ASÍ PERDERON A COLA OS NOSOS ANTEPASADOS
Hai preto de 25 millóns de anos, os nosos antepasados perderon repentinamente a súa cola, un utilísimo apéndice que nos acompañou durante moitos millóns de anos. Agora, un equipo de xenetistas da Universidade de Nova York atopou a mutación exacta que impide que aos simios hominoides, dos que a nosa especie forma parte, médrelle a cola. Se teñen razón, ademais, a perda non sería gradual, como se pensaba ata agora, senón súbita e repentina. En palabras de Itai Yanai, un dos autores do estudo recentemente publicado en bioRxiv, a cola perdeuse dun só golpe.
Bo Xia, primeiro asinante do estudo, asegura que de neno adoitaba preguntarse a razón pola que os humanos, a diferenza de moitos outros animais, non tiñan cola. Máis tarde, o investigador sufriu unha lesión no coxis (que é un vestixio das colas dos mamíferos): "Foi realmente doloroso", afirma. "E seguíame lembrando que unha vez a cola formou parte do noso corpo".
Ese accidente foi o que levou a Xia a investigar a base xenética desa perda. Calquera mutación involucrada na perda da cola, pensou o científico, debe por forza estar presente nos simios hominoides, pero non nos monos, que aínda a conservan na actualidade. De modo que Xia e os seus colegas emprenderon un estudo no que compararon as versións en simios e monos de 31 xenes directamente implicados no desenvolvemento da cola.
"A perda da cola -escriben os investigadores no seu artigo- é un dos principais cambios evolutivos anatómicos que se produciron ao longo da liñaxe que conduciu aos humanos e aos ’simios antropomorfos’. Durante moito tempo considerouse que esta reprogramación morfolóxica nos homínidos ancestrais acomodaba un estilo característico de locomoción e contribuía á evolución do bipedalismo nos seres humanos. Con todo, descoñécese o mecanismo xenético preciso que facilitou a evolución da perda de cola".
Ao non atopar nada nas rexións que codifican proteínas, os investigadores ampliaron a súa procura para fixarse nos fragmentos de ’ADN lixo’ que había dentro deses xenes. En concreto nos ’intróns’, complexos paquetes de información incluídos nas instrucións xenéticas para construír proteínas, pero que son eliminados polo ARN mensaxeiro antes da copia do xene para que esas instrucións poidan funcionar.
Xia e os seus colegas descubriron que no interior dun xene concreto da cola (o TBXT) dun afastado antepasado dos simios actuais unha ’secuencia Alu’ "aterrara" xusto no medio dun intrón. As secuencias Alu son unha sorte de ’parásitos xenéticos’ secuencias curtas que se copian e péganse ao longo de todo o xenoma. Segundo Yanai, "temos até un millón de secuencias Alu ensuciando o noso xenoma".
Normalmente, o feito de que haxa un elemento Alu dentro dun intrón non suporía ningunha diferenza, xa que se eliminaría durante a copia ao mesmo tempo que o intrón. Pero neste caso, os investigadores viron que había unha segunda secuencia Alu, e escrita en orde inversa. É dicir, que as dúas secuencias Alu eran complementarias, e Xia deuse conta de que se unían formando un bucle no ARN mensaxeiro.
O efecto sería similar ao de atoparse, no manual de instrucións para construír un moble (a proteína TBXT) varias páxinas pegadas e ilegibles. É dicir, que á proteína xa ensamblada faltáballe unha peza crave. O equipo levou a cabo varios experimentos para comprobar se efectivamente era así. Por exemplo, demostraron que os ratos con esta mutación producen unha mestura de proteínas TBXT de lonxitude completa e de bits perdidos, como fan os simios, e que isto xeralmente resulta na perda completa das súas colas.
O que o achado non pode dicirnos é por que exactamente os nosos antepasados perderon a cola. É dicir, por que esta mutación en concreto foi seleccionada pola evolución. A maioría das explicacións propostas implican que as colas son unha desvantaxe cando os primeiros simios comezaron a moverse dunha maneira diferente, adoptando unha postura ergueita para camiñar. Pero os fósiles suxiren que os primeiros simios sen cola aínda camiñaban sobre o seu catro extremidades.
Xia e Yanai pensan que, en todo caso, a perda da cola debe levar unha gran vantaxe evolutiva, especialmente si temos en conta que esta mutación tamén leva unha desvantaxe. Algúns dos ratos do experimento, en efecto, desenvolveron anomalías espinales parecidas á espiña bífida. Os investigadores especulan que a taxa relativamente alta de espiña bífida entre os humanos é unha reliquia persistente da perda da nosa cola hai tantos millóns de anos.
FONTE: José M. Nieves/abc.es/ciencia
