ZONA VERDE

ACORDO EN KIGALI SOBRE OS HFC

O secretario de estado Norteamericano, Jonh Kerry, na reunión sobre o clima en Kigali /JAMES AKENAREUTERS

Os representantes de case 200 países adoptaron o sábado en Kigali (Ruanda) un acordo sobre a eliminación progresiva dos hidrofluorocarburos (HFC), gases usados en frigoríficos e aparellos de aire acondicionado, considerados moi nocivos para o clima.

O acordo, adoptado en Kigali tras unha semana de conversacións e unha reunión que se prolongou durante toda a noite, modifica o Protocolo de Montreal, asinado en 1987 para preservar a capa de ozono e podería evitar un quecemento de 0,5 graos durante este século.

Segundo o Programa de Nacións Unidas para o Medio (PNUMA), esta emenda é "a maior contribución do mundo" aos acordos do cume climático de París do pasado ano.

O uso dos gases HFC foi implementado para evitar outros gases que danaban a capa de ozono e agora búscase substituílos tamén debido a que teñen un forte impacto no quecemento global do planeta.

Os HFC son un dos gases máis daniños e que máis contribúen para o efecto invernadoiro.

Durante os últimos anos creceu significativa a súa emisión debido á crecente demanda de refrixeración, especialmente nos países en desenvolvemento cunha clase media en rápida expansión e climas cálidos.

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

O LITIO, A NOVA GASOLINA

Litio / Imaxe:taringa.net

“A nova gasolina”. Así definiu o banco de investimento máis importante do mundo, Goldman Sachs, o litio, a materia prima utilizada nas baterías que alimentan os coches eléctricos. O boom do mercado deses vehículos disparou a demanda dese metal, que, segundo a entidade estadounidense, en 2025 será 11 veces maior que agora, ata alcanzar as 300.000 toneladas. Con ela disparáronse tamén os prezos, que nalgúns mercados incrementáronse máis dun 200% en poucos meses.

O litio é o elemento base das baterías de smartphones e tabletas e utilízase tamén noutros sectores, como a produción de lubricantes e a de vidro e cerámica. Segundo os datos da consultora IHS Chemical, o 33% do seu consumo está vinculado coa produción de baterías. Pero mentres o consumo medio anual no sector do transporte medrará un 25% ata 2025, o aumento vinculado cos dispositivos electrónicos limitarase a un 3%.

En 2025, os coches eléctricos e os híbridos plug-in [enchufables, os que están equipados cunha batería ademais dun motor a combustión interna] constituirán o 40% das novas matriculacións. É dicir, cada ano preto de 40 millóns dos coches que entrarán no mercado necesitarán unha batería.

O aumento da demanda e a falta de alternativas traducíronse así nun aumento dos prezos. O actual valor da espodumena (un mineral do que se extrae o litio) é de 480 dólares (uns 430 euros) por tonelada, 100 máis que en 2014, segundo os datos da consultora londiniense Benchmark Mineral Intelligence. O prezo corrente do carbonato de litio (a variante química máis utilizada) no mercado chinés, entre os máis dinámicos a nivel global grazas sobre todo ás subvencións gobernamentais, disparouse un 215% entre o cuarto trimestre de 2015 e o primeiro de 2016, ata rozar os 19.000 dólares por tonelada, segundo os analistas de Citigroup, que tamén vaticinan en 2016 un aumento do 30% dos prezos no resto do mundo.

O aumento da demanda de litio fixo que os países con máis reservas actívense para non deixar escapar a súa parte do pastel. Bolivia é, co 22,7%, o país coa porcentaxe máis alta das reservas mundiais coñecidas, preto de 40 millóns de toneladas, segundo os datos do US Geological Survey. Xunto con Chile (18,9%) e Arxentina (16,4%), concentran na zona dos solares, preto das fronteiras dos tres Estados (coñecida como o Triángulo do litio), a maioría das reservas mundiais.

FONTE: Thomas Gualtieri /Xornal El País/Economía

UNHA IDEA PARA LIMPAR O MAR DOS PLÁSTICOS

 

Buscáronse moitos nomes para tentar describir os materiais que flotan no Pacífico Norte, aproximadamente entre os 135 e os 155 graos de lonxitude Oeste e os 35 e 42 graos de latitude Norte. Hainos poéticos, o sétimo continente, e descritivos, illa de plástico, pero tamén os que se deixan de eufemismos para chamar ás cousas polo seu nome: illa tóxica ou illa de lixo.

Os científicos non se poñen de acordo acerca das dimensións desta concentración de plástico (que provén nun 80% das costas estadounidenses e asiáticas), pero hai estimacións que van desde os 700.000 ata os 15 millóns de metros cadrados. Tamén existen outras manchas no Atlantico e no Índico.

