Mitos sobre o sono que che impiden durmir ben

Nuria Roure, doutora en medicina do sono e divulgadora, ofrece unha visión clara e rigorosa sobre a importancia do descanso na nosa saúde e benestar. O seu traballo profunda en como o sono afecta directamente ás nosas emocións, ao noso rendemento e á calidade de vida.

Ao longo da súa traxectoria, achegou a medicina do sono ao público xeral, creando conciencia sobre os trastornos do descanso e ofrecendo ferramentas prácticas para mellorar os hábitos de sono. As súas achegas convidan a recoñecer o valor de durmir como un acto vital e reparador, tan necesario como a alimentación ou a actividade física.

O seu labor é unha chamada constante a comprender que, cando deixamos de durmir, deixamos de vivir. Ensínanos a interpretar o descanso como unha prioridade innegociable para alcanzar equilibrio, benestar e plenitude na nosa vida diaria.

#DígochoEu: Aprende a distinguir entre ‘escaleiras’ e ‘escadas’

Escaleiras e escadas non son o mesmo. Esther acláranos as diferenzas!

#DígochoEu

Sabías que... A Lúa afástase da Terra cada ano e ninguén o nota: este lento fenómeno cambiará os días, as mareas e ata as eclipses

A Lúa afástase da Terra uns 3,8 centímetros cada ano / Istock/muyinteresante.com

Durante miles de millóns de anos, a Lúa foi a compañeira silenciosa da Terra. Desde que xurdiu tras unha colisión titánica nos primeiros días do Sistema Solar, o noso satélite estivo aí, marcando o ritmo das mareas, inspirando mitoloxías e protagonizando eclipses espectaculares. Pero o que poucos saben é que, ano tras ano, a Lúa estase afastando lentamente de nós. Non é ciencia ficción nin unha anécdota astronómica irrelevante: este minúsculo cambio está a modificar o equilibrio do planeta de formas sutís pero profundas.

A primeira ollada, a Lúa segue parecendo a mesma. Pero grazas a unha serie de experimentos iniciados polas misións Apolo nos anos 60 e 70, os científicos puideron medir con precisión case milimétrica como evoluciona a súa órbita. A conclusión? A Lúa afástase da Terra aproximadamente 3,8 centímetros ao ano. Pode parecer insignificante, pero esta variación, acumulada ao longo de millóns de anos, ten consecuencias sorprendentes.

As medicións realízanse apuntando feixes de láser desde a Terra a uns reflectores instalados na superficie lunar. O tempo que tarda o raio en volver revela a distancia exacta. O curioso é que, se retrocedésemos no tempo aplicando ese mesmo ritmo de afastamento, a Lúa estaría tan preto hai 1.500 millóns de anos que case chocaría co noso planeta. E, con todo, sabemos que a Lúa formouse hai uns 4.500 millóns de anos. Algo non cadra!

O que ocorre é que o afastamento lunar non foi constante ao longo da historia. Houbo períodos de maior estabilidade e outros de variacións máis acusadas. As pistas están enterradas en fósiles mariños, corais e capas sedimentarias que rexistran canto duraban os días terrestres en distintas épocas. Hai 70 millóns de anos, por exemplo, un día na Terra duraba só 23,5 horas. É dicir, os días están a alongarse porque a Lúa afástase.

O motivo deste afastamento atópase nun fenómeno tan cotián como as mareas. A atracción gravitatoria da Lúa provoca que os océanos avúltense lixeiramente no lado do planeta máis próximo a ela. Pero como a Terra vira máis rápido que o que a Lúa tarda en orbitar, eses avultamentos tenden a ir por diante do satélite, xerando unha especie de “tirón” gravitacional que actúa como un freo.

Isto non só retarda gradualmente a rotación terrestre, alongando os días, senón que transfire parte desa enerxía á Lúa, empuxándoa a unha órbita máis alta. É coma se a Terra estivese a lanzar aos poucos á Lúa máis lonxe nunha danza cósmica que se reequilibra constantemente.

Se este proceso continúa durante miles de millóns de anos, a Terra e a Lúa acabarán nun curioso equilibrio coñecido como "axuste mareal total". Nese escenario, un día terrestre duraría tanto como un mes lunar. A Terra mostraría sempre a mesma cara á Lúa, como xa ocorre ao revés. Pero esa sinfonía cósmica non chegará a completarse.

