Captado desde Marte o cometa 3I/Atlas, o terceiro visitante de fóra do sistema solar

O 3 de outubro, a sonda ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO) da ESA dirixiu a súa mirada cara ao cometa interestelar 3I/ATLAS cando pasaba preto de Marte / ESA/TGO/CaSSIS

Chegan desde Marte novas imaxes do cometa 3I/ATLAS, que foi detectado por primeira vez o 1 de xullo de 2025 polo telescopio do Sistema de Alerta de Impacto Terrestre de Asteroides (ATLAS) en Río Furtado (Chile). Pronto se confirmou que viña do espazo interestelar, de máis alá do Sistema Solar, e agora unha sonda marciana da Axencia Espacial Europea (ESA) logrou fotografar novos detalles del. É o terceiro destes obxectos espaciais visitantes que detectou a ciencia, despois do Oumuamua, que visitou en 2017, e un segundo cometa que chegou á nosa veciñanza espacial en 2019.

O interese por este tipo de obxectos é enorme, porque son reliquias doutros sistemas planetarios e traen pistas de como son eses mundos afastados. 3I/ATLAS é antiquísimo, probablemente 3.000 millóns de anos máis vello que o sistema solar.

A falta de naves para viaxar a outras estrelas, estes obxectos son os primeiros que nos achegan a elas. Ademais, a diferenza dos dous primeiros visitantes interestelares, que medían 200 e 500 metros respectivamente, 3I/ATLAS é moito maior, con máis de 20 quilómetros de ancho. É unha fonte de información máis interesante. Por iso, observóuselle con todas as ferramentas posibles.

Agora atópase alén do Sol, e, aínda que a estrela non bloquea a súa visión desde a Terra, a luz do día fai case imposible a súa observación. Marte, con todo, está agora no lugar correcto e alí hai varias naves espaciais que dirixiron os seus instrumentos cara ao cometa para fotografalo.

Entre o 1 e o 7 de outubro, a nave Trace Gas Orbiter (TGO) da misión ExoMars e a nave Mars Express, ambas as da Axencia Espacial Europea (ESA), orientaron a súa mirada cara ao cometa interestelar 3I/ATLAS mentres pasaba preto de Marte. Durante a súa máxima aproximación ao planeta vermello, o 3 de outubro, o obxecto atopábase a 30 millóns de quilómetros deles.

O orbitador TGO capturou a serie de imaxes que se mostra no GIF co seu Sistema de Imaxe de Superficie en Cor e Estéreo (CaSSIS). O cometa 3I/ATLAS é o punto branco lixeiramente difuso que se move cara abaixo preto do centro da imaxe. Este punto corresponde ao núcleo do cometa, composto polo seu núcleo rochoso e xeado e a atmosfera que o rodea. Nick Thomas, investigador principal da cámara CaSSIS dixo que “a observación foi moi desafiante para o instrumento, porque o cometa é entre 10.000 e 100.000 veces máis débil que o seu obxectivo habitual”, a superficie de Marte. Polo momento, parece que Mars Express non logrou captar o cometa.

Aínda que CaSSIS non puido distinguir con precisión o núcleo pola distancia, si puido captar ben a atmosfera, de varios miles de quilómetros de diámetro, que crece conforme 3I/ATLAS aproxímase ao Sol e a súa radiación fai que libere gas e po. Proximamente, ese quecemento podería facer visible tamén a cola do cometa, que pode estenderse millóns de quilómetros. Entre outras cousas, está a tratarse de coñecer a composición da atmosfera do corpo interestelar, aínda que de momento non foi posible.

O interese por estes novos visitantes impulsou proxectos como Comet Interceptor, da ESA. Esta misión está programada para lanzarse en 2029, cara a unha órbita na que permanecería aparcado á espera dun obxectivo. “Este podería ser un cometa prístino da afastada Nube de Oort que rodea o noso sistema solar, ou, aínda que é menos probable, pero moito máis atractivo, un obxecto interestelar como 3I/ATLAS”, di a ESA. Aínda que é improbable que se descubra un cometa deste tipo alcanzable para a misión, a ESA cre que pode ser un primeiro paso para interceptar a un destes visitantes no futuro.

Ata o de agora, só vimos tres destes corpos interestelares, pero prevese que o observatorio Beira Rubin, que se acaba de inaugurar en Chile, detecte decenas deles nos próximos anos e que algún deles teña unha órbita alcanzable para unha misión robótica.

