ZONA VERDE

PEIXES VOADORES EN GALICIA

 Exemplar presenciado na madrugada do pasado domingo / Antón Padín

O cambio climático segue transformando a vida tal e como a coñecemos. O peixe voador, unha especie propia do sur, sucou Galicia co inicio do verán atraído polo quecemento das nosas augas. A súa aparición esta vez foi na illa da Toxa, onde unha parella de pescadores capturou atónita as súas características ás.

"É o máis raro que vin desde que pesco", conta Antón Padín, pescador que inmortalizó a viaxe submarina do peixe voador pola illa grovense mentres faenaba coa súa parella, Marta Magariños, ás 2:00 horas da pasada madrugada. O ano pasado, acháronse dous exemplares similares, un a finais de maio na ría ferrolá e outro en plena época estival tamén nas Rías Baixas. Estes animais poden chegar a alcanzar o 60 km/h baixo auga cando están a piques de despegar e chegáronse a captar algúns que prolongan o seu voo, con varios planeos, ao longo de ata 400 metros, segundo estudos.

A presenza deste animal en Galicia é realmente inusual, pois se trata dunha especie que vive cómoda en augas cálidas, propias do sur. O quecemento global provocado pola descontrolada contaminación no planeta elevou nos últimos anos a temperatura dos mares galegos, polo que o peixe voador atopa cada vez máis favorable o hábitat mariño da nosa comunidade.

A primeira vez que se datou a existencia deste peixe nas rías autóctonas foi en 1936. Neste caso, tratouse dunha especie da que xamais volveu a haber rastro, a cheilopogon pinnatibarbatus. Con todo, a especie protagonista actualmente nos nosos dominios é outra, a cheilopogon heterurrus, citada por primeira vez en 1983 por Solórzano e colaboradores, aínda que foi no últimos tres-catro anos cando as súas visitas proliferáronse: "A súa aparición é cada vez máis frecuente debido ao quecemento das augas", expón o especialista vigués Rafael Banón (biólogo do GEMM), quen examinou uns catro exemplares na súa carreira.

A incógnita agora radica en destripar se os peixes voadores observados en Galicia viaxan desde o sur "ou se reproducen aquí", abunda Bañón. Tamén descoñécese por que adoitan nadar sós cando a súa natureza adóitalles empuxar a vivir en comunidade.

FONTE: Edgar Melhor/farodevigo.es/mar

OS 10 ANIMAIS ENDÉMICOS DE ESPAÑA MÁIS AMEAZADOS (VIII)

Continúo co oitavo animal endémico do país (é dicir, que en todo o mundo só atópanse aquí), dos 10 que se atopan en maior risco, das máis de 600 especies animais ameazadas en España.

8. Lagarto xigante da Gomera (Gallotia bravoana)

Redescubierto en 1999, todos os exemplares en liberdade do lagarto xigante da Gomera atópanse concentrados en menos de dúas hectáreas de terreo, acantonados nunha rocha inaccesible da illa, onde se resgardan do seu principal inimigo: o gato doméstico.

Teñen unha cabeza robusta, pero en xeral o seu corpo non é tan recio como o do lagarto xigante do Hierro (G. simonyi). A súa coloración é pardo-negruzca, cunha serie de  celos azuis en cada costado. A rexión gular e submaxilar é dunha notable cor branca, e a parte inferior das patas e o ventre esbrancuxados. Miden 20 cm cabeza-corpo e pesan 100 g, pero poden alcanzar os 50 cm e 300 g. Antes da chegada do home á illa eran significativamente máis grandes.

Continuará!

FONTE: farodevigo.es/medio-ambiente  e es.wikipedia.org        Imaxe: pinterest

OS 10 ANIMAIS ENDÉMICOS DE ESPAÑA MÁIS AMEAZADOS (VII)

Continúo co sétimo animal endémico do país (é dicir, que en todo o mundo só atópanse aquí), dos 10 que se atopan en maior risco, das máis de 600 especies animais ameazadas en España.

7. Pinzón azul de Gran Canaria (Fringilla polatzeki)

Tres piñeirais da illa de Gran Canaria constitúen os últimos bastións deste paxaro do que, estímase, non hai máis de 430 exemplares adultos: a destrución dos seus ecosistemas, por tala ou por incendios, empuxouno ao bordo da extinción, aínda que recentemente constatouse certa recuperación da especie.

É un ave de pequeno tamaño, de aproximadamente 16 cm. O macho posúe tons azulados mentres que a femia e os xuvenís son de tons pardo-oliváceos. Diferénciase da especie de Tenerife, Fringilla teydea, por ser de menor tamaño, por ter tons azuis menos intensos, franxa negra na fronte moi marcada, un ventre máis blancuzco e en especial por mostrar dúas franxas brancas ben visibles nas ás.