Moito antes de que se alcance ese punto, o Sol cambiaría as regras do xogo. Dentro duns 1.000 millóns de anos, o seu brillo aumentará ata tal punto que os océanos terrestres comezarán a evaporarse. E nuns 5.000 millóns de anos, o Sol converterase nunha xigantesca estrela vermella que engulirá á Terra e, con ela, á Lúa. Así que, aínda que o afastamento lunar pareza unha ameaza para o noso vínculo co satélite, a realidade é que ambos serán destruídos xuntos no mesmo apocalipse solar.

Un dos efectos máis visibles do afastamento lunar será a fin das eclipses solares totais. Actualmente, a Lúa pode ocultar por completo ao Sol durante unha eclipse grazas a unha coincidencia cósmica: o seu tamaño aparente no ceo é case igual ao do Sol. Pero ao afastarse, o seu disco verase cada vez máis pequeno, facendo imposibles as eclipses totais. Só quedarán as eclipses anulares, onde a Lúa deixa ver un aro de lume solar ao redor.

Ademais, os cambios na duración do día e o comportamento das mareas poderían ter efectos climáticos a longo prazo. Aínda que estes impactos son sutís e lentos, poderían influír na estabilidade dos ecosistemas e no ritmo de rotación do planeta.

No pasado, cando a Lúa estaba moito máis preto, debía de verse enorme no ceo. Para os primeiros seres vivos que alzaron a vista desde os mares primordiais, o noso satélite debeu parecer un farol xigantesco. Os seus ciclos, tan regulares, marcaron desde os primeiros calendarios ata as colleitas. Hoxe, os mesmos ciclos seguen sendo esenciais, pero o proceso de afastamento xa comezou a modificar esa rutina milenaria.

Significa esto que debemos preocuparnos? Non, polo menos non na escala dunha vida humana. Pero si convida a reflexionar sobre como mesmo os movementos máis imperceptibles poden transformar o planeta co tempo. A Lúa, eterna en aparencia, tamén se move. E a súa danza coa Terra segue escribindo a historia xeolóxica e astronómica do noso mundo.

FONTE: Christian Pérez e Eugenio M. Fernández Aguilar/muyinteresante.com

#DígochoEu: En galego non se che poden caer os *anillos

Non se me caen os *anillos! Esta expresión, aínda que modifiquemos *anillos por aneis, é incorrceta pois non existe. Esther danos alternativas!

#DígochoEu

CANTO SABES DE ANDALUCÍA? IV

Continúo coa serie adicada á comunidade autónoma de Andalucía, a segunda máis extensa de España, só por detrás de Castela e León.

A contestación correcta á pregunta do día anterior é Sevilla. A súa capital e cidade máis poboada é Sevilla, sede do Consello de Goberno da Xunta de Andalucía, do Parlamento e da presidencia da Xunta de Andalucía. A sede do Tribunal Superior de Xustiza de Andalucía atópase en Granada.

 

E imos coa pregunta de hoxe!

4. Cal é, aproximadamente a extensión de Andalucía?

- 85.000 km²

- 87.000 km²

- 89.000 km²

Mañá a solución e una nova proposta!

FONTE e Imaxes es.wikipedia.org

PREMIO NOBEL DE FÍSICA 2025

Hoxe martes, a Real Academia das Ciencias de Suecia concedeu o premio Nobel de Física de 2025 ao británico John Clarke, o francés Michel H. Devoret e o estadounidense John M. Martinis “polo descubrimento do efecto túnel macroscópico da mecánica cuántica”.

A mecánica cuántica permite que unha partícula atravese unha barreira mediante un proceso chamado tunelización. En canto interveñen grandes cantidades de partículas, os efectos da mecánica cuántica adoitan volverse insignificantes. Os experimentos dos galardoados demostraron que as propiedades da mecánica cuántica poden concretarse a escala macroscópica, nun sistema o suficientemente grande como para sostelo na man.

En 1984 e 1985, Clarke, Devoret e Martinis realizaron unha serie de experimentos cun circuíto electrónico construído con superconductores, compoñentes capaces de conducir corrente sen resistencia eléctrica. No circuíto, os compoñentes superconductores estaban separados por unha fina capa de material non condutor, unha configuración coñecida como unión Josephson. Ao refinar e medir as diversas propiedades do seu circuíto, puideron controlar e explorar os fenómenos que xurdían ao pasar unha corrente a través del. En conxunto, as partículas cargadas que se movían a través do superconductor formaban un sistema que se comportaba coma se fosen unha soa partícula que enchía todo o circuíto.

