PIMPÍN

Un pimpín é un paxaro, pero tamén unha “[Persoa] que se deixa enganar con facilidade”. 

Este paxaro atopámolo prácticamente en calquera lugar de Galicia: fragas, xardíns, soutos, terras de cultivo, etc. Realmente é moi esbelto e conta cunha coloración marabillosa. É do tamaño dun pardal. Ten o pico cónico apropiado para comer grans, e tamén ten  a cola gallada. É gregario, ou sexa andan moitos xuntos. A femia é distinta do macho,  é máis parda. O pinmín común ten por nome científico Fringilla coelebs.

E un animal que foi fundamental para o nacemento dunha das teorías máis revolucionarias da historia da ciencia.

Queres saber a historia?

No videos superior cóntannola!

FONTE: gciencia.com/dicionario-ciencia e rios-galegos.com      Imaxe: rios-galegos.com

ESPECIES ENDÉMICAS DE ANIMAIS DE ESPAÑA

España é o país con maior biodiversidade de Europa. Isto débese en parte á gran diversidade de climas e paisaxes, desde o norte chuvioso ata o sur semidesértico, desde os humidais na desembocadura dos ríos ata as altas montañas. Ademais, España conta con máis de 200.000 quilómetros cadrados de espazos protexidos.

Todo isto favorece que ademais, en España atópense notables especies endémicas de plantas e animais, é dicir, especies restrinxidas a unha área xeográfica concreta, e que non se atopan fóra dela. O lince ibérico, o oso pardo ou a cabra  montesa ibérica son algúns dos animais endémicos máis notables e espectaculares. A maioría destas especies están en risco, e merece a pena coñecelas para poder protexelas mellor.

Esta serie que hoxe comezo pretende precisamente iso, coñecer esas especies.

Comezamos!

1. O LINCE IBÉRICO

O lince ibérico (Lynx pardinus) é un dos felinos máis belos e máis ameazados do mundo. Na actualidade os poucos exemplares que sobreviven atópanse nos montes de Toledo e en Sierra Morena, ademais do parque nacional de Doñana, onde se alimenta de coellos e presas pequenas. Ten aproximadamente a metade de tamaño que a outra especie de lince europeo, o lince boreal, que se alimenta de presas máis grandes. O programa de recuperación conseguiu que o lince ibérico pase de «especie en perigo crítico de extinción» a «especie en perigo» nos últimos anos, aínda que queda moito por facer.

É un felino de aspecto grácil, con patas longas e unha cola curta cunha borla negra no extremo que adoita manter erguida baténdoa en momentos de perigo ou excitación. As súas características orellas puntiagudas están terminadas nun pincel de pelos negros ríxidos que favorece a súa camuflaxe ao descompoñer a redonda silueta da súa cabeza.

Tamén son características as patillas que colgan das súas fazulas. Aparecen a partir do ano de vida, cando apenas colgan por baixo do queixo e aumentan de tamaño coa idade. Os machos teñen as patillas e os pinceis negros e máis longos que as femias.

O seu  coloración varía de pardo a agrisado cos flancos moteados de negro.

É un lince de pequeno tamaño. Pesa aproximadamente a metade que o lince boreal ou euroasiático (Lynx lynx). Os machos adultos pesan unha media de 12,8 kg e as femias sobre 9,3 kg, chegando a pesar os machos ata 20 kg.

Mañá, outra especie endémica animal de España!

FONTE: Idea orixinal Amina Jover/quo.eldiario.es/ciencia e es.wikipedia.org

AS BURBULLAS QUE HAI NO CENTRO DA NOSA GALAXIA

As xigantescas burbullas no centro da Vía Láctea / ESA/Gaia/DPAC

O telescopio eROSITA descubriu en 2019 un xigantesco par de burbullas que emitían radiación X, cada unha duns 36.000 anos luz de alto e 45.600 anos luz de ancho, por encima e por baixo do centro da nosa galaxia, a Vía Láctea. Estas burbullas eran curiosamente moi similares a outras dúas atopadas por outro observatorio de raios gamma, o Fermi, unha década antes. Algo máis pequenas, parecían quedar engulidas.

Que puido causar estas dúas parellas de xigantes foi ata o de agora un misterio. Pero as súas similitudes nos tamaños e formas suxerían que deberon de ser expulsadas por un mesmo evento cataclísmico, algo dun terrible poder de enerxía xurdido do núcleo da nosa galaxia.

Un novo estudo publicado en Nature Astronomy por un equipo internacional suxire que as burbullas son o resultado dun poderoso chorro de enerxía producido por Saxitario A*, o buraco negro supermasivo no centro da Vía Láctea. Comezou a lanzar material hai uns 2,6 millóns de anos e durou uns 100.000.

"Os nosos achados son importantes no sentido de que necesitamos comprender como interactúan os buracos negros coas galaxias nas que se atopan, porque esta interacción permite que estes buracos negros medren de forma controlada en lugar de [medrar] sen control", di Mateusz Ruszkowski, astrónomo da Universidade de Michigan e coautor do estudo.

Hai dous modelos en competencia que explican as burbullas de Fermi e eRosita. O primeiro suxire que o fluxo de saída é impulsado por un estalido estelar nuclear, no que unha estrela explota nunha supernova e expulsa material. O segundo modelo, que apoian os achados do equipo, suxire que estes fluxos de saída son impulsados pola enerxía expulsada do buraco negro supermasivo no centro da nosa galaxia.

