CANTO SABES DE CHILE?

Chile é un país longo e angosto que se estende polo bordo occidental de Sudamérica, sendo un país tricontinental, é dicir, que posúe soberanía en tres continentes. 

Un país seguro, con moita historia e cultura, ligada ao noso país, do que foi colonia, pola lingua…

Queres coñecer millor este país? Si! Pois comezamos!

1. Chile está considerado o país máis longo do mundo. Cantos km ten, aproximadamente,  de norte a sur?

- 3.000 km

- 4.000 km

- 5.000 km

Mañá a solución e una nova pregunta!

FONTE: es.wikipedia.org e muyinteresante.com          

#DígochoEu: Ollo! Os #cibercarrachos están enviando á xente aparellos con trampa!

Todo que é GRATIS pode ter TRUCO! Desconfía!

#DígochoEu

Laniakea xa non basta: a nosa galaxia forma parte de 'algo' moito maior

nuestra galaxia forma parte de 'algo' mucho mayor en Videos

pBoAs p>0.5, CF4, mean field delta and velocity by Daniel Pomarède on Sketchfab

Ata o de agora, eran os bordos de Laniakea, o noso enorme ’continente galáctico’, os que marcaban a máxima distancia á que o fluxo dos ’ríos de galáxias’ podían afectar os movementos da nosa Vía Láctea. Pero un novo mapa da rexión do Universo que nos rodea acaba de suxerir que, probablemente, a nosa galaxia forma parte dun ’barrio cósmico’ que é moito maior aínda.

Esa é a principal conclusión dun novo estudo publicado en Nature Astronomy e dirixido por investigadores do Instituto Leibniz de astrofísica en Postdam e polo Instituto de Astronomía da Universidade de Hawai. Nel, os investigadores, moitos dos cales xa participaron en 2014 no descubrimento de Laniakea, dubidan agora se Laniakea é realmente o noso supercúmulo de orixe, e mesmo se expoñen se ese ’continente galáctico’ realmente existe.

O Universo en que vivimos expándese cada vez máis rápido, o que fai que, en xeral, todos os obxectos que hai nel estéanse afastando rapidamente uns doutros. Pero á vez existen numerosas rexións moi densas, chamadas ’concas de atracción,’ nas que sucede todo o contrario. Alí, a gravidade, que tende a unir as cousas, é máis forte que a expansión, que tende a separalas, polo que todo é atraído ’cara a dentro’ pola forza gravitatoria de obxectos moi masivos, como grandes cúmulos galácticos.

As concas de atracción poden amontoarse unha dentro doutra como as soadas Matrioskas rusas. Así, a Lúa vira ao redor da Terra, que á súa vez vira ao redor do Sol xunto co resto de planetas do Sistema Solar, que á súa vez vira en espiral ao redor do buraco central da nosa galaxia.

Pero a cousa non termina aí. A seguinte ’boneca rusa’ é o Grupo Local, que inclúe a Vía Láctea, a Galaxia de Andrómeda e a Galaxia do Triángulo, xunto con varias decenas de galaxias satélite máis pequenas. E despois diso, as seguintes capas son o Cúmulo de Virgo, que contén ao redor de 2.000 galaxias, e o Supercúmulo de Virgo, aínda máis grande. A última capa coñecida era precisamente Laniakea (que significa ’ceo inmenso’ no idioma hawaiano), un supercúmulo descuberto en 2014, que contén ao redor de 100.000 galaxias e que ten aproximadamente 500 millóns de anos luz de diámetro.

No seu estudo, os investigadores analizaron os movementos relativos de máis de 56.000 galaxias para crear un mapa ’probabilístico’ en 3D de todas as concas de atracción que existen ao redor da Vía Láctea. O cal revelou que hai moitas posibilidades de que a nosa galaxia sexa parte dunha conca de atracción realmente enorme, a Concentración de Shapley, que ten un volume ata 10 veces maior que o de Laniakea. Hai tempo que os científicos xa sabían que existía a Concentración de Shapley, pero nunca pensaran que puidese afectar dalgún modo á Vía Láctea.

No novo mapa, Laniakea non sería máis que un apéndice da conca Shapley, e poida que nin sequera exista como unha entidade separada e independente. O mapa mostra numerosas concas de atracción ao longo de miles de millóns de anos luz e repartidas ao redor da concentración de Shapley, entre elas o Muro do Polo sur, o Baleiro de Boötes e o Supercúmulo Perseo-Pisces. A maior de todas elas é a Gran Muralla de Sloan, composta por centos de miles de galaxias e que ten ao redor de 1.400 millóns de anos luz de diámetro.

"Quizais -explica Noam Libeskind, coautor do estudo- non sexa tan sorprendente que canto máis nos penetramos no cosmos, máis nos damos conta de que o noso supercúmulo de orixe está máis conectado e é máis extenso do que pensabamos. Descubrir que hai moitas posibilidades de que formemos parte dunha estrutura moito máis grande é emocionante".

 

O novo mapa inclúe ao redor de 15 concas de atracción. Laniakea só sería un apéndice da conca de Shapley, dez veces máis grande  / A. Valade et al. 2024

Polo momento, os investigadores cren que hai un 60% de posibilidades de que a Vía Láctea realmente resida na Concentración de Shapley. A incerteza débese en gran medida ás altas taxas de erro que se dan ao medir as velocidades de galaxias distantes, así como á presenza de materia escura entre galaxias, que é invisible pero que igualmente pode exercer efectos gravitacionales masivos en grandes rexións do espazo.

En palabras de Libeskind, "polo momento é só unha pista: será necesario realizar máis observacións para confirmar o tamaño real do noso supercúmulo".

Por tanto, os investigadores seguirán rastrexando e facendo mapas das estruturas máis grandes que existen, impulsados pola posibilidade de que o noso fogar no Universo forme parte dun sistema moito máis grande e interconectado do que nunca se imaxinou.

FONTE: J. M. Nieves/abc.es/ciencia

SOLUCIÓN ENCRUCILLADO CLXIV

VERTICAIS: 1. MORCEGO 2. MORTOS 4. QUEIMADA 6. TRASNO.

HORIZONTAIS: 3. HALLOWEEN 5. ESPÍRITO 7. SAMAÍN 8. BRUXA 9. CABAZA 10. CAMPOSANTO.

Tempos de Santos!

#DígochoEu: As cores en galego

Algo básico no galego: As cores. Repasamos!

#DígochoEu

ENCRUCILLADO CLXIV

VERTICAIS: 1. Mamífero voador con ás formadas por unha membrana entre as extremidades superiores, as inferiores e a cola 2. Sen vida e plural 4. Bebida característica de Galicia que se fai queimando augardente e azucre ata que se consome gran parte do alcohol, á que se lle poden engadir outros ingredientes, como grans de café, anacos de froita etc. 6. Ser fantástico nocturno que adoita facer estragos e enredar sen producir dano grave.

HORIZONTAIS: 3. Festa anual que se celebra principalmente nos Estados Unidos na noite do 31 de outubro pero que desde finais do século XX tamén se observa en moitos outros países 5. O que constitúe a vida psíquica, intelectual e afectiva dunha persoa 7. Festividade celta que marca o remate da tempada de colleita e o comezo do inverno ou "metade escura" do ano e que tradicionalmente, é celebrada do 31 de outubro ó 1 de novembro, xa que o día celta comeza e remata co solpor 8. Muller á que se atribuía un pauto co demo, do que recibía poderes para realizar meigallos, adiviñar o futuro etc. 9. Planta da familia das cucurbitáceas da que existen distintas especies, de talo longo e rastreiro ou gateador, follas grandes e flores amarelas, que dá un froito en pepónide, usado nestas datas como decoración 10. Lugar onde se enterran os defuntos.

CHEGA O HORARIO DE INVERNO

Entra o horario de inverno / rtve.es

Como cada ano, chega o cambio ao horario de inverno, que se producirá hoxe, durante a madrugada do sabado 26 ao domingo 27 de outubro. Ás tres da madrugada volverán ser as dúas.

Este cambio de hora implica varios factores. A consecuencia máis simple e que máis pronto se ve é que a noite do sábado 26 durará unha hora máis. Ben sexa para durmir, saír de festa ou traballar, ás tres da madrugada volverán ser as dúas.

Outro dos cambios que implica adoptar o horario de inverno é que, de novo, amencerá máis pronto. Durante as últimas semanas o Sol foi saíndo cada vez máis tarde, polo que moitas persoas levantábanse a traballar de noite. Con todo, co cambio de hora gañaremos horas de luz pola mañá, aínda que só durante un tempo.

E é só durante un tempo porque, en pleno outono e camiño do inverno, os días son menguantes. Isto quere dicir que cada vez, ata o 24 de decembro, haberá menos horas de luz. O cambio de horario e este factor notaranse sobre todo polas tardes, xa que pasará de anoitecer sobre as 19:30 horas a facelo en decembro ás 17:30 horas.

Cando se acabara esta historia!

A COVA MÁIS PROFUNDA DE GALICIA

Interior da sima Aradelas / Federación Galga de Espeleoloxía

Equipos espeleolóxicos galegos e asturianos descubriron dous quilómetros de galerías e pozos virxes na cova máis profunda de Galicia, a sima Aradelas, ao norte do Xeoparque Mundial da UNESCO Montañas do Courel. A sima Aradelas, coñecida dende sempre polos habitantes de Campelo e outras aldeas da contorna, foi explorada por primeira vez en 1972 polos clubs Santa Clara e Montañeiros Celtas de Vigo. Estes clubs exploraron a sima acadando os 120 metros de profundidade en 1973. Na década dos anos 90, foron descubertos 10 metros máis, convertindo á sima do Courel na cova máis fonda de Galicia e nun referente espeleolóxico dentro da comunidade.

Agora, nove entidades galegas vencelladas á espeleoloxía elaboran un novo plano da cova, que inclúe máis de dous quilómetros de condutos subterráneos, salas e ata pozas. O achado fíxose despois de realizar escaladas no interior da sima. Segundo explican, os condutos presentan “unha gran variedade e abundancia de espeleotemas“, depósitos de minerais con distintas formas que son froito da filtración da auga no interior das cavidades dunha caverna. No caso da cova do Courel, no interior da sima é posible ver estalagmitas, columnas, gours, pisolitos, helicitas ou excéntricas.

Segundo Inma Pumariño Riguera, espeleóloga e exploradora nesta campaña de 2024, os novos achados comezaron grazas a un pequeno grupo que penetrou na sima, onda atoparon unha ventá que os levou a unha zona de novas galerías: “Este grupo de espeleólogos tivo a xenerosidade de compartir e facernos partícipes destes descubrimentos ó resto do gremio”. Para Riguera, o mellor traballo é aquel que se fai en equipo, xa que “os grandes logros xeralmente dependen de moitas mans, como neste caso”.

Os equipos incluso descubriron un lago subterráneo, que agora recibe o nome de Hydra, e que foi investigado mediante técnicas de espeleomergullo. Todos estes descubrimentos, din, reforzan o valor do patrimonio xeolóxico das Montañas do Courel, que xa agochan máis de 10 km de covas coñecidas.

O lago subterráneo Hydra, no interior da sima Aradelas, foi descuberto na exploración máis recente da cova, este 2024 / Ignacio Rafael

Ademais das novas galerías, os equipos atoparon unha nova entrada á sima, que foi chamada Cova Emilio na memoria do espeleólogo Emilio Ballesteros, recentemente falecido. Ballesteros, quen tamén foi mestre de escola, “contribuíu a iniciar a centos de cativos na espeleoloxía durante máis de 20 anos”. A existencia dunha segunda entrada á sima incrementaría substancialmente o valor deportivo da cavidade, permitindo a realización de travesías espeleolóxicas, as cales consisten en realizar percorridos subterráneos entrando por unha boca da cova e saíndo pola outra.

O labor de exploración na sima Aradelas contou coa participación de arredor dunhas 40 persoas, organizadas en grupos de traballo de dúas, tres e ata catro persoas. Cada equipo tiña unha tarefa específica: “Uns instalaban ancoraxes, outros encargábanse de facer a topografías, outros de seguir na punta de exploración…non somos moitos, pero somos xente ben organizada, o cal falando de espeléologos xa é ben raro!”, comenta a exploradora. O que máis destaca, se cadra, é o afán por descubrir.

Nun traballo deste tipo a documentación é imprescindible. “Cada día que se entraba na cova o grupo tiña que escribir no diario de exploración, para que o resto da xente saiba o que se fixo e o que queda pendente de facer”. Porén, subliña Riguera, na superficie tamén hai quen cumpre cun papel clave, como o levado a cabo polos veciños do Courel e polos traballadores do Xeoparque: “Sempre arrimaron o ombro e nos botaron unha man, por iso consideramos que todo o que se atopou en Aradelas, ben sexa no pasado ou o que se está a atopar agora, é un logro compartido coa veciñanza”.

O descubrimento de Aradelas ten unha importancia especial: na última década atopáronse máis de catro km de novas galerías en Galicia. No que respecta ao Xeoparque do Courel, o novo achado supón incrementar en máis dun 25% os condutos descubertos baixo terra. Sen dúbida, explica a exploradora, trátase de datos importantes para a espeleoloxía galega e, á vez, demostra que aínda queda moito por explorar: “Non sabemos canto, pero gustaríanos pensar que queda moito!”.

Outro dos aspectos máis destacables deste traballo colaborativo vencéllase directamente coas peculiaridades do noso terreo. A maior parte das covas de España están formadas en pedras calizas do carbonífero e do cretácico, mais a meirande parte das covas galegas están formadas en calizas do período cámbrico: “Isto quere dicir que as rochas das covas galegas son o doble de vellas que as outras, o cal constitúe outra singularidade encanto á idade das rochas”, reflexiona a espeleóloga.

Ademais das propias labores de exploración na cova, agora darase comezo a unha fase de estudo dende o punto de vista científico en colaboración cos equipos que formaron parte dos descubrimentos espeleolóxicos.

FONTE: Lucía Casas/gciencia.com