OUTRAS COUSAS

Perseidas 2025: cando e onde ver a choiva de estrelas de agosto?

O ceo prepárase para ofrecer, como cada ano, o espectáculo astronómico máis cegador da época estival. As perseidas, coñecidas como as bágoas de San Lorenzo, alcanzarán o seu máximo esplendor durante a cálida noite do 12 de agosto. Nese momento, millóns de partículas de po e gas atravesarán o firmamento a 60 quilómetros por segundo.

A mellor choiva de meteoros ao norte do Ecuador nace da cola do cometa Swift-Tuttle que foi descuberto en 1862, un obxecto xeado que completa a súa órbita cada 133 anos. Segundo explica César González, divulgador do Planetario de Madrid, preto das dez da noite da hora peninsular española os fragmentos desprendidos deste corpo celeste se desintegrarán ao entrar en contacto coa atmosfera terrestre, xerando brillantes escintileos de luz.

“Quéimanse e póñense incandescentes e é cando ti ves no ceo un trazo luminoso que non é nin máis nin menos que a rocha desintegrándose”, detalla. Tal como un viaxeiro que se sacode a neve dos ombreiros. Este fenómeno ocorre porque a Terra atravesa esa zona do espazo repleta de residuos deixados polo paso do Swift-Tuttle que literalmente traga e varre con todas as partículas suspendidas na súa traxectoria.

Un cometa, indica González, é unha mestura de po e xeo: se tomas coas mans un puñado de cada un e únelos, terás a esencia do que é. Cando se achega ao astro rei, a calor derrite ese xeo que vai deixando gases e tamén finas partículas. “Non son estrelas caendo”, complementa Miguel Rodríguez Alarcón, investigador predoctoral do Instituto de Astrofísica de Canarias. “O que temos é un cometa cunha órbita chea de po. É coma se nos aera area”, exemplifica.

Son tan diminutos que moitos non superan o tamaño dun gran de arroz. Aínda que cada verán varía tanto a intensidade como o número de meteoros, desafortunadamente as perseidas alcanzarán o seu máximo esplendor pouco despois da lúa chea, o que afectará a cantidade de meteoros visibles.

“A Lúa é unha fonte de contaminación lumínica natural. Entón, lamentablemente este ano non é o mellor para ver as estrelas”, agrega Rodríguez Alarcón. O satélite natural da terra actúa como un enorme foco de luz que dificultará a visibilidade doutro corpo celeste.

Desde calquera lugar do hemisferio norte é visible a choiva de meteoros. Ás 10 da noite haberá bastante luz crepuscular e ademais o lugar do ceo do cal parecen provir todos os meteoros (e que se chama radiante) aínda estará baixo con respecto ao horizonte. Ambos os expertos coinciden en que os mellores sitios para poder velas, son os lugares que teñen un ceo moi escuro, onde haxa a menor cantidade de contaminación lumínica posible, é dicir, o máis lonxe que se poida das cidades.

Non se recomenda usar ningún tipo de instrumento que faga aumento nin prismáticos nin telescopio, asegura Miguel Rodríguez Alarcón. “En Canarias témolo fácil, os mellores sitios son os cumes das illas de Tenerife e da Palma”, agrega.

No caso da península, as zonas rurais con pouca contaminación lumínica son as ideais para apreciar este fenómeno. “O campo está ben”, suxire o divulgador César Campos e as zonas montañosas que teñan horizonte máis despexado.

“O mellor que se pode facer é levar unha tumbona ou unha manta, tombarse no chan e unicamente cos ollos estar pendente de todas as zonas do firmamento”, conclúe. Eso si mirando cara o norte.

FONTE: Constanza Cabrera/elpais.com     Imaxe: Diego Radamés (Europa Press)

A TAPA DE POLBO MÁIS GRANDE DO MUNDO

Os pulpeiros de Carballiño volveron conseguilo: bateron o seu propio récord elaborando novamente a tapa de polbo máis grande do mundo, que nesta ocasión alcanzou os 600 quilos, dez máis que na edición anterior.