Este sistema macroscópico, similar a unha partícula, atópase inicialmente nun estado no que a corrente flúe sen voltaxe. O sistema está atrapado neste estado, como tras unha barreira infranqueable. No experimento, o sistema demostra o seu carácter cuántico ao lograr escapar do estado de voltaxe cero mediante un efecto túnel. O cambio de estado do sistema detéctase mediante a aparición dunha voltaxe.

Os galardoados tamén puideron demostrar que o sistema compórtase tal como o predí a mecánica cuántica: está cuantizado, o que significa que só absorbe ou emite cantidades específicas de enerxía.

“É marabilloso celebrar como a mecánica cuántica, cun século de antigüidade, ofrece continuamente novas sorpresas”, afirma Olle Eriksson, presidente do Comité Nobel de Física. “Ademais, é enormemente útil, xa que a mecánica cuántica é a base de toda a tecnoloxía dixital”.

FONTE: eldiario.es

A regulación do sistema inmune galardoada co Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina 2025

Mary E Brunkow, Fred Ramsdell e Shimon Sakaguchi proporcionaron un coñecemento fundamental por como se regula o sistema inmunitario e, por iso foron galardoados onte co Premio Nobel 2025 en Fisioloxía ou Medicina polos seus descubrimentos acerca da tolerancia periférica inmunitaria / ISTOCK

Correndo por cada unha das nosas veas, un exército deféndenos ante patóxenos, toxinas e outras substancias que non deberían estar aí. Este exército, formado por millóns de células é unha verdadeira marabilla da evolución, xa que pode recoñecer e destruír unha enorme cantidade de substancias prexudiciais e mantennos a salvo dunha natureza implacable. A pesar o inabarcable número de patóxenos contra a que nos defende, este exército, polo xeral, non recoñece e ataca as células propias do organismo. Este sistema, que permite o que se denomina, tolerancia, evita que na maioría de persoas aparezan enfermidades autoinmunes.

 Pero claro, este exército non ten ollos nin orellas, por tanto, dirixilo non é tan sinxelo como apuntar co dedo onde se atopa o inimigo e gritar unha orde, senón que require de todo un sistema para garantir que acudan onde e cando se lles necesita. Os “ollos” do sistema son as células presentadoras de antíxenos, unhas células especializadas en identificar os compoñentes do patóxeno. Estas células devoran ao virus, bacteria, fungo ou toxina e rómpena en miles de anaquiños pequenos. Estes anaquiños, denominados antíxenos, actúan, por tanto como unha especie de documento de identidade do patoxeno, xa que permiten identificar que non debería estar aí.

Unha vez ten os antíxenos, a célula presentadora de antíxenos fai honra ao seu nome e coloca ditas moléculas na súa superficie, á vista para o resto do sistema inmunitario. Así, outras células do sistema inmunitario chamadas linfocitos T poden recoñecer os antíxenos e deste xeito, coñecer ao inimigo e destruílo.

O problema é que algunhas veces, os antíxenos poden parecerse moito a aqueles que se atopan nas células do noso propio corpo, e se unha célula T recoñéceos como malignos, poden comezar a atacar ao organismo que o mantén. Isto coñécese como autoinmunidade, e é a raíz de enfermidades tan distintas como a esclerose múltiple, a diabetes tipo I ou a artrite reumatoide. Pero xusto neste momento é onde entra en xogo a tolerancia, un proceso que empeza co nacemento das células T.

Os linfocitos T prodúcense na medula ósea, do interior dos nosos ósos e desde aí viaxan ao timo, un órgano que se atopa entre o corazón e o esterno. Esta viaxe pode ser o último para os linfocitos, xa que alí enfrontaranse a un exame a vida ou morte chamado tolerancia central. O exame en si é moi sinxelo. Se poden recoñecer algún antíxeno que se atopa nas propias células do corpo que habitan, morrerán, pero se non o fan, vivirán. Así, o corpo asegúrase de eliminar aquelas células T que poderían atacar ao mesmo corpo.

Durante anos, pensouse que este sistema era suficiente para que ningún linfocito T atacase ás células do corpo que os crea, pero grazas aos traballos de Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell e Shimon Sakaguchi púidose ver que non, que algúns linfocitos T escapan deste exame e acaban no sangue.

O Dr. Sakaguchi puido observar que de acordo con a explicación que ofrecemos, ao extirpar o timo dun rato este acababa padecendo enfermidades autoinmunes. Con todo, se a un rato sen timo inxectábanselle células T procedentes dun rato que si que tiña timo, o primeiro non desenvolvía unha enfermidade autoinmune. Por tanto, concluíu, debía haber algún sistema máis controlando que os linfocitos T atacasen unicamente a patóxenos.

