DOCENCIA

CLUB DA COMEDIA... CIENTÍFICA

 

FameLab naceu en 2005 grazas a unha idea orixinal do Festival de Cheltenham, cuxo principal obxectivo é fomentar a divulgación da ciencia identificando, formando e dando a coñecer novos talentos da ciencia a través dun formato innovador: o monólogo científico. Desde 2007, grazas á asociación co British Council,  FameLab celébrase en máis de 30 países de Europa, Asia, África e Estados Unidos. Xa son máis de 7.000 investigadores de todo o mundo os que participaron nalgunha das súas edicións.

En España, quen organiza Famelab é a Fundación Española para a Ciencia e a Tecnoloxía (FECYT).

Para que coñezades algúns dos que loitaron polo primeiro posto desta sétima edición, comezo unha serie de monólogos que seguro que deixaranvos coa boca aberta e un sorriso na cara.

Comezamos!

Un dos semifinalistas desta edición foi Mariola Penadés Fons (Fundación para o Fomento da Investigación Sanitaria e Biomédica da Comunitat Valenciana). O seu monólogo "HISTORIA DUN SECUESTRO"

Que o disfrutedes. Mañá outro! 

FONTE: fecyt.es

DÍA DAS LETRAS GALEGAS 2019

 

Hoxe celebramos o DÍA DAS LETRAS GALEGAS, e niste ano, 2019, adicaselle a ANTÓN FRAGUAS.

Membro das Irmandades da Fala e do Seminario de Estudos Galegos (SEG) na mocidade, historiador, etnógrafo, director e presidente do Museo do Pobo Galego, profesor depurado polo franquismo e querido polo alumnado, narrador oral excepcional e intelectual cunha popularidade pouco común, Antonio Fraguas Fraguas (Loureiro, Cotobade, 1905 – Santiago de Compostela, 1999) dedicou a vida ao estudo da cultura e do territorio galegos desde distintos eidos, con especial atención e mestría á antropoloxía. Cos seus traballos e conferencias contribuíu ademais a defender o galego como lingua de expresión válida para calquera coñecemento, unha idea cuxa reivindicación segue a ser necesaria.

Para coñecer amplamente a súa biografía e obra, preme AQUÍ.

Eu traballei sempre por e para Galicia. Unhas veces acertei, outras non; pero en todo canto levo feito puxen sempre toda a miña ilusión, todo o pouco que sei, sen esperar nunca nada a cambio. A miña modesta obra non é máis que un pequeniño gran de area no montón que foron facendo todos aqueles que, de moi distintas maneiras e cadaquén ó seu xeito, traballaron ó longo dos anos, traballan agora e seguirán traballando arreo no futuro, sempre desinteresadamente, non máis que polo ben de Galicia. Por amor á nosa Terra.                                  

Antonio Fraguas Fraguas

FONTE: academia.gal

O NEUTRINO

 

O neutrino é unha partícula que sempre foi moi misteriosa porque é moi difícil de detectar. Trátase dunha partícula elemental subatómica que ten unha masa moi, moi pequena, un espín dun medio, e non teñen carga, por iso chámanse  neutrinos porque son neutras. Con estas características é moi raro que interaccionen coa materia e por iso son tan complicadas de atopar xa que atravesan a materia igual que a luz atravesa un cristal. E como teñen esa masa tan pequena, de feito ao principio críase que non tiñan masa, móvense a velocidades próximas á da luz.

Os neutrinos xorden en procesos nucleares: no Big Bang, nos núcleos das estrelas e tamén nos aceleradores de partículas. Das catro forzas fundamentais que existen no universo: electromagnética,  gravitatoria, débil e forte, os  neutrinos só ven afectados pola gravitatoria dunha maneira moi pequena e a débil. Ao non ter carga non interaccionan coa forza electromagnética e tampouco interaccionan coa forza forte.

