NOTICIAS DAS CIENCIAS

DESCUBERTO UN TATOOINE: KEPLER-1647b

Recreación artística do sistema estelar no que está o planeta Kepler-1647 b / Lynette Cook

Tatooine, o desértico planeta que aparecía na Guerra das Galaxias, orbitaba ao redor de dous soles. Fóra do noso Sistema Solar os astrónomos detectaron xa varios mundos como o que recreou George Lucas na súa famosa saga. E agora, nun artigo publicado en Astrophysical Journal, un equipo de científicos presenta o planeta máis grande detectado ata agora que, do mesmo xeito que o ficticio planeta no que creceu Luke Skywalker, orbita dúas estrelas.

O equipo que o descubriu presentou en sociedade este planeta durante a reunión que a Sociedade Astronómica Americana que se celebra en San Diego (EEUU) ata o día 16.

Os mundos que, en lugar de virar ao redor dunha soa estrela, como a Terra, móvense ao redor de dous soles, denomínanse planetas circumbinarios, e popularmente tamén se coñecen como Tatooines. Con todo, o parecido co planeta de Star Wars termina aí, porque os autores cren que é improbable que este planeta poida albergar vida.

E é que, a pesar de que se atopa na zona habitable das súas estrelas (é dicir, nin demasiado preto nin demasiado lonxe como para que non poida haber vida), trátase dun xigante gaseoso como Júpiter. Así que as condicións que hai nel non serían propicias para que existise algún tipo de vida, segundo sosteñen os seus descubridores, investigadores do Centro de Voos Espaciais Goddard da NASA.

Os científicos calculan que este planeta orixinouse fai 4.400 millóns de anos, polo que ten aproximadamente a mesma idade que a Terra. Polo que respecta ás súas estrelas, son bastante parecidas ao noso sol aínda que unha é lixeiramente máis grande e a outra máis un pouco máis pequena.

Kepler-1647b ten unha masa e un radio practicamente idéntico ao de Xúpiter, o que o converte no planeta circumbinario máis grande dos que foron atopados ata agora.

O método polo cal detectaron este planeta foi o de tránsito. É dicir, cando un planeta pasa diante da súa estrela, prodúcese unha variación no seu brillo que é a que alerta aos astrónomos de que pode tratarse dun planeta.

Confirmar que este obxecto era realmente un planeta foi unha tarefa complexa, a pesar de que en teoría, os corpos celestes máis grandes son máis fáciles de detectar que os pequenos. A razón principal foi o seu longo período de rotación: tarda algo máis de tres anos (1.107 días exactamente) en completar unha órbita ao redor das súas estrelas, o que o converte no exoplaneta achado ata agora que máis tarda en facelo.

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

A GRAN EXTIENCIÓN DA ERA DOS DINOSAUROS CHEGOU ATA OS POLOS

A gran extinción quedou rexistrada nos fondos mariños da illa Seymour (na imaxe) na península antártica / Vanessa Bowman

Hai uns 66 millóns de anos produciuse unha das grandes extincións que viviu o planeta, a dos dinosauros. Ata aquí todos de acordo. Pero os científicos difiren na causa da gran extinción, a súa velocidade e o seu alcance. Agora, un estudo con miles de fósiles achados na Antártida mostra que a morte foi repentina, masiva e xeneralizada.

E esa gran extinción repentina, masiva e xeneralizada só podería ser causada por un bólido caído do ceo. Esa é a teoría dominante entre os científicos e que agora mesmo está a ser comprobada experimentalmente co estudo do cráter de Chicxulub (México). Ademais dos danos inmediatos, o enorme impacto debeu cambiar o clima da Terra, alterando radicalmente as condicións nas que se desenvolvía a vida.

Moitas especies, como os dinosauros terrestres non souberon adaptarse e desapareceron nuns poucos miles de anos. Foi a gran extinción que pechou o período Cretácico e deu paso ao Paleóxeno, que inicia a era dos mamíferos. As probas da gran extinción son innegables. Por todas partes, desde o golfo de México, ata a actual Dinamarca, o rexistro fósil mostra que fai 66 millóns de anos algo moi grande pasou. Os estratos inmediatamente posteriores a esa época aparecen case baleiros de fósiles. Uns centos de miles de anos máis arriba, a vida fosilizada volve con forza, aínda que xa non están os dinosauros.

