ZONA VERDE

A CONTAMINACIÓN DO OCÉANO CHEGA ATA AS SÚAS MÁXIMAS PROFUNDIDADES

O organismo deste crustáceo mariño da especie "Hirondellea gigas" contiña substancias químicas / A. JAMIESON

O abismo Challenger, na Fosa das Marianas, é o lugar máis profundo da Terra. Para descender ata este remoto punto do Océano Pacífico situado a uns 11.000 metros de profundidade, o home tivo que deseñar sofisticados vehículos. Só tres persoas conseguírono: Don Walsh e Jacques Piccard en 1960 a bordo do batiscafo Trieste, e James Cameron en 2012 no submarino Deepsea Challenger. A contaminación xerada pola actividade humana, con todo, é xa de tal magnitude que está a chegar con sorprendente facilidade ás fosas submarinas máis profundas, como acaba de demostrar un equipo de investigadores británicos.

Segundo relatan nun estudo publicado esta semana en Nature Ecology & Evolution, atoparon «niveis extraordinariamente altos» de sustancias contaminantes en animais que viven en dous das fosas máis profundas do océano, a mencionada fosa das Marianas e a de Kermadec, a 10.047 metros. Trátase duns pequenos crustáceos coñecidos como anfípodos capaces de vivir a miles de metros de profundidade e moi voraces, pois comen practicamente todo o que atopan. En concreto, algunhas das criaturas analizadas para este estudo habitan a 10.000 metros de profundidade en zonas que, ademais, atopábanse a uns 7.000 quilómetros de distancia das zonas industriais máis próximas.

O rechamante deste estudo, segundo sinalan os seus autores, non é só que animais que viven en zonas tan profundas estivesen expostos a sustancias contaminantes xeradas indubidablemente pola actividade humana, senón tamén os altos niveis de polución detectados. E é que segundo aseguran, eses niveis son comparables aos da Baía de Suruga (Suruga Bay), unha das zonas industriais do noroeste do Pacífico máis contaminadas.

"Seguimos pensando nas profundidades do océano como un reino remoto e prístino, a salvo do impacto humano, pero a nosa investigación demostra que, tristemente, isto non podería ser máis incerto", declarou Alan Jamieson, investigador da Universidade de Newcastle e autor principal deste estudo.
Sustancias prohibidas desde os 70

Os organismos dos crustáceos contiñan Compostos Orgánicos Persistentes (COPs), algúns dos cales foron prohibidos hai décadas debido ao gran impacto ambiental que causaban. Pero debido ás súas características, persisten moitos anos no ambiente. Os COPs son sustancias que normalmente foron sintetizadas, é dicir, non se dan na natureza dunha maneira natural, e son resistentes á degradación ou se degradan moi lentamente, polo que tenden a acumularse. Entre eles figuran algúns pesticidas, bifenilos policlorados (PCB) e polibromodifenil éteres (PBDE).

Os bifenilos policlorados (PCB) foron masivamente utilizados pola industria para fabricar illantes para equipos eléctricos. Con todo, a súa produción prohibiuse a finais dos 70 en EEUU e na actualidade o seu uso non está permitido na maior parte do planeta, pois se trata de sustancias moi nocivas para o medio ambiente. Segundo datos ofrecidos por este equipo de investigadores, desde os anos 30 do século pasado ata finais dos anos 70, cando foron vetados, a produción total de PCB nesa rexión foi de 1,3 millóns de toneladas. Parte desa cantidade chegaría á natureza por distintas vías, como accidentes industriais, verteduras e filtracións.

Doutra banda, os polibromodifenil éteres (PBDE) son moi utilizados como retardantes de chama en plásticos e escumas. Outros estudos detectaron restos destes produtos en todo tipo de ecosistemas terrestres e mariños -mesmo no Ártico- e en numerosas especies animais, como as baleas.
Acumulación a través da cadea alimentaria

Os animais analizados foron recollidos durante inmersións no Océano Pacífico realizadas cun submarino deseñado polo propio Jamieson. O vehículo robótico recolleu mostras de dúas especies de crustáceos endémicas da fosa de Kermadec (Hirondellea dubia e Bathycallisoma schellenbergi) a unha profundidade de entre 7.227 e 10.000 metros de profundidade, e da especie Hirondellea gigas na fosa das Marianas, a profundidades de entre 7.841 e 10.250 metros.