Ao principio, o  neutrino foi só unha hipótese. Coñecíase a desintegración beta que é a que se produce cando nos núcleos inestables hai un cambio na relación de neutróns e protóns. Os núcleos están formados por neutróns e protóns pero cando se desintegran ás veces emiten unha partícula e o neutrón pode pasar a protón e o protón a neutrón. Pero a desintegración beta non cumpría a lei de conservación da enerxía que é unha lei fundamental da física. O investigador  austriaco Wolfgang  Pauli propuxo en 1930 a idea de que había unha partícula que non tiña carga, e el pensaba que tamén unha masa despreciable, e que era a que levaba a parte de enerxía que faltaba. Chamouna neutrino. Era só unha hipótese e de feito el mesmo escribiu que o que acababa de propoñer era algo que non se ía a poder demostrar nunca. Con todo, en 1956 construíuse un detector de neutrinos e confirmouse a súa existencia.

Pero ocorría que naquel detector contábanse moi poucos neutrinos, ao redor dun terzo do que calculaba que podía haber. E iso era porque hai tres tipos de neutrinos e só detectaban un. Na desintegración beta un neutrón se  desintegra nun protón e emite un electrón e un antineutrino, e ese antineutrino é o que fai que se conserve a enerxía. Se a reacción é co protón, o que emite é un neutrón e un positrón, é dicir, un electrón con carga positiva, e un neutrino. Nesas reaccións que se producen nos núcleos inestables non varía a suma total de neutróns e protóns, o que varía é a relación entre eles. Ou sexa a sumatoria de n + p sería constante pero subiría o número de neutróns e baixaría o de protóns ou ao revés. 

Como era evidente que os  neutrinos non se ían a poder detectar directamente, o que idearon os científicos e científicas para atopalos foi crear aparellos que puidesen medir as reaccións que provocaban nalgúns elementos. Por exemplo, se se poñía como detectora a auga pesada, un neutrino incidente podía dar a súa enerxía ao líquido e crear un electrón. Ese electrón tería unha velocidade moi próxima á da luz porque adquiriría unha enerxía forte e produciría unha radiación que se chama radiación Cherenkov que é azul e vese. Tamén se utilizou cloro disolto nun tanque, porque cun átomo de cloro máis o neutrino fórmase un átomo de argon inestable, o que hai que facer aí é contar os átomos de argon que apareceron e así sábese cantos neutrinos detectáronse. Tamén se fai con galio que cun neutrino convértese en xermanio inestable. E a esta reacción, ironicamente, chamáballa  Alsacia Lorena porque como o neutrino provoca que o galio convértase en xermanio, ocorría como coa rexión fronteiriza entre Francia e Alemaña que ao longo da historia pasou dun país a outro.

Imaxínate o difícil que son de detectar que cando as persoas que investigan física fan chistes sobre os  neutrino píntanos sempre como unha pantasma. Pero detectalos foi moi importante para confirmar o modelo estándar que é o que temos para explicar todas as reaccións entre as partículas.

FONTE: Pila López Sancho/lepais.com/ciencia

TERRA PLANA OU ESFÉRICA

 

José Luis Crespo ten 25 anos é natural de Valdepeñas, rematou a carreira de Física na Universidade Autónoma de Madrid e actualmente traballa como Freelance para a súa Canle de YouTube QuantumFracture, creda en 2013, na que se adica a amosar o "incriblemente tolo" que é o universo mediante animacións e explicacións.

Hoxe escollino para zanxar unha polémica que parece rexudir e que eu pensei xa superada: Terra esférica ou plana?

VENUS NON É O VECIÑO MÁIS PRÓXIMO Á TERRA, SENÓN MERCURIO

Sistema Solar/ Imaxe: NASA/physicstoday

Estudámolo na escola, lémolo nos manuais de astronomía e respondemos de forma case automática cando alguén nolo pregunta: entre todos os planetas do Sistema Solar, Venus é o máis próximo á Terra.

E con todo, non é certo. En realidade, o planeta máis próximo a nós non é o Luceiro da Alba, senón Mercurio. E aínda que si que é verdade que Venus é o mundo que máis se achega á Terra en momentos concretos da súa órbita, tamén o é que Mercurio é o que, como media, pasa máis tempo sendo o mundo máis próximo.

Nun comentario publicado a semana pasada en Physics Today, en efecto, Tom Stockman, Gabriel Monroe e Samuel Cordner aseguran que "debido a algún tipo de descoido, ambigüidade ou pensamento  grupal, quen ten que divulgar a Ciencia difundiron información baseada nunha suposición errónea acerca de cal é distánciaa media entre planetas".

