#DígochoEu: Non me fales con tempos compostos! (primeira parte)
Non uses nunca os tempos compostos en galego! É o que máis lle pode rinchar nos oídos a un galegofalante.
Así é o adorable peixe caracol descuberto recentemente fronte ás augas de California
As augas abisais esconden algunhas das criaturas máis insólitas do mundo, algunhas das cales poderían protagonizar auténticas escenas de terror. Peixes víbora, peixes sapos, luras vampiro ou diaños negros son algúns deses monstros das profundidades. Con todo, non todo o que habita as profundidades oceánicas é aterrador.
Un equipo de investigadores do Instituto de Investigación do Acuario de Monterey (MBARI), en California, atoparon en 2019 unha especie de peixe caracol que podería ser o protagonista dunha nova serie de animación sobre o océano. O máis interesante, con todo, son as súas características anatómicas.
Os novos datos proporcionados polos científicos de MBARI confirmaron que se trataba dunha especie completamente descoñecida para a ciencia: Careproctus colliculi, que bautizaron como ’bumpy snailfish’, en referencia á pel grumosa do espécime.
“É unha criatura adorable”, explica Mackenzie Gerringer, bióloga mariña da Universidade Estatal de Nova York en Genessee, a National Geographic España a través do correo electrónico. Esta bióloga mariña estuda a fisioloxía e a ecoloxía das profundidades mariñas e levou a cabo unha ampla investigación sobre os peixes caracol de augas profundas. A súa investigación utiliza técnicas comparativas en taxonomía, morfoloxía funcional e fisioloxía para comprender como se adaptan á vida baixo unha presión esmagadora, un frío glacial e unha escuridade perpetua nas profundidades do océano.
Aínda que as profundidades oceánicas parézannos un lugar inhóspito, a realidade é que abarcan o hábitat máis extenso do mundo, pois compoñen ata o 80% do leito mariño. Os peixes recentemente documentados pertencen á familia dos lapíridos, cuxa área de distribución abarca distintas rexións do Atlántico e o Pacífico, desde o Ártico ata a Antártida, cóntanse entre estas criaturas abisais.
Gerringer e outros investigadores da Universidade de Montana e a Universidade de Hawai en Mānoa, levaron a cabo unha análise exhaustiva destes tres especímenes capturados a gran profundidade, fronte á costa de California. O equipo combinou técnicas de imaxe, morfolóxicas e xenéticas para comparar estes peixes caracol con outros peixes coñecidos.
Mediante microscopía, tomografía computarizada e medicións coidadosas, recompilaron información detallada sobre o tamaño, a forma e as características físicas dos tres exemplares, distinguíndoos de todas as especies coñecidas. Ademais, secuenciaron o ADN para comparar estes animais con outros especímenes da súa familia, e determinar así a súa posición evolutiva dentro da familia Liparidae.
O seu exame confirmou que se trataba de tres especies nunca antes documentadas e fixeron públicos os datos de tomografía computarizada a través do portal . O equipo puxo ao dispor do público os datos das tomografías computarizadas a través dos portais MorphoSource e GenBank.
Cunhas 450 especies descritas, os lapíridos caracterízanse por presentar dous trazos que os converten en criaturas dignas de protagonizar un clásico da ciencia ficción do século XX: non teñen escamas e presentan un corpo gelatinoso.
Que adaptacións teñen para vivir en tales contornas?, preguntamos a Gerringer, investigadora principal dun estudo recentemente publicado na revista Ictiology and Herpetology. “Estes animais evolucionaron para ser capaces de vivir nas profundidades mariñas, incluída a zona hadal, a máis de 6.000 metros de profundidade (non en balde, documentáronse especímenes achados na fosa das Marianas, a uns 8.000 metros de profundidade). Adáptanse de múltiples maneiras: entre elas, desenvolveron unhas estruturas especiais situadas nas membranas celulares que lles permiten manterse en movemento nesta contorna especialmente difícil. Ademais, contan cunhas proteínas extremadamente especializadas que se activan en contornas de baixa presión”.
