Hai 20 millóns de anos, Nova Zelandia estaba poboada por cangrexos de río xigantes. Ilustración artística / ChatGPT-4ou/Christian Pérez
Hai uns 20 millóns de anos, no que hoxe é o sur de Nova Zelandia, unha comunidade de criaturas acuáticas movíase en silencio entre os sedimentos de antigos lagos. Os seus corpos eran robustos, as súas pinzas poderosas e as súas mandíbulas, aínda que diminutas, escondían un secreto que millóns de anos despois converteríase en clave para desvelar a súa existencia. Non eran criaturas calquera. Tratábase de xigantes de auga doce: cangrexos de río prehistóricos que poderían alcanzar lonxitudes de ata 25 centímetros, máis do triplo que as especies actuais do arquipélago.
Este recente achado, liderado por un equipo internacional de paleontólogos de institucións como a Universidade de Flinders e a Universidade de Canterbury, non só amplía o coñecemento sobre a fauna extinta de Nova Zelandia, senón que tamén reescribe unha parte da súa historia ecolóxica. Porque estes crustáceos, a pesar do seu tamaño e presenza nos ecosistemas acuáticos do Mioceno, permaneceran invisibles para a ciencia. Ata o de agora.
A clave do descubrimento, publicado en Alcheringa (Australasian Journal of Palaeontology), non foron esqueletos completos nin caparazóns espectaculares, senón diminutos fragmentos de mandíbulas, de apenas uns milímetros, que emerxeron tras a coidadosa tamización de toneladas de sedimentos procedentes do xacemento de St Bathans, na rexión de Otago Central. En total, identificáronse oito fragmentos, cada un cunha estrutura mineralizada que resistira o paso do tempo: unha crista molar recuberta por unha capa de apatita, unha substancia similar ao esmalte dental dos mamíferos.
Esa composición especial foi o que permitiu que esas pequenas pezas perdurasen durante millóns de anos, mentres o resto do corpo, composto por materiais máis fráxiles, descompoñíase sen deixar rastro. Nun mundo onde os fósiles de cangrexos de río son escasos e adoitan limitarse a pegadas ou estruturas estomacais mal identificadas, estes restos mandibulares son unha auténtica xoia paleontolóxica.
Mandíbulas internas de cangrexos de río modernos do grupo Parastacidae / Worthy, T. H., (2025) doi: 10.1080/03115518.2025.2488056
A análise destas mandíbulas revelou algo aínda máis sorprendente: non pertencían a unha soa especie. As diferenzas morfolóxicas entre os fragmentos indicaban polo menos tres tipos distintos de cangrexos de río convivindo no mesmo hábitat. Este dato contrasta de maneira notable coa situación actual en Nova Zelandia, onde unicamente existen dúas especies do xénero Paranephrops, e cada unha ocupa unha rexión distinta do país.
A existencia de tres especies coexistindo hai 20 millóns de anos suxire unha biodiversidade moito maior da que hoxe podemos observar. Isto, á súa vez, abre unha xanela fascinante para entender como eran os ecosistemas de auga doce no Mioceno, cando Nova Zelandia aínda se configuraba como unha especie de arca biolóxica flotante, illada e repleta de formas de vida únicas.
O xacemento de St Bathans converteuse, desde que comezaron as escavacións en 2001, nunha fonte inesgotable de sorpresas paleontolóxicas. Esta zona, que no seu día foi o fondo dun gran lago, conserva unha impresionante variedade de restos fósiles de aves, peixes, réptiles e mesmo mamíferos terrestres. Agora, a esa lista súmanse os antigos cangrexos de río, que probablemente desempeñaban un papel crave na cadea alimentaria acuática.
Naquel entón, as augas destes lagos estaban habitadas por peixes similares ás troitas, crocodilos de auga doce e aves que mergullaban en busca de alimento. Os grandes cangrexos de río serían presas valiosas, pero tamén actores fundamentais na limpeza e reciclaxe do fondo lacustre, tal como fano hoxe os seus descendentes.
Xunto coas mandíbulas, o equipo tamén identificou por primeira vez en Nova Zelandia as chamadas yabbie buttons, estruturas calcificadas que se forman no estómago dos cangrexos de río para almacenar calcio, esencial para a rexeneración da súa caparazón tras a muda. Estas estruturas, redondeadas e compactas, foran durante décadas confundidas con dentes fósiles de peixes, un erro comprensible pero que agora queda corrixido grazas a este novo enfoque.
Este redescubrimiento non só achega claridade a coleccións paleontolóxicas de todo o mundo, onde probablemente existan decenas de yabbie buttons mal catalogadas, senón que tamén redefine que tipo de fósiles debemos buscar se queremos rastrexar a presenza de cangrexos de río noutros continentes.
Nun mundo paleontolóxico onde os titulares adoitan ser acaparados por dinosauros colosais ou mamíferos xigantes, este estudo lémbranos que os pequenos detalles tamén contan. De feito, poden ser os máis reveladores. Porque nesas pequenas mandíbulas fosilizadas reside a proba material dun pasado descoñecido, dun ecosistema perdido, dunha liñaxe que habitou hai millóns de anos un territorio que hoxe apenas asocia a súa fauna con crustáceos.
E o que é máis importante: demostra que aínda hai moito por descubrir, mesmo en fragmentos de apenas uns milímetros. Que a historia da vida está escrita non só en ósos grandes, senón tamén en pequenos vestixios que, con paciencia e atención, poden contarnos moito máis do que imaxinamos.
FONTE: Chistrian Pérez/muyinteresante.com/ciencia