Hai investigadores que traen novas e revolucionarias propostas que poden terminar con este desastre. Un deles é Aboian Slat, un mozo holandés que, con tan só 21 anos, ideou un sistema co que promete limpar todo este lixo nun tempo récord. A compañía que el mesmo creou chámase The Ocean Cleanup e o seu proxecto consiste en instalar barreiras flotantes no océano que, aproveitando as correntes mariñas, as que causan a concentración de plástico, atraerán os desfeitos para poder recollelos e reciclalos sen danar a fauna da zona. Aínda que, debido principalmente á súa mocidade, Slat tivo que enfrontarse a quen tachaba a súa idea de estrafalaria e pouco efectiva, as voces en contra víronse silenciadas pola efectividade das probas realizadas ata a data. Desde The Ocean Cleanup aseguran que unha soa barreira de 100 quilómetros de lonxitude podería recoller o 42% do lixo plástico do Pacífico Norte en 10 anos (uns 70 millóns de quilogramos) a un custo de 4,53 euros por quilo. Moito máis barato e en moito menos tempo, calculouse que nos levaría séculos tentalo cos métodos tradicionais, que todo o que se probou ata agora.

O proxecto xa está en fase de probas e Aboian Slat confía en que a súa idea estea a funcionar a pleno rendemento cara ao ano 2020. A degradación ambiental é un problema ineludible e a actitude do investigador holandés é, sen dúbida, a única correcta para encarar a solución a este tipo de desastres: “a cuestión non é se podemos facelo, a pregunta é como podemos facelo da forma máis rendible posible”.

FONTE: José L. Álvarez Cedena/Xornal El País

AGRICULTURA DIGITAL

 

Se atendemos á proliferación de hortos urbanos que aparecen no centro das grandes cidades europeas, case podería afirmarse que detrás de cada urbanita escóndese un horticultor. Xente que afronta o cultivo de tomates cunha actitude case espiritual, de volta ás raíces, a ter contacto coa terra e regresar ao esencial. Unha mirada que parece, e só parece,  afastada da tecnoloxía que nos rodea por todas partes. Con todo, como practicamente toda actividade humana, o desenvolvemento da agricultura está necesariamente ligado aos avances tecnolóxicos xa desde as primeiras evidencias arqueolóxicas de cultivos en distintas zonas do mundo durante o Neolítico. Por rudimentaria que nos pareza nos nosos días, a utilización da roda, a incorporación dos arados e os animais de tiro ou, moi posteriormente, os motores, son verdadeiras revolucións tecnolóxicas que fixeron avanzar a agricultura e, con iso, a posibilidade dun maior desenvolvemento demográfico e a creación de sociedades cada vez máis complexas.

A importancia que a agricultura tivo ao longo da historia da nosa especie xa era recoñecida en textos legais tan antigos como as “Partidas” de Alfonso X o Sabio (rematada de redactar ao redor do anos 1265), onde mencionaba aos campesiños como aqueles “que labran a terra e fazen nela aquelas cousas polas que os homes han de vivir e manterse”. O problema é que cunha poboación mundial que excede os 7.000 millóns de persoas e cada vez máis concentrada nas cidades, aqueles “que labran a terra” son cada vez menos, polo que “vivir e manterse” pode ser complicado. Afortunadamente a tecnoloxía, unha vez máis, pode botarnos unha man.

Caleb Harper está convencido de que o gran reto da agricultura é, precisamente, afrontar que a xente quere vivir en contornas urbano. E, por tanto, os cultivos teñen que adaptarse a esta realidade. Harper é o principal responsable de Open Agriculture, unha iniciativa do MIT Media Lab enfocada á experimentación agrícola, co obxectivo de conseguir as condicións perfectas para o desenvolvemento de cada especie vexetal. Aínda que é evidente que non podemos cambiar o clima dun lugar, si é posible fabricalo en lugares pechados. Nunha conferencia recente, Harper chanceaba asegurando que inventou “leitugas que teñen a súa propia IP”. Pero que non renda o pánico: non se trata dun maléfico experimento xenético para dotar aos coles de bruselas de WIFI. A idea é moito máis interesante e produtiva. Desde Open Agriculture crearon plataformas de cultivo escalables (desde uns poucos metros cadrados a superficies moito maiores) nas que se é posible emular grazas á tecnoloxía calquera clima, rexistralo e posteriormente gravalo nunha receita dixital para compartila. Desta forma, as plantas poden ser cultivadas en calquera lugar e conservan todas as súas propiedades. O obxectivo é conseguir un sistema sustentable, limpo e que, ademais, reduza a cantidade de alimentos que se desperdician no planeta. Harper cre que no futuro as súas plataformas “estarán repartidas por toda a cidade, cubrindo un 30% ou un 40% da dieta”. A nosa alimentación será entón máis sa e os horticultores de cidade poderán abrazar a tecnoloxía sen remorsos de conciencia…