Unha misión deste tipo podería resolver a discusión sobre a natureza de 3I/ATLAS e outros obxectos similares. O astrónomo de Harvard Avi Loeb leva tempo especulando coa idea de que son naves espaciais. Nun artigo recente, ofrecía argumentos para xustificar que se trata de tecnoloxía construída por intelixencia extraterrestre.

Entre os indicios que sustentan a hipótese atópase a súa órbita retrógrada, a contramán de case todos os corpos do sistema solar. Iso proporcionaríao, segundo Loeb, un acceso máis seguro ao noso sistema planetario, unha visión panorámica na súa visita ou maior dificultade para que os humanos intercépteno. Este tipo de órbita é, ademais, moi improbable, igual que as súas aproximacións inusualmente próximas a Venus, Marte e Xúpiter, ou que a súa perihelio, o punto da súa viaxe máis próxima ao Sol, prodúzase detrás da estrela. Isto, sempre segundo Loeb, ocultaría aos terrícolas calquera manobra de freado.

A hipótese do astrónomo, que alimentou a imaxinación de moitos outros, suxire que o obxecto podería estar deseñado para unha misión secreta de recoñecemento ou mesmo con intencións hostís. Esta explicación coincide coa hipótese do Bosque Escuro, que explicaría o paradoxo de Fermi, segundo a cal, existe unha contradición entre as estimacións dun universo con moitas civilizacións intelixentes e a ausencia de evidencias de que existan. A idea do bosque escuro explica este silencio polo medo a outras civilizacións.

A pesar da popularidade destas formulacións, o propio Loeb e os outros asinantes do artigo aclaran que o seu é un exercicio principalmente pedagóxico e que, aínda que defenden que se investigue tamén esta posibilidade extraordinaria, o máis probable é que 3I/ATLAS sexa un cometa natural.

FONTE: Daniel Mediavilla/elpais.com

#DígochoEu: Non é o mesmo 'dígollo eu' que 'dígollelo eu'

’Dígollo eu’? ’Dígollelo eu’? Non, non imos cambiar o nome da sección! 😂  En varias zonas de Galicia non distinguen entre lle e lles, pero o galego estándar si que o fai. Non perdas a explicación!

#DígochoEu

#DígochoEu: Non digas *semilla

Outro castelanismo máis! En galego non temos *semillas!

#DígochoEu

Unha falla no ciclo do carbono podería levar á Terra a unha era glacial

Investigadores da Universidade de California en Riverside (UCR) descubriron un aspecto que faltaba en descricións previas sobre como a Terra recicla o seu carbono. Como resultado, cren que o quecemento global pode sobrecorrexirse e dar lugar a unha idade de xeo.

A visión tradicional entre os investigadores é que o clima da Terra mantense baixo control grazas a un sistema natural de erosión das rochas de lento pero confiable movemento.

Neste sistema, a choiva captura dióxido de carbono do aire, golpea as rochas expostas na terra (especialmente rochas de silicato como o granito) e disólveas lentamente. Cando este CO₂ capturado chega ao océano xunto co calcio disolto das rochas, combínanse para formar cunchas mariñas e arrecifes de pedra calcaria, retendo o carbono no fondo mariño durante centos de millóns de anos.

"A medida que o planeta se quenta, as rochas erosiónanse máis rápido e absorben máis CO₂, arrefriando novamente o planeta", dixo Andy Ridgwell, xeólogo da UCR e coautor do artigo.

Con todo, a evidencia xeolóxica suxire que as anteriores idades de xeo na vida da Terra foron tan extremas que toda a superficie do planeta estaba cuberta de neve e xeo. Por tanto, segundo os investigadores, unha regulación suave da temperatura planetaria non pode ser a única explicación.

Simulación por computadora da evolución do clima terrestre ao longo dun millón de anos en resposta a unha liberación repentina de dióxido de carbono á atmosfera / Andy Ridgwell/UCR

A peza faltante tamén implica o enterramento de carbono no océano. A medida que o CO₂ aumenta na atmosfera e o planeta quéntase, chegan ao mar máis nutrientes como o fósforo. Estes nutrientes impulsan o crecemento do plancto, que absorbe dióxido de carbono durante a fotosíntesis. Ao morrer, afúndese no fondo mariño, levándose consigo ese carbono.

