OPINIÓN E COMENTARIO

A SOBREPROTECCIÓN

Psicóloga especializada en Terapia Breve Estratéxica, filóloga e educadora social, Maribel Martínez dedicou a súa ampla traxectoria profesional ao apoio de familias, nenos e adolescentes. Cando foi nai, con todo, comprobou que os seus coñecementos víanse excedidos pola maternidade e os ensinos da súa filla. Como establecer normas e límites? Considerámonos amigos dos nosos fillos?

No seu libro ‘Cantas veces téñocho que dicir?’ resolve estas e outras preguntas que afectan directamente á crianza e a educación dos nenos. Maribel Martínez analiza as dificultades comúns que afrontan os pais: perrenchas, frustracións e medos, trucos para ensinar autonomía e responsabilidade. A psicóloga sinala tamén as consecuencias negativas da  sobreprotección. “Se o camiño é liso, os nenos afanse a que non hai perigo, non hai problemas, non hai frustración e isto non é a realidade. Se te están sobreprotexendo constantemente, a autoestima baixa. Son nenos máis inseguros, que despois desenvolven máis sensibilidade á ansiedade, que se presentan a un exame e teñen medo a quedar en branco por esa presión e por esa sensación de que non son capaces de realizalo. O que temos que facer, en realidade, sería poñerlles pequenas  pedriñas no camiño e que vaian superando esas dificultades”, conclúe.

QUE É A HAPPYCRACIA?

"Creo que a felicidade existe como un negocio. Nas últimas décadas foi unha das industrias que máis fortemente medrou e que máis beneficios deu, porque capitaliza o malestar e nútrese tamén del. Un pódese preguntar como é que, a estas alturas, non sexamos todos e todas xa moi felices. A resposta é obvia: nin existen tales claves para ser máis felices, nin por tanto descubriunas ninguén".

Con esta formulación crítica sobre discurso da felicidade, Edgar Cabanas abre o debate entre a procura do benestar individualista e consumista, e un concepto colectivo e solidario de alegría común. "En canto convertemos a felicidade nunha elección, automaticamente o sufrimento tamén se converte nunha elección. E, entón, se sofres é porque dalgunha forma queres. A mensaxe ’Se queres, podes’ só engade sufrimento e culpa", sinala.

Edgar Cabanas é doutor en Psicoloxía, investigador na Universidade Camilo José Cela e no Centro de Historia das Emocións do Instituto Max Planck para o Desenvolvemento Humano en Berlín e co-fundador da rede internacional de investigadores Popular Psychology, Self-Help Culture and the Happiness Industry.

Publicou artigos científicos nas revistas Theory & Psychology,  Culture & Psychology e  Psicothema, e é co-editor da serie Therapeutic Cultures na editorial Routledge, e coautor dos libros ’A vida real en tempos de felicidade’ e ’Happycracia: Como a ciencia e a industria da felicidade controla as nosas vidas’.

INTRODUCIR SÓ TECNOLOXÍA NA ESCOLA NON É INNOVAR

Debutou como director nun colexio que ía desaparecer. Pero, en apenas uns anos, multiplicou por sete o alumnado e converteuno nun referente internacional da innovación. Óscar Martín Centeno está convencido de que “a innovación educativa é imparable e calquera centro pode entregarse a ela”. O CEIPS que dirixe en Madrid, Santo Domingo de Algete, forma parte dos prestixiosos ’Apple Distinguished School’.

Licenciado en Historia e Ciencias da Música pola Universidade Autónoma de Madrid, Martín Centeno compaxina a súa labor directiva coa presidencia do Consello de Directores de Madrid. Este educador polifacético é, ademais, poeta. As súas obras ‘Espellos enfrontados’, ‘As cantigas do diaño’ ou ‘Circe’, recibiron varios recoñecementos nacionais e internacionais.

Óscar Martín Centeno publicou tamén varios textos para docentes como o ‘Manual de creación literaria na era da internet’ e ‘Animación á lectura mediante as novas tecnoloxías’. O mestre reivindica o poder da tecnoloxía para o cambio educativo, pero convida a usala de maneira reflexiva e creativa. “Se metes tecnoloxía nun centro educativo para, en lugar de ter libros, ter libros dixitais en formato PDF, non estás a cambiar absolutamente nada”, conclúe.