"Varios sitios web educativos, ecriben os autores, como The Planets and Space Dictionary, publican as distancias que hai entre cada par de planetas, e todos mostran que Venus é o máis próximo á Terra como media. Pero todos están equivocados. Incluso a literatura da NASA dinos que Venus é ’o noso veciño  planetrio máis próximo’, o cal é certo só se estamos a falar de que planeta ten a aproximación máis próxima á Terra, pero non se queremos saber cal é o planeta que, como media, está máis preto de nós".

Normalmente, cando se calcula a distancia que hai entre dous planetas, adóitanse restar as distancias medias deses mundos ao Sol. Pero aí, precisamente, é onde está o erro, xa que ese cálculo só serve para coñecer a que distancia están dous planetas cando se atopan no punto máis próximo posible o un do outro. E resulta que, en ocasións,  Venus atópase xusto no lado oposto do Sol, porque os dous planetas (Venus e a Terra), móvense a diferentes velocidades.

No seu comentario, os investigadores explican como idearon unha nova técnica matemática, chamada "método de punto-círculo", para medir con máis precisión a que distancia atópanse realmente dous planetas entre si. O método permite establecer unha media coa distancia á que o planeta se atopa nun gran número de puntos ao longo da súa órbita, e ten en conta tamén canto tempo pasa cada planeta a unha distancia concreta dos demais.

Calculando desta maneira, resulta que foi Mercurio o que está máis preto da Terra durante a maior parte do tempo. E non só iso, senón que Mercurio resultou ser tamén o planeta máis próximo a Saturno,  Neptuno, Marte e todos os demais planetas do Sistema Solar. Para chegar a esta sorprendente conclusión, os investigadores verificaron os seus achados trazando as posicións concretas de todos os planetas do Sistema Solar nas súas órbitas cada 24 horas durante un período de 10.000 anos.

"Ao utilizar un método máis preciso para estimar distáncia media entre dous corpos en órbita, aseguran os investigadores no seu artigo, atopamos que esa distancia é proporcional ao radio relativo das súas órbitas internas. Noutras palabras, Mercurio está máis preto da Terra, como media, que  Venus, porque orbita máis preto do Sol. Ademais, Mercurio é tamén o veciño máis próximo, como media, de cada un dos outros sete planetas do Sistema Solar".

Para terminar de entendelo, imaxine que o seu veciño da porta do lado pasa oito meses ao ano no estranxeiro. Se lle preguntan cal é o seu veciño máis próximo, que respondería? Cando está na casa, sen dúbida o máis próximo sería o veciño da porta contigua, pero cada vez que se fose de viaxe o seu veciño máis próximo pasaría a ser o da seguinte porta. E xa que o seu veciño inmediato pasa fóra de casa oito meses cada ano, resulta que sería o veciño da porta seguinte o que, durante máis tempo, é en realidade o seu veciño máis próximo.

FONTE: J. Manuel Nieves/abc.es/ciencia

CHEGOU A PRIMAVERA

Primavera / Imaxe: elconfidencial.com

Hoxe, 20 de marzo, ás 22:58 horas comeza a primavera. A estación terá unha duración de 92 días e 18 horas, ata o 21 de xuño, cando comece o verán.

Por convenio, o inicio das estacións prodúcese naqueles instantes en que a Terra se atopa en determinadas posicións da súa órbita ao redor do Sol.

No caso da primavera, esta posición é aquela en que o centro do Sol, visto desde a Terra, cruza o  ecuador celeste no seu movemento aparente cara ao norte. Cando isto sucede, a duración do día e a noite practicamente coinciden, e por iso, a esta circunstancia lla chama tamén equinoccio de primavera. Neste instante no hemisferio sur iníciase o outono.

A primavera é a época do ano en que a lonxitude do día alóngase máis rapidamente. A latitudes da Península, o Sol sae polas mañás antes que o día anterior e ponse despois pola tarde. Como consecuencia, ao comezo da primavera o tempo en que o Sol está por encima do horizonte aumenta case tres minutos cada día á latitude da península.

