamais a esquecen. Algúns estudos concluíron que son animais sensibles, que padecen tensións, que senten empatía e mesmo que sofren remorsos cando realizan unha mala acción. Son capaces de aprender, memorizar e asimilar todo tipo de conceptos complexos. As ratas domésticas, ademais, poden chegar a aprender trucos e a responder ao seu propio nome.

Mañá rematamos!

FONTE: Ramón Díaz/farodevigo.es

OS 10 ANIMAIS MÁIS INTELIXENTES DO MUNDO (VIII)

Contúo coa listaxe dos 10 animais máis intelixentes do mundo, tendo en conta que a intelixencia non é exclusiva do ser humano. O reino animal está integrado por ao redor dun millón de especies diferentes e algunhas delas teñen habilidades cognitivas asombrosas. E non só instintivas, tamén racionais. Memoria, sentimentos, emocións, resolución de problemas de pensamento, entendemento ou razoamento, consecución de obxectivos, adaptación á contorna, capacidade de comprensión, calidades comunicativas… Algúns animais teñen mesmo conciencia de si mesmos.

 8. Can

O grao de intelixencia depende da raza (existen 343). Border collie, caniche, pastor alemán, golden retriever, dóberman pinscher e labrador son as razas máis intelixentes. Os cans son capaces de adquirir novos coñecementos e de aprender todo tipo de sinais e directrices rapidamente. Cóntanse entre os poucos animais capaces de interpretar o estado de ánimo dos seres humanos. Aplican a lóxica, senten empatía e teñen unha gran memoria. Son capaces de adaptarse a novos escenarios e de buscar solucións a problemas. Son moi sensibles e senten emocións complexas: dor, alegría, medo, tristeza, ansiedade, depresión… Teñen gran intelixencia instintiva, adaptativa e de traballo e obediencia.

Mañá seguiremos!

FONTE: Ramón Díaz/farodevigo.es

COMO SE MIDE A ALTURA DAS MONTAÑAS?

O xeógrafo galés George Everest (1790-1866) / bbvaopenmind.com/ciencia

Como se medía a altura das montañas ao principio? Hai un par de séculos, utilizábase a variación da presión atmosférica. Por exemplo, en 1802 Alexander von Humboldt mediu a altura do volcán Chimborazo, que está no Ecuador. Para facelo utilizou un barómetro. Subiu ata o cume e simplemente usando as leis de Torricelli, como a presión diminúe coa altitude non de maneira totalmente lineal pero case, puido calcular a altura aínda que só aproximadamente. O problema con este método é que as condicións meteorolóxicas locais tamén fan que varíe a presión polo que é impreciso.

Máis tarde houbo toda unha corrente á que pertencía George Everest, o topógrafo británico que deu nome á montaña do Himalaya nos anos cincuenta do século XIX, na que se empezou coa triangulación. Isto como funciona? Se vostede está nun punto ao pé da montaña e coñece perfectamente a distancia que o separa dela, cun aparello que mide con moita exactitude os ángulos e que se chama teodolito podes coñecer o ángulo formado pola liña que une o cumio da montaña co punto no que estás e a horizontal. Así, coñecendo un lado do triángulo (a distancia horizontal á montaña ou cateto adxacente) e a tanxente do ángulo, por trigonometría, podes calcular a altura da montaña (o cateto oposto). Pero este método tamén tiña problemas porque a máis distancia do pé da montaña, máis imprecisión na altura calculada. Para obter medidas máis fiables, o que facían era unha serie de pequenos triángulos rectos intermedios para obter a altura total.

Pero tamén neste caso pode haber controversia porque, onde pomos o 0? E é que a altura mídese con respecto a un referente. Antigamente xa se sabía que o nivel do mar, que podía ser un excelente 0, oscilaba. O que se facía era unha media entre os niveis máximos e mínimos das mareas. Actualmente, sabemos algunhas cousas máis. A primeira é que a Terra non é perfectamente esférica. É un elipsoide que está achatado nos polos e é máis ancho no ecuador simplemente pola rotación. E iso inflúe nas medidas das montañas. Se ti mides o Everest con respecto ao centro da Terra, está máis baixo que o Chimborazo porque o Everest non está no ecuador, mentres que o Chimborazo si o está, así que con respecto ao centro da Terra, está máis “alto” que o Everest nuns 1.800 metros.

Tamén sabemos agora que os niveis do mar varían da orde duns 100 metros debido á diferenza de atracción gravitatoria xerada pola distribución heteroxénea das masas no interior do planeta. Este efecto tense que engadir á atracción da Lúa responsable das mareas… Entón, onde pomos o 0 para medir as montañas? No que se chama o xeoide. Imaxinamos que debaixo do Everest, ou calquera outra montaña, segue a auga dos océanos. A altura deste suposto océano adoptaría o que se chama unha equipotencial de gravidade. É dicir que a gravidade sería a mesma ao longo de toda esa superficie. Isto calcúlase con gravimetría. Tomando a gravidade en diferentes puntos pódese dicir a que altura teórica estaría o nivel do mar imaxinario, o xeoide: esa é a superficie de referencia para calcular a altura dun cumio.

Pero este paso evítase co GPS, que é o método que usamos ao día de hoxe para medir a altura das montañas. Neste caso tamén se mide mediante triangulación pero a diferenza é que contamos cun referente externo. Os satélites do GPS fan como unha especie de rede de referencia. Con respecto a esa rede de referencia mídense distintos puntos con precisións que son impresionantes, da orde de milímetros a distancias de centenares de quilómetros.

FONTE: Ana Crespo-Blanc/elpais.com/ciencia

OS 10 ANIMAIS MÁIS INTELIXENTES DO MUNDO (VII)

Contúo coa listaxe dos 10 animais máis intelixentes do mundo, tendo en conta que a intelixencia non é exclusiva do ser humano. O reino animal está integrado por ao redor dun millón de especies diferentes e algunhas delas teñen habilidades cognitivas asombrosas. E non só instintivas, tamén racionais. Memoria, sentimentos, emocións, resolución de problemas de pensamento, entendemento ou razoamento, consecución de obxectivos, adaptación á contorna, capacidade de comprensión, calidades comunicativas… Algúns animais teñen mesmo conciencia de si mesmos.

7. Cabalo

É un animal moi intelixente, cun sistema emocional moi parecido ao do ser humano. Os cabalos son seres moi sensibles e emocionais, ademais de nobres e fieis. Poden crear vínculos moi intensos con humanos. Son mesmo capaces de comprender emocións nas persoas: ‘len’ as expresións de enfado e alegría. En definitiva, decátanse do estado de ánimo dos seres humanos que os rodean. Entenden palabras e teñen gran capacidade de aprendizaxe. A súa intelixencia varía segundo a raza (existen máis de 300) e depende en gran medida das súas condicións de vida: os que viven encerrados presentan un pobre desenvolvemento intelectual. Son moi curiosos, e capaces de lembrar sucesos, lugares e a persoas.

Mañá seguiremos!

FONTE: Ramón Díaz/farodevigo.es