Ás 19,00 horas acendéronse as caldeiras na Praza Maior para comezar a cocer o polbo, que unha hora despois preto de 40 pulpeiros e pulpeiras de Arcos cortaron en 10 minutos e 30 segundos, coa habilidade que lles caracteriza.

Nesta 15ª edición os pulpeiros cortaron seis veces máis cantidade de polbo que en 2010, o primeiro ano no que bateron o récord mundial con 100 quilos.

Para elaborar a tapa empregáronse ademais 8 quilos de sal, 54 litros de aceite e 3 quilos de pemento, completando un prato de 5,37 metros de diámetro, que xa espertou expectación pola mañá na súa colocación na praza.

Centos de persoas acudiron un ano máis a unha das cita destacadas da programación da Festa do Pulpo, a pesar das altas temperaturas da xornada, para animar aos pulpeiros a bater o récord e gozar do espectáculo, así como para degustar o polbo recentemente preparado.

O traballo dos pulpeiros non terminou coa elaboración da tapa xigante, xa que unha vez cortado o polbo xa comezaron a formarse enormes colas para probalo.

Os 600 quilos da tapa máis grande do mundo repartíronse en 1.800 pequenas tapas acompañadas de Pan de Cea, viño da D.Ou. Ribeiro, auga e sobremesa, que se adquirían ao prezo de 7 euros. Os visitantes levaban ademais un prato conmemorativo e pulseira de agasallo, engadindo este ano o chaveiro realizado polos membros da Asociación de Pais e Nais de Persoas con Discapacidade Psíquica, Aspadisi.

O polbo chegou a estas terras de Galicia, de man dos frades cistercienses do mosteiro de Oseira. En agosto de 1964 unha cuadrilla de amigos, todos eles membros do Sindicato Vertical, reuníronse para realizar unha comida cuxo protagonista indispensable da mesma era o polbo. Propúxose celebrar esta festa cada ano para todos os veciños. Tan só dous anos despois, en 1966 vendéronse xa 3.000 racións de polbo. A celebración goza desde 1972 da declaración de Festa de Interese Turístico. Precisamente por este título a festa foi alcanzando fama e notoriedade, sendo hoxe día unha cita inescusable para os amantes deste manxar. 

Esta festa celébrase sempre o segundo domingo de agosto, coincidindo coa subida ao Monte da Guarda.

Que o pasedes ben!

FONTE: Carmen Rodríguez/laregion.es

UN LIBRO PARA O VERÁN 2025: DESFEITA

O verán é longo, bueno é un dicir! Pero o que si é verdade é que hai tempo para todo: praia, amigos...e lectura. A miña recomendación para este verán é Desfeita.

Publicada por primeira vez no ano 1983, Galaxia reedita esta novela en edición corrixida polo autor.

Desfeita iníciase cunha pescuda, a das causas dunha morte acontecida a raíz da sublevación militar de 1936. Mais, pouco a pouco, é a realidade do franquismo a que xorde e se acaba por impoñer. O despropósito e o absurdo dunha sociedade que se mente a si mesma, que se disfraza do que non é.

Camilo Gonsar escribe unha novela que se converte no mellor instrumento para erguer a tona da hipocrisía e para deixar ao descuberto a degradación dunha realidade ridícula e cruel.

Camilo González Suárez-Llanos (Sarria, 1931-Vigo, 2008) formou parte do movemento de autores da coñecida como Nova Narrativa Galega.

Que disfrutedes da novela!

FONTE: editorialgalaxia.gal

HUMOR: 25 DE XULLO 2025

Viñetas de hoxe, 25 de xullo, do xornal Faro de Vigo, de Davila (Luis Davila Malvido, Pontevedra-1972) e Gogue (José Ángel Rodríguez López, O Grove-1953).

25 DE XULLO: DÍA DE GALICIA

O Día Nacional de Galicia, coñecido tamén como Día da Patria Galega, Día Nacional da Galiza, Día da Galiza, Día de Galicia ou Día da Patria, é a festa oficial do país galego, coincidindo tamén coa festividade do apóstolo Santiago o Maior.