NECESITAMOS QUE A SOCIEDADE RESPECTE AOS DOCENTES

O consumo, a política, a sexualidade ou a educación: o desexo de agradar aos demais -ou segundo Gilles Lipovetsky "a sedución"- invadiu todos os ámbitos da vida social. Esa é a tese que defende o filósofo e sociólogo francés no seu último traballo ’Gustar e emocionar’. Recoñecido internacionalmente como un dos pensadores máis orixinais e importantes do cambio de século, Lipovetsky publicou a súa obra principal en 1983: ‘A era do baleiro: ensaio sobre o individualismo contemporáneo’, onde reflexiona sobre o efémero e o superficial.

Leva trinta anos observando e analizando o mundo presente. O ensaísta por excelencia da posmodernidade -que el prefire tratar de ’hipermoderna’- examina o consumismo, a educación e a cultura como mercadorías, os fenómenos de masas, a moda, o ecoloxismo ou os mass media. E faino de maneira clara, con perspectiva histórica e afastándose da óptica filosófica convencional. “Son un sociólogo na filosofía ou un filósofo na socioloxía”,  fuxe de etiquetas Lipovetsky. Entre os seus nutritivos libros, traducidos a máis de vinte idiomas, atópanse os superventas: ‘O imperio do efémero’, ‘Da lixeireza’, ‘A terceira muller’ ou ‘A estetización do mundo’.

Lipovetsky actualmente é profesor de Filosofía na Universidade de Grenoble. Foi nomeado cabaleiro da Lexión de Honra -máxima distinción de Francia- e é doutor ‘honoris causa’ en media ducia de universidades de varios países. Reclama para os seus colegas docentes máis formación e medios: “Os estados deben tomar a formación dos profesores como un investimento, non como un gasto”, asegura. Cre na educación como resposta. “O noso destino depende do compromiso da humanidade coa escola”, sentenza.

UNHA LECCIÓN DE DEPORTIVIDADE DUN ADESTRADOR DE FÚTBOL

Vicente del Bosque é o único exfutbolista, exentrenador e exseleccionador nacional que levou a España a gañar a Copa Mundial de Fútbol en 2010, seguida da Eurocopa en 2012. Como futbolista e adestrador estivo ligado ao Real Madrid Club de Fútbol desde a década dos 70, cunha traxectoria que destacou pola admiración dos seus xogadores e o respecto dos seus rivais.

Cando se retirou en 2016 converteuse no único adestrador campión do Mundial, Eurocopa, Mundial de Clubs e Champions, Balón de Ouro 2012 e nomeado Mellor Adestrador do Mundo en catro ocasiones pola Federación Internacional de Historia e Estatística, e Mellor Adestrador de Europa en 2000 e do Ano 2002 pola UEFA.

O seu liderado foi considerado "amable" porque destacou o aspecto humano, o esforzo e a humildade dos seus equipos por encima de premios, derrotas, títulos e categorías. Ao mesmo tempo, Del Bosque criticou as condutas antideportivas, os erros no campo e fóra del, e sinalou a responsabilidade social dos deportistas como referentes dos máis novos. Unha filosofía que recolle nas súas memorias ’Gañar e perder’, como lección de deporte e de vida que levou ao vestiario, ao terreo de xogo e ao día a día.

"Gañamos, pero tamén perdemos e das derrotas apréndese. Creo que o máis importante no deporte é trasladar as mellores condutas, valores intemporais, de toda a vida, de respecto, educación, bo comportamento, de ser xenerosos e cumprir con ese mínimo compromiso social. O fútbol ten un poder educativo tremendo", conclúe Del Bosque.

O MEDO É CONTAXIOSO E HÉRDASE DE PAIS A FILLOS

Julia, de seis anos, acudía a clases extraescolares para ser un crack das matemáticas, de inglés para conseguir traballo no futuro, segundo dicían os seus pais, e danza para ter un corpo esvelto. “Os meus pais sempre me din o que necesitarei cando sexa maior, pero nunca me preguntan que necesito agora”. “E que necesitas?”. “Chegar a casa e xogar os tres”.