Os autores cren que o máis probable é que as sustancias contaminantes chegasen a esas fosas pola acumulación de lixo que contiña plástico e a través de animais mortos que consumirían fragmentos de plásticos e que, ao afundirse, convertéronse á súa vez en comida para estes crustáceos mariños e outros animais que habitan nese remoto ecosistema.

O seu seguinte obxectivo será tentar entender as consecuencias desta contaminación e que efectos pode ter noutros ecosistemas máis amplos, pois ao ir acumulándose as sustancias químicas a través da cadea alimentaria, cando alcanzan o fondo do océano a súa concentración é moito maior que a que hai na superficie do mar. "A nosa investigación mostra que as profundidades do océano non só non son lugares remotos, senón que están fortemente conectados ás augas máis superficiais, o que significa que todo aquilo que arroxamos ao fondo do mar volverá á superficie algún día con outra forma", advirte o científico.

A ENERÍA DO MAR

 

Atribúese ao mariño grego Piteas (século IV ac) a descrición da influencia do Sol e a Lúa sobre o nivel do mar. Esta intuición científica, con todo, non foi confirmada ata que Isaac Newton público en 1687 a explicación sobre as mareas que hoxe se considera comunmente aceptada. E é que desde moi antigo, os movementos mariños seduciron ao home coa súa matemática regularidade e a súa poética beleza. En todas as latitudes buscouse coñecer as mareas para aproveitar os seus efectos nas costas. Mesmo en mitoloxías guerreiras, como a nórdica, Njord, deidade mariña, representábase como un ser amable e benefactor, aínda que puidese reaccionar cunha forza temible, acorde ao seu grande poder. E no sintoismo xaponés Watatsumi, o máis forte dos divinos dragóns acuáticos, era tido por un bo anfitrión no seu palacio mergullado e xeneroso cos homes.

Hoxe somos conscientes de que non hai deuses ocultos detrás dos movementos das mareas, senón unha maquinaria perfecta, e aínda máis asombrosa que a divina, guiada pola forza da gravidade. Estes movementos mariños poden ser igualmente benefactores para a humanidade sen necesidade de recorrer a milagres, se sabemos como aproveitalos; e iso é o que está a conseguir Atlantis Resources coa instalación de turbinas nas costas para xerar enerxía eléctrica. Os argumentos que ofrecen para a explotación deste tipo de produción enerxética parecen irrebatibles: é máis predicible e constante que outras fontes limpas (como a solar ou a eólica), non xera residuos contaminantes, resulta completamente renovable, é moi pouco agresiva co hábitat no que se instala, as súas necesidades de conservación son mínimas e sinxelas e, ademais, pode ser altamente eficiente (co proxecto máis ambicioso que desenvolven na actualidade queren xerar electricidade para 200.000 fogares nunha instalación que ocupa pouco máis de dous quilómetros da costa de Escocia).

Pero, se todo son vantaxes, a pregunta que xorde é porqué non houbo máis apoios para esta tecnoloxía que xa está a ser probada con éxito. Tim Cornelius, biólogo mariño e director executivo de Atlantis, ten clara a resposta: "a causa pola que a enerxía das mareas non comezou a desenvolverse a nivel comercial ata agora é porque historicamente non existiu unha lexislación nin un apoio económico para que así fóra". A subida dos prezos dos hidrocarburos, o gas e o carbón, así como dos métodos de extracción dos mesmos (cada vez máis agresivos co medio ambiente segundo vanse esgotando os recursos), axudaron nos últimos anos ao despegamento das renovables, por iso Cornelius asegura que este vai ser un mercado en constante desenvolvemento. Oxalá, por se é necesario, Watatsumi vele, como fixo outrora, para que así sexa.

FONTE: José L. Álvarez Cedena/Xornal El País

CONSECUENCIAS GLOBAIS DO DESXEO NO ÁRTICO

Imaxe tomada durante unha expedición de Greenpeace no Ártico / Pedro Armestre

No verán de 2014, un dos máis cálidos no que vai de século, producíronse case un centenar de infeccións por bacterias do xénero vibrio, entre as que está a causante do cólera, nas costas de Suecia e Finlandia. Algúns dos casos déronse a apenas 160 quilómetros do Círculo Polar Ártico. O clima está tan trastornado polo cambio climático que unha enfermidade asociada ao trópico está a emigrar tan ao norte. A emerxencia de enfermidades e patógenos é só una das consecuencias que terá o desxeo do Ártico para todos.