FONTE: José L. Álvarez Cedena/Xornal El País

O ORGANISMO VIVO MÁIS GRANDE DO MUNDO ESTÁ A MORRER

Posidonia oceánica / Imaxe: proelcharter.com

O organismo vivo máis grande do mundo é unha planta de Posidonia oceánica de oito quilómetros de lonxitude. Leva aquí desde hai 100.000 anos, cando Europa estaba habitada por neandertales. Vive a unha media de 18 metros de profundidade, entre as illas de Eivissa e Formentera, e está a morrer. Se ninguén o remedia, iso sucederá en menos de dez anos. Con ela morrerá un dos maiores pulmóns de absorción de CO₂ do mundo, e miles de especies do Mediterráneo occidental desaparecerán para sempre.

No ano 2006, os tentáculos deste organismo estendíanse por unha área de 700 quilómetros cadrados, na que vivían ata cen millóns de exemplares, convertidos na gardería dun milleiro de especies que levan séculos criando entre as súas follas aos seus alevíns, ou poñendo os seus ovos. Entre eles as esponxas, as estrelas de mar, moluscos, centenares de peixes, caballitos de mar, robalizas, morenas, douradas ou pargos. Entre 2008 e 2012, segundo un estudo realizado pola consultoría ambiental Oceansnell e o centro Vellmarí, nalgunhas áreas desaparecera ata un 44% da súa extensión e 300 millóns de plantas. Hoxe descoñécese canto sobrevive daquel descubrimento mundial realizado fai dez anos por científicos do CSIC, en colaboración coa Universidade de lles Illes Balears, e outras de Portugal, o Caribe e Estados Unidos, debido á permanente mutilación á que é sometida por un dos seus maiores inimigos: as embarcacións de recreo.

O que a 18 metros de profundidade é un bosque submarino capaz de xerar o seu propio ecosistema, na súa superficie é a autoestrada marítima máis poboada do Mediterráneo. Miles de embarcacións circulan a diario durante os meses de xullo e agosto entre Eivissa e Formentera para acudir, entre outros destinos paradisíacos, á praia de Illetes, en pleno Parque Natural de ses Salines, cualificada por diversos organismos como a mellor praia de Europa e a sétima do mundo. As súas áncoras, e as cadeas que as acompañan, traballan como escavadoras sobre o leito mariño, deforestando, no caso das grandes embarcacións de entre 40 e 100 metros, que portan áncoras de 200 quilos e cadeas de cen metros, áreas do tamaño de canchas de baloncesto.

Un estudo publicado en Nature apuntaba que as praderías podían producir anualmente pesca, materia orgánica, protección de costas, e outros bens por valor de 14.500 euros por hectárea e ano. E unha investigación do Instituto Mediterráneo de Estudos Avanzados (IMEDEA) e da Fundación BBVA apunta que as praderías submarinas do Mediterráneo absorben medio millón de toneladas de CO₂ ao ano, e xeran entre catro e 20 litros de osíxeno diarios por metro cadrado.

Posidonia oceánica é, ademais, caprichosa no seu crecemento, apenas dous centímetros ao ano, e a súa produción de sementes é escasísima polo que a recuperación de calquera exemplar arrincado pola áncora dunha embarcación levaría séculos. Cando desapareza, os primeiros efectos serán que a auga perderá a cor turquesa e a transparencia que atrae a millóns de turistas, despois, parte das praias desaparecerán, xa que a pradería é a principal responsable de protexer a costa da erosión.

É por iso que Grupos Ecoloxistas, Cruz Vermella e decenas de voluntarios da illa de Eivissa iniciaron unha cruzada para afastar as embarcacións das praderías. A bordo de piraguas ou táboas de surf os voluntarios visitan as zonas máis concorridas da illa, e informan os capitáns do dano que están a causar, para que se despracen ata os areais.

Darémonos conta cando sexa tarde!

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

SETEMBRO INFERNAL

 

Xa é oficial. Non é cuestión de sacar conversacións banais en ascensores cotiáns, non é cuestión de percepcións persoais por posibles graxas acumuladas nas vacacións. Setembro de 2016 bateu récords en temperaturas máximas do mes en moitas cidades de España, e é obxectivamente o mes de setembro máis caloroso da historia rexistrada, que data desde o ano 1880 (que tamén é un turrón). O pasado luns 5 alcanzamos a sufocante temperatura de 45,5ºC en Cabezas de San Juan (Sevilla) e é o récord de temperatura histórico en Andalucía. Ademais, os datos da NASA móstrannos que todos os meses de 2016 bateron o récord da temperatura media a escala global máis alta da historia rexistrada, despois de que 2015 fose o ano máis cálido ata agora. Calquera experto científico atopa unha relación inmediata co efecto do cambio climático, pero non queremos alarmar a ninguén, iso si, hidratádevos! Que isto é un súa e segue...

