OPINIÓN E COMENTARIO

ECOLOXÍA DA INFANCIA

 

“Cando era neno tiña unha frase para presentarme: chámome  André, teño catro anos, non me gustan os bombóns e non vou á escola”. Hoxe  André  Stern (escritor, músico,  lutier e compositor) segue presentándose como un neno de 47 anos, ao que séguenlle sen gustar os doces e nunca foi escolarizado. Tampouco os seus dous fillos. Autor de libros como ‘Xogar’ e ‘Eu nunca fun á escola’, o fillo do pensador e investigador Arno Stern defende un cambio de actitude cara aos nenos, que chama “ecoloxía da infancia”. Director do Instituto Arno Stern (Laboratorio de observación e preservación das disposicións espontáneas do neno) e da iniciativa ‘Homes para mañá’, impulsada polo neurobiólogo Gerald Hüther, André Stern propón unha filosofía educativa que respecte a curiosidade e capacidades  innatas dos nenos, para permitir o desenvolvemento do seu potencial e  autoaprendizaxe. “A neurociencia descubriu recentemente que o cerebro desenvólvese segundo o uso que lle deamos, pero cando o usamos con entusiasmo. É extraordinario que a neurobioloxía déanos a evidencia do que todo sabemos: o entusiasmo vólvenos xenios. Esa emoción fai medrar cada vez máis o noso coñecemento e, ao final, somos extremadamente competentes. Non tentemos introducir conceptos nos nosos fillos; vexamos que sae de eles”, conclúe.

A IMPORTANCIA DA MÚSICA NAS NOSAS VIDAS

 

O seu contacto coa música chegou tarde, pero a súa carreira como músico foi meteórica. O tenor granadino, José Manuel Zapata, pisou os principais teatros de ópera do mundo, dende o Teatro Real ao Metropolitan de Nova York, pero decidiu cambiar o rumbo da súa carreira para achegar a música clásica a unha audiencia máis ampla. “O problema é que non soubemos como chegar ao público contemporáneo, os auditorios están moi envellecidos”, laméntase Zapata.

 Este inusual tenor renovouse como director de orquestra e monologuista en espectáculos sinfónicos irreverentes nos que une o humor, coa música clásica e contemporánea. Cre no que fai e enche auditorios en base a un concepto sinxelo: “A boa música é  atemporal e non responde a clichés ou catalogacións estilísticas, simplemente é boa música”. ‘Tango man a man’, ‘Concerto para Zapata e Orquestra’ ou ‘From Bach to Radiohead’, son algúns dos títulos dos seus espectáculos. Montaxes que teñen a música clásica como protagonista, pero desde unha formulación pouca habitual, liberada dos corpiños e os tópicos que, segundo el, a miúdo envólvena.

AZUCRE

 

J. M. Mulet é profesor de Biotecnoloxía na Universidade Politécnica de Valencia (UPV) e investigador do Instituto de Bioloxía Molecular e Celular de Plantas, dependente do Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC) e da UPV. No seu último libro, ‘Que é comer san?’, analiza cientificamente e desmonta os mitos máis estendidos sobre nutrición. É máis saudable a  panela que o azucre? Necesitan os nenos un aumento no consumo de glicosa para mellorar o seu rendemento escolar? Ambas as afirmacións son falsas, con datos científicos sobre a mesa.  Divulgador de temas relacionados con alimentación, biotecnoloxía e ciencia a través de colaboracións habituais en medios de comunicación e do seu blogue ‘Tomates con xenes’,  Mulet tamén é autor de títulos como ‘Comer sen medo’, ‘Os produtos naturais, vaia timo!’ e ‘Medicina sen enganos’. “Entre os mitos máis estendidos temos a crenza de que ‘antes comíase mellor que agora’, cando antes tiñamos bocio ou  pelagra, por déficit de iodo e vitaminas. Agora nun supermercado podes atopar alimentos de todo tipo para manter unha dieta equilibrada. Fixarse no que levan os nenos na mochila á escola. Cantas laranxas, mazás, plátanos vemos e cantos produtos lácteos e bolería? É un problema de educación. Crear bos hábitos de alimentación desde pequenos é un investimento en saúde máis valioso que pagarlle clases de inglés ou de música”, sinala o investigador.

TODOS A UNIVERSIDADE?

 

É unha figura mundialmente recoñecida en educación. Tony Wagner ocupou diferentes cargos na Universidade de Harvard durante máis de vinte anos onde dirixiu o Laboratorio de Innovación. Sempre vinculado á educación, tamén exerceu como mestre de escola secundaria e profesor universitario. Na actualidade, Wagner é o principal investigador do Instituto de Políticas de Aprendizaxe dos Estados Unidos. Así mesmo participa como  divulgador educativo en conferencias internacionais e é autor de libros como "Creando innovadores: a formación dos mozos que cambiarán o mundo" ou "Preparando aos nosos mozos para a era da innovación". Para  Wagner, o gran desafío é proporcionar ás novas opcións para que poidan experimentar e colaborar. “Estar preparado para a era da innovación require que os mozos aprendan a traballar de forma colaborativa, que aprendan a pensar de forma crítica, a comunicarse de forma efectiva e resolver problemas de forma creativa”. O experto educativo pregúntase por que seguimos inculcando aos mozos que todos teñen que cursar ensinos superiores: “Hai que preparar aos mozos para ser cidadáns activos e informados”, defende  Wagner.