Bacterias no mar e virus na terra. Aínda que o quecemento sexa global, hai rexións do planeta que se quentan máis que outras. No ártico prodúcese un efecto denominado amplificación ártica polo que o desxeo alí é máis acusado que noutras rexións xeadas. A explicación breve di que a retirada do xeo en favor da auga reduce a capacidade da rexión de rebotar a radiación solar. Isto fai que se quente aínda máis e retroalimente o desxeo, o que pode flanquear o paso a patógenos, algúns vindos do pasado.

Aínda que non llas vexa, as bacterias mariñas son o principal compoñente da biomasa mariña. Algunhas especies, como as vibrio, que son patógenas. O outro perigo vén dos xeos e o permafrost das franxas norteñas de Siberia, Canadá e Groenlandia que se están derritiendo. Investigadores do CSIC atoparon en xuño de 2015 ADN de virus ata agora descoñecidos en lagos de Svalbard. Dous meses despois dábase a coñecer o desentierro dun virus de facía 30.000 anos atrapado no xeo siberiano.

O oso híbrido. Hai 10 anos, un estraño oso foi abatido no norte de Canadá. Era estraño pola súa aparencia e unha análise de ADN confirmou a estrañeza. Tratábase dun exemplar nado dun oso pardo ogrizzly e un oso polar. Algún enxeñoso bautizouno como grolar. O avistamento de osos grolar non deixou de aumentar nestes anos, así como os encontróns entre ambas as especies. O desxeo do ártico está a empuxar á polar terra dentro e ao grizzly cada vez máis ao norte. Pero o impacto ecolóxico do desxeo está a afectar a todo o ecosistema ártico. Desde o microscópico plancto, que ten que lidar co aumento da temperatura e a acidez da auga, ata a migración anual das baleas.

E o anticiclón dos Azores? Aínda que son moitos os factores que interveñen no clima, a mencionada amplificación ártica debuxou o escenario dun polo norte case sen xeo durante moitos meses en só unhas décadas. Esa auga é, por definición máis quente que o xeo. Os científicos xa están a investigar como afectará isto á circulación oceánica e as correntes de aire asociadas que determinan boa parte do clima en todo o planeta.

Un custo de billóns de euros. Investigadores da Universidade de Cambridge estimaron o impacto económico que terá o desxeo non de todo o Ártico, senón só do permafrost, do xeo atrapado nas terras que rodean o Ártico. Para finais de século, a cantidade extra de emisións terá un impacto de máis de 40 billóns de euros.

Menos xeo, mais cambio climático. É o gran paradoxo. O cambio climático derrite o xeo do Ártico e isto retroalimenta ao cambio climático. Un amplo informe das Academias de Ciencias de EE UU (de obrigada lectura) sobre os impactos globais do desxeo do Ártico de 2015 destacaba como a redución do efecto albedo, a liberación do metano e o carbono atrapados no permafrost ou a alteración da circulación oceánica intensificarán o quecemento global. E iso, probablemente, acabe co xeo que quede no Ártico.

FONTE: Miguel Ángel Criado/Xornal El País/Ciencia

CANTO PLÁSTICO SE RECICLA EN ESPAÑA?

Ensiando aos máis novos / Imaxe: ecoembes

A reciclaxe de envases de plástico aumentou no noso país, pero a metade destes residuos aínda acaba en vertedoirs.

O ano pasado recicláronse en España 445.051 toneladas de envases plásticos procedentes do consumo doméstico, un 8,3% máis respecto ao ano anterior. Segundo estes datos de Cicloplast, sociedade que integra ás empresas do sector dos plásticos para impulsar a súa xestión ecoeficiente ao final da súa vida útil, cada cidadán reciclou 9,5 quilos de plásticos, case un quilo máis que o ano anterior e sete veces máis que no 2000.

Por comunidades autónomas, obtiveron os mellores resultados en 2015 País Vasco (12 kg/hab), Cataluña (11,5 kg/hab), Comunidade Valenciana (11,1 kg/hab), Andalucía (10,8 kg/hab) e Castela A Mancha (10,6 kg/hab). O dato de Galicia é de 9,8 k/hab.