Boa primavera a tod@s!

LUZ CINCENTA E LUZ ZODIACAL

 

Esta fin de semana, onte 9 e hoxe 10 de marzo, ofrécenos unha boa ocasión para observar a luz cincenta e a luz  zodiacal, dous fenómenos físicos completamente diferentes.

Luz cincenta: reflexo dun reflexo

Como o  novilunio tivo lugar o mércores día 6, esta fin de semana o noso satélite aparecerá como un fino fío iluminado. Son as condicións ideais para observar a luz cincenta que ilumina a parte do disco lunar que non está directamente iluminada polo Sol. Este débil resplandor de cor cinza é debido á luz solar que chega á Lúa despois de reflectirse na Terra.

Esta lúa coa súa luz cincenta é sen dúbida dunha das imaxes máis belas que podemos contemplar no ceo a primeira ollada. Cuns prismáticos ou un pequeno telescopio pódese contemplar a orografía lunar debilmente iluminada. Particularmente fascinante resulta observar o  terminador lunar, isto é, a liña que separa a zona iluminada directamente polo Sol da non iluminada, onde as sombras rasantes revelan todos os finos detalles da orografía.

Luz zodiacal: falso amencer

O espazo entre os planetas do sistema solar non está completamente baleiro, neste espazo atópanse pequenas cantidades de partículas sólidas, o que denominamos ’po  interplanetario’. Son fragmentos deixados por cométas segundo describen as súas órbitas ao redor do astro rei. Estas partículas dispersan a luz do Sol creando unha especie de resplandor que se estende polo plano do sistema solar.

En efecto, os planetas do sistema solar teñen órbitas coplanarias e o plano definido por estas órbitas recibe o nome de plano da eclíptica, denominado así por ser aí onde suceden as eclipses. Visto desde a Terra proxectado no ceo, este plano aparece como unha liña imaxinaria, tamén denominada ’eclíptica’, que atravesa as constelacións do zodíaco. O resplandor producido polo po interplanetario atópase, por tanto, sobre o zodíaco e, por iso, a este leve fulgor denomínaselle ’luz  zodiacal’.

Vista desde a Terra a luz zodiacal aparece como unha banda leitosa que se eleva desde o horizonte, máis ou menos  verticalmente segundo o momento do ano. Nestes momentos, obsérvase mellor mirando cara ao oeste despois do crepúsculo, digamos 1 hora 45 minutos tras a posta do Sol, cando a Lúa tamén se deitou. A luz  zodiacal é tan débil que, para contemplala, fai falta un ceo moi puro e transparente. É inútil tentar vela desde entre as luces da cidade, ou nunha noite con lúa.

FONTE: Rafael Bachiller/elmundo.es

BARBARISMOS NO GALEGO INFLUENCIADOS POLO CASTELÁN

Galego / Imaxe: es.dreamstime.com

O día pasado vimos unha serie de barbarismos no castelán. Hoxe veremos como esas mesmas palabras empréganse incorrectamente no noso idioma, o galego, e a súa forma correcta.

«Idiosincracia». O correcto é idiosincrasia

«Preveer». O correcto é prever.

«Beneficiencia». O correcto é beneficencia.

«Visicitude». O correcto é vicisitude.

«Suscinto». O correcto é sucinto.

«Aférrimo». O correcto é acérrimo.

«Excéptico». O correcto é escéptico

«Convalescencia». O correcto é convalecencia.

«Discrección». O correcto é discreción.

«Esplanar». O correcto é explanar.

«Innundación». O correcto é inundación.

«Fideligno». O correcto é fidedigno.

«Inexcrutable». O correcto é inescrutable.

«Misóxeno». O correcto é misóxino.

«Prevadicación». O correcto é prevaricación.

«Subrealista». O correcto é surrealista.

«Suxección». O correcto é suxeición.

«Transtornado». O correcto é trastornado.

«Exalar». O correcto é exhalar.

«Exhuberante». O correcto é exuberante.

«Exumar». O correcto é exhumar.

«Exausto». O correcto é exhausto.

«Exibir». O correcto é exhibir.

«Exortar». O correcto é exhortar.

FONTE: academia.gal