Pero hai unha corrente nada despreciable de científicos que, coincidindo na existencia da gran extinción, consideran improbable que un asteroide provocase tal cataclismo. Para eles, foi un cambio climático progresivo e gradual o que creou as condicións para o fin dos dinosauros. Aínda que non todos sinalan que puido iniciar este cambio, moitos apuntan a unha sucesión de grandes erupciones volcánicas na meseta do Decán (India), sucedida tamén fai uns 66 millóns de anos. Tal vulcanismo puido escurecer o ceo e iniciar unha era de arrefriado global.

Agora, un grupo de investigadores británicos estudou que pasou coa vida moi lonxe tanto do golfo de México como da meseta do Decán. Na British Antarctic Survey (BAS), pasaron case unha década escavando, recompilando e analizando o rexistro fósil na illa de Seymour, situada no extremo da península antártica. O que atoparon, como explican en Nature Communications, apoia a tese do impacto e a consecuente extinción repentina, masiva e xeneralizada.

"A nosa investigación mostra basicamente que un día todo ía ben, a Antártida tiña unha próspera e diversa comunidade mariña e, ao seguinte, xa non. Queda claro que un evento catastrófico e repentino ocorreu na Terra", di nunha nota un investigador da Universidade de Leeds (Reino Unido) e principal autor da investigación.

O seu traballo mostra que hai uns 66 millóns de anos a uns estratos ricos en vida sucedéronlle outros case ermos. A investigación céntrase nos animais bentónicos, os que viven no fondo mariño, como os moluscos. Ao ser relativamente abundantes, funcionan como un indicador da saúde do ecosistema. O que atoparon os científicos é que se produciu unha marcada redución, tanto en cantidade como en diversidade, de ambos os grupos. Así, ata o 67% das especies de moluscos desapareceron do rexistro fósil a finais do Cretácico.

FONTE: Miguel A. Criadao/Xornal El país/Ciencia

ATOPAN PISTAS DO COLOSAL IMPACTO DUN ASTEROIDE CONTRA A TERRA

O impacto provocaría terremotos varias ordes de magnitude maior que os terrestres e enormes tsunamis / Xornal abc

El impacto habría provocado terremotos varias órdenes de magnitud mayor que los terrestres y enormes tsunamis - Archivo

Científicos da Universidade Nacional de Australia (ANU) atoparon evidencias dun enorme asteroide que golpeou a Terra primitiva cun impacto maior que calquera cousa que os seres humanos haxan experimentado xamais. A clave son perlas de vidro moi pequenas chamadas esférulas, achadas no noroeste de Australia, que se forman a partir do material vaporizado do impacto da roca.

O impacto provocaría terremotos varias ordes de magnitude maior que os sismos terrestres, que causarían enormes tsunamis e que os cantís se desmoronaran, describe Andrew Glikson, do Instituto Planetario de ANU. «O material do impacto estendeuse por todo o mundo. Estas esférulas foron atopadas nos sedimentos do fondo do mar que datan de fai 3,46 millóns de anos».

O asteroide é o segundo máis antigo coñecido que golpease a Terra e un dos máis grandes. Probablemente tiña de 20 a 30 quilómetros de diámetro e crearía un cráter de centos de quilómetros de ancho.

Hai aproximadamente 3.800 a 3.900 millóns de anos, a Lúa foi golpeada por numerosos asteroides, que formaron os xigantescos cráteres chamados mares (maria), que aínda son visibles desde a Terra. «Exactamente onde este asteroide golpeou a Terra segue sendo un misterio», di Glikson. «Calquera cráter desa época na superficie da Terra foi borrado pola actividade volcánica e os movementos tectónicos».

Os investigadores atoparon as perlas de vidro nun núcleo de perforación de Marble Bar, no noroeste de Australia, nalgúns dos máis antigos sedimentos coñecidos na Terra. A capa de sedimento, que estaba orixinalmente no fondo do océano, foi preservada entre dúas capas volcánicas, o que permitiu datar a súa orixe de forma moi precisa.

