HUMOR REAL: O NOSOS IDIOMA
Viñeta de Davila (Luis Davila Malvido, Pontevedra1972) no xornal Faro de Vigo de hoxe, Día das Letras Galegas.
Sen palabras!
17 DE MAIO: DÍA DAS LETRAS GALEGAS 2020
Ricardo Carballo Calero / Imaxe: colexiofingoi.com
Ricardo Carballo [Carvalho] Calero é unha das figuras máis importantes da cultura galega do século XX, en especial pola súa contribución ao estudo da literatura galega, polo maxisterio que exerceu como primeiro profesor e catedrático universitario de Lingüística e Literatura Galega e pola influencia que atinxiron as súas ideas sobre o idioma galego.
Ricardo Carballo [Carvalho] Calero naceu o ano 1910 en Ferrol, onde comezou a publicar os seus primeiros versos. Tras cursar por libre o Bacharelato, transladouse a Compostela para estudar Dereito e Filosofía e Letras e cumprir co servicio militar. Aquí entrou en contacto co galeguismo e cos movementos culturais da altura, nomeadamente co Seminario de Estudos Galegos. Foi este un momento de intensa militancia política de Carballo, integrado no movimento nacionalista e tomando parte no activismo estudiantil. Ata 1932, en que gañou unha praza de funcionario municipal na vila natal, Carballo Calero enviou numerosas colaboracións ás máis destacadas revistas literarias (A Nosa Terra, Nós, Guión, Galiza, Resol, Universitarios, Papel de Color) e principiou a publicación dos seus libros poéticos, primeiro en español e despois en galego.
O golpe militar sorprendeuno en Madrid e Carballo posicionouse no bando constitucional, entrando en combate como miliciano. Unha vez terminado o conflito, foi condenado por separatista e recluído no cárcere de Xaén. En 1941 o escritor regresou á súa cidade con liberdade condicional. Imposibilitado para exercer a función pública, refuxiouse no ensino privado (entre 1950 e 1965 no Colexio Fingoi de Lugo), restablecendo os contactos cos galeguistas que ficaran no país. Paralelamente ao seu labor docente, desenvolveu nestes anos un importantísimo traballo investigador, iniciado coa súa tese de doutoramento, "Aportaciones a la literatura gallega contemporánea", que tivo como fruto máis valioso a publicación en 1963 da Historia da literatura galega contemporánea. Dous anos máis tarde gañou un posto de agregado no Liceo Rosalía de Castro, de Santiago. Por fin, en 1972 foi nomeado titular da cátedra de Lingüística e Literatura Galega. Os estudos de Carballo atinxiron igualmente a lingua. Recollendo a herdanza dos autores do Primeiro Renacemento e os traballos do profesor Rodrigues Lapa, Carballo Calero, preocupado pola coherencia histórico-lingüística do galego a pesar da férrea oposición que encontrou no camiño, mostrouse defensor das teses etimoloxistas que terán continuidade no movimento reintegracionista, feito que lle custaría ser marxinado nos últimos anos da súa vida. Así mesmo, desenvolvería un amplo labor como editor dos clásicos.
Ademais da súa extensísima obra ensaística, cultivou a poesía (Vieiros, 1931; Poemas pendurados dun cabelo, 1952; Pretérito Imperfeito, 1980; Cantigas de amigo e outros poemas, 1986; Reticências, 1990...), o teatro (Catro pezas: A sombra de Orfeo, Farsa das zocas, A arbre, Auto do prisioneiro, 1971; Teatro Completo, 1982) e a narrativa (Xente da Barreira, 1950; Scórpio, 1987).
Membro da Real Academia Galega desde 1958, faleceu en Compostela no ano 1990.
Se queren profundizar na sua biogrfía e obra, preme AQUÍ.
CRUCIGRAMA LETRAS GALEGAS 2020 (II)
VERTICAIS: 1. Apelidos (xuntos) dos escritor ourensán, homenaxeado no ano 1993, autor na novela A esmorga 4. Apelidos (xuntos) do escritor ourensán, homenaxeafo no ano 1988, autor da novela Arredor de si 5. Primeiro apelido do escritor rianxés, homenaxeado no ano 1995, autor do libro de contos Dos arquivos do trasno. Contos do monte e do mar 6. Segundo apelido do escritor lucense, homenaxeado no ano 1990, autor do libro de poemas Sombra do aire na herba.