Bo día a tod@s!

Esta é a cidade coa maior taxa de mortalidade de toda España (e si, é galega)

De entre as 155 cidades españolas con máis de 50.000 habitantes, hai unha localidade galega que destaca pola súa taxa de mortalidade. Con 14,77 falecidos por cada mil habitantes, Ferrol lidera todos os rankings de España, segundo o Instituto Nacional de Estadística (INE). Ademais, a baixa proporción de nacementos desde comezos do século XXI provocou unha das perdas de poboación máis grandes do país. En apenas 25 anos, pasou de ter 81.991 habitantes a apenas 64.218, segundo o Instituto Galego de Estadística (IGE). É dicir, un 21,7% menos.

A crise económica da cidade ten unha grande influencia neste decrecemento. Entre as causas non naturais que conforman este suceso, un estudo das mortes entre 1989 e 2014 publicado no Atlas Nacional de Mortalidade en España (ANDEES) destaca con respecto ao resto de España o alto número de casos de hepatite vírica, de enfermidades da pel e do tecido subcutáneo e de septicemias. No caso dos homes, o uso de psicofármacos ou drogas de abuso provocou un alto número de envelenamentos accidentais. No caso das mulleres, destaca con respecto ao resto do país o elevado número de septicemias, pero tamén por outras causas. Entre elas, os suicidios.

A alta taxa de mortalidade queda reflectida na esperanza de vida ao nacer: Ferrol é, con diferenza, a cidade que peor dato ten entre os grandes concellos galegos. Un cidadán vivirá, de media, 81,78 anos, segundo o IGE. Este dato contrasta cos 84,02 da próxima capital coruñesa, que ten a segunda máis alta de Galicia, só por detrás de Santiago (84,25). Pontevedra, Ourense, Lugo e Vigo teñen todos unha esperanza similar, ao redor dos 83 anos e medio. En todos os casos, a esperanza de vida é moi superior en mulleres que en homes: elas viven, de media, 6,55 anos máis ca eles. Por exemplo, as coruñesas vivirían, de media, 87 anos.

Porén, estes datos poden resultar enganosos. Hai que recordar que a esperanza de vida inclúe causas de morte prematuras que baixan a media. Para ter unha referencia, unha persoa que ten 65 anos, de media, aínda vivirá 21,75 anos máis (superando os 86). No caso de aqueles que xa teñen 80 anos, as cifras son aínda superiores, e a súa esperanza de vida é de case 91 anos (90,7). Ademais, as diferenzas entre homes (89,21) e mulleres (91,73) son máis moderadas.

En comparación co resto de España, as localidades galegas teñen datos aceptables, aínda que non son os máis elevados. Xetafe, Vitoria e Zamora manteñen unha esperanza de vida de ao redor dos 84 anos e medio. Con todo, son lugares con rendas máis elevadas as que destacan neste apartado. Son exemplos disto Getxo (85,08), Sant Cugat del Vallès (85,18) e Boadilla del Monte que, cunha esperanza de vida de 86,79 anos, supera en cinco anos aos ferroláns, segundo o INE.

Os nacementos en Galicia non axudan a diminuír as taxas de mortalidade por habitante. En 2008, ano no que estalou a crise naceron nesta comunidade ata 23.175 cativos, segundo o IGE. En 2023 naceron un 65,5% menos de rapaces (14.004). As diferenzas son aínda máis grandes se comparamos estes datos con 1978, cando naceron 43.751 persoas. Porén, hai que recordar que os motivos destes cambios son diversos e non responden só a unha cuestión económica. O número de nacementos é menor, en parte, pola chegada de métodos anticonceptivos, maior liberdade para escoller que tipo de familias se queren formar e a adquisición de máis dereitos para as mulleres.

En Galicia, os nacementos concentráronse nas grandes cidades: Vigo e Coruña acumulan 2.951, unha quinta parte de todos os de Galicia. A lista continúa con Lugo, con 631, Ourense, con 585 e Pontevedra, con 480.