Glikson leva buscando evidencias de antigos impactos durante máis de 20 anos e inmediatamente sospeitou que esas perlas de vidro orixináronse a partir dun impacto de asteroide. As probas posteriores atoparon que os niveis de elementos tales como o platino, o níquel e o cromo coincidían cos dos asteroides. Segundo o científico, poida que houbese moitos máis impactos similares, para os cales non se atoparon evidencias. «Isto é só a punta do iceberg. Só atopamos probas de 17 impactos de máis de 2.500 millóns de anos, pero poderían ser centos». Ao seu xuízo, os impactos de asteroides de leste calibre poderían provocar importantes cambios tectónicos e extensos fluxos de magma. Poderían afectar de maneira significativa a forma na que evolucionou a Terra.

FONTE: Xornal abc/ciencia

AUGAMAR "ALIENÍXENA"

 

Parece sacada dunha vella película de alieníxenas, pero é real e pertence a este mundo. O robot explorador ROV Deep Discoverer, controlado de forma remota desde o buque oceanográfico Okeanos Explorer da Administración Nacional Atmosférica e Oceánica de Estados Unidos (NOAA), descubriu nas profundidades próximas á foxa das Marianas, a uns 3.700 metros baixo as augas, esta impresionante e fermosa criatura. Trátase dunha medusa de aspecto tan estraño que calquera diría que é artificial.

A inmersión foi realizada o pasado mes de abril co obxectivo de estudar o monte submarino Enigma.

Os científicos cren que a hidromedusa pertence ao xénero Crossota. Ten dous conxuntos de tentáculos, curtos e longos. Os longos son uniformes e están estendidos cara a fóra, mentres a campá queda inmóbil.

Isto suxire, segundo os investigadores, un modo de depredación emboscada, como fan as arañas. É dicir, espera a chocar con algún obxecto para atrapalo. Dentro da campá, as canles radiais en vermello están a conectar puntos que parecen ser gónadas, de cor amarela brillante.

Esta medusa é un exemplo máis da vida na foxa das Marianas. Situada no océano Pacífico e considerada o lugar máis profundo do planeta, esta cicatriz que alcanza o 11 km de profundidade (o monte Everest podería introducirse dentro) é o fogar de diferentes seres. Investigadores descubriron altos niveis de actividade microbiana nos sedimentos do fondo.

FONTE: Xornal abc/ciencia

O MAIOR DESCUBRIMENTO DE EXOPLANETAS

 

Os responsables do telescopio espacial Kepler , o maior cazador de planetas fóra do Sistema Solar, anunciaron o descubrimento de 1.284 novos exoplanetas, o que dobra dunha tacada o número destes corpos que se coñecía ata a data.

"Este anuncio duplica o número de planetas confirmados polo Kepler", dixo Ellen Stofan, científica xefe da NASA durante unha rolda de prensa celebrada onte."

Do conxunto de planetas presentado onte, uns 550 son rochosos e dun tamaño similar ao da Terra. Nove deles orbitan na zona habitable das súas estrelas, onde pode existir auga líquida e, por tanto, vida. Con esta nova adición, xa se coñecen 21 planetas deste tipo, os máis parecidos á Terra e coas maiores posibilidades a albergar vida. Entre todos os novos descubrimentos hai dous que chamaron a atención dos científicos polo seu extraordinario parecido coa Terra. Entre eles hai un cun tamaño case exactamente igual ao do noso planeta e outro onde un ano dura case o mesmo, en concreto 380 días, dixeron os científicos do Kepler.

O descubrimento presentado onte fíxose en base ao catálogo de Kepler de xullo de 2015, que entón tiña 4.302 candidatos. O método que se empregou é estatístico e asigna unha probabilidade determinada de que cada planeta candidato detectado polo Kepler exista realmente. Segundo os resultados, publicados en The Astrophysical Journal, hai máis dun 99% de posibilidades de que os 1.284 planetas descubertos sexan reais e non fallos do sistema. Outros 1.327 candidatos son probables, pero non superan ese nivel de confianza. O máis probable é que os 707 restantes sexan outro tipo de fenómeno astrofísico, dixo a NASA nun comunicado.