HORIZONTAIS: 3. Primeiro apelido do escritor lucense, homenaxeado no ano 1997, autor do libro de relatos Á luns do candil. Contos a carón do lume 7. Os seus nomes (xuntos) do escritor rianxés, homenaxeado no ano 1979, o principal poeta das vangardas galegas, autor de De catro a catro: follas sin data d’un diario d’abordo 8. Nome e primeiro apelido (xuntos) da escritora noiesa, homenaxeada no ano 2007, autora do poemario Palabra no tempo 9. Último apelido do escritor e historiador arteixán, homenaxeafo no ano 2000, e que casou con Rosalía de Castro 10. Primeiro apelido do escritor celanovés, homenaxeado no ano 1967, autor do poemario A virxe do Cristal.
Continuará...
SOLUCIÓN CRUCIGRAMA LETRAS GALEGAS 2020 (I)
VERTICAIS: 2. Cunqueiro (Álvaro Cunqueiro Mora, 1911-1981) 4. Cabanillas (Ramón Cabanillas Enríquez, 1876-1959) 7. Fraguas (Antonio Fraguas Fraguas, 1905-1999) 8. Xocas (Xaquín Lorenzo Fernández, 1907-1989).
HORIZONTAIS: 1. Risco (Vicente Risco e Agúero, 1884-1963) 3. Pondal (Eduardo María González-Pondal e Abente, 1835-1917) 5. CarballoCalero (Ricardo Carballo /Carvalho/ Calero, 1910-1990) 6. Novoneyra (Uxio Novoneyra/Eugenio Novo Neira, 1930-1999) 9. Castelao (Alfonso Daniel Manuel Rodríguez Castelao, 1886-1950) 10. Rosalía (María Rosalía Rita de Castro, 1837-1885).
Algúns dos escritores homenaxeados ao longo da historía do Día das Letras Galegas!
INVENTOS ACCIDENTAIS QUE CAMBIARON O MUNDO IV
Continúo coa serie Inventos accidentais que cambiaron o mundo dos últimos dous séculos, onde descubriremos como o azar e non o tradicional, longo e lóxico proceso de pensamento, reflexión, experimentación e desenvolvemento, xogou un papel crave nalgúns dos máis grandes inventos do mundo. Hoxe...
4. Mistos
Como era a vida antes de existir os mistos? Pois se utilizaba a eito, a yesca e o pedernal. Temos que agradecerlle o invento dos cómodos mistos a un farmacéutico británico. En 1826, John Walker notou un vulto seco no extremo dun pau mentres axitaba unha mestura de produtos químicos. Cando tratou de rasparlo saltaron faíscas e chamas. Tras sobresaltarse co inesperado descubrimento, Walker comercializou os primeiros palillos de fricción como "Friction Lixeiros" e vendeunos na súa farmacia. Os fósforos ou mistos iniciais estaban feitas de cartón, pero pronto os substituíu con tablillas de madeira cortadas a man de aproximadamente 8 centímetros de longo. Vendíanse nunha caixa equipada cun papel de lixa. Aínda que se lle aconsellou patentar a súa invención, decidiu non facelo porque consideraba que o produto era un beneficio para a humanidade, o que non impediu que outros lle birlaran a idea e recibisen os beneficios.
FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es
CRUCIGRAMA LETRAS GALEGAS 2020 (I)
VERTICAIS: 2. Primeiro apelido do escritor mindoniense, homenaxeado no ano 1991, autor do conxuto e relatos Xente de aquí e de acolá 4. Primeiro apelido do escritor cambadés, homenaxeado no ano 1976, alcumado como Poeta da Raza 7. Primeiro apelido do poeta ourensán, homenaxeado o ano pasado, 2019 8. Nome polo que se coñecía ao etnógrafo ourensán Xaquín Lorenzo Fernández, homenaxeado no ano 2004.
HORIZONTAIS: 1. Primeiro apelido do escritor ourensán, homenaxeado no ano 1981, autor da novela O porco de pé 3. Primeiro apelido do "bardo de Bergantinos", homenaxeado no ano 1965 e autor da letra do nos himno 5. Apelidos (xuntos) do escritor ferrolán homenaxeado iste ano 2020 6. Apelido utilizado polo escritor lugués (resultado da unión dos seus dous apelidos), homenaxeado no ano 2010, autor dun libro de poemas titulado Os eidos 9. Primeiro apelido do escitor, considerado un dos pais do nacionalismo galego, e que se lle adicou o segundo Día das Letras Galegas, no ano 1964 10. Adicóuselle o primeiro Día das Letras Galegas (nome), no ano 1963.
Continuará...
