#DígochoEu: Adiviñando expresións en valenciano
No #ApuntamentoLusófono, Esther e Rodrigo xogan a adiviñar expresións en valenciano con Cabrafotuda! Serán quen de acertar?
OS CASTROS DE GALICIA XIII
Continúo coa serie OS CASTROS DE GALICIA. Hoxe tócalle ao castro de Candaz.
O Castro de Candaz atópase situado entre as desembocaduras do río da Lama e o río Enviande no río Miño, na parroquia de Pedrafita (Chantada, Lugo) e é de datación descoñecida xa que non se realizou ningunha escavación arqueolóxica do lugar. Considérase que foi fundado polo cónsul romano Lucio Campero destinado en Lugo e vinculado familiarmente aos “montañeses de Galicia”, que loitaría xunto coa tribo dos aunonenses fronte a dúas lexións romanas mandadas polo emperador Traxano. Trala derrota, Lucio retírase ao castro. Era un lugar estratéxico xa que só podíase acceder a el por unha pequena franxa de terra sendo o resto rodeado polas augas.
Na idade media, igual que moitos outros castros de Galicia foi utilizado para a construción dunha fortaleza que máis tarde foi destruída pola revolta irmandiña (S. XV) e posteriormente volta reconstruír pola familia Taboada.
Ata o día de hoxe só consérvanse as fundacións ou cimentos das estruturas xa que se cre que a súa pedra foi reutilizada para a construción de moitas terrazas de viñedos que se poden atopar, tanto nas partes alagadas polo encoro de Belesar como nas actuais e de cotas máis elevadas.
O castro só é visible nunhas cantas épocas do ano, xeralmente no mes de agosto, cando as augas do Miño retíranse e déixano ver no seu esplendor. A zona nalgúns lugares é de difícil acceso por estreitas estradas que van bordeando os viñedos cultivados en terrazas ás marxes do Río.
Mañá outro castro!
NON SON ALIENÍXENAS, SON PEIXES ABISAIS
Este asombroso vídeo realizado polo Monterey Bay Aquarium (California) móstranos unha sucesión de incribles criaturas que parecen directamente chegadas doutro planeta e, con todo, son só algunhas das especies de peixes abisais que habitan nas profundidades máis impresionantes dos océanos.
Os peixes abisais habitan a máis de 1.000 metros de profundidade, distancia á que xa non chega a luz solar. Esta circunstancia fai que a súa fisioloxía adáptese a un reino de sombras e presenten morfoloxías totalmente desacostumadas. Pero, máis aló dos 1.000 metros, está a ‘zona do Hades’, situada a máis de 6.000 metros de profundidade, onde segue habendo fauna que ten alí o seu fogar.
Algúns casos extremos son o Eurypharynx pelecanoides (peixe pelícano) que chega a vivir a 8.000 metros de profundidade. A babosa de aletas afiadas (Careproctus longifilis) chega mesmo aos 9.000 metros.
O seu aspecto monstruoso, a cegueira que sofren pola falta de luz no seu hábitat, os seus corpos brandos e ás veces transparentes ou as súas bocas de gran tamaño son algunhas características destes animais.
FONTE: farodevigo.es/medio-ambiente
#DígochoEu: Palabras con acentuación peculiar
OS CASTROS DE GALICIA XII
Continúo coa serie OS CASTROS DE GALICIA. Hoxe tócalle ao castro de San Millao.
O xacemento, que os nativos denominan cidá, destaca polos seus impoñentes defensas en forma de murallas que a rodean por completo. Sitúase sobre un outeiro de 696 metros de altura que se atopa defendida polo estreito val do Río Picho ou dous Muíños ao sur e ao oeste en Cualedro (Ourense).
Esta aldea fortificada, datable entre os séculos I a.C e II d.C., consta dun recinto principal e dous secundarios situados nos sectores leste e oeste que aparecen delimitados por unha grosa muralla de pedra de aparello maiormente poligonal. Os seus monumentais muros lembran aos doutros castros próximos tan monumentais da comarca, caso da Cidá dá Saceda (na parroquia de Lucenza) ou o Muro do Búbal (Espiño; Oímbra).
O elemento defensivo máis singular do castro é o campo de pedras fincadas verticalmente (hoxe parcialmente caídas) que se localizan nos sectores Nordeste e Leste. Este sistema defensivo, documentado en moi poucos castros galegos, tiña por obxecto combater os ataques da “infantaría” e da “cabalaría” de forma eficaz.
Mañá outro castro!
CASTROS DE GALICIA XI
Continúo coa serie OS CASTROS DE GALICIA. Hoxe tócalle ao castro de Saceda.
O castro de Saceda localízase en Cualedro (Ourense), nun outeiro rochoso a 798 m. de altura, no medio dunha ampla chaira luso-galaica situada entre a prominente e fría Serra do Larouco (1.398 m) e a cálida depresión do río Támega (385 m).
Este poboado fortificado levantouse a pouco máis de 3,5 km ao noroeste do castro de San Millao, un dos castros máis monumentais e sorprendentes de toda a comarca de Monterrei e do que falaremos o próximo día.
O castro de Saceda sitúase nunha posición que lle permite controlar e dominar visualmente os recursos da zona: a auga, as terras de cultivo, as vías naturais de tránsito, recursos mineiros como o estaño, etc., elementos todos eles importantes durante a Idade do Ferro (800 a. C.- Ano 0).
Esta aldea fortificada en altura foi ocupada entre o s. VI a. C e o I d. C. e foi escavada durante a década de 1980. Desde o ano 2011 está declarada como Ben de Interese Cultural.
Mañá outro castro!
#DígochoEu: Como se di *rodillera?
Se *rodilla é incorrecto en galego, *rodillera tamén! Esther Estévez resólvenos a dúbida neste episodio.
UNHA BACTERIA OBSERVABLE A PRIMEIRA OLLADA
Bacterias da especie Thiomargarita magnifica, cunha moeda de 10 centavos de dólar / Tomas Tyml
Un equipo internacional de científicos descubriu unha bacteria de case un centímetro de lonxitude nun manglar da illa francesa de Guadalupe, no mar Caribe. O insólito ser pódese ver a primeira ollada, así que contradi a propia definición de microbio: “Organismo unicelular só visible ao microscopio”. A bacteria, bautizada Thiomargarita magnifica, foi identificada pola microbióloga mexicana Silvina González Rizzo, da Universidade das Antillas, na localidade de Pointe- à- Pitre.
O tamaño habitual dunha bacteria rolda as dúas milésimas de milímetro, con excepcións dunhas 180 milésimas de milímetro (un pouco menos do grosor dun folio), como a Thiomargarita namibiensis, achada e Namibia en 1.999. O organismo recentemente descuberto ten unha media de 9.000 milésimas de milímetro, case un centímetro. É unhas 50 veces máis grande que as bacterias ata o de agora consideradas xigantes, segundo recalcan os investigadores, que polo momento só publicaron un borrador provisional da súa análise. O exemplar de Thiomargarita magnifica máis longo entre os atopados alcanza os dous centímetros.
A microbióloga Silvia G. Acinas considera que é “un achado incrible”, porque “descoloca varios paradigmas da bioloxía”. Os seres vivos dividíronse tradicionalmente en organismos procariotas, como as bacterias, e eucariotas, como os seres humanos. A principal diferenza é que os eucariotas están formados por células que teñen o seu manual de instrucións, o ADN, nun núcleo diferenciado, envolvido por unha membrana. Nas bacterias, en cambio, o ADN flota libre. A gran sorpresa é que a Thiomargarita magnifica posúe estruturas que lembran a unha membrana nuclear, segundo explica Acinas, unha investigadora do Instituto de Ciencias do Mar (do CSIC) de Barcelona que non participou no estudo.
A nova bacteria é asombrosa. O seu manual de instrucións posúe case 12.000 xenes, o triplo do habitual, e o organismo ten medio millón de copias deste xenoma, unha cantidade “sen precedentes”, segundo os autores do achado. Para Acinas, coautora ao longo da súa vida do descubrimento de miles de novas especies de microbios, a Thiomargarita magnifica é “un exemplo marabilloso” para investigar os mecanismos evolutivos que empuxaron a esta bacteria para ser así nun ecosistema tan singular como o dos manglares, terreos poboados por arbustos tropicais que toleran a auga salgada.
Hai polo menos 600 millóns de anos, a vida na Terra pasou de sinxelas e solitarias células a seres multicelulares, que acabaron evolucionando en organismos tan complexos como o ser humano, composto por 30 billóns de células perfectamente coordinadas. O equipo de Silvina González Rizzo recoñece que “a orixe da complexidade biolóxica é unha das preguntas máis importantes, aínda sen resposta, na bioloxía”. As extraordinarias características da Thiomargarita magnifica provocaron numerosas reaccións da comunidade científica. O biólogo xaponés Kazuhiro Takemoto, do Instituto de Tecnoloxía de Kyushu, suxeriu na revist Science que a nova bacteria podería ser incluso “un elo perdido na evolución das células complexas”.
O biólogo Iñaki Ruiz Trillo é moito máis cauteloso. “Non é un elo perdido”, afirma este científico, xefe dun laboratorio do Instituto de Bioloxía Evolutiva de Barcelona que investiga a orixe dos animais multicelulares. “Non é unha cousa intermedia entre os procariotas e os eucariotas. E tampouco é unha cousa intermedia entre os organismos unicelulares e os multicelulares. Non é nada intermedio, porque non está nunha zona intermedia na árbore da vida. É unha liñaxe que evolucionou, descubrírono agora e é fascinante, pero xa está”, opina o biólogo español.
Ruiz Trillo cre que as peculiares membranas intracelulares da Thiomargarita magnifica poden ser o resultado da converxencia evolutiva, o fenómeno polo cal aparecen de maneira independente estruturas similares, como as ás dos morcegos e as das bolboretas. “Estas bacterias fixéronse máis grandes, porque lles funcionou ecoloxicamente, e ao aumentar de tamaño evolucionaron certas características, como a compartimentación, que, pola razón que sexa, funciónalles mellor”, sinala Ruiz Trillo. “É brutal que sexa unha célula bacteriana tan grande. Rómpeche os esquemas por todas as bandas”, engade.
O biólogo mariño Olivier Gros, da Universidade das Antillas, descubriu hai unha década os filamentos microbianos nas follas afundidas do manglar da illa de Guadalupe, pero foi o seu colega Silvina González Rizzo a que se deu conta hai cinco anos de que aquilo era unha única bacteria. E foi a propia microbióloga mexicana a que escolleu o nome científico Thiomargarita magnifica, que significa “gran perla sulfurosa”, en alusión ás súas estruturas granulares con xofre. O biólogo Jean- Marie Volland, do Laboratorio para a Investigación de Sistemas Complexos (EE UU), encabezou a análise en profundidade do organismo.
Os autores cren que non se atoparon máis bacterias xigantes polo chamado rumbo de confirmación: a tendencia para buscar resultados que confirman as crenzas persoais. Ninguén buscaba unha bacteria dun centímetro. “O descubrimento de Thiomargarita magnifica suxire que bacterias máis grandes e máis complexas poden estar escondidas a primeira ollada”, conclúen os científicos.
FONTE: Manuel Ansede/elpais.com/ciencia