OPINIÓN E COMENTARIO

O MEDO É CONTAXIOSO E HÉRDASE DE PAIS A FILLOS

Julia, de seis anos, acudía a clases extraescolares para ser un crack das matemáticas, de inglés para conseguir traballo no futuro, segundo dicían os seus pais, e danza para ter un corpo esvelto. “Os meus pais sempre me din o que necesitarei cando sexa maior, pero nunca me preguntan que necesito agora”. “E que necesitas?”. “Chegar a casa e xogar os tres”.

A educadora emocional Cristina Gutiérrez Lestón, directora do centro formativo La Granja, afirma que nos últimos anos aumentaron as carencias emocionais dos nenos. Teñen menos autoestima, menos seguridade e máis medo. Tamén son máis egoístas e impacientes, ata o punto de formar parte da xeración “Eu, eu”, “Xa, xa”, fillos do seguinte paso despois dos “pais helicóptero”: os “pais dron”.

Ten solución? A educadora propón no seu libro, ‘Crecer con valentía’, ferramentas para fomentar a confianza e resiliencia fronte á vida. “Cando nace un bebé invádennos todos os medos e é normal. Pero temos que tomar unha difícil decisión: Quen queres que eduque ao teu fillo, o teu medo ou ti? Os medos tamén se herdan. Así atopamos dous tipos de pais: os que achandan o camiño para que o seu fillo non sufra nin tropece coas pedras, e os que superan o seu propio medo e preparan ao seu fillo para o camiño”.

A TEORÍA DA AVOA E OUTROA SEGREDOS DO SER HUMANO

"Cando no rexistro fósil atopamos unha patoloxía ou unha enfermidade, algún pode pensar que estamos a ler unha historia negativa ou triste, e resulta que é todo o contrario. Un óso deformado está a falar de fortaleza a dous niveis: fortaleza individual daquel que foi capaz de superar esa enfermidade. E fortaleza do grupo que coidou e protexeu a ese individuo".

María Martinón Torres, paleoantropóloga e directora do Centro Nacional de Investigación sobre a Evolución Humana (CENIEH), leva décadas investigando as pegadas fósiles dos nosos antepasados prehistóricos e como influíron na nosa definición do ser humano. "Ao longo da evolución humana, os comportamentos altruístas, solidarios e cooperativos remóntanse a miles de anos no rexistro fósil", explica a investigadora.

Martinón Torres doutorouse en Medicina, especializada en Evolución Humana e Antropoloxía Forense, e é catedrática honoraria no Departamento de Antropoloxía de University College London. Forma parte do equipo investigador de Atapuerca desde 1998 e participou en varios proxectos internacionais, como Dmanisi (Xeorxia) e China. Publicou máis de 70 libros e artigos científicos sobre dentición humana e en 2019 recibiu a Medalla Rivers Memorial outorgada polo Royal Anthropological Institute de Gran Bretaña e Irlanda (RAI), a institución académica máis antiga do mundo dedicada á antropoloxía.

A NOSA ESCRITURA REPERESÉNTANOS

Investiga, examina e analiza a linguaxe coma se dunha cirurxiá das letras tratásese. A experta en lingüística hispánica e catedrática de Lingua Española na Universidade de Barcelona, Estrella Montolío, é un dos referentes da Filoloxía en España. “A linguaxe é a capacidade humana máis potente da que dispón o ’Homo sapiens sapiens’", afirma con fascinación a experta.

Montolío foi profesora e relatora visitante en case un centenar de universidades nacionais e internacionais. Un dos seus focos de estudo son os intercambios comunicativos profesionais, o que a levou a asesorar a importantes empresas e institucións. É autora, ademais, de numerosas publicacións entre as que se atopan ‘Manual de escritura académica e profesional’ ou ‘Comunicación Clara’. No seu último libro, ‘Cousas que pasan cando conversamos’, incide sobre a importancia da conversación e analiza os mecanismos que a regulan. “A conversación é un fío que tece as nosas vidas desde que nos levantamos ata que nos imos á cama”, argumenta. Montolío insiste na urxencia de reflexionar sobre os nosos diálogos “porque a conversación é  consustancial coa nosa vida e coa construción de nós mesmos”.

A lingüista colabora tamén en varios diarios españois e é responsable da sección ‘Todo é linguaxe’ en Radio Nacional de España. O seu traballo é tan vivo e grande como a linguaxe. “Ler e escribir son aprendizaxes que non se deteñen ao longo da vida”, conclúe.

