#DígochoEu: As lambetadas dan moito xogo en galego

Como se chamara a quen come as lambetadas?

#DígochoEu

CANTO SABES DE CASTELA-A MANCHA?

Castela-A Mancha, comunidade autónoma do interior de España, é famosa pola súa artesanía, polos monumentos únicos das súas cidades e por ser o escenario das aventuras do famoso personaxe literario Don Quixote da Mancha. 

Pero… canto coñeces de Castela-A Mancha? Queres descubrilo? Si?

Pois empezamos!

1. Castela-A Mancha atópase situada na parte central da península ibérica, ocupando a maior parte da submeseta sur. Pero cales son os seus límites?

- Limita ao norte coa comunidade autónoma de Castela e León, ao oeste coa de Estremadura, ao leste coas de Aragón e ao sur coas da Región de Murcia.

- Limita ao norte coas comunidades autónomas de Castela e León e a Comunidad de Madrid, ao oeste coa de Estremadura, ao leste coa Comunidade Valenciana, e ao sur con Andalucía.

- Limita ao norte coas comunidades autónomas de Castela e León e a Comunidad de Madrid, ao oeste coa de Estremadura, ao leste coas de Aragón e a Comunidade Valenciana, e ao sur coas da Región de Murcia e Andalucía.

Mañá a solución e unha nova proposta!

FONTE: es.wikipedia.org    Imaxes: muyinteresante.com e es.wikipedia.org

Un viaxeiro galáctico entra ao sistema solar a 245.000 km/h e ninguén sabe que é

Imaxe real de A11pl3Z, captada por David Rankin e compartida en Bluesky

Unha noite de verán, mentres varios telescopios apuntaban ao ceo en busca de asteroides coñecidos, apareceu algo inesperado: un obxecto non identificado cruzando o sistema solar cunha velocidade que o afastaba de calquera comportamento habitual. O achado, ao principio apenas perceptible nos datos recolleitos polo sistema ATLAS, captou a atención de axencias espaciais e astrónomos de todo o mundo. O obxecto, agora coñecido como A11pl3Z, podería converterse no terceiro visitante interestelar xamais detectado pola humanidade.

Este posible intruso do espazo profundo xerou entusiasmo, pero tamén moitas preguntas. O obxecto parece viaxar a unha velocidade de 245.000 km/h, non está ligado gravitacionalmente ao Sol e probablemente veña desde máis aló da nosa veciñanza cósmica. Non se trata de ciencia ficción: é un fenómeno real que pode ofrecernos pistas sobre como é o universo fóra do noso sistema solar.

Desde que foi detectado nos datos recolleitos entre o 25 e o 29 de xuño polo sistema ATLAS, os astrónomos tentaron determinar a natureza de A11pl3Z. O primeiro que sorprendeu foi a súa traxectoria: non vira en torno ao Sol como os planetas ou cometas típicos, senón que se despraza en liña recta, coma se estivese de paso. Esta característica suxire que non está atrapado pola gravidade solar, o que reforza a hipótese de que provén do espazo interestelar.

Ademais, a súa velocidade é extraordinaria: 245.000 quilómetros por hora, unha cifra que descarta que sexa un simple obxecto local. A esa velocidade, mesmo se a súa orixe estivese dentro do sistema solar, non podería ser capturado pola gravidade do Sol. O seu paso será rápido: achegarase ao Sol a finais de outubro, estará máis preto de Marte o 3 de outubro e, en decembro, realizará o seu máximo achegamento á Terra. Con todo, non representa un perigo, xa que o noso planeta estará no lado oposto do Sol durante o seu tránsito máis próximo.

Aínda que os astrónomos aínda non poden confirmar con certeza que A11pl3Z sexa interestelar, moitos xa o consideran unha gran posibilidade. Segundo o científico Richard Moissl, da Axencia Espacial Europea, “non estamos aos 100% seguros neste momento, pero calquera outra explicación sería unha sorpresa”. Esa afirmación condensa a expectativa científica que rodea ao fenómeno.