A CALOR DE MATARNOS ANON CHEGARÁ A FINAIS DE SÉCULO: XA ESTÁ AQUÍ
O gráfico amosa as temperaturas máximas rexistradas en máis de 4.000 puntos do planeta entre 1979 e 2017. En máis dunha ducia de caso, esas temperaturas estaban por encima lle os límites da resistencia humana / C. Raymond, T. Matthews, R.M. Horton/Sci Adv 2020
Non será a finais deste século, como prognostican moitos dos modelos elaborados polos científicos, senón que empezou xa. O cambio climático, en efecto, xa quentou algunhas zonas do planeta por encima do que o corpo humano é capaz de soportar, converténdoas en mortais para a nosa especie. E a extensión desas áreas inhabitables polo home non fai máis que crecer.
Para chegar a esta terrible conclusión, un equipo de investigadores de Estados Unidos e Gran Bretaña analizou e comparou datos de estacións meteorolóxicas de todo o mundo, e descubriu que a frecuencia de temperturas húmidas (ou de bulbo húmido) superiores a entre 27 e 35 graos duplicouse desde 1979. A temperatura de bulbo húmido é unha medida de calor e humidade, que se toma cun termómetro cuberto por un pano empapado en auga. E 35 graos de temperatura húmida é o límite que un corpo humano é capaz de soportar. O estudo acaba de publicarse en Science Advances.
Os seres humanos contamos cun eficaz mecanismo de arrefriado que nos axudou a estendernos a todos os recunchos cálidos do planeta. Cando a temperatura aumenta, as pingas de suor saen dos nosos poros e evapóranse, liberando así enerxía que arrefría a pel e evita que os nosos corpos sobrequéntense.
Pero máis aló do limiar dos 35 graos de temperatura húmida o corpo xa non é capaz de arrefriarse por medio da suor. E mesmo niveis máis baixos poden resultar mortais, como se puido comprobar na onda de calor que arrasou Europa en 2003, matando a miles de persoas a pesar de que a temperatura húmida non pasou dos 28 graos.
A maior parte deses aumentos de frecuencia producíronse no Golfo Pérsico, India, Paquistán e o suroeste de América do Norte. En localidades como Jacobabad en Paquistán e Niveis ao Khaimah en Emiratos Árabes Unidos, ese límite de 35 graos superouse por primeira vez, cruzando repetidamente o limiar letal durante unha ou dúas horas diarias, algo nunca reportado ata o de agora na literatura científica.
A análise global dos datos mostra, en efecto, que ese límite de supervivencia humana superouse xa, aínda que en episodios breves, polo menos unha ducia de veces durtante o últimas catro décadas. Desde logo, resulta inquietante comprobar como algo así está a empezar a suceder xa, diante de nosas propios narices.
O autores do estudo obtiveron datos de 4.576 estacións meteorolóxicas repartidas polo planeta, en busca de posibles casos de temperturas extremas de bulbo húmido no case catro décadas que van de 1979 a 2017. Tras eliminar algunhas medicións que non coincidían coas doutras estacións próximas ou que parecían obviamente erróneas, xurdiu un patrón moi claro: xa se produciron temperaturas extremas de bulbo húmido, especialmente ao longo das costas subtropicales, onde o aire cálido e húmido do océano atópase co aire quente da terra.
Segundo os investigadores, se as emisións de carbono non se reducen drasticamente e de forma inmediata, estes casos extremos e relativamente raros serán cada vez máis comúns, e estenderanse a zonas cada vez maiores do planeta. Trátase de condicións que serían insoportables para as persoas sen tecnoloxías como o aire acondicionado, e fan que calquera actividade ou traballo ao aire libre sexa practicamente imposible.
FONTE: José Manuel Nieves/abc.es/ciencia
INVENTOS ACCIDENTAIS QUE CAMBIARON O MUNDO III
Continúo coa serie Inventos accidentais que cambiaron o mundo dos últimos dous séculos, onde descubriremos como o azar e non o tradicional, longo e lóxico proceso de pensamento, reflexión, experimentación e desenvolvemento, xogou un papel crave nalgúns dos máis grandes inventos do mundo. Hoxe...
3. Coca-Cola
De entre todos os inventos accidentais, quizá a Coca-Cola sexa o máis coñecido. O seu inventor foi o farmacéutico John Pemberton e dedicábase a fabricar un xarope feito de viño e extracto de coca que chamou "French Wine Coca de Pemberton", que se promocionaba como unha cura para as dores de cabeza e os trastornos nerviosos. Tras prohibir a cidade de Atlanta a venda de alcol en 1885, decidiu crear unha versión “light” sen alcol a base de coca e mesturalo con auga carbonatada para vendelo así como refresco. O resultado foi unha bebida perfecta para a época: un "tónico cerebral" chamado Coca-Cola.
FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es Imaxes: carrefour.es