Última oportunidade! Ante a gran cantidade de propostas que recibimos, argallamos un novo concurso! #DígochoEu O premio especial do xurado! Lede ben as bases en digochoeu.gal e que a vosa imaxinación non teña límites!
Aínda que pareza incrible, nas profundidades do Mar Mediterráneo tamén hai volcáns, e non só iso: alí atópase o volcán máis grande de Europa e considerado "potencialmente perigoso". É o Marsili, situado no mar Tirreno, ao norte de Sicilia. E, aínda que leva varios miles de anos en silencio, non está precisamente inactivo.
Foi descuberto cara a 1920 polo científico italiano Luigi Ferdinando Marsili (de aí o seu nome), pero só foi detalladamente estudado a partir de 2005 cos medios máis sofisticados. Con todo, moitos dos seus segredos aínda se resisten a ser desentrañados pola ciencia.
O seu tamaño é realmente impresionante, pois o cono volcánico elévase uns 3.000 metros por encima do fondo mariño e a súa cima chega a tan só 450 metros baixo a superficie do mar. A súa base ten 70 quilómetros de lonxitude e unha superficie total de 2.100 km2, o que equivale á que aproximadamente ten a illa de Tenerife.
É só un dos moitos volcáns que existen fronte á costa norte de Sicilia e a costa oeste do sur de Italia. Algúns chegaron a formar masas de terra emerxida, como é o caso das illas Eolias: Stromboli, Lipari, Salina, Filicudi, Alicudi, Panarea e Vulcano. Pero por cada unha destas illas visibles, outros 10 volcáns permanecen ocultos baixo o mar.
Os expertos coinciden en consideralo un volcán potencialmente perigoso, debido a que sería capaz de xerar un tsunami de 20 metros de altura que afectaría as costas do Mar Tirreno.
De feito, o monte Marsili está activo e nos seus flancos desenvólvense numerosos volcáns satélites de pequeno tamaño.
Imaxe por radar do volcán / Pinterest
Segundo as investigacións realizadas, a última erupción do volcán ocorreu hai uns miles de anos. Hoxe, a súa actividade segue sendo perceptible, pero limítase a estrondos suaves, con emisións gasosas e tremores de baixa enerxía.
Do mesmo xeito que o Magnaghi, o Vavilov e o Palinuro, o Marsili é considerado como un dos conos máis perigosos desta rexión do Mediterráneo. O volcán evidencia un risco de derrubamento similar ao que sucedeu co Vavilov.
Comprobouse que presenta unha importante inestabilidade, sobre todo nunha parte da súa cima, que resulta estar constituída por rocas de baixa densidade, fortemente debilitadas ademais pola acción hidrotermal presente na zona. Non se descarta, por iso, un derrube de grandes proporcións, que sería o que xeraría este hipotético tsunami. Esta forte ondada podía afectar a Campania, Calabria e Sicilia, rexións próximas e densamente poboadas, sobre todo durante a tempada turística.
O sismólogo Enzo Boschi, expresidente do Instituo Nacional de Xeofísica e Vulcanoloxía italiano (INGV) declarou que se trata dun volcán activo e que podería entrar en erupción en calquera momento.
En todo caso, o risco non o representa a súa erupción, que quedaría neutralizada polos case 500 metros de auga que hai por encima da súa cúspide, senón polos desprazamentos de rocas baixo a auga, que xerarían unha ondada extrema. En todo caso, o seu nivel de explosividad é obxecto de debate entre os expertos. E é que a profundidade á que se atopa o volcán dificulta a súa investigación.
O INGV sinala que, no caso de que entrase en erupción, o único sinal que sería visible en superficie sería auga fervendo, relacionada coa emisión de gases desde o cono, tal e como sucedeu outubro de 2011 na illa do Hierro, en Canarias.
“O único sinal na superficie sería a auga fervendo, produto da desgasificación e flotabilidade do material volcánico (pedra pómez) que permanecería en suspensión durante semanas”, sinala o citado instituto volcánico italiano.
Aínda que non se descartan erupción, o INGV emite unha mensaxe de tranquilidade sobre as súas consecuencias: “O risco asociado a posibles erupcións mariñas é extremadamente baixo e unha erupción de máis de 500 metros probablemente só implicaría unha desviación temporal dos roteiros marítimos”.
Agora ben, no caso de que se derrubase unha parte do cono volcánico podería xerarse o citado tsunami, dado o gran volume de auga que se desprazaría. “Non se pode descartar, a priori, a posibilidade de que sectores do volcán desestabilícense e colapsen por deformacións inducidas polo ascenso de cantidades significativas de magma”, sinala o INGV.
Con todo, a ausencia da suficiente cantidade de datos científicos sobre este volcán impiden emitir un prognóstico fiable sobre o seu hipotético comportamento, polo que os expertos consideran necesario seguir realizando estudos achega do mesmo.
FONTE: Joan Lluís Ferrer/farodevigo.es
Continúo coa serie CASTROS DE GALICIA. Hoxé tócalle ao castro de Vidalonga.
É un castro galaico-romano situado no municipio de Castro de Rei, provincia de Lugo. Está localizado sobre un outeiro de 535 metros sobre o nivel do mar, desde onde se domina visualmente gran parte da comarca lucense da Terra Chá. O 11 de decembro de 2009 foi declarado Ben de Interese Cultural pola Xunta de Galicia.
O recinto ocupa unha extensión aproximada de 4 ha intra murallas, das que 10.000 m² corresponden á croa de forma cuadrangular irregular (100x95 m) cos ángulos redondeados.
A muralla principal é de perpiaños de xisto, que chega a unha altura de 12 a 14 metros cara ao foxo. Predominan os materiais de época romana avanzada ou tardorromana.
Mañá outro castro!
“Máis que a ética, o que cambiou é o mundo”, asegura o filósofo e escritor José Ramón Ayllón. A súa última obra, ‘Ética actualizada’, que publica tras dúas décadas do aclamado ensaio ‘Ética razoada’, é unha revisión sobre esta disciplina filosófica nun contexto cambiante. “Hai cuestións como a palabra “posverdade”, a expresión “ideoloxía de xénero”, ou a palabra “homofobia”, que son novas e están cargadas de contido ético”, reflexiona o filósofo.
José Ramón Ayllón estudou Filosofía e Letras na Universidade de Oviedo e especializouse en Bioética na Universidade de Valladolid. Desde hai máis de 20 anos dá clases de literatura, ética e filosofía. Nas súas conferencias analiza a conduta humana e aborda outras cuestións como a intelixencia emocional ou o control racional do pracer. Biógrafo, novelista e ensaísta, este prestixioso divulgador publicou máis de corenta títulos, entre os que se atopan: ‘Desfile de modelos’ - finalista do premio Anagrama de ensaio-, ‘É a filosofía un conto chinés?’, ‘O home que foi Chesterton’ ou as novelas ‘Querido Bruto’ ou ‘Vigo é Vivaldi’.
No seu traballo, Ayllón tamén reflexiona sobre a “arte de educar” a mozas e sobre a formación do profesorado. “Eu creo que a auténtica educación é unha educación da liberdade”, conclúe.
Continúo coa serie OS CASTROS DE GALICIA. Hoxe tócalle ao castro de Baroña.
Iste castro está situado na parroquia de Baroña, no concello de Porto do Son, provincia da Coruña. O asentamento está construído nunha península, situándose a súa ocupación nos séculos I a.C. e I d.C.
Posuía dúas murallas ao seu redor e consérvanse 20 vivendas circulares ou alongadas.
No istmo que une o poboado ao castro escavouse un foxo de catro metros de ancho e tres de fondo que constitúe a primeira liña de defensa. A continuación hai unha muralla consistente en dous muros de cachotería case paralelos cun recheo de area e pedras. Pénsase que orixinariamente continuaba ata conectar coa muralla do poboado, creando un espazo probabelmente non ocupado con vivendas.
O poboado debeu de ser autosuficiente. Dentro do castro non hai auga, nin mananciais nin alxibes, polo que debeu ser preciso ir a procura no exterior. Pénsase que a alimentación tiña como principal fonte o mar: lapas, mexillóns, caramuxos e peixes; tamén se consumían bóvidos, cabras, ovellas e landras.
Hai restos de metalurxia (fornos), traballo da pedra e de tecido (fusaiolas).
Mañá outro castro!
Aquí tes o capítulo 31 do #ApuntamentoLusófono, con Olaxonmario, Leo de PortugueseWihtLeo e Cabrafotuda.
#DígochoEu
Rosalía de Castro e poema / cuadernosdelatorre.es
O Día de Rosalía converteuse nos últimos anos nunha das datas máis sinaladas do calendario cultural galego e, por primeira vez, neste curso escolar 2021/2022 inclúe a celebración desta efeméride na súa programación. Unha data que ata o de agora, e diante o descoñecemento do día exacto do nacemento da poeta, celebrábase o 24 de febreiro, día en que recibiu o bautismo.
Este cambio prodúcese despois de que a investigadora galega Sagrario Abelleira revelase o pasado ano nova documentación que acredita a data de nacemento real: 23 de febreiro de 1837. Iste ano celebramos o seu 185 aniversario.
Seguro que a maior parte de nós coñecemos os datos máis relevantes sobre ela, a saber: Naceu o 23 de febreiro de 1837 no Camiño Novo, un arrabalde da cidade de Compostela. Súa nai, María Teresa de la Cruz de Castro y Abadía, proviña dunha familia fidalga vida a menos. A súa paternidade atribúese a José Martínez Viojo, crego de profesión; e o seu coidado, durante a nenez, ás tías paternas. Con todo, non existen probas que avalen estas afirmacións, aínda que si sabemos da infancia leda de Rosalía nas vilas de Ortoño e Padrón, pois así o lembra a autora nun dos seus poemas de Cantares Gallegos. Posteriormente, arredor do ano 1850, nai e filla trasládanse a Santiago de Compostela. Na cidade comeza a recibir formación musical e literaria na Sociedad Económica de Amigos del País e participa nas actividades do Liceo de la Juventud, lugar de encontro dos intelectuais comprometidos co movemento provincialista.
En 1856 Rosalía marcha a Madrid, onde vive cunha curmá. As súas primeiras obras comezan entón a ver a luz: o libro de poemas La Flor, en 1857, e a novela La hija del mar, en 1859. En 1858 casa co excelso investigador Manuel Murguía. Ao ano seguinte ambos regresan a Galicia no que será o inicio dunha vida itinerante, debido aos cargos de funcionario de Murguía, que levarán á parella e aos seus once fillos a vivir en diversos lugares.
A década de 1860 foi un período de efervescencia intelectual e política na que Rosalía e Murguía participaron seguindo a corrente federalista e republicana. Neste contexto, no ano 1863, a autora publica Cantares Gallegos, marcando o inicio do Primeiro Rexurdimento. Rosalía era xa unha escritora profesional que colaboraba en diversas publicacións, ao tempo que atendía as obrigas familiares entre Castela e Galicia, onde se instalará definitivamente na década dos 70. O seu derradeiro libro de poemas en galego, Follas Novas, foi publicado en 1880.
En castelán publicou La flor (1857), A mi madre (1863), En las orillas del Sar (1884) e a novela El caballero de las botas azules (1867), todas elas encadradas no movemento romántico.
A existencia de Rosalía estivo sempre marcada polos problemas económicos, derivados da inestabilidade laboral de Murguía, e pola súa feble saúde. Un cancro remataría coa vida da autora o 15 de xullo de 1885, dez anos despois de instalarse en Padrón. Os seus restos repousan actualmente no Panteón de Galegos Ilustres, en San Domingos de Bonaval.
Pero hoxe, quixérame parar nas OUTRAS ROSALÍAS ESQUECIDAS, como as chamaba Mar Mato nun artigo publicado hai uns días no Faro de Vigo.
Filomena Dato, Pura Vázquez, Herminia Fariña e María Mariño, as outras Rosalías / farode vigo.es
Filomena Dato Muruais, nada en Ourense o 26 de xullo de 1856 e finada na Coruña o 27 de febreiro de 1926. Pouco se sabe da súa vida, e a meirande parte dos seus datos biográficos están relacionados co seu labor social e cultural. Colaborou con composicións poéticas en xornais como El Heraldo Gallego, Galicia Recreativa ou o Album Literario. Igualmente, participou do movemento literario que iniciara Valentín Lamas Carvajal en Barbaña. En 1906, foi nomeada membro correspondente da Real Academia Galega.
Filomena foi unha fervente feminista. Canda Rosalía de Castro, é unha das máis senlleiras representantes da lírica feminista do século XIX, un momento en que o machismo era a ideoloxía dominante, non só entre a xente sen formación cultural, senón tamén entre a intelectualidade. Cuestións como se as mulleres tiñan alma, conciencia e remorsos, ou se eran as portadoras do pecado por herdanza de Eva eran comúns nos debates sociais e filosóficos nesa altura.
As súas reivindicacións feministas están patentes no poemario Follatos (1891), o seu único libro en lingua galega. Morreu cega aos 69 anos de idade.
Carmen Pura Vázquez Iglesias, nada en Ourense (no barrio do Polvorín) o 31 de marzo de 1918 e finada na mesma cidade o 25 de xullo de 2006, foi unha poetisa galega. Representante da poesía de posguerra, apostou por unha saída lírica e existencialista fronte a liñas máis combativas. Poetisa en galego e castelán, e irmá da escritora Dora Vázquez, tamén se conta entre as escritoras vencelladas á emigración. Foi a primeira muller que comezou a publicar en galego nos xornais e revistas de Galiza e da emigración tras a guerra civil. Tamén foi unha das pioneiras no eido da literatura infantil e xuvenil.
Estudou a carreira de Maxisterio. Desempeñou a primeira escola, logo da oposición, en diversas localidades da provincia ourensá e logo por Segovia, Toledo, Sevilla ou Madrid. Nesta última capital xubilouse en 1985, cando enviuvou, e regresou definitivamente a Ourense, onde viviu os seus derradeiros vinte anos de vida.
En 1955 viaxou por primeira vez a Venezuela, onde foi encargada polas autoridades venezolanas de organizar e dirixir un xardín de infancia piloto en Caracas. Un ano despois, é chamada pola Universidade Central para ser secretaria da Escola de Xornalismo, que daquela funcionaba dentro da Facultade de Letras. Alí tamén mantivo contactos co ámbito literario da emigración galega. Regresou á docencia na península en 1968.
Comezou a escribir e publicar desde moi nova, en revistas e prensa galegas, fundamentalmente ourensás. En 1944 a Deputación de Ourense publicoulle o seu primeiro libro de poesía en castelá. Antes, en 1943, publicáranlle xa persoas particulares unha edición de 18 exemplares doutro libro tamén escrito en castelán, pero que incluía xa nove poemas en galego, o que para aquela data era algo insólito. Neste idioma publica tamén xa entón contos e poesías en xornais e revistas galegas de Galiza e da emigración, como no Centro Gallego de Buenos Aires.
En 1952 editouse como número dous da Colección Xistral, o seu libro Íntimas totalmente xa escrito en galego. En Galiza, e logo en Castela e en Venezuela, seguiu publicando poesía, alternando o galego co castelán. Posteriormente atravesou un intervalo de preto de nove anos sen escribir, por motivos familiares e de saúde.
Xa xubilada e volvida para a casa familiar das Mercedes, en Ourense, publicou en 1990 e 1991 unha antoloxía poética en castelán e outra en galego, onde recolleu parte da obra que fora editando en todos os seus anos anteriores. A partir dese momento, seguiu publicando poesía, fundamentalmente en galego. Moitas das súas obras foron editadas por ela mesma, fóra de editoriais comerciais, e escritas a miúdo a catro mans coa súa irmá Dora Vázquez.
Herminia Fariña Cobián, nada en Santiago de Compostela o 4 de abril de 1904[1] e finada en Simes (Meaño) o 16 de outubro de 1967. Filla de José Fariña González, militar, e Regina Cobián Tejo, viviu a infancia en diferentes cidades pola profesión do pai. Aos dez anos trasládase a Simes, Meaño, á casa da avoa materna, onde comeza a desenvolver a súa vocación literaria.
Os seus versos apareceron nas revistas Vida Gallega, da que foi asidua colaboradora, e Gloria Femenina. O seu primeiro libro foi Cadencias, un poemario en castelán publicado en Pontevedra en 1922. En 1924 publicou Seara, con poemas en galego.
Tamén publicou en galego o poema dramático Margarida a malfadada e a peza cómica O soldado froita e outros diálogos e monólogos. Margarida a malfadada, xunto coa comedia en castelán La marquesa de Miraflores, foron estreadas no Teatro Principal de Santiago o 23 de marzo de 1927.
Colaborou en La Temporada en Mondariz e publicou nesa vila Pétalos líricos en 1927. Foi elixida membro non numerario da Real Academia Galega en 1925.
Marchou a Buenos Aires, onde colaborou en publicacións como Céltiga, La Razón ou El Mundo de Montevideo. Tamén publicou alí Bajo el cielo porteño (1930) e Hosanna (1931). Regresou a Galicia en xaneiro de 1932 e escribiu unha zarzuela en tres actos e un cadro, O avarento, con música de José Jané. Foi vivir co pai, destinado en Calatayud, onde fundou e dirixiu a revista Fortaleza dende febreiro de 1935. A finais de 1935 malvivía en Madrid, e mesmo se chegou a solicitar colaboración popular para aliviar a súa situación.
En 1937 publicou ¡Por España y para España! (El libro del combatiente), con 14 poemas de exaltación relixiosa e franquista, dez deles en castelán e catro en galego. O libro foi utilizado como propaganda polo bando sublevado. Ante o goberno franquista de Burgos publicitábase como orfa de pai, "asasinado polo bando republicano". Colaborou en La Noche, Sonata Gallega e Ciudad. En 1950, con motivo das festas de Vigo, publicou o folleto Cantiga serea con tres poemas.
A principios da década de 1960 instalouse definitivamente en Simes, Meaño, onde morreu o 16 de outubro de 1966.
María Mariño Carou, nada en Noia o 8 de xuño de 1907 e finada en Seoane do Courel (Folgoso do Courel) o 19 de maio de 1967, con escasa obra (poética en galego e narrativa en castelán), foi unha das escritoras galegas máis importantes do século XX, encadrada na xeración do 36, reivindicada para a literatura galega pola xeración Brais Pinto, especialmente por Uxío Novoneyra e Xosé Luís Méndez Ferrín. Da súa autoría son Palabra no tempo (1963) e Verba que comenza (1990).[8] Compaxinou a súa actividade intelectual cunha vida discreta e moi apartada dos cenáculos literarios. En plenario do 7 de xullo de 2006, os membros da Real Academia Galega decidiron dedicarlle o Día das Letras Galegas do ano 2007.
No fondo destes día adicado a Rosalía e neste caso, unha lembranza doutras mulleres, nas que faltan moitas por sinalar, ás outras Rosalías está o máis importante, a defensa do noso idioma: O GALEGO!
FONTE: rag.gal e gl.wikipedia.org
Preguntan en TikTok como se di *tobillera en galego. Esther Estévez resólvenos a dúbida e de paso explícanos tamén como se di correctamente *tobillo, claro!