A provincia de Ourense é a que peores datos rexistra, pero tamén hai que ter en conta que unha gran cantidade de concellos ten poboacións moi baixas. Aínda así, se temos en conta os nacementos por habitante, a provincia de interior ten 4,40 novos cativos por cada 1.000 habitantes. É un dato moi inferior ao do resto: A Coruña (5,34), Lugo (5,26) e Pontevedra (5,23) teñen unha cifra similar de nacementos.

FONTE: Rubén Beiró/gciencia.com

O BEATO WINTILA, ENTRE O HISTÓRICO E O LENDARIO

Recollo o artigo de Francisco Lorenzo Amil, publicado o 26 de abril de 2025 no xornal La Región de Ourense, traducido por min, xa que fai referencia ao meu pobo natal Freas, no concello de Punxín, provincia de Ourense

Foto Taxes de 1924. Sepulcro de pedra que garda os restos do beato Wintila

En ocasións, o histórico e o lendario fúndense no rural ourensán. MáIs aínda nas postrimerías do século IX, cando a beira dereita do Miño achábase en proceso de repoboación. Nese instante había familias que non vían con malos ollos que os fillos puxesen as súas vidas ao servizo do creador. A fin de contas, a visión teocéntrica invadíao todo. E non sorprende tampouco que, neste contexto de reconquista, anacoretas, como Wintila, escapando do mundanal ruído, colaborasen case sen decatarse na explotación das terras. Kurth, historiador belga, atrevíase a dicir que ninguén exercera xamais maior influencia na sociedade que estes grandes solitarios. 

En efecto, o propio Wintila, ao amparo do rei Alfonso III, o Magno, elexía vivir en recollemento espiritual entre Freás e Punxín (unha paraxe próxima á confluencia entre o Barbantiño e o Miño). O bispo de Ourense, Sumna, tratando de fortalecer a sede episcopal, tal como encargáballe o monarca, bendixo a chegada do eremitán. Tras a desfeita que vivira a diocese con Sebastiano e Censerico, o novo Prelado quixo apontoar a estrutura da igrexa auriense. O vento sopraba ao seu favor e tan só tiña que axustar as velas. Por unha banda, potenciou o culto ao considerado segundo apóstolo de Galicia, San Martín de Dumio; e, por outro, permitiulle ao imberbe anacoreta asentarse no recuncho que elixira para retirarse, a tres leguas da cidade.

Tanto o Martirologio romano, como o Cardeal Baronio (historiador eclesiástico do século XVI), autorizan a memoria de Wintila. Con posterioridade, Martínez Sueiro cre que non sería nada estraño que o eremitán, estivese adscrito á decanía de Barra, na desembocadura do río Barbantes. Consideraba plausible que puidese ser o mesmo Cenobio ao que se refería, en 1863, o P. Croiset.

Na obra “Ano Cristián”, recollía que aquel servo de Dios retirouse a un convento ata que, probada a súa vocación, obtiña a licenza para retirarse ao “deserto”. Fose como fose, o certo era que, ao final, refuxiábase naquela fermosa paraxe do interior de Galicia, do mesmo xeito que o facían, noutro tempo, San Millán na Rioxa ou San Froitos en Segovia. Con eles, renacía a ortodoxia relixiosa, e nada unía máis na fe, que o exemplo vivente dos ermitáns. Logo, a tradición popular encargábase de encher o enigma que rodeaba a estes grandes solitarios, coa maxia da imaxinación.

Certamente, historia e lenda comezaban a ir da man. De pais a fillos, foise honrando a memoria do beato. Pronto, o relato da disputa sobre quen tería a honra de enterrar o corpo do cenobita, quedou impreso na reminiscencia das xentes do lugar. A tradición oral encargouse de transmitir, desde tempos inmemoriais, como aquel altercado habíase resolvido con enxeño. A veciñanza acordou que o defunto se poñería nun carro arrastrado por dous bois, un de Punxín e outro de Freás. No lugar no que se parasen, sería inhumado, e, posteriormente, custodiado pola veciñanza.