FONTE: Grupo Big Vang/Xornal El Mundo/Ciencia

ADEUS AOS HALÓXENOS

 

O 1 de setembro de 2012, grazas a unha directiva da Unión Europea sobre a necesidade de realizar un deseño ecolóxico para as lámpadas de uso doméstico, díxoselle adeus ás lámpadas incandescentes, é dicir, as de toda a vida.

As lámpadas incandescentes iluminaron os fogares nada menos que durante 133 anos, desde que as comercializase o mismísimo Thomas Alva Edison. Fóronse eliminando de forma progresiva, de acordo a diferentes lexislacións europeas de 2009, 2010 e 2011. Primeiro, quitáronse do mercado as de 100 watts, despois as de 75 watts e 60 e, por último, as lámpadas de 40 e 25 watts.

Agora, é a quenda de despedirse dos halóxenos. O próximo 1 de setembro deixaranse de comercializar estas lámpadas de filamento, aínda que poderán comprarse ata que se acabe o stock que queda nas tendas. Un informe da Organización de Consumidores e Usuarios (OCU) publicado onte lembraba, con todo, que a medida aplícase só aos focos halóxenos, polo que as lámpadas halóxenas poderán seguir vendéndose ata 2018.

Estas medidas, que afectan a todos os estados membros e que se viñeron implemetando desde 2009, teñen como obxectivo unha maior eficiencia enerxética. A idea é utilizar produtos que esixan cada vez unha menor queima de combustibles fósiles (petróleo, gas e carbón) para xerar electricidade nas centrais térmicas xa que son estes combustibles os maiores responsables das emisións de gases de efecto invernadoiro que provocan o cambio climático.

Ademais, con esta medida preténdese tamén reducir a necesidade de importación de combustibles fósiles fose do espazo da UE, ofrecer un produto máis barato, así como un aumento da seguridade de subministración.

Pero se imos camiño á eliminación total das halóxenas, que opcións quédannos para iluminar os nosos fogares? Os consumidores poderán acceder a tres tipos de tecnoloxías: LED, halóxenas (hai que ter en conta que só se eliminaron os focos) e as fluorescentes ou de baixo consumo. As LED (Lixeiro-Emitting Diode) parecen ser a aposta de Europa.

FONTE: Xornala abc/sociedade

A FOMACIÓN DE LAGOS AZUIS NA ANTÁRTIDA ALARMA AOS CIENTÍFICOS

Imaxes de satélite de lagos azuis sobre o glaciar Langhovde / Dixital Globe

A sureña Antártida é desde hai anos o refuxio dos negacionistas do cambio climático. A cantidade de xeo que rodea o continente aumenta, ao contrario que o norteño Ártico, no outro polo, que se derrite. Hai máis xeo que nunca rodeando a Antártida, repiten unha e outra vez os negacionistas. Con todo, é unha verdade a medias. La Antártida no seu conxunto perde xeo. E o xeo mariño que rodea a Antártida medra, si, pero pola topografía do continente e a forma do fondo mariño, factores que inflúen nos ventos e as correntes alimentando un peculiar microcosmos, segundo a NASA, nun contexto de indiscutible quecemento global. O ano 2015 foi o máis cálido desde que empezaron os rexistros en 1880.

Un novo estudo no glaciar Langhovde, na Antártida Oriental, ofrece máis munición contra os negacionistas. Un equipo liderado polo glaciólogo británico Stewart Jamieson observou alí a formación de case 8.000 lagos a partir de xeo derretido durante os veráns do período 2000-2013. As imaxes de satélite mostran esa porción do continente branco salpicada de fermosas manchas azuis. “Sábese que os lagos supraglaciales inflúen no derretimiento da capa de xeo de Groenlandia e potencialmente causan a desintegración da plataforma de xeo da península Antártica [na Antártida Occidental]”, advirten os autores no seu estudo, publicado na revista especializada Geophysical Research Letters.

É a primeira vez que se detecta este fenómeno dos lagos azuis na Antártida Oriental, a maior masa de xeo do planeta. “O tamaño destes lagos aínda non é suficientemente grande, pero se continúa o quecemento do clima no futuro só podemos esperar que o tamaño e o número destes lagos aumente”, alerta Jamieson.

 En 2007, os científicos da ONU advertiron de que bastaría un desxeo parcial dos mantos de Groenlandia e o Antártico occidental para provocar, ao longo de séculos, un incremento do nivel do mar de entre catro e seis metros, alagando multitude de cidades costeiras. E a Antártida Oriental é a maior masa de xeo do planeta.

FONTE: Xornal El País/Ciencia