A reciclaxe destes residuos plásticos non só posibilita un aforro de materias primas, auga ou enerxía, senón tamén evita a emisión á atmosfera de dióxido de carbono (CO₂), principal gas implicado no cambio climático. Cos envases reciclados en 2015, segundo datos de Ecoembes, a sociedade que xestiona a recuperación e reciclaxe dos residuos do colector amarelo e azul, aforráronse 4,6 millóns de megawatts hora (Mwh), enerxía coa que un coche eléctrico daría a volta ao mundo 770.000 veces; 24,8 millóns de m³ de auga, coa que se poderían duchar máis de seis millóns de cidadáns todos os días durante un mes; e evitáronse 1,2 millóns de toneladas equivalentes de CO₂, similar ao que emiten máis de 500.000 coches.

O crecemento da reciclaxe de envases plásticos é positivo, pero non hai que esquecer que case a metade destes residuos acaba en vertedoiros, segundo datos de Cicloplast. É dicir, que non recuperar estes refugallos leva un importante impacto ambiental e perda de recursos.

Neste sentido, o lixo ten un gran potencial que se desperdicia, como se puido comprobar o mes pasado no barrio barcelonés de Sarrià Vell. A asociación ecoloxista Centre d’Ecologia i Projectes Alternatius (Cepa) analizou varias bolsas de residuos de fracción resto (en teoría lixo que non se pode reciclar) recollidas de forma aleatoria polas súas rúas e descubriu que o 94,2% eran materiais que se podían recuperar e reutilizar. En concreto, o 55,1% en peso eran residuos orgánicos compostables, mentres que un 39,1%, refugallos reciclables ou reutilizables (como os plásticos).

Moito por facer!

FONTE: Revista Consumer/Medio Ambiente

BIOPLÁSTICOS A PARTIR DE BACTERIAS DEPREDADORAS

Bioplásticos / Interempresas

Grazas á manipulación dunha bacteria depredadora coñecida como Bdellovibrio bacteriovorus, un equipo de científicas delCentro de Investigacións Biolóxicas de Madrid (CIB-CSIC) logrou desenvolver un sistema de produción de bioplásticos PHA (polihidroxialcanoatos), poliésteres de reserva producidos naturalmente por moitas especies de bacterias en resposta a situacións de tensións e considerados como unha alternativa aos plásticos derivados do petróleo.

Así pois, para abaratar e mellorar o proceso, o equipo de investigación escolleu a bacteria para redeseñala xeneticamente e transformala nunha ferramenta que permitise romper as membranas de cepas produtoras de bioplásticos. Desta maneira, o bioplástico contido en bacterias que o producen e acumulan ata nun 90% do seu peso.

O estudo, publicado na revista Nature tivo como obxectivo a obtención de produtos de interese de maneira sustentable, como é o caso do bioplástico, e outros compostos como encimas ou proteínas que se acumularon na bacteria. "unha alternativa moi interesante e onde hai moito diñeiro en xogo", afirma a investigadora.

Este método de extracción, pioneiro en todo o mundo e recentemente patentado, espera usarse de forma comercial para a produción de bioplástico ou calquera composto intracelular de interese. "É un proceso innovador porque é a primeira vez que se utiliza unha estratexia de bacteria depredadora como método alternativo para facilitar a recuperación de produtos intracelulares de interese industrial", conclúe a autora.

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

DAR UNHA VOLTA AO MUNDO VOANDO CO IMPULSO DO SOL

 

“Unha vez probases o voo sempre camiñarás pola terra coa vista mirando ao ceo, porque xa estiveches alí e alí sempre desexarás volver”. A cita podería ser de Antonie de Saint-Exupéry ou de Roald Dalh, ambos os aviadores profesionais ademais de ilustres escritores. Pero é de Leonardo da Vinci quen, case 500 anos antes de que os irmáns Wright (oficialmente considerados os pais da aviación moderna) conseguisen manter un aparello da súa invención durante 12 segundos no aire, xa expresou a aspiración humana de sucar os ceos.