Tras anos de estudo, Sakaguchi topouse cun receptor ao que chamou CD25, presente unicamente nun grupo pequeno de linfocitos T. Sakaguchi descubriu que se inxectaba linfocitos que tiñan este receptor, os ratos non enfermaban, pero se inxectaba os outros, si que o facían. Por isto chamou a ese grupo de linfocitos CD25 positivos “Linfocitos T regulatorios” ou Treg. Agora ben, este descubrimento supoñía un cambio de paradigma tan grande na inmunoloxía que non todo o mundo na comunidade científica creu nos seus resultados.

Neste punto é onde entran en xogo a Dra. Mary E Brunkow e o Dr. Fred Ramsdell, que se atopaban estudando un tipo de rato alcumado “scurfy” que podería traducirse como “casposo” ou “escamoso” polo aspecto da súa pel. A condición, froito dunha enfermidade autoinmune era aínda un misterio, xa que este rato tiña un timo perfectamente desenvolvido, pero aínda así, algo parecía non funcionar correctamente. En humanos, existe unha condición similar denominada síndrome IPEX, no que as persoas que o sofren padecen de eccemas severos, diabetes e diarrea, ademais doutros problemas relacionados coa autoinmunidade.

Ao estudar o xenoma do rato, os investigadores déronse conta de que no cromosoma X había unha mutación nalgún lugar dunha rexión que contiña 20 xenes. Observando xene por xene, finalmente acharon a mutación co último da lista, ao que denominaron Foxp3. Tras o achado, buscaron as mesmas mutacións no xenoma das persoas con síndrome IPEX e, efectivamente, alí estaba, provocando todos os problemas de autoinmunidade.

Tras ámbolos descubrimentos, o das células CD25 positivas, e o do xene Foxp3, a comunidade científica dedicouse a expandir o coñecemento acerca destas células e, aos poucos descubriron o seu funcionamento.

Cando un linfocito T non pasa o exame, é dicir, recoñece e ataca antíxenos das células do propio corpo, sae ao sangue e comeza a percorrer o organismo. Unha vez actívase e ataca a algún órgano ou a algunha célula que non debería, as Treg colócanse xunto a ela e, mediante sinais celulares e por contacto directo, acóugana para que deixe de atacar. Deste xeito, o corpo pode dispoñer dun maior número de células inmunolóxicas vixiando todo o sistema e, por tanto, pode estar máis defendido contra as ameazas.

Na actualidade, está a empregarse este coñecemento para deseñar novos tratamentos que permitan aumentar o número de células Treg e, deste xeito, manter baixo control as enfermidades autoinmunes ou evitar o rexeitamento dun transplantes. Para isto pódense inxectar factores de crecemento que expandan o número de Treg, ou tamén extraer Treg dun paciente, multiplicalos nun laboratorio e, posteriormente, volvelos a inxectar.

En cambio, nos tratamentos contra o cancro sucede o contrario. Algunhas células canceríxenas poden emitir sinais que confundan ás Treg para evitar que os linfocitos T recoñézanas e acaben con elas. Por iso, unha das estratexias que se están investigando é, precisamente, diminuír o número de células Treg para que os linfocitos actúen contra o cancro.

Por estes descubrimentos que salvaron, e salvarán, tantas vidas, o Premio Nobel chega como un sopro de aire fresco a unha das ramas máis interesantes da inmunoloxía. Aquela que é capaz de controlar e dirixir ao noso pequeno exército persoal que require de direccións e que, grazas a estes investigadores, na actualidade pode devolver vida a miles de pacientes en todo o mundo.

FONTE: Daniel Pellicer Roig/nationalgeographic.com.es/ciencia

Todos temos medo a non ser aceptados

Jonathan Benito, neurocientífico e divulgador, posúe unha mirada innovadora e próxima sobre o cerebro, a mente e a conduta humana. O seu traballo explora como os nosos pensamentos, emocións e decisións están profundamente conectados cos procesos cerebrais, combinando a investigación científica máis avanzada cun enfoque claro e accesible para todos.

Ao longo da súa traxectoria, soubo achegar a neurociencia ao público, abrindo espazos de diálogo entre a ciencia, a educación e a vida cotiá. As súas achegas convidan a comprendernos mellor, a cultivar hábitos que favorezan o benestar e a descubrir o potencial transformador do noso cerebro.

O seu labor é unha chamada constante a observar con curiosidade e apertura a mente humana, a perder o medo ao cambio e a confiar na capacidade do cerebro para aprender e reinventarse.