CURIOSIDADES

TANUKI

O tanuki, can mapache ou mapache xaponés (Nyctereutes procyonoides) é nativo de Asia oriental e representan un ícono cultural importante en Xapón.




A pesar da súa aparencia non están relacionados cos mapaches. Máis ben, pertencen á familia Canidae, a mesma que a dos lobos e raposos. O tanuki é tamén unha especie basal, o que significa que se parece máis á forma ancestral da familia Canidae.

Este mamífero carnívoro non se atopa en perigo de extinción. O seu estado de conservación, segundo a UICN é de preocupación menor, pero a súa existencia podería verse ameazada no futuro debido a actividades ilegais como o comercio de peles.

O compañeirismo e a familia son moi importantes para estas criaturas, polo que xeralmente viven en parellas monógamas ou en grupos pequenos e moi unidos. Os tanukis machos, en particular, teñen unha reputación excepcional por ser tanto compañeiros compasivos como bos pais. Víuselles levar comida ás súas parellas embarazadas, e despois de que a súa parella dá a luz, asumen un papel activo e importante na crianza das crías.

Mentres que os lobos, raposos e outros cánidos non teñen problema algún para enfrontarse aos nevados e áridos meses de inverno, os tanukis prefiren hibernar. Para iso, acumulan graxa, diminúen o seu metabolismo nun 25% e asíntanse dentro dos seus tobos ata que chega un clima máis cálido. O que é especialmente notable dos seus hábitos de hibernación é que non o fan sós. Outro testemuño da importancia das relacións sociais para estas criaturas: son hibernadores comunais que prefiren aniñarse cos seus compañeiros cando dormen.

O tanuki, ademais de ser un animal real, tamén se atopa en todo o folclore xaponés en forma de espíritos místicos que cambian de forma chamados Bake-danuki, que literalmente significa "can mapache monstro", pertence a unha clase de monstros do espírito xaponés chamados yōkai. Aínda que a maioría dos yōkai ten unha tendencia á malevolencia absoluta, o bake-danuki perdeu esta reputación aterradora nos últimos séculos en favor dun estilo de vida xovial e máis inofensivo centrado en outorgarlle aos humanos boa fortuna e prosperidade. Hoxe día, este peludo amigo represéntase cunha barriga bulbosa, un escroto masivo e unha expresión facial divertida. É habitual velo agarrando un frasco de sake e un pagarei de facturas impagadas.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es

SE OS BURACOS NEGROS ABSORBENO TODO, QUE FAN CON TODO ISO?

   
Imaxe dun buraco negro / EUROPEAN SOUTHERN OBSERVATORY (AFP)

Os buracos negros seguen sendo uns obxectos misteriosos e que fascinan tanto ao público xeral como aos científicos. Moitas das preguntas sen resposta da física moderna son sobre eles. Se os buracos negros absórbeno todo, que fan con todo iso? Esta pregunta parte dunha idea equivocada, un buraco negro non é unha aspiradora, non é exactamente que o absorba todo. Imos ir explicándoo aos poucos porque cando chegamos preto dun buraco negro, as leis da física son moi extremas.

Para entender o que ocorre ao redor dun deles necesitades saber o que é o horizonte de sucesos. Trátase dun límite teórico, non é unha zona do espazo á que poidas apuntar cun dedo e dicir é aí. É unha “fronteira” que se define como a última órbita na que unha onda electromagnética viaxando á velocidade da luz pode chegar a nós.

Imos velo cun exemplo, se tiramos unha mazá cara ao ceo, volve caer cara a nós debido á forza de gravidade da Terra. Pero se fósemos superheroes ou superheroínas e puidésemos tirar a mazá con moitísima velocidade, por encima de 11 quilómetros por segundo (a velocidade de escape da Terra), a mazá chegaría ao espazo e escaparía á gravidade do noso planeta. Un buraco negro ten un campo  gravitatorio moitísimo máis forte que o da Terra, entón, preto del, necesitas unha velocidade moito maior para escapar da súa forza de gravidade. Tanta que, cando estamos preto dun deles, a velocidade que se necesita para escapar da súa gravidade é máis alta que a velocidade da luz. Pero aquí aparece un problema porque segundo a teoría da relatividade hai un límite que é o da velocidade da luz. Coas leis da física que coñecemos actualmente non hai nada que vaia máis rápido que a velocidade da luz.

No horizonte de sucesos a velocidade de escape é igual á velocidade da luz, é dicir que unha onda electromagnética que vai á velocidade da luz un pouco por fóra do horizonte de sucesos pode chegar a nós, pero un pouco por dentro do horizonte de sucesos xa non pode chegar a nós porque non pode viaxar máis rápido que a luz. Así que cando pensamos nun obxecto preto dun buraco negro, non é que o absorba, senón que unha vez cruzado o horizonte de sucesos, as partículas seguirían dando voltas ao seu redor porque para escapar terían que ir máis rápido que a luz. Se nós puidésemos seguir a traxectoria dun obxecto que cruzase o horizonte de sucesos e achegásese a un buraco negro chegaríanos a última información que pode viaxar á velocidade da luz (é dicir xusto no horizonte de sucesos), e sería como unha imaxe detida para sempre.

Se lanzásemos unha nave espacial cara a un buraco negro, o que observariamos é que canto máis se achegase ao horizonte de sucesos veriámola moverse a cámara lenta e cando chegase