Continuará!

FONTE: farodevigo.es/medio-ambiente  e es.wikipedia.org        Imaxe: SINC

O LUGAR MÁIS EXTREMO DA TERRA, ONDE NON DEBERÍA HABER VIDA E HAINA

Zona onde se atoparon os microorganismos / EFE

Onde a auga consegue asentarse, tamén o logra a vida. Esta máxima reinou desde o comezo da bioloxía na maior parte das teorías da evolución e do xurdimento da vida na Terra. Pero, onde está o límite? Pode calquera tipo de auga albergar vida ou só faio aquela con unha condicións específicas? Con esta premisa, os científicos adentráronse nun dos lugares máis inhóspitos e extremos da Terra, onde, para a súa sorpresa, atoparon que alí hai algúns organismos que poden atopar condicións de vida confortables para eles.

É o caso dos ultrapequeños organismos (relacionados coa Orde Nanohaloarchaea) que se atopan na área xeotérmica próxima ao volcán Dallol, no norte de Afar (Etiopía). É, por agora, o lugar máis extremo da Terra onde se atopou vida, superando mesmo a outros lugares xa de seu ‘case extraterrestres’ como Antártida,  Atacama ou Río Tinto (Huelva), onde tamén se acharon extremófilos (organismos adaptados a condicións de vida extremas).

As arqueas son un gran grupo de microorganismos procariotas unicelulares que, do mesmo xeito que as bacterias, non presentan núcleo nin orgánulos membranosos internos, pero en realidade son diferentes a estas, de tal maneira que conforman o seu propio dominio ou reino.

En todo caso, estes organismos, achados na citada rexión etíope, son microbios ata 1.000 veces máis pequenos que as bacterias convencionais.

Foi un grupo de científicos españois e franceses, encabezado por investigadores do Centro de Astrobioloxía (CAB, INTA-CSIC) o que deu conta deste achado, publicado en 2019 na revista Scientific Reports de Nature. Cos seus resultados estableceron unha nova vara de medir no que se refire ás condicións de habitabilidade, que pode servir para saber onde buscar vida tanto no noso planeta como fóra del.

Aínda que algunha vez ese lugar foi considerado como o berce da vida (tamén na depresión de Afar atopáronse a maioría de fósiles que explican a historia da humanidade), hoxe en día este lugar é o máis parecido a un inferno que pode haber na Terra.

E é que o seu clima en xeral é seco e quente, con temperaturas máximas medias que roldan os 41 ºC. Conta cunha zona hidrotermal, na que a auga ascende do subsolo a preto de 100 ºC.

Microorganismos atopados na zona / SCIENTIFIC REPORTS

Ademais, é extremadamente aceda (o seu pH é moi baixo, do 0,25, o que significa que é unha auga máis aceda que o ácido sulfúrico concentrado). O hidrotermalismo da área posiblemente foi xerado por unha explosión freática que se produciu en 1926. Desde entón reportáronse episodios  volcánicos, sismicidade e actividade hidrotermal na área.

O máis característico desta zona son as súas vistosas chemineas e conos de cores. A súa tonalidade procede dos raros minerais que foron expulsados á superficie (pirolusita, clorargirita, wurtzita e halita) e que foron colorexados polas sales e os metais que se atopan no ambiente. Así hai depósitos amarelos, ricos en sulfatos, zonas vermellas, ricas en óxidos de ferro e augas tinguidas de verde polos sales de cobre.

A pesar das condicións extremas e inhabitables para o común dos mortais, descubriuse que comunidades enteiras de microorganismos descoñecidos viven no interior de pequenas esferas minerais, sobre as chemineas das que mana a auga. Estes seres protéxense ao recubrirse cos minerais da zona, coma se dunha burbulla tratásese.

Ademais desta protección, están envolvidos en matrices de moléculas que lles permiten vivir asociados en consorcios, e constatouse que crecen moi lentamente. Ademais, aliméntanse de pedras (son quimiolitotrofos) e, por tanto, non necesitan materia orgánica para desenvolverse. Tampouco requiren osíxeno, pois respiran metais e minerais.

Os resultados deste estudo suxiren que os microorganismos poden sobrevivir, e potencialmente vivir, dentro desta contorna extrema, o que ten implicacións para comprender os límites de habitabilidade.

FONTE: Verónica Pavés/farodevigo.es/medio-ambiente

OS 10 ANIMAIS ENDÉMICOS DE ESPAÑA MÁIS AMEAZADOS (VI)

Continúo co sexto animal endémico do país (é dicir, que en todo o mundo só atópanse aquí), dos 10 que se atopan en maior risco, das máis de 600 especies animais ameazadas en España.

6. Lagarta batueca (Iberolacerta martinezricai)

O 90 % da poboación total desta lagarta vive no cume da Pena de Francia (Salamanca), polo que a degradación do seu hábitat é responsable de que se atope en perigo de extinción.

Esta lagarta é de tamaño medio 68 mm de cabeza a cloaca, cor de fondo  usualmente marrón, retículado en negro (machos) ou bandas costais (femias), ventre branco, moi lixeiramente averdosado ou azulado (machos), ocelos axilares azuis en ambos os sexos, sendo máis numerosos nos machos.

Continuará!

FONTE: farodevigo.es/medio-ambiente  e es.wikipedia.org        Imaxe: wikimeia

OS 10 ANIMAIS ENDÉMICOS DE ESPAÑA MÁIS AMEAZADOS (V)

Continúo co quinto animal endémico do país (é dicir, que en todo o mundo só atópanse aquí), dos 10 que se atopan en maior risco, das máis de 600 especies animais ameazadas en España.

5. Samarugo (Valencia hispanica)

Oriúndo do litoral mediterráneo, este peixe atópase en situación crítica debido á degradación das zonas húmidas e mananciais nos que habita e á presión de especies exóticas invasoras, como a troita arcoiris ou a gambusia. 

Este peixe actinopterigio, que apenas chega aos 8 cm, caracterízase por unha boca  provista de dentes  mandibulares cunha soa punta, dispostos en varias filas, e unha cor entre o marrón claro e o amarelo (os machos, ademais, teñen os fíos das aletas alaranxados).

Continuará!

FONTE: farodevigo.es/medio-ambiente  e es.wikipedia.org        Imaxe: Naturalista MX

OS 10 ANIMAIS ENDÉMICOS DE ESPAÑA MÁIS AMEAZADOS (IV)

Continúo co cuarto animal endémico de país (é dicir, que en todo o mundo só atópanse aquí), dos 10 que se atopan en maior risco, das máis de 600 especies animais ameazadas en España.

4. Ferreret (Alytes muletensis)

O ferreret ou sapiño balear habita nas zonas máis agrestes da serra de Tramontana (Mallorca) e a súa principal ameaza son especies como o gato, a rata ou a cobra de auga, aínda que tamén afronta o ataque do fungo quitridio, responsable da desaparición de case cen tipos de anfibios no mundo.

Este anfibio anuro chega a alcanzar unha lonxitude máxima duns catro centímetros. A súa pel presenta variedade de  coloracións que van desde o marrón ata o verde e salpicada de manchas escuras irregulares en canto a número, tamaño e cor. Destacan uns ollos grandes que evidencian os seus costumes nocturnos e unhas longas extremidades que lle facilitan subir polas frecuentes pedras no seu hábitat.​

Continuará!

FONTE: farodevigo.es/medio-ambiente  e es.wikipedia.org        Imaxe: Ara balears

OS 10 ANIMAIS ENDÉMICOS DE ESPAÑA MÁIS AMEAZADOS (III)

Continúo co terceiro animal endémico do país (é dicir, que en todo o mundo só atópanse aquí), dos 10 que se atopan en maior risco, das máis de 600 especies animais ameazadas en España.

3. Salinete (Aphanius baeticus)

Este peixe, tamén chamado fartet atlántico, vive en arroios salinos e lagoas da conca do Guadalquivir (nomeado como Aphanius baeticus en honra deste río (Baetis para os romanos). Conta con menos de oito poboacións que, ademais, sofren o risco de decrecemento, ao ser moi vulnerables á contaminación da auga e á depredación por parte de especies exóticas.

Ata non fai moito pensábase que este pequeno ciprinodóntido distribuíase por todo o litoral mediterráneo español desde Cataluña ata Andalucía, incluídas unhas pequenas poboacións da especie no litoral atlántico andaluz. Con todo, un proxecto de investigación demostrou que as poboacións atlánticas pertencen a outra liña evolutiva diferente das mediterráneas. Análises xenéticas e morfolóxicas de individuos de ambas as localidades indican claramente esta diferenza.

Os machos son azulados, con gran cantidade de bandas transversais prateadas. A aleta dorsal presenta un marcado reborde intenso de cor azul escura; a aleta anal ten dúas bandas azuis. Entre unha e outra, pódese observar unha cor azul turquesa. A aleta caudal é truncada, con 4-5 bandas en forma de semicircunferencia, igualmente dunha cor azul intensa. O ventre é lixeiramente amarelado.

As femias son de cor agrisada, con grandes manchas negras de forma irregular ao longo e a ambos os dous lados da liña lateral.

Continuará!

FONTE: farodevigo.es/medio-ambiente  e es.wikipedia.org        Imaxe: mediterranea.org