#DígochoEu: É correcto dicir rocódromo?
Como se chama esa instalación deportiva para facer escalada? Rocódromo? Rochódromo?
#DígochoEu
UN SUPERDEPREDADOR ANTERIOR AOS DINOSAUROS
Mambawakale Ruhuhu: un superdepredador anterior aos dinosauros
Antes de que dese comezo a era dos dinosauros, xa camiñaban pola terra depredadores temibles. Aínda que sexan máis descoñecidos e non protagonicen sagas de películas, algunhas destas criaturas son tan espectaculares e fascinantes como os dinosauros máis famosos. Nesta ocasión, falamos dun “monstro” prehistórico que ben podería ser o protagonista dunha película de terror.
Mambawakale Ruhuhu significa en suahili “crocodilo antigo”. Medía 5 metros de longo, cunha mandíbula de máis de 60 centímetros, que acubillaba grandes dentes curvos en forma de serra capaces de desgarrar a calquera presa do momento. Polo seu tamaño e características, debeu ser un superdepredador do seu territorio na súa época: a actual Tanzania hai 240 millóns de anos.
“Tiña unha cabeza grande e poderosa cun corpo musculoso cun tórax en forma de barril, postura ergueita e unha cola longa que lle permitía atacar a calquera presa que atopase no seu camiño”.
Foi descuberto en 1963 por un grupo de investigadores de varias institucións africanas e europeas. Na expedición tivo un papel fundamental a poboación local, tanzanos que coñecían o terreo e guiaron aos paleontólogos ata os restos fósiles. Non sabemos o nome da persoa que descubriu por primeira vez esta especie, pero sabemos que foi un habitante local o que deu co fósil na formación Manda Beds, un xacemento ao suroeste de Tanzania con restos de entre 247 e 242 millóns de anos de antigüidade. O nome da especie pretende ser unha homenaxe á poboación local que axudou a descubrila.
Nun primeiro momento, e a pesar do espectaculares que resultaban os restos achados, non se tivo moi en conta o achado. Paleontólogos do Museo de Historia Natural de Londres nomearon os restos como unha nova especie: Pallisteria angustimentum, pero a descrición quedou a medias e non chegou a publicarse nunca.
Ata febreiro de 2022, cando un equipo encabezado por Richard J. Butler, da Universidade de Birmingham, publicou a descrición desta nova especie na revista The Royal Society Open Science.
Os restos achados de Mambawake Ruhuhu pertencen ao único espécime que coñecemos ata a data. Contamos con parte do cranio, a mandíbula inferior e fragmentos do postcráneo como tres vértebras cervicais anteriores e unha man esquerda case completa. O equipo realizou unha tomografía computarizada para recrear a este depredador do Triásico Medio.
O seu estudo amplía o noso coñecemento sobre os arcosaurios primitivos e outros depredadores da época, cando comezaron a xurdir os devanceiros dos dinosauros.
"A nosa análise identifica a Mambawakale como un dos arcosaurios máis antigos que se coñecen e un dos primeiros membros da liñaxe que eventualmente evolucionou ata converterse nos crocodilos modernos. É un descubrimento emocionante, porque identificar a este animal axúdanos a comprender a rápida diversificación temperá dos arcosaurios e permítenos agregar unha ligazón máis á historia evolutiva dos crocodilos de hoxe en día".
FONTE: Fran Navarro/muyinteresante.es/ciencia
#DígochoEu: Ás voltas coa morriña
A CODIA TERRESTRE ESTA GOTEANDO DEBAIXO DOS ANDES
a) vista tridimensional da estrutura do manto superior e litosférico da rexión, e b) vista de mapa da mesma área que mostra cortes de tomografía a 55 km de profundidade. Márcanse as localizacións das concas de Atacama (AT), Arizaro (AZ) e Salinas Grandes (SG). A, B, C e D representan anomalías importantes de ondas P de alta velocidade / nature.com/articles/s43247-022-00470-1
Científicos internacionais descubriron que a codia terrestre debaixo das montañas dos Andes estivo "goteando" durante millóns de anos.
Coñecido como goteo litosférico, chamado así pola fragmentación do material rochoso que forma a codia e o manto superior da Terra, o proceso dá como resultado deformacións significativas na superficie, como concas, pregamento da codia e elevacións irregulares.
Aínda que o proceso é un concepto relativamente novo no campo da tectónica de placas, que ten décadas de antigüidade, identificáronse varios exemplos de goteo litosférico en todo o mundo: a meseta central de Anatolia en Turquía e a Gran Conca no oeste dos EE. UU. Agora, un equipo de investigadores dirixido por científicos da Universidade de Toronto confirmou que varias rexións da Cordilleira dos Andes centrais en América do Sur formáronse da mesma maneira.
"Confirmamos que unha deformación na superficie dunha área da Cordilleira dos Andes ten unha gran parte da litosfera debaixo da avalancha", di Julia Andersen, autora principal do estudo publicado en Communications Earth & Environment e candidata a doutoramento no departamento de Ciencias da Terra na Universidade de Toronto.
“Debido á súa alta densidade, goteou como xarope frío ou mel máis profundamente no interior do planeta e é probablemente responsable de dous grandes eventos tectónicos nos Andes centrais: cambiar a topografía da superficie da rexión en centos de quilómetros e esmagar e estirar a superficie", agregou a investigadora.
O estudo, segundo un comunicado da Universidade de Toronto, afirma que os resultados atopados "axudan a definir unha nova clase de placas tectónicas e poden ter implicacións para outros planetas terrestres que non teñen placas tectónicas similares á Terra, como Marte e Venus".
O equipo dedicouse a desenvolver modelos de laboratorio análogos con restricións xeolóxicas e xeofísicas para recrear o que sucedeu durante miles de séculos e probar a súa hipótese de que a evolución topográfica e tectónica das concas do interior dos Andes Centrais foi causada por procesos de goteo litosférico.
“Ao recoñecer as enormes escalas de tempo e lonxitude involucradas nestes procesos (millóns de anos e centos de quilómetros), ideamos experimentos de laboratorio tridimensionais innovadores utilizando materiais como area, arxila e silicona para crear modelos analóxicos a escala dos procesos de goteo”, agregou Andersen.
FONTE: eltiempo.com
CINCO ANIMAIS CON BIOLUMINISCENCIA V-FIN
Case a metade das especies de ctenóforos son bioluminiscentes. Aínda que este estraño grupo de animais non contén máis de 170 especies coñecidas.
De aspecto alieníxena, estes animais, lembran ás criaturas da famosa película de James Cameron The Abyss, de 1989. Ademais de emitir luz propia mediante reaccións de bioluminiscencia, nas súas oito fileiras de cilios locomotores parecen proxectar as cores do arco da vella.
Aínda que moitos afirman que esas fileiras de cores cambiantes son produto tamén da bioluminiscencia, son embargo, non se trata dun fenómeno de emisión de luz, senón da difracción. O mesmo tipo de difracción que descubriu Newton ao facer pasar un feixe de luz branca por un prisma. En efecto, eses cilios difractan a luz branca que o ctenóforo recibe do ambiente, cambiando o seu coloración en función da orientación dos cilios, e cambia tamén segundo desde onde se lle mire.
A bioluminiscencia dos ctenóforos é tenue, dun ton azul ou verdoso, e só é visible cando se atopa nunha gran escuridade.
Fin!
FONTE: Vary (Álvaro Bayón)/muyinteresante.es/naturaleza
O CEO DO MES: AGOSTO 2022
5 de agosto: Cuarto Crecente
12 de agosto: Lúa Chea. Superlúa do Millo Verde ou Lúa do Gran
19 de agosto: Cuarto Minguante
27 de agosto: Lúa Nova
Chuvia de meteoros: Perseidas ou bágoas de San Lourenzo: do 17 de xulio al 24 de agosto, con máximo do 12 ao 13 de agosto. O seu corpo proxenitor é o cometa 109P/Swift+Tittle e seu radiante a constelación de Perseo. Desafortunadamente ao coincidir coa lúa chea, bloqueará todos os meteoros menos os máis brillantes.
CINCO ANIMAIS CON BIOLUMINISCENCIA IV
Lura vampiro ‘Vampyroteuthis infernalis; CC. Emőke Dénes)
Entre os cefalópodos tamén hai casos de bioluminiscencia, quizá o máis fascinante sexa o lura vampiro (Vampyroteuthis infernalis). A pesar do seu nome, este cefalópodo, que non é nin polbo nin lura, ten notables diferenzas con estes. Por unha banda, o número de brazos; ten oito e non dez, pódeos rexenerar se os perde, a parte interna está cuberta de espiñas en lugar de ventosas, e están unidos entre si por unha membrana. Ademais, ten dous longos filamentos retráctiles que son únicos entre os cefalópodos.
Os órganos luminiscentes do lura vampiro están situados baixo a pel, chamados fotóforos, localízanse na súa maioría ao final dos brazos. A pel ten unha serie de células en forma de lente, transparentes, que se estenden ou se comprimen grazas a músculos da pel, abrindo ou pechando o paso da luz.
Por unha banda, este animal pode utilizar a luz como cebo para atraer ás súas presas. Con todo, quizá o máis sorprendente do lura vampiro é o seu sistema de defensa. En lugar de tinta, emite unha substancia mucosa e adhesiva, cargada de partículas bioluminiscentes. Cando é atacado, o lura vampiro aproveita para envolverse sobre si mesmo cos brazos, expoñendo unha superficie negra e espiñenta para evitar ser devorado, á vez, emite este moco brillante, que se adhire ao cazador, cegándoo, delatándoo ante outras posibles presas, e converténdoo, ao mesmo tempo, nunha presa fácil de ver para outros depredadores.
Continuará...
FONTE: Vary (Álvaro Bayón)/muyinteresante.es/naturaleza
LENDA: A FONSAGRADA
Era noite pecha, o candil tremelucía no muro, a cheminea estaba acesa e o vento, furioso, estrelaba a choiva contra os cristais. Entón, a miña avoa bebeu un vaso de auga da Fonsagrada e dixo que me debía un conto, porque quen quixer que bebese auga desa fonte debía contar un. E, así, contoume esta historia.
Preto da Pobra de Burón había un pequeno manancial no que unha fermosa nena lle ofrecía auga fresca a todo o que pasase por alí a cambio de que lle contase un conto. Peregrinos, ferreiros, arrieiros, facían un alto no seu camiño para gozaren da auga fresca e entreterse e deleitaren os demais coas súas historias.
Tantas foron as boas xentes, tantos os relatos, tal a algueirada, que os da Pobra advertiron o negocio e abriron unha panadería, logo unha tenda e despois unha pousada. Ao pouco tempo, todo o pobo se trasladou alí.
Un día, na igrexa, o cura viu a nena contándolle á Virxe os relatos dos viaxeiros. “Por que fas iso?”, preguntoulle. “Porque a Virxe díxome que está moi soa e triste e quere saber da xente”, contestou a nena.
Entón, o pobo construíulle unha capela na Fonsagrada. A auga abrollou con abastanza e comezou unha época de feliz prosperidade para todos.
FONTE: syngenta.es/almanaque-agricola-2022