Con todo, nun mundo máis cálido e con maior actividade de algas, os océanos perden osíxeno, o que fai que o fósforo se recicle en lugar de enterrarse. Isto crea un ciclo de retroalimentación onde máis nutrientes na auga xeran máis plancto, cuxa descomposición elimina aínda máis osíxeno, e recíclanse máis nutrientes. Ao mesmo tempo, entérranse enormes cantidades de carbono e a Terra arrefríase.

Este sistema non estabiliza suavemente o clima, senón que se excede, arrefriando a Terra moi por baixo da súa temperatura inicial. Segundo o modelo informático do estudo, isto podería desencadear unha idade de xeo.

Ridgwell compara todo isto cun termostato traballando arreo para arrefriar unha casa. "No verán, axústase o termostato a uns 25 °C. A medida que a temperatura exterior sobe durante o día, o aire acondicionado elimina o exceso de calor do interior ata que a temperatura ambiente baixa a 25 °C e logo detense", explicou Ridgwell.

Usando o seu analogía, o termostato da Terra non está roto, pero Ridgwell suxire que podería non estar na mesma habitación que a unidade de aire acondicionado, o que fai que o rendemento sexa desigual.

Secuencia de eventos inducidos pola liberación masiva de CO₂

No estudo, o menor osíxeno atmosférico no pasado xeolóxico fixo que o termostato fóra moito máis errático, de aí as antigas idades de xeo extremas.

A medida que os seres humanos engaden hoxe máis CO₂ á atmosfera, o planeta continuará quentándose a curto prazo. O modelo dos autores predí que se producirá un sobrecalentamiento. Con todo, o próximo probablemente será máis leve, xa que agora hai máis osíxeno na atmosfera que no pasado afastado, o que reduce a retroalimentación de nutrientes.

"Como colocar o termostato máis preto do aire acondicionado", engadiu Ridgwell. "Aínda así, podería ser suficiente para adiantar o inicio da próxima idade de xeo". "Ao final, importa moito se o comezo da próxima idade de xeo ocorre dentro de 50, 100 ou 200 mil anos?", preguntouse Ridgwell.

"Necesitamos centrarnos agora en limitar o actual quecemento. Que a Terra finalmente arrefríese, por moi inestable que sexa, non ocorrerá o suficientemente rápido como para axudarnos nesta vida".

O estudo foi publicado en Nature.

FONTE: vistaalmar.es/medio-ambiente

CANTO SABES DE ANDALUCÍA? VII

Continúo coa serie adicada á comunidade autónoma de Andalucía, a segunda máis extensa de España, só por detrás de Castela e León.

A contestación correcta á pregunta do día anterior é 2. A saber…

 

E imos coa pregunta de hoxe!

7. Como dixemos, Andalucia está formada por 8 provincias e estas formadas por concellos, pero cantos?

- 785

- 685

- 585

Mañá a solución e una nova proposta!

FONTE e Imaxes: es.wikipedia.org e datosmacro.expansion.com

SOLUCIÓN SOPA DE LETRAS CLXXVI

Outra tanda de nomes de asteroides!

Os vagalumes brillan por amor, defensa... e unha sofisticada reacción química que a ciencia apenas comezou a entender.

A bioluminiscencia dos vagalumes é un dos fenómenos máis sorprendentes da natureza terrestre / Istock/Christian Pérez

Durante as cálidas noites de verán, en certos recunchos do mundo, un espectáculo natural sorprende a quen se detén a observar: pequenas luces tremen no aire, debuxando patróns que parecen coreografías: Son vagalumes, eses misteriosos escaravellos luminosos que transforman campos e bosques en auténticos escenarios de maxia biolóxica.

Pero máis aló do seu encanto poético, a súa luz é o resultado dunha complexa reacción química que a ciencia tardou décadas en comprender. A arte de producir luz sen calor. O que fai especial á luz dos vagalumes é que é "luz fría". A diferenza dunha lámpada incandescente, que converte gran parte da súa enerxía en calor, o vagalume xera luz con case ningunha perda de enerxía. Este fenómeno coñécese como bioluminiscencia, permite a estes insectos emitir escintileos brillantes sen queimarse no proceso.

A clave desta marabilla natural reside nunha molécula llamada luciferina. Cuando esta atópase co osíxeno, o ATP (unha molécula de enerxía esencial nos seres vivos), magnesio e unha encima chamada luciferasa, prodúcese unha reacción de oxidación que libera enerxía en forma de luz visible. Ademais, as células onde ocorre esta maxia teñen estruturas cristalinas que reflicten e amplifican o brillo, o que fai que o sinal sexa aínda máis intenso.

Pero se isto soa complexo, o verdadeiramente fascinante é como os vagalumes controlan este proceso cunha precisión digna dun interruptor eléctrico.

Durante décadas, os científicos preguntáronse como os vagalumes podían acender e apagar as súas luces a vontade. Non teñen pulmóns como os humanos, senón unha rede de pequenos tubos, chamados traqueas, por onde circula o osíxeno.

O problema é que este sistema non parecía o suficientemente rápido como para explicar os parpadeos intermitentes que observamos na natureza. A solución ao problema chegou cun gas que, curiosamente, tamén desempeña un papel en certos medicamentos humanos: o óxido nítrico. Cando este gas libérase no corpo do vagalume, bloquea a capacidade das mitocondrias, os motores celulares, para capturar osíxeno. Desta maneira, o osíxeno pode dirixirse á reacción luminosa. Cando o óxidon ítrico desaparece, as mitocondrias reabsorben osíxeno, interrompendo a luz. É un mecanismo que actúa como un interruptor biolóxico: on e off. 

Pero por que se iluminan os vagalumes? A resposta depende da súa etapa de vida. Na súa etapa de vida larvaria os vagalumes brillan para advertir aos depredadores da súa toxicidade. Estes pequenos escintileos nocturnos son un sinal de advertencia: «Non me coman, teño mal sabor». Na súa vida adulta, a luz adquire un novo propósito: o cortexo. Cada especie de vagalume ten o seu propio «código Morse» de destellos, unha combinación de duración, intensidade e ritmo que permite a machos e femias recoñecerse. Algunhas femias mesmo poden imitar os patróns doutras especies para atraer e devorar aos machos incautos. Una estratexia tan brillante como sinistra.

Aínda que os vagalumes son os animais bioluminiscentes máis coñecido en terra firme, este fenómeno é aínda máis común no océano. Desde peixes de augas profundas ata medusas, pasando por bacterias e fungos, miles de especies utilizan a bioluminiscencia para atraer parellas, distraer aos depredadores ou cazar presas. De feito, algúns científicos cren que os primeiros organismos capaces de producir luz fixérono hai máis de 500 millóns de anos, nos océanos primitivos.

No caso dos escaravellos luminosos, os rexistros fósiles e xenéticos suxiren que a súa capacidade de brillar xurdiu hai entre 130 e 140 millóns de anos. O máis interesante é que, dentro do grupo dos coleópteros, a bioluminiscencia apereceu de forma independente en varias ocasións. Unha demostración de como a evolución pode atopar camiños similares para resolver problemas comúns.

Por suposto, o coñecemento acumulado sobre a bioluminiscencia non quedou dentro do ámbito da entomoloxía. Desde a década de 1980, o xene que codifica a luciferasa empregouse en biomedicina como marcador luminoso para rastrexar proteínas, detectar células cancerosas ou seguir a evolución de certos virus no organismo. Mesmo se empregou para iluminar tecidos vivos en estudos de laboratorio, facilitando o traballo de investigadores que antes dependían de colorantes e técnicas invasivas. Máis recentemente, descubríronse outros xenes asociados coa bioluminiscencia en especies acuáticas de vagalumes, o que abre novas posibilidades para o deseño de sistemas ecolóxicos biosensores capaces de detectar contaminantes ambientais.

A pesar de todo o que nos ensinaron, e do seu innegable encanto, os vagalumes están en perigo. A contaminación lumínica, a destrución do hábitat e o cambio climático están a reducir as súas poboacións en moitos lugares do mundo. Cada vez é máis difícil ver estes escintileos parpadeantes nas noites de verán.

En países como Xapón e Estados Unidos, organizáronse campañas para protexer as súas contornas e promover a observación responsable. Porque se perdemos os vagalumes, non só perdemos un espectáculo natural, senón que tamén pechamos unha xanela a procesos biolóxicos que aínda estamos a empezar a comprender.

Quizais a próxima vez que vexas un vagalume, non só te marabilles coa súa luz. Pensa en todo o que ese pequeno resplandor contén: química, evolución, comunicación e ciencia ao servizo da vida. Unha mensaxe intermitente que, por agora, seguimos descifrando. 

FONTE: Chistrian Pérez/muyinteresante.com

#DígochoEu: Aprende os catro estilos da natación en galego

Se cadra sabes nadar, pero... coñeces os catro estilos da natación en galego? Non perdas as explicacións da nosa Esther!

#DígochoEu