 Desde o seu lanzamento en 2009, o Kepler identificara máis de 4.500 planetas candidatos e confirmado a existencia de 984. Co descubrimento anunciado hoxe, a NASA completa o mapa de exoplanetas do Kepler, que xa era o máis completo do mundo. Este telescopio é tamén o primeiro no espazo capaz de detectar planetas do tamaño da Terra e que orbitan na chamada zona habitable ao redor da súa estrela, onde podería existir auga líquida e, por tanto, vida.

 Grazas a este instrumento, que seguiu funcionando a pesar dunha avaría en 2013, coñecéronse mundos e sistemas solares cuxa simple existencia soase a ciencia ficción fai 30 ou 40 anos. O catálogo inclúe sistemas solares que dobran en idade ao noso e demostran que a vida no universo puido xurdir moito antes do que se pensaba, planetas como a Terra que están a ser literalmente destruídos pola súa estrela, como lle sucederá algún día ao noso planeta, e outras estrelas con estraños obxectos orbitando que dispararon as especulacións sobre a existencia doutras civilizacións.

FONTE: Xornal El País/Ciencia

O REGRESO DUN COMETA SEN COLA DESPOIS DE MILES DE MILLÓNS DE ANOS CONXELADO

Recreación artística do recorrido que realizou o cometa / ESO/L. Calçada

Durante a xestación do Sistema Solar, algúns corpos rochosos chocaron entre si e deron lugar a planetas como a Terra. Outros, en cambio, foron expulsados ao exterior. Un destes últimos está de volta, como un bumerán. Vírono o Telescopio Moi Grande do Observatorio Europeo do Sur e o Telescopio Canadá Francia Hawai. Case intacto desde entón, o estudo deste fragmento único na súa especie será clave para entender a orixe do Sistema Solar, como se desprende do artigo que acaba de publicar a revista Science Advances.

"Os planetas crecen por acumulación de corpos pequenos: os planetesimales. Os planetas rochosos formados na zona interior e cálida do Sistema Solar creáronse por agregación de rocas, mentres que os planetas xigantes da fría rexión exterior fixérono por acumulación de material xeado", explica un dos autores do estudo. Con todo, este ladrillo de planetas, que recibe o complexo nome de C/2014 S3 (PANSTARRS), permaneceu conxelado durante miles de millóns de anos nos confíns do Sistema Solar. "A unha pequena fracción destes corpos a forza gravitacional do planeta en formación deulles unha patada e formaron a nube Oort", afirma.

Nese lugar remoto ha pasado a maior parte da súa vida, lonxe da calor do Sol e protexido de posibles colisións; así o indica a súa superficie, sen moitos cráteres. "Xa sabiamos da existencia de moitos asteroides, pero todos foron cociñados pola calor e a proximidade do Sol durante miles de millóns de anos. Este é o primeiro asteroide en cru que puidemos observar: conservouse no mellor conxelador que hai", explica a autora principal do traballo.

Cando os planetesimales, na súa maioría corpos xeados, abandonan a nube Oort e aproxímanse ao Sol, a calor evapora o xeo e fórmase un cometa con cola. Este, en cambio, carece dela. Foi a evidencia que indicou aos investigadores que se atopaban ante algo substancialmente distinto cando o telescopio Pan-STARRS1 observouno como un débil cometa activo a unha distancia que dobra a que separa o Sol da Terra. Como resultado, bautizóuselle como un cometa Manx, polo nome dado a esta raza de gatos sen cola. "Do estudo da súa órbita sabemos que este obxecto procede da nube Oort e da luz que se reflicte na súa superficie concluímos que a súa natureza é rochosa. É unha sorpresa, porque os cometas que proceden de alí normalmente están feitos de xeo. Podemos dicir que se trata dunha roca primitiva", asegura esta investigadora.

As colisións que pode experimentar o cometa a medida que se penetra de novo no centro do Sistema Solar son pouco probables a curto prazo e a luz do Sol non terá tempo de producir nel case ningún efecto.