Os buracos negros son obxectos singulares, tan masivos que nin sequera a luz pode escapar. Con todo, cando os buracos negros "énchense’’de materiais da súa contorna, poden crear pares de chorros de materia de alta enerxía que saen disparados en direccións opostas a velocidades relativistas, unha fracción significativa da velocidade da luz. Segundo o modelo realizado polos astrónomos, estes potentísimos chorros duraron ao redor de 100.000 anos.  Enguliu ata 10.000 veces a masa do Sol durante ese tempo.

Os astrónomos están interesados na observación destas burbullas porque ocorren no noso propio patio traseiro galáctico a diferenza dos obxectos nunha galaxia diferente ou nunha distancia cosmolóxica extrema. A existencia das burbullas indica que Saxitario A* tivo un pasado moito máis activo en comparación coa súa aparente tranquilidade actual. Estas actividades dan á investigadores información valiosa sobre como o buraco negro supermasivo e a galaxia creceron ata os seus tamaños actuais. Os achados tamén poden servir para pescudar se hai burbullas similares noutras galaxias.

FONTE: abc.es/ciencia

#DígochoEu: Nos coches non hai lúas!

 

Pregúntanlle a Esther Estévez no TikTok se os coches teñen *lúas. En galego temos lúa, pero non nos coches!

#DígochoEu

#DígochoEu: Palabras con acentuación peculiar (Parte 3)

 

Hai palabras que en galego teñen unha acentuación que te pode sorprender. Velaquí outra pequena mostra. Ollo, que isto é nivel pro!

 #DígochoEu

A IMPORTANCIA DE ESCOITAR: EU CREO EN TI

Poucas persoas desprenden tanta simpatía como o exxogador de baloncesto Fernando Romay. Pero, de mozo, non o tivo nada fácil: con 14 anos medía dous metros, non cabía no pupitre do colexio e usaba roupa “de señor maior”. Na súa Coruña natal, era un xigante con mente de neno ao que todos sinalaban. Ata que un compañeiro animoulle a xogar ao baloncesto: “Eu era torpe e descoordinado, pero moi, moi alto”, explica. Anos despois, o Real Madrid fichouno para o seu equipo xuvenil. Alí fixéronlle ver que as súas diferenzas, en realidade, eran virtudes: “Dixéronme que me necesitaban, que a miña morfoloxía podía ser útil ao equipo”. Para Romay, isto supuxo atopar o seu sitio. Desde entón, este “xigante” entrañable anima ás persoas para entender o valor da diferenza: “Sempre hai algún lugar no que podes sentir que encaixas”, conclúe.

Fernando Romay xogou no equipo de baloncesto do Real Madrid desde 1976 ata 1993. Participou nos Xogos Olímpicos de Moscova (1980) e Los Ángeles (1984), e é famoso por ser o único español que puxo un tapón a Michael Jordan. Nos anos 80, formou parte dunha importante campaña contra as drogas dirixida á mocidade. Na actualidade traballa coa Federación Española de Baloncesto para difundir e promocionar os valores do deporte.

CANTO SABES SOBRE PORTUGAL? XVII (FIN)

Remato coa serie CANTO SABES SOBRE PORTUGAL, onde puxemos a proba os teus coñecementos sobre o país veciño e os seus habitantes.

A contestación correcta á pregunta de onte, e última da serie, é 2. A imaxe 2 corresponde á Torre del Oro, unha torre albarrá situada na marxe esquerda do río Guadalquivir, na cidade de Sevilla, xunto á praza de touros da Real Maestranza. A súa altura é de 36 metros.

O resto de imaxes:

1. Corresponde ao Bom Xesus do Monte, un santuario construído a finais do século XVIII, que se localiza na freguesía de Tenões (dende 2013 fusionada na de Nogueiró), na cidade, concello e distrito de Braga.

3. Corresponde ao Algarve, situada no sur do territorio continental. Lugar de vacacións, no que destacan as súas praias e calas espectaculares nunha contorna natural privilexiada.

4. Corresponde a Porto, a segunda cidade e o terceiro concello máis poboado do país. na imaxe vese o esteiro do Douro e ao fondo a Torre dos Clérigos e a Ponte Don Luís I.

Espero que esta serie servise para coñecer un pouco mellor o noso país veciño e irmán que é Portugal.

Ata a próxima serie!

FONTE: Idea orixinal flooxernow.com e es.wikipedia.org            Imaxe: vigopeques.com (Potugal desde A Guarda)

CANTO SABES SOBRE PORTUGAL? XVI

Continúo coa serie CANTO SABES SOBRE PORTUGAL, onde poñemos a proba os teus coñecementos sobre o país veciño e os seus habitantes.

A contestación correcta á pregunta de onte é Alfonso I. No 806 constitúese o Primeiro Condado de Portugal, que durou ata 1.071, con capital na cidade do Porto, baixo a dinastía de Vímara Pérez, como un feudo do Reino de Galicia. En 1.093, a dinastía Borgoña conséguese facer co poder do Segundo Condado de Portugal, neste período baixo a influencia do Reino de León. En 1.139, o conde Alfonso I proclámase rei de Portugal e consegue a independencia do Reino de León, que este recoñece en 1.143. En 1.147, Portugal conquista a actual capital, Lisboa. En 1.179, o papa Alejandro III, a través da bula Manifestis Probatum, recoñece a Portugal como un país independente e como vasallo da igrexa cristiá.

E imos coa pregunta de hoxe e última da serie!

16. Un destes lugares NON se atopa en Portugal. Localízao nas imaxes:

- 1

- 2

- 3

- 4

Mañá a solución e fin da serie!

FONTE: Idea orixinal flooxernow.com e es.wikipedia.org            Imaxe: es.wikipedia.org,  lonelyplanet.es e viajeroscallejeros.com