Non só válense da axuda microscópica, senón que tamén se axudan duns complementos anatómicos que lles permiten sobrevivir en ambientes tan inhóspitos. Por exemplo, un segundo par de mandíbulas na parte posterior da gorxa axúdalles a masticar as súas presas despois de succionalas coa boca.
A verdade é que non todos os peixes caracol habitan a tanta profundidade. As especies que viven en zonas intermareales e outros hábitats pouco profundos desenvolveron unha fórmula para adherirse ás rocas, evitando así ser arrastrados polas correntes.
Trátase dun disco de succión que teñen no ventre e do que algunhas especies utilizan mesmo para adherirse a outros animais, como, por exemplo, algunhas especies de cangrexos en cuxas branquias poñen os seus ovos. “Aínda non sabemos se esta nova especie recentemente descuberta válese deste disco”, puntualiza a investigadora, pois moitas especies abisais han perdido este apéndice.
A pesar da súa ubicuidade, aínda se ten pouca información sobre esta familia de peces. Segundo reza o mesmo estudo, ‘os límites entre os xéneros son pouco claros’; por iso, o descubrimento de novas especies (a maioría foron descubertas nos últimos 20 anos) ofrece unha oportunidade única para o estudo destes peixes tan característicos.
Para mostra, o que descubriron os científicos. Dous das tres especies achadas no mesmo lugar revelaron unha diversidade sen precedentes. Cal é o motivo?, preguntamos á investigadora. Probablemente, débase a que teñen nichos ecolóxicos distintos nun mesmo ecosistema.
“O feito de descubrir dous peixes caracol tan diferentes e completamente novos para a ciencia é unha proba de que aínda nos queda moito por aprender sobre os hábitats das profundidades mariñas”, lembra. De todos os xeitos, o descubrimento é un recordatorio da diversidade, a beleza e as incribles adaptacións que levan a cabo as especies que habitan nos ecosistemas mariños, afirma.
“Aínda que para nós as contornas mariñas profundas parecen hostís debido ás altas presións, as baixas temperaturas e a falta de luz solar, para estes peixes e para moitas outras especies, esta contorna é o seu fogar. Temos que seguir facendo preguntas sobre o noso planeta e apreciar e protexer a vida nas profundidades do océano, o hábitat máis grande da Terra”, conclúe a investigadora.
FONTE: Sergi Alcalde/nationalgeographic.com.es
CANTO SABES DE BURKINA FASO?
Oiches falar alguna vez de Burkina Faso? Este país africano, durante moito tempo, foi coñecido como Alto Volta, pola súa localización no curso superior do río Volta, ata que en 1984 o presidente Thomas Sankara cambioulle o nome para deixar atrás o pasado colonial (Burkina Faso significa “país dos homes íntegros”).
Trátase dunse dun país que ten unha natureza espectacular! Coñecido pola súa economía agrícola, cunha poboación que se dedica á subsistencia, cultivando produtos como o painzo e o sorgo, e unha exportación centrada no algodón e o ouro. Divídese xeograficamente en áreas boscosas e fértiles, unha meseta central de sabana e unha árida zona saheliana no norte.
Se despois destes datos queres afondar no coñecemento deste país, anímote a que me sigas diariamente nesta serie!
Comezamos!
1. Burkina Faso é un país, sen litoral, de África Occidental, pero cales son os seus límites?
- Limita ao norte con Malí, ao sur con Níxer, ao leste con Costa do Marfil e ao sur Ghana, Togo e Benín.
- Limita ao noroeste con Mali, Níxer ao leste, Benín ao sueste e Togo, Ghana e Costa de Marfil ao sur.
Mañá a solución e una nova proposta!
FONTE: gl.wikipedia.org Imaxes: gl.wikipedia.org e azulmarino.com/es
RACHEL LOUISE CARSON: A SEMENTE DA CONCIENCIA AMBIENTAL MODERNA
Rachel Carson e o seu libro e o seu libro Primavera silenciosa (Silent Spring)
Ás veces basta unha soa voz para iniciar unha revolución silenciosa. En 1962, cando a científica e escritora estadounidense Rachel Carson publicou Primavera silenciosa, poucos imaxinaban que aquel libro marcaría un antes e un despois na relación entre a humanidade e a natureza. Cunha prosa tan bela como implacable, Carson non só denunciou os estragos do DDT e os pesticidas sintéticos nos ecosistemas, senón que sementou a semente do que hoxe coñecemos como conciencia ambiental moderna.
Más de seis décadas despois, o seu legado segue ecoando con forza, especialmente nun momento no que os contaminantes emerxentes (microplásticos, ftalatos, PFAS, disruptores endócrinos) convertéronse en protagonistas invisibles da nosa vida cotiá. O que Carson anticipou coas primeiros pesticidas, hoxe esténdese a unha rede moito máis complexa de substancias químicas que usamos, respiramos e refugamos sen apenas cuestionalas.
Rachel Carson foi, en moitos sentidos, unha pioneira en mirar cara a dentro: en observar non só o dano que causamos á contorna, senón o que tamén nos infliximos a nós mesmos ao vivir desconectados dos ritmos naturais. A súa obra transcendeu a ciencia e converteuse nun manifesto ético, un recordatorio de que toda acción humana ten consecuencias. E que moitas delas infíltranse no noso corpo sen que o saibamos.
En pleno século XXI, recuperar o seu pensamento non é un exercicio nostálxico, senón unha necesidade urxente. Porque os novos contaminantes xa non están no campo, senón dentro das nosas casas, nos obxectos cotiáns e no aire que respiramos. E como Carson advertiu con firmeza, o coñecemento non basta se non vai acompañado de responsabilidade.
Rachel Louise Carson, naceu en Springdale (Pensilvania) o 27 de maio de 1907 e finada o 14 de abril de 1964, dun cancro de mama, foi unha bióloga e escritora estadounidense.
FONTE: Chistrian Pérez/muyinteresante.com e gl.wikipedia.org Imaxes: es.wikipedia.org
#DígochoEu: Non digas *galpón
*Galpón é un castelanismo que non está admitido! Desprazámonos a unha granxa de Touro 🐄 para contarche as alternativas que tes!
#DígochoEu
CANTO SABES DE ANDALUCÍA XVI (FIN)
Remato coa serie adicada á comunidade autónoma de Andalucía, a segunda máis extensa de España, só por detrás de Castela e León.
A contestación correcta á pregunta de onte, e última da serie é 3. Alejandro Valverde Belmonte (Las Lumbreras, Murcia, 25 de abril de 1980) exciclista de ruta e seleccionador da selección española de ciclismo.
Alejandro Valverde, medalla de oro en Innsbruck 2018 / eurosport.es/Getty Images
O resto son todos andaluces: Pablo Picasso (Málaga, 25 de outubro de 1881-Mougins, Francia, 8 de abril de 1973), Lola Flores (Xerez da Fronteira, Cádiz, 21 de xaneiro de 1923-Alcobendas, Madrid, 16 de maio de 1995), Antonio Banderas ( Málaga, 10 de agosto de 1960), Victorio & Lucchino (Palma del Río, 2 de abril de 1950) e (Sevilla, 21 de xaneiro de 19549) e Carolina Marín (Huelva, 15 de xuño de 1993).
Espero que esta serie servise para coñecer algo mellor esta comunidade autónoma!
Ata a próxima serie!
FONTE: es.wikipedia.org
O SWAN e o Lemmon achegaranse á Terra case ao mesmo tempo e ofrecerán unha oportunidade para identificar a química primitiva do Sistema Solar
O cometa C/2025 A6 (Lemmon) o sábado 4 de outubro de 2025 en Virxinia, Estados Unidos / Brennan Gilmore (AP/LaPresse)
Por primeira vez en varias décadas, dous cometas brillantes serán visibles case ao mesmo tempo: o C/2025 R2 (SWAN) e o C/2025 A6 (Lemmon). Trátase dun acontecemento moi pouco común, razón pola cal os astrónomos o consideran un dos eventos máis importantes do ano.