A educadora emocional Cristina Gutiérrez Lestón, directora do centro formativo La Granja, afirma que nos últimos anos aumentaron as carencias emocionais dos nenos. Teñen menos autoestima, menos seguridade e máis medo. Tamén son máis egoístas e impacientes, ata o punto de formar parte da xeración “Eu, eu”, “Xa, xa”, fillos do seguinte paso despois dos “pais helicóptero”: os “pais dron”.

Ten solución? A educadora propón no seu libro, ‘Crecer con valentía’, ferramentas para fomentar a confianza e resiliencia fronte á vida. “Cando nace un bebé invádennos todos os medos e é normal. Pero temos que tomar unha difícil decisión: Quen queres que eduque ao teu fillo, o teu medo ou ti? Os medos tamén se herdan. Así atopamos dous tipos de pais: os que achandan o camiño para que o seu fillo non sufra nin tropece coas pedras, e os que superan o seu propio medo e preparan ao seu fillo para o camiño”.

A TEORÍA DA AVOA E OUTROA SEGREDOS DO SER HUMANO

"Cando no rexistro fósil atopamos unha patoloxía ou unha enfermidade, algún pode pensar que estamos a ler unha historia negativa ou triste, e resulta que é todo o contrario. Un óso deformado está a falar de fortaleza a dous niveis: fortaleza individual daquel que foi capaz de superar esa enfermidade. E fortaleza do grupo que coidou e protexeu a ese individuo".

María Martinón Torres, paleoantropóloga e directora do Centro Nacional de Investigación sobre a Evolución Humana (CENIEH), leva décadas investigando as pegadas fósiles dos nosos antepasados prehistóricos e como influíron na nosa definición do ser humano. "Ao longo da evolución humana, os comportamentos altruístas, solidarios e cooperativos remóntanse a miles de anos no rexistro fósil", explica a investigadora.

Martinón Torres doutorouse en Medicina, especializada en Evolución Humana e Antropoloxía Forense, e é catedrática honoraria no Departamento de Antropoloxía de University College London. Forma parte do equipo investigador de Atapuerca desde 1998 e participou en varios proxectos internacionais, como Dmanisi (Xeorxia) e China. Publicou máis de 70 libros e artigos científicos sobre dentición humana e en 2019 recibiu a Medalla Rivers Memorial outorgada polo Royal Anthropological Institute de Gran Bretaña e Irlanda (RAI), a institución académica máis antiga do mundo dedicada á antropoloxía.

A NOSA ESCRITURA REPERESÉNTANOS

Investiga, examina e analiza a linguaxe coma se dunha cirurxiá das letras tratásese. A experta en lingüística hispánica e catedrática de Lingua Española na Universidade de Barcelona, Estrella Montolío, é un dos referentes da Filoloxía en España. “A linguaxe é a capacidade humana máis potente da que dispón o ’Homo sapiens sapiens’", afirma con fascinación a experta.

Montolío foi profesora e relatora visitante en case un centenar de universidades nacionais e internacionais. Un dos seus focos de estudo son os intercambios comunicativos profesionais, o que a levou a asesorar a importantes empresas e institucións. É autora, ademais, de numerosas publicacións entre as que se atopan ‘Manual de escritura académica e profesional’ ou ‘Comunicación Clara’. No seu último libro, ‘Cousas que pasan cando conversamos’, incide sobre a importancia da conversación e analiza os mecanismos que a regulan. “A conversación é un fío que tece as nosas vidas desde que nos levantamos ata que nos imos á cama”, argumenta. Montolío insiste na urxencia de reflexionar sobre os nosos diálogos “porque a conversación é  consustancial coa nosa vida e coa construción de nós mesmos”.

A lingüista colabora tamén en varios diarios españois e é responsable da sección ‘Todo é linguaxe’ en Radio Nacional de España. O seu traballo é tan vivo e grande como a linguaxe. “Ler e escribir son aprendizaxes que non se deteñen ao longo da vida”, conclúe.