Finalmente, os animais de tiro, símbolo da forza e da prosperidade, detivéronse no mesmo sitio no que, agora, levántase o templo de Santa María de Punxín. Na cuberta do sepulcro de pedra que tiña forma trapezoidal rezou o seguinte epitafio: “Aquí descansa o servo de Dios Wintila que morreu o día X de Kalendas de xaneiro da era de 928” (23 de decembro de 890).

Hoxe, é unha “xoia histórica”. É unha obra única, non só porque é un dos máis antigos sartegos de santos que se conservan, senón tamén porque os seus restos non sofren unha translación como ocorre, posteriormente, tras a febre do culto sepulcral entre os séculos XI e XIII. A pesar da súa antigüidade e de estar realizado en granito, aparece decorado, con motivos ornamentais. Destacan, en especial, os arcos de medio punto que rememoran, sen dúbida, a Xerusalén celestial. O peregrino ou o devoto sente que está ante os restos mortais do santo, pero sabe que a súa alma xa pasou a morar, entre os xustos, na cidade eterna, desde onde, agora, o beato pode interceder por el.

O Santoral, deseguido, recolleu a festividade de Wintila, o 23 de decembro, xunto a outros santos, como Nicolás, Sérvulo, Pompeio ou Santa Victoria. Con todo, sería o luns seguinte ao de Pascua (luns de Quasimodo), cando comezaba a celebrarse a gran romaría á que acudían devotos de todos os pobos da contorna. O beato exercía, así, desde o século IX, o patronazgo sobre os labradores da zona. Nun principio, aqueles campesiños viñan a pé, e, tras asistir aos actos litúrxicos, volvían ás súas casas, co millo bendito e con auga da fonte do santo. Xa, no século XIX, coa chegada da liña de ferrocarril, empezaron a acudir, en masa, fieis de distintas partes de Galicia. Facilitábanse trens con destino a Barbantes. Desde alí, os romeus emprendían a pé o traxecto ata o punto no que se celebraba a festa. 

Celebración de San Wentila de Punxín, o 12 de abril de 2021 /copecarballiño.es

Existen moitos enigmas sobre o beato; si. Algúns autores falan da súa procedencia centroeuropea, outros, afirman que nace en España, aínda que a súa familia puidese ter descendencia húngara ou romanesa. Pero, o que é innegable, é que o sartego de Wintila é un dos dous sepulcros de santos máis antigos que se conservan. As demais lápidas sepulcrais, por moi suntuosas que sexan non son senón copias doutras que, en outrora, foron orixinarias como esta.

CINE: MISIÓN IMPOSIBLE-SENTENZA FINAL

Esta fin se semana chega aos cines a película Misión Imposible: Sentenza Final. Apareceu en 1996 e, desde entón, Ethan Hunt salvou o mundo en oito películas que, entre explosións, tiroteos e xeonllos rotos, contaron o noso presente a través dos seus viláns. Misión imposible estrea hoxe a súa última entrega. Esta é a súa ficha técnica:

Título orixinal: Mission: Impossible - The Final Reckoning

Ano: 2025

Duración: 169 min.

País: Estados Unidos

Xénero: Thriller

Produtora: Skydance Productions

Distribuidora: Paramount Pictures

Produtor: Tom Cruise

Dirección: Christopher McQuarrie

Guión: Christopher McQuarrie, Bruce Geller e Erik Jendresen

Música: Lorne Balfe, Max Aruj e Alfie Godfrey

Fotografía: Fraser Taggart

Reparto: Tom Cruise, Hayley Atwell, Ving Rhames, Simon Pegg, Esai Morales, Pom Klementieff, Mariela Garriga, Henry Czerny, Angela Bassett,  Nick Offerman, Hannah Waddingham, Tramell Tillman

Sinopse: O axente Ethan Hunt continúa a súa misión de impedir que Gabriel controle o tecnoloxicamente omnipotente programa de IA coñecido como "A Entidade".

Tom Cruise, o salvador do mundo, despídese cunha aventura incriblemente entretida que ofrece unha serie de secuencias dos momentos álxidos das outras sete películas da saga, merecendo a pena vela.