A orixe dos remóntase a hai 4.500 millóns de anos, durante a formación do Sistema Solar. «Cometas e asteroides probablemente transportaron parte da auga e outros ingredientes que permitiron que a complexa química da vida comezase na Terra. O aminoácido glicina foi descuberto no po do cometa traído á Terra pola misión Stardust da NASA. A glicina é utilizada polos organismos vivos para producir proteínas. Este descubrimento apoia a teoría de que algúns dos ingredientes da vida formáronse no espazo e foron traídos á Terra hai moito tempo polo impacto de meteoritos e cometas», detalla a NASA.
O primeiro protagonista desta historia foi descuberto o 12 de setembro de 2025 nas imaxes do detector SWAN (Solar Wind Anisotropies), instalado no Observatorio de Dinámica Solar da NASA. Foi o astrónomo afeccionado ucraíno Vladimir Bezugly quen identificou nesas imaxes unha mancha en movemento: un novo cometa. Pouco despois, a Unión Astronómica Internacional (UAI) confirmou a súa existencia e catalogouno oficialmente como C/2025 R2 (SWAN).
«O cometa C/2025 R2 (SWAN) provén da Nube de Oort, un vasto reservorio de corpos xeados nos límites externos do Sistema Solar. A Nube de Oort é o fogar de cometas de período longo. É enorme, situada entre 2,000 e 200,000 UA do Sol. Con todo, a Nube de Oort forma parte do Sistema Solar, o que significa que C/2025 R2 (SWAN) non é un obxecto interestelar, a diferenza doutro cometa que pronto aparecerá nos nosos ceos: 3I/ATLAS», sinala Starwalk.
Este cometa ten unha órbita de aproximadamente 22.554 anos. O 21 de outubro, C/2025 R2 achegarase á Terra a 0,27 unidades astronómicas, uns 40 millóns de quilómetros. O seu brillo podería alcanzar a magnitude 4, o que o faría visible sen telescopio desde un ceo escuro. Ademais, existe a posibilidade de que o noso planeta cruce parte da nube de po que o cometa arrastra no seu camiño. Se isto ocorre, poderiamos presenciar unha choiva de meteoros inédita.
O segundo actor neste escenario é o cometa C/2025 A6 (Lemmon), descuberto en xaneiro desde o Observatorio do Monte Lemmon en Arizona (Estados Unidos. Alcanzará a súa maior proximidade á Terra en torno ao 21 de outubro. Do mesmo xeito que SWAN, estímase que brillará ao redor da magnitude 4, facéndoo perfectamente visible desde zonas sen contaminación lumínica.
Que dous cometas sexan visibles ao mesmo tempo a primeira ollada é un fenómeno extremadamente raro. Os rexistros modernos apenas contan cuns poucos exemplos de tal coincidencia. A última gran oportunidade de ver un cometa brillante foi en 2020, co famoso NEOWISE, pero nese caso só se trataba dun único visitante.
O calendario parece aliñarse á perfección. Entre o 20 e o 23 de outubro de 2025, confluirán tres factores que permitirán observar este fenómeno en todo o seu esplendor: haberá Luna Nova, a choiva de estrelas das Oriónidas, orixinada polos restos do cometa Halley, alcanzará o seu punto álxido xusto e tanto SWAN como Lemmon estarán nas súas posicións máis favorables para ser observados.
Sorte para poder velos!
FONTE: Janire Manzanas/okdiario.com/ciencia
HUMOR CURRICULAR
Viñeta do Faro de Vigo onde o xenial Davila (Luis Davila, Bueu-Pontevedra, 1972) caricaturiza o que poñemos ou deixamos de poner no noso currículum.