ONDE HAI UN MESTRE, HAI UNHA ESCOLA

 

Hai máis de 40 anos que as viñetas e caricaturas de ‘Peridis’ arrincan un sorriso -ou unha reflexión- aos lectores do diario ‘El País’. Un labor humorístico e  satírica que leva exercendo desde a fundación do xornal, en 1976.

Con todo, poucos saben que José María Pérez, alias ‘Peridis’, é case un home do Renacemento. Polifacético “por vocación e curiosidade”, compaxinou o seu traballo como ilustrador coa profesión de arquitecto, novelista e presentador de televisión. Tamén levou a cabo un intenso labor social e educativa no ámbito da arte e a restauración do patrimonio. Pero se algo destaca de ‘Peridis’, é o seu sorriso entrañable e o seu espírito incansable. Aos seus 79 anos é dono do entusiasmo contaxioso dun neno, un locuaz amante da vida e un firme defensor do coñecemento.

José María Pérez, ‘Peridis’, é arquitecto, debuxante, divulgador do patrimonio cultural e escritor. É colaborador no programa ‘Aquí a Terra’ de TVE e en ‘A vivir que son dous días’, da Cadea Ser. Tamén dirixiu e presentou para TVE a serie documental ‘As claves do Románico’. É doutor  honoris causa pola Universidade de Valladolid e recibiu o Premio Nacional de Restauración e Conservación de Bens Culturais en 2018. É autor de diversos libros sobre humor, sátira política e divulgación de arte, como ‘A luz e o misterio das catedrais’ (2012) e ‘Ata unha ruína pode ser unha esperanza’ (2017). En 2014 obtivo o Premio de Novela Histórica Alfonso X o Sabio por ‘Esperando ao rei’. A súa última novela, ‘O corazón con que vivo’, recibiu o Premio Primavera de Novela en 2020.

NUNHA SOCIEDADE TECNOLÓXICA, A EDUCACIÓN É CLAVE

 

Que é un algoritmo? En que se diferencian a ciencia e a tecnoloxía? Por que o sistema de numeración posicional cambiou a historia? E quen foi “o matemático errante”?

 A curiosidade lévanos a indagar nos misterios da ciencia e a explorar un mundo fascinante que, á súa vez, permítenos coñecernos como humanidade. Para o matemático Enrique Gracián, o coñecemento científico significa “saber de cultura, igual que sabemos de música ou de arte, e así entender o porqué de moitos procesos e cambios da historia”.

 Licenciado en matemáticas pola Universidade de Barcelona, Enrique Gracián foi durante anos o subdirector do mítico programa ‘Redes’ de TVE, xunto a Eduard Punset. Conta cun longo historial como docente en diversos ámbitos académicos e colaborou na sección de ciencia de medios como ‘La Vangardia’ e ‘El País’. Tamén é o creador do método ’SANGAKOO’, un sistema innovador para a didáctica das matemáticas. Entre as súas publicacións destacan as biografías do matemático Von Neumann e do científico Robert Hooke, así como os libros de divulgación matemática ‘O Infinito, un descubrimento sen fin’ e ‘Os números primos, o longo camiño cara ao infinito’. En 2020 publicou o seu último ensaio, titulado ‘Construír o mundo’.

TER ALTAS CAPACIDADES NON SIGNIFICA SACAR BOAS NOTAS

Nenos que foron bebés diferentes, cunha mirada e vocabulario precoz, capaces de investigar sobre astros e dinosauros ao mesmo tempo que razoan como adultos, abúrrense en clase, distráense porque a súa mente voa con cada estímulo, sofren porque senten de forma extrema e buscan pasar desapercibidos e mimetizarse na sociedade para non ser sinalados. Estas e outras peculiaridades comparten os nenos e mozos con altas capacidades, talentos simples, complexos, superdotados e prodixios. Pero que sabemos sobre este colectivo minoritario nas escolas?

"Máis aló do estereotipo que a xente cre, que ter altas capacidades é ter un C.I. determinado, un cociente intelectual determinado e ademais sacar moi boas notas, que se confunde co rendemento académico, ter altas capacidades significa toda unha estrutura psíquica, emocional, unha maneira diferente de procesar a realidade, unha maneira diferente de sentir e de pensar", explica a psicóloga Olga Carmona.