Bertrand Piccard comparte con Da Vinci esa paixón por voar. Este psiquiatra e explorador suízo, protagonista da primeira volta ao mundo en globo sen escalas, soñou un día coa posibilidade de construír un avión impulsado unicamente con enerxía solar. E, aínda que non lle resultou fácil (a súa idea atopouse co desinterese das grandes compañías aéreas), non se detivo ata atopar un compañeiro de viaxe: fíxoo con André Borschberg, tamén suízo, tamén visionario, ademais de enxeñeiro, empresario e piloto profesional. Os dous foron o xerme de Solar Impulse, un proxecto que co seu segundo prototipo xa conseguiu dar a volta ao mundo por primeira vez na historia a bordo dun avión solar. Xunto a eles, case cen persoas que inclúe mecánicos, enxeñeiros, pilotos de probas e persoal de terra. Un equipo numeroso e entusiasta empeñado en demostrar que as enerxías limpas son o futuro.

O Solar Impulse está deseñado para minimizar o consumo enerxético. A súa envergadura é de 72 metros (uns 4 metros maior que un Boing 747) e a superficie total das súas ás de 204 metros cadrados, suficiente para instalar as 17.000 células fotovoltaicas que transforman a luz solar en enerxía eléctrica. Conta con catro motores que lle permiten desenvolver unha velocidade media de 70 quilómetros por hora. A cabina só ten espazo para un piloto, polo que todos os voos deben ser en solitario (o que fai aínda máis meritoria a aventura de Piccard e Borschberg) e conta cunha cama, un pequeno aseo e un bote salvavidas para emerxencias. Unha das características máis importantes do Solar Impulse é a súa capacidade de planear e de almacenar a enerxía en baterías de alto rendemento, o que lle permite voar de noite.

Precisamente despois dunha das súas longas travesías, a que lle levou desde Nova York a Sevilla durante en mes de xullo (antepenúltima etapa da volta ao mundo) Piccard resumía o que lles animaba a continuar impulsando este soño: "cando Cristóbal Colón partiu para buscar o Novo Mundo, as distancias eran entre continentes, pero xa non. Agora son estados da mente. Cruzar o Atlántico é un símbolo, é a diferenza entre o vello mundo da contaminación e as tecnoloxías anticuadas e o das novas tecnoloxías limpas e enerxías renovables que farán que teñamos un mundo mellor".

FONTE: José L. Álvarez Cedena/Xornal El País

A ÁRBORE MÁIS GRANDE DE ESPAÑA:

 

As árbores senlleiras ou milenarias son únicas pola súa idade, o seu tamaño ou a súa importancia para o resto de seres do bosque ou dos habitantes da súa contorna. España posúe unha gran variedade destas árbores, que polas súas peculiares características merece a pena coñecer e protexer.

Unha desas árbores atópase en Galicia, na provincia de Lugo, concretamente no municipio de Viveiro, en Chavín , no Souto da Retorta (Monumento Natural), á beira do río Landro.

eucalipto blanco (Eucalyptus globulus)

eucalipto blanco (Eucalyptus globulus)

Trátase dun eucalipto blanco  plantado ao redor do 1880 (Eucalyptus globulus) coñecido como o “avó”.

Cunha altura preto dos 80 metros, cun perímetro na base é de 10,50 metros,  son precisas seis ou sete personas para abarcarlo. Cos 75,2 metros cúbicos de madeira está considerado a árbore máis grande de España e unda das máis grandes de Europa.

Espectacular!

CONCLUSIÓNS COOP22

Logo COOP22 / Imaxe:TheNewsMarket

O Cumio das Nacións Unidas para o cambio climático (COP22), celebrado en Marrakech,  adoptou un programa de traballo para aplicar o Acordo de París que ten como principal obxectivo manter o aumento das temperaturas por baixo dos dous graos con respecto aos niveis preindustriales e tentar limitar devandito aumento a 1,5 graos.

A aprobación dun documento que traza o camiño para redactar as regras que rexerá este acordo histórico e que deberá estar terminado en 2018, deixando para este ano entón a súa posta en marcha. Unha das cuestións crave era o Fondo de Adaptación, aprobado no Protocolo de Kioto, e que "podería servir para o Acordo de París".

En Polonia, onde se reunirán as partes en 2018, é onde realmente teranse que tomar esas decisións importantes para o futuro do planeta co fin de loitar contra o cambio climático.

Ademais, acordaron que se reunirán en 2017 en Bonn (Alemaña), para "revisar os progresos" deixando esta COP como a da "transición".

Realmente todo aprazado  ata a reunión de Bonn, na que Trump, o novo Presidente dos EEUU, confirme ou non a s súas creanzas dobre o cambio climático.

Transicións que en realidade son paróns!

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia