#DígochoEu: Aprende a distinguir vogais abertas e pechadas (capítulo 23)
Imos con outro episodio sobre fonética! Desta vez tocan as palabras acabadas en -ema, -emo, -eme.
#DígochoEu
ENCRUCILLADO LXXIV
VERTICAIS: 1. Concello pontevedrés pertencente á comarca de Caldas, famoso pola súa Romaría Viquinga 2. Río que pasa por León, afluente do río Esla, pola súa beira dereita, que á súa vez o é do río Douro 3. Denominación que se lle dá ás illas de Ibiza e Formentera, e numerosos islotes, como Espalmador, Espardell, etc. situadas no mar mediteráneo 6. Estado dos Estados Unidos de América con capital en Augusta 8. Peixe da familia dos tríglidos, do que existen varias especies, de corpo alongado, espiñas no opérculo e cor principalmente vermella, que é moi abundante nas augas galegas e de nome científico Chelidonichthys lucernus.
HORIZONTAIS: 4. Que é característico e propio dun país ou dunha rexión e que non está falseado, deformado ou mesturado con nada alleo 5. Lago galego coñecido por ser o lago artificial máis grande do mundo, situado na val das Encrobas, no municipio coruñés de Cerceda, no interior dunha antiga mina de lignito, un carbón mineral que abasteceu á central térmica homónima 7. Río colombiano, tamén chamado río Grande, que desemboca no mar Caribe e nace no departamento do Huila, navegable desde Fonda ata a súa desembocadura, e o seu principal afluente é o río Cauca 9. Capital de Cabo Verde 10. Ave da orde dos apodiformes, coa plumaxe de cor negra, parecida á anduriña, aínda que de maior envergadura, de patas moi curtas e de nome científico Apus apus.
#DígochoEu: Non digas *disminuír nin *disminución
Nada de *disminuír! Sabes cal é a forma correcta en galego? Esther Estévez Casado dínola!
#DígochoEu
CANTO SABES DE ANATOMÍA? XXII
Continúo coa serie adicada a anatomía, esta rama das ciencias naturais relativa á organización estrutural dos seres vivos, é dicir, a forma, topografía, localización, disposición e a relación entre si dos órganos que as compoñen.
A contestación correcta á pregunta de onte é Apéndice. É unha asa intestinal, comunicada co cego (o inicio do intestino groso), que non ten continuidade nun dos seus extremos. O seu aspecto de tubo móbil pequeno e estreito lembra a un verme en movemento, por iso denomínaselle apéndice vermiforme.
E imos coa pregunta de hoxe!
22. En cada un dos nosos riles hai de 800.000 a 1,5 millóns de unidades de filtración chamadas...
- Neuronas
- Nefróns
- Uréteres
Mañá a solución e última pregunta!
FONTE: Idea orixinal alfalr.com e gl.wikipedia.org Imaxe: aarp.org
ÓSCAR HERTWIG, O PRIMEIRO HOME QUE OBSERVOU UNHA REPRODUCIÓN SEXUAL
Sendo un mozo e moi prometedor científico, recentemente licenciado en medicina e terminada a súa tese doutoral, o alemán Óscar Hertwig decidiu cambiar totalmente o punto de vista das súas investigacións. Foi así como converteuse no primeiro home en ver de verdade unha reprodución sexual, por completo e con todo detalle. Fíxoo observando ao microscopio células de ourizos de mar. O seu descubrimento abriu o camiño ás técnicas de fertilización e reprodución asistida, e tamén soubo ver o papel do núcleo celular na transferencia da herdanza biolóxica, o que o converteu ademais nun pioneiro da xenética.
Wilhelm August Óscar Hertwig (21 abril 1849 – 25 outubro 1922) fixo o seu gran descubrimento xusto ao comezo dunha longa carreira científica, que o converteu nun eminente zoólogo e estudoso da teoría da evolución. Naqueles inicios facía un brillante dúo científico co seu irmán Richard, nacido un ano despois. Na prestixiosa Universidade de Jena (Alemaña) os irmáns Hertwig pronto se converteron nos máis brillantes discípulos do gran naturalista Ernst Haeckel, quen os convenceu para deixar ao carón a química e dedicarse á medicina.
Retrato de Oscar Hertwig realizado en 1906 / Nicola Perscheid
Rematados os seus estudos, ambos os irmáns abandonaron a medicina e seguiron os pasos de Haeckel, decididos a consolidar e ampliar a visión da zooloxía que tiña o seu mestre. Trataban de entender o funcionamento dos animais, dos seus corpos enteiros, a partir do estudo das súas células individuais e do desenvolvemento dos seus embrións. Así, propuxéronse resolver os misterios da reprodución sexual estudando as células implicadas, nunha animal relativamente sinxelo como é o ourizo de mar.
Naquela época xa se coñecía que os espermatozoides e o óvulo eran os protagonistas da fertilización, pero había multitude de incógnitas sobre os detalles de como prendía a faísca dunha nova vida. Como se xuntaban ambos os tipos de células para dar lugar a un embrión? Había dúas hipótese moi diferentes. As particulares características celulares dos ourizos de mar permitiron a Óscar Hertwig observar o proceso claramente ao microsocopio e realizar o seu gran logro, que publicou en 1876: a fertilización prodúcese cando o espermatozoide penetra no óvulo e os seus núcleos fusiónanse, entre 5 e 10 minutos despois.