Experta en Neuropsicoloxía da Educación e Atención Psicoeducativa de Nenos con Altas Capacidades e directora do Centro de Psicoloxía CEIBE de Madrid, Carmona adicou máis de 20 anos á investigación e detección precoz de altas capacidades en mozas e adultos, así como ao seu estímulo e desenvolvemento en proxectos como o ’Oveto Virtus’ do Instituto Oviedo de México ou o Centro Internacional de Apoio ao Talento e á Alta Capacidade ’Intalent’ en Latinoamérica. Coautora dos libros ’O xenio que levas dentro’ e proximamente ’Manual práctico para nais, pais e fillos con altas capacidades’, esta experta sinala os puntos onde podería mellorar o sistema educativo e a sociedade en xeral para desenvolver o potencial destes mozos, sen caer nos mitos ou estereotipos sobre a súa forma de aprender, pensar ou sentir.

"Cando facemos unha detección de altas capacidades, o primeiro que explicamos aos pais é que non se trata dunha mala noticia; non é un diagnóstico psicopatolóxico. Non deben ter medo ás etiquetas. Só trátase de profundar no perfil do neno para saber que necesita, para satisfacer a súa demanda, tanto a nivel académico, como a nivel afectivo", conclúe a psicóloga.

DE APRENDIZ A CHEF DE ALTA COCIÑA

Cando Andoni Luís Aduriz tiña 14 anos, un orientador escolar acudiu ao seu colexio para suxerir saídas profesionais aos alumnos. A quen tiña cualificacións medias suxeriu que elixisen entre academias militares, formación profesional, oficios e traballos manuais, coma se o seu futuro dependese desa decisión. A nai de Aduriz, que coñeceu a fame na Guerra Civil e a posguerra, decidiu que o seu fillo mal estudante sería cociñeiro: "Se estás nunha cociña, polo menos, comerás".

Así comezou, case accidentalmente, a carreira do chef Aduriz, considerado un dos máximos expoñentes da Nova Cociña Vasca, Premio Nacional de Gastronomía, dúas Estrelas  Michelín e símbolo da creatividade gastronómica. No seu proxecto Mugaritz, que non é un restaurante senón un "experimento", Aduriz desenvolveu unha investigación interdisciplinar que conecta a gastronomía coa filosofía, a arte, o teatro ou a neurociencia. E onde, ademais, innovan con sabores e texturas para narrar historias máis que preparar pratos.

Autor de libros como ’Cociñar para vivir’, ’Mugaritz: A Natural Science of Cooking’ ou ’Innovación aberta e alta cociña’, o chef Aduriz é coñecido pola súa inquietude intelectual e social, que levouno a colaborar en varios proxectos solidarios e construír en Mugaritz un santuario onde estudan e fórmanse as novas promesas da cociña. "Pensei: Se algún día teño un proxecto, xa se o que vou sementar aí. Conciencia crítica, solidariedade, creatividade, a mirada creativa, o  inconformismo, a capacidade de sacrificio, a resiliencia. Isto é o que pasará en Mugaritz porque eu vouno a cultivar". E así se cumpriu o desexo da súa nai, e Aduriz nunca pasou fame.

CIENCIAS E HUMANIDADES DEBEN AVANZAR DA MAN

 

Están as ciencias e as humanidades condenadas a rivalizar? Ciencia e filosofía deberían camiñar da man? Son grandes cuestións que nos expoñen os avances tecnolóxicos e científicos do século XXI. A resposta de Jimena Canales, física e doutora en Historia da ciencia, é clara: “Mentres ciencias e humanidades non avancen conxuntamente, non abordaremos moitos dos problemas que ten hoxe a ciencia, que se deben abordar de maneira humanística”.

Jimena Canales naceu en México e criouse en Monterrey, unha cidade infestada de grandes industrias e fábricas. De nena apaixonábanlle as máquinas e a tecnoloxía, e a través delas tentaba comprender o mundo no que vivimos. “Interésame a historia da ciencia porque me dá respostas acerca de como vivimos hoxe en día, no mundo dixital”, explica.

Doutora en Historia da Ciencia pola Universidade de Harvard, os traballos de investigación de Jimena Canales céntranse en mellorar a  comprensión da ciencia e a tecnoloxía en relación coas artes e as humanidades. É autora dos libros ‘O físico e o filósofo: Einstein,  Bergson e o debate que cambiou a nosa comprensión do tempo’ (2020), ‘Unha décima de segundo: unha historia’ (2011) e ‘Endemoniados: unha historia sombría dos demos na ciencia’ (2020).