DISLEXIA

 

De nena, Luz  Rello sufriu o fracaso escolar como consecuencia da dislexia. Hoxe en día é unha das mozas investigadoras españolas con máis recoñecemento neste campo. Ela mesma é o exemplo de que esta dificultade de aprendizaxe, de orixe  neurobiolóxico, pódese superar. Segundo explica: “A  dislexia é un problema grave, pero coa detección e o apoio adecuados, ten solución”. Luz  Rello licenciouse en Lingüística con honras, é doutora en Informática e traballou varios anos como investigadora na universidade estadounidense ‘Carnegie  Mellon’. En 2016 fundou a empresa social Change Dyslexia, desde a que traballa xunto a un equipo interdisciplinar na detección precoz e o apoio ao tratamento da  dislexia. Asegura que, segundo estudos científicos “só o 4% das persoas  disléxicas están diagnosticadas”. E engade: “A  dislexia é difícil de detectar porque é unha dificultade oculta”. A súa investigación neste campo valeulle numerosos recoñecementos: foi a primeira española en recibir o ‘Premio de investigación para mozos europeos’. Tamén obtivo o premio ‘Innovador Social do Ano’ por MIT Technology Review en 2014 e o premio ‘Princesa de Xirona’ en 2016. Foi incluída na lista ‘Forbes 30 under 30’, que recoñece aos mellores axentes de cambio social menores de 30 anos. En 2018 foi galardoada co premio ‘Mulleres a seguir’.

TODO O QUE ME ENSINARON OS NENOS

 

“Soño co que ensina, o espertar para o que aprende; construíndo a escola que non existe, para o alumno que non chega”, é a carta de presentación de José Antonio Fernández Bravo.

 Doutor en Ciencias da Educación, investigador e escritor, este docente madrileño tamén conta con tres mestrías sobre lóxica, formación do profesorado e deseño  educacional. Aínda que a palabra que mellor define a Fernández Bravo é “mestre”. O seu pensamento educativo aliméntase a partes iguais de amor e de humor. Observar e “ensinar desde o cerebro do que aprende” son os alicerces da súa fórmula pedagóxica. “Dedico a miña vida para escoitar aos nenos. Trátase de amar o que fas, amando a aquel ao que dirixes o que fas”, asegura. É autor de máis dun centenar de obras sobre educación e aprendizaxe. Goza de recoñecemento nacional e internacional polo seu carácter innovador e pola brillante adaptación da función docente na didáctica da matemática. Mestre de mestres, Fernández Bravo está convencido de que “unha das finalidades da educación é adquirir coñecemento, pero tamén o é a de desenvolver a observación, a intuición, a creatividade, o razoamento, e as emocións”. E sentenza: “Hoxe damos moito contido e xeramos pouco coñecemento”.

MOBILIZACIÓN EDUCATIVA DA SOCIEDADE

 

O filósofo e pedagogo José Antonio Marina desenvolveu ao longo das últimas décadas unha corrente de pensamento que resume na súa proposta de “Pacto Educativo”. Propón unha mobilización da sociedade civil, como compromiso que reúna a familias e escolas a favor do alumnado, para reclamar á clase política que cumpra cos seus compromisos respecto a a mocidade. Inclusión educativa, autonomía pedagóxica, creatividade, motivación, talento e convivencia son algúns dos aspectos que desenvolve en libros como ‘Espertade ao  Diplodocus’, ‘O bosque pedagóxico’, ‘Obxectivo: xerar talento’ ou ‘A intelixencia que aprende’. José Antonio Marina, fundador da Universidade de Pais, é tamén autor do ‘Libro Branco da Profesión Docente’, por encargo do Ministerio de Educación, onde abre o debate sobre as novas correntes de innovación pedagóxica. “España perdeu o tren da Ilustración, perdeu o tren da Industrialización. Se España perde o tren da aprendizaxe, convertémonos no bar de copas de Europa. E eu, para os meus alumnos, non o quero. De maneira que hai que empezar a dicirlle á sociedade: «Eh, que isto vai en serio», e que podemos ter un problema de paro xuvenil crónico  gravísimo porque non estamos a poñer as medidas necesarias para atallalo, e é un asunto dunha gran inxustiza social”, conclúe Mariña.

PERIGO E MEDO

 

Chris Hadfield é un dos astronautas máis experimentados do mundo, pasou case 4.000 horas no espazo e foi comandante da Estación Espacial Internacional, onde dirixiu un número récord de experimentos científicos. Con tan só nove anos a súa vida cambiou cando o home pisou a Lúa, e decidiu que el tamén sería astronauta algún día. Chris Hadfield converteuse nun dos astronautas máis populares da historia grazas tamén ás súas extraordinarias fotografías e vídeos educativos sobre a vida no espazo. “A educación permíteche afastar a ignorancia e ver máis aló dos límites”, apunta. A súa versión “sen gravidade” da canción  Space  Oddity de David Bowie considérase o primeiro  videoclip da historia no espazo. De entre as leccións que un astronauta pode compartirnos,  Hadfield, destaca a importancia de entender a diferenza entre o perigo e o medo: “Debemos avaliar na nosa vida que nos asusta e como está a cambiar a nosa vida polas decisións que tomamos?”.  Hadfield traballou como director de operacións da NASA, xefe de robótica do Centro Espacial Johnson e responsable de comunicación da cápsula espacial en 25 lanzamentos. Ademais, recibiu diferentes galardóns como o Premio á Promoción da Ciencia do Consello de Investigación de Ciencias Naturais e Enxeñería de Canadá, un premio que recoñece a súa divulgación da ciencia e a súa habilidade comunicativa co público xeral, e en especial cos máis pequenos. “Involúcrate en crear quen es. Non sexas pasivo na túa propia vida. Só tes unha. Tenta mellorar quen es, e poida que no futuro convértasche nese alguén co que sempre soñaras”, conclúe o astronauta.