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

UNHA LAPARADA SOLAR PROVOCA UNHA MACHA SOLAR NA QUE CABERÍAN 5 TERRAS

Aspecto da mancha solar, resultado da laparada da Rexión Activa 2529. NASA/SDO/Goddard

O Sol é unha tormenta de lume e de cando en vez as súas chamas tratan de conquistar o espazo. O pasado luns 18 de abril foi un deses días. Unha laparada solar de nivel medio, cun pico de maior intensidade ás 0:29 horas (horario GMT), brotou e deixou como cicatriz unha mancha solar na que caberían cinco Terras. As imaxes foron captadas polo Observatorio de Dinámicas Solares da NASA, que vixía ao Sol constantemente.O fenómeno produciuse nunha zona coñecida como Rexión Activa 2529. A mancha foi cambiando de forma e de tamaño durante os últimos días pero foi o suficientemente grande como para ser vista desde o chan sen necesidade de utilizar instrumentos de aumento. Comezoua desaparecer onte, 20 de abril, polo lado dereito do Astro Rey. Estas manchas proban que na zona onde se producen existe unha complexa actividade magnética que, de forma puntual, pode traducirse en erupciones solares que envían radiación e luz ao espazo. Por iso, o seu estudo é esencial para entender como se producen estes fenómenos.

As laparadas solares son explosións de radiación de gran alcance. Por sorte, a atmosfera non deixa pasar as nocivas, de modo que non afectan os seres humanos. Con todo, cando son especialmente intensas si que poden perturbar a rexión da atmosfera onde se transmiten os sinais de GPS e as comunicacións. A NASA clasificou a labarada como clase M6.7, é dicir, unha décima parte das laparadas máis intensas, as de clase X; o número que acompaña á M achega información máis detallada sobre a súa virulencia. Durante o momento de maior intensidade da laparada do 18 de abril "observáronse apagamentos de radio moderados", como informa o Centro de Predición do Clima Espacial da NOAA, a axencia meteorolóxica de Estados Unidos.

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

UN PLANETA COMO A TERRA NACE PRETO NA GALAXIA

A mellor imaxe que ALMA acadou dun disco protoplanetario ata a data. A estrela TW Hydrae amosa aneis e fendas que revelan planetas en formación / S. Andrews (Harvard-Smithsonian CfA); B. Saxton (NRAO/AUI/NSF); ALMA (ESO/NAOJ/NRAO)

O telescopio ALMA (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array) no deserto de Atacama, en Chile, captou, co maior detalle logrado ata agora, o disco con formación de planetas que hai ao redor da estrela similar ao Sol TW Hydrae. A imaxe revela unha prometedora brecha á mesma distancia da estrela á que se atopa a Terra do Sol, o cal pode significar que está a empezar a nacer unha versión infantil do noso planeta ou, posiblemente, unha supertierra, máis masiva.

A estrela TW Hydrae, na constelación de Hydra, é moi coñecida para os astrónomos debido á súa proximidade á Terra (sitúase uns 175 anos luz de distancia) e a súa condición de estrela infante (ten preto de 10 millóns anos). Ademais, desde a Terra, vémola de fronte, o cal ofrece unha vista pouco habitual e sen distorsiones dos discos protoplanetarios que hai ao seu ao redor.

“Estudos anteriores, realizados con telescopios ópticos e con radiotelescopios, confirman que TW Hydrae alberga un prominente disco cuxas características suxiren que hai planetas comezando a formarse”, afirma o principal autor dun artigo publicado na revista Astrophysical Journal Letters. “As novas imaxes de ALMA mostran o disco cun detalle sen precedentes, revelando unha serie de aneis concéntricos de brillante po e zonas escuras, con interesantes características que poden indicar que se está formando un planeta cunha órbita parecida á da Terra”.

Nas novas imaxes hai outras zonas con pronunciadas brechas que se atopan a 3.000 millóns e 6.000 millóns de quilómetros da estrela central, distancias similares ás medias que separan ao Sol de Urano e Plutón dentro do noso Sistema Solar. Tamén parecen ser o resultado da unión de partículas que acabarán dando lugar a planetas, que máis tarde varrerán as súas órbitas de po e gas e concentrarán o material restante en bandas ben definidas.

Anteriores observacións realizadas co telescopio espacial Herschel da Axencia Espacial Europea (ESA) descubriron que TW Hydrae ten material suficientemente masivo como para formar ata 50 mundos do tamaño de Xúpiter, o maior corpo celeste da nosa veciñanza despois do Sol. Estudando o disco de TW Hydrae, os astrónomos esperan comprender mellor a evolución do noso propio planeta e as perspectivas para sistemas similares da Vía Láctea.

FONTE: Xornal abc/ciencia