Ata tal nivel de detalle puido ver Hertwig o momento álxido da reprodución sexual que tamén descubriu que é un único espermatozoide o que fecunda o óvulo, aínda que son moitos os que o tentan. Así, cando un espermatozoide logra penetrar un óvulo, iste xera unha membrana que impide a entrada de novos espermatozoides.
Óscar Hertwig seguiu estudando a fertilización no interior do óvulo e observou que a clave estaba no que sucedía cos cromosomas nese proceso. Xa convertido en profesor de anatomía en Berlín, en 1888, el foi un dos primeiros en ensinar que a base da herdanza biolóxica residía nos cromosomas. Escribiu un libro de texto que se converteu na referencia sobre o desenvolvemento biolóxico dos animais. E a súa gran intuición levoulle a dar un paso máis aló, suxerindo que dentro do núcleo hai unha substancia química que non só é responsable da fertilización senón tamén da transmisión das características hereditarias.
Máis de medio século despois, xa falecido Hertwig, puido comprobarse tamén tiña razón nisto, cando en 1944 o experimento de Avery–MacLeod–McCarty demostrou que esa substancia responsable da herdanza biolóxica é un ácido nucleico, o ADN. Consagrado como unha eminencia científica, nos últimos anos da súa carreira Óscar Hertwig estudou profundamente a teoría da evolución e chegou á conclusión de que Darwin estaba equivocado na súa interpretación dos mecanismos evolutivos. O seu libro teórico máis importante é unha refutación das ideas de Charles Darwin sobre o azar (“Dás Werden der Organismen, eine Widerlegung der Darwinschen Zufallslehre”, 1916), que houbese contrariado ao seu mestre Haeckel, convencido darwinista. Pero as críticas de Hertwig serviron para estimular a outros científicos que lograron precisar e completar a teoría da evolución.
FONTE: Francisco Doménech/bbvaopenmind.com
#DígochoEu: Non digas *estribillo nin *muletilla
En galego temos unha única palabra para referirnos tanto aos *estribillos como ás *muletillas. Esther Estévez Casado dínola.
CANTO SABES DE ANATOMÍA? XXI
Continúo coa serie adicada a anatomía, esta rama das ciencias naturais relativa á organización estrutural dos seres vivos, é dicir, a forma, topografía, localización, disposición e a relación entre si dos órganos que as compoñen.
A contestación correcta á pregunta de onte é 32. Entre eles, hai 8 incisivos, 4 cairos, 8 premolares e 12 molares (o que inclúe 4 moas de xuízo). Os nenos teñen 20 dentes.
E imos coa pregunta de hoxe!
21. Identifica a parte intestibal sinalada.
- Colon
- Íleo
- Duodeno
- Apéndice
Mañá a solución e unha nova pregunta!
FONTE: Idea orixinal alfalr.com e gal.wikipedia.org Imaxe: efesalud.com
ESPAGUETIZACION DUNHA ESTRELA POR UN BURACO NEGRO
Exemplo de espaguetización dunha estrela
A maioría das estrelas do noso universo morren por causas naturais: estalando as súas capas exteriores, mediante unha explosión que acaba en forma de supernova ou simplemente arrefriándose debido á falta de combustible.
Con todo, as estrelas que viven na zona interior da súa galaxia, poden non correr tanta sorte. O buraco negro supermasivo que vive no corazón da maioría das galaxias podería tirar delas tanto que acabe esnaquizándoa. Os astrónomos chaman a este proceso “espaguetificación” (aínda que o seu nome adecuado é evento de interrupción de mareas). Con todo, a pesar de coñecer sobre a súa existencia, trátase da primeira vez que conseguimos observar este evento.
Un equipo de astrónomos observou liñas de absorción espectral causadas por febras dunha estrela espaguetizada. E nunca viramos os ligamentos materiais reais, como nun obxecto físico que non só emite luz senón que tamén bloquea. Estas liñas de absorción espectral foron contempladas mentres observaban un dos polos dun buraco negro; concretamente AT 2019dsg.
Xa era evidente que os buracos negros poden ter un disco de material de acreción ao redor da súa ecuador, pero as liñas de absorción sobre o polo dun buraco negro suxiren que hai unha febra longa envolvida moitas veces ao redor do buraco negro, como unha bóla de fío: o material real dunha estrela recentemente desgarrada.
O disco de acreción é a única parte dun sistema de buraco negro que emite radiación en raios X que poden medir os astrónomos. Se mirasen de fronte, non verían os raios X do disco de acreción.
"Ademais, as liñas de absorción son estreitas", comenta o lider do traballo publicado na revista Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. "Non se amplían co efecto Doppler, como cabería esperar cando se mira un disco xiratorio".
As estrelas nas inmediacións dos buracos negros supermasivos (SMBH) poden ser esnaquizadas polas forzas de marea do buraco negro. A posterior acumulación de material estelar provoca un espectacular escintileo de radiación electromagnética. Os TDE (Tidal Disruption Event) representan unha nova sonda de materia sometida a unha forte gravidade e abriron unha nova xanela para estudar a física da acreción en condicións extremas.
A masa dun buraco negro tamén determina o seu "radio de interrupción ou disrupción das mareas", ou o radio no que é probable que o buraco negro rompa unha estrela. O radio de interrupción das mareas escálase a 1/3 de potencia coa masa do buraco negro, o que significa que un buraco negro que é 8 veces máis masivo terá un radio de interrupción das mareas que é só 2 veces máis masivo.
FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es Imaxe: NASA / CXC / M. Weiss