Estímase que o obxecto mide entre 10 e 20 quilómetros de ancho, aínda que podería ser menor. Por agora, espérase que siga sendo visible con telescopios ata ben entrado o próximo ano, o que permitirá colleitar datos adicionais sobre a súa composición e comportamento. É probable que o Observatorio Beira C. Rubin, que xa está operativo en Chile e é especialmente eficaz para detectar obxectos en movemento, sexa clave para o seu seguimento. Mesmo se propuxeron observacións desde Marte, usando rovers, e estudos co telescopio espacial James Webb.

Os primeiros indicios da existencia de A11pl3Z descubríronse en datos recolleitos a mediados de xuño, pero foi recentemente o 1 de xullo que se confirmou oficialmente. Desde entón, realizáronse máis de 100 observacións que permiten reconstruír a súa traxectoria. Actualmente atópase a unhas 3,8 veces a distancia entre a Terra e o Sol, e cada día aproxímase máis ao centro do noso sistema solar.

Este obxecto viaxa desde unha rexión do ceo aliñada coa barra central da Vía Láctea. Aínda que non se detectou ningún tipo de coma (esa nube de gas que adoitan ter os cometas ao achegarse ao Sol) nin se observaron emisións visibles, non se descarta que podería tratarse dun cometa moi tenue ou un asteroide escuro. O que si está claro é que a súa orixe non é convencional.

Ata o de agora, só confirmáronse dous obxectos que viñesen desde fóra do sistema solar: ʻOumuamua en 2017 e o cometa 2I/Borisov en 2019.

FONTE: Eugenio M. Fernández Aguilar/muyinteresante.com

Sempre fixo tanta calor en xuño en Galicia? Non, e os datos dos últimos 50 anos non deixan lugar a dúbidas

Distribución por provincias do número de vagas de calor rexistradas no período 1975-1984 (á esquerda) e no 2015-2024 (á dereita). Canto máis clara é a cor, menor número de vagas / AEMET / Meteoclimática

A calor abafante dos últimos días invitou aos baños refrescantes nas praias, piscinas e ríos. A poñer o aire acondicionado e os ventiladores. E a beber máis auga ca nunca. No medio destas actividades que tratan de buscar o maior alivio térmico, hai quen di que tanta calor en Galicia non é normal. Outros defenden que xa estamos en verán e que sempre houbo altas temperaturas por esta época. Pero non, isto último non o certo.

A Axencia Estatal de Meteoroloxía (AEMET), indica que foi o xuño máis cálido da serie histórica en España. E para xustificalo analizaron os datos de ondas de calor dos últimos 50 anos. E si, non só se están adiantando, senón que cada vez son máis comúns.

Un artigo publicado no blog da AEMET e elaborado pola iniciativa Meteoclimática do Centro de Investigación Ecolóxica e Aplicacións Forestais (CREAF) corrobora que a calor dos últimos días é propia dos meses de xullo e, sobre todo, agosto. Máis non é habitual (ou non o era ata hai unha década) que en xuño se chegase a unhas temperaturas tan asfixiantes. O gráfico elaborado polos autores permite ver con claridade como o número de días rexistrados por onda de calor aumentou significativamente na última década. En xuño, que apenas se notificaban antes desa data, as vagas son cada vez máis frecuentes.

Número de días por mes rexistrados dentro dunha onda de calor entre os anos 1975 e 2024 na península ibérica / AEMET / Meteoclimática

De feito, en tan só unha década, a AEMET declarou en 2015, 2017, 2019 e 2022 ondas de calor en España en xuño. Habería que sumar a que se está vivir nestes últimos días do mes. O ano co maior número de días rexistrados con calor extrema foi o 2017, con nove xornadas abafantes en 30 provincias españolas. Dende o día 13 ao 21 de xuño daquel ano, a poboación de gran parte do Estado viviu unha onda de calor de récord. En canto a provincias, nos últimos 10 anos é Cuenca a que máis número de vagas rexistrou, acadando as 29.

No caso das provincias de Galicia, no período 1975-1984 rexistraba moi poucas ondas de calor —segundo a lenda de cores, o mínimo— e, ademais, de curta duración. Mais co transcurso do tempo, e sobre todo dende 2015, o mapa reflicte claramente que as vagas son cada vez máis extensas en Ourense, que se achega ás zonas máis cálidas de España, e tamén na Coruña. Pontevedra e Lugo mantéñense en valores similares aos de hai 50 anos. 

En canto ao porqué de tanta calor na última década, informes internacionais mencionados no artigo, como o de Climameter, apuntan directamente ao quecemento global. “A calor rexistrada en xuño foi un evento impulsado por condicións meteorolóxicas pouco usuais, cuxas características poden atribuírse ao cambio climático antropoxénico”, sinalan. E máis alá de España, outros países europeos como Francia, Reino Unido e Italia tamén están a vivir o seu embate en forma dunha calor asfixiante e, dende logo, pouco común ata o de agora por estas datas.

FONTE: gciencia.com

#DígochoEu: Hai que distinguir entre 'hackers' e ciberdelincuentes ou #cibercarrachos

Vocabulario de ciberseguridade!

#DígochoEu 

A MURALLA CHINESA DE ARAGÓN

Oriente púxose moi de moda ultimamente, e son moitos os españois que viaxan a China ou a Xapón a coñecer a cultura, gastronomía, historia e arquitectura destes países tan exóticos. Con todo, se queremos asombrarnos e gozar, non fai falta ir tan lonxe. En España temos auténticas marabillas da natureza, a cultura e a historia.

Na comarca de Campo da Ribagorza, escóndese un dos segredos naturais máis impresionantes de España: a "Muralla Chinesa" de Aragón. Aínda que o seu nome evoca a famosa estrutura asiática, este monumento natural non ten relación co xigante asiático, senón cunha formación xeolóxica que, pola súa impoñente presenza, gañouse o alcume de "muralla".

Non se trata dunha construción feita polo home, senón dun accidente xeográfico natural ocorrido hai millóns de anos...

Finestres é un pobo completamente abandonado, situado na provincia de Huesca. Entre as súas particularidades destaca por posuír unha muralla denominada como "chinesa", que é un espectáculo da natureza.

Situada dentro da Serra do Montsec, a "Muralla Chinesa" de Aragón é en realidade un conxunto de estratos rochosos sedimentarios, inclinados de forma vertical, que se alzan impoñentes sobre a paisaxe. Estas formacións, que se elevan ata 200 metros de altura nalgúns puntos, son o resultado de millóns de anos de actividade xeolóxica. O proceso de plegamiento da codia terrestre, xunto coa erosión constante, deixou ao descuberto estas maxestosas paredes que, vistas desde a distancia, lembran á muralla chinesa.

FONTE: Marta Miguel/elespañol.com/aragon    Imaxes: es.wikipedia.org, Tana Nieto/larazón. es e traveler.es

SOLUCIÓN SOPA DE LETRAS CLXXVII

Concellos da provincia de Lugo!

A ORIXE DAS PALABRAS: SER DE DEREITAS OU DE ESQUERDAS

Unha historia moi particular é a que deu orixe aos termos “dereita” e “esquerda”. No Senado Romano cando votaban, aqueles que acompañaban unha proposta cun voto positivo situábanse á dereita de quen presidía a asemblea. Os que, en cambio, daban un voto negativo (ou un “O meu voto non é positivo”) colocábanse á esquerda. Desta maneira, evitábanse confusións e garantíase a transparencia do acto, ademais de que todos advertían con claridade que votaban cada un.

O costume de que os oficialistas se situasen á dereita no recinto tamén se viu reflectida durante a Revolución Francesa. A primeira Asemblea Xeral tivo lugar a fins de agosto de 1789 no Palacio das Tullerías, en París. O importante asunto a resolver era nada menos que a continuidade da participación da monarquía nas cuestións de Estado. O sector privilexiado, que era o máis moderado, apoiaba o regreso de Luis XVI. En cambio, a clase traballadora (sentada á esquerda) quería profundar a revolución. Aquela asemblea delineou un novo sentido para esas palabras. Fóra do recinto, falábase das posturas da dereita e da esquerda.

Así, no léxico político, a diferenciación mantense: a dereita é máis conservadora e a esquerda, mais revolucionaria.

FONTE: themalbecpost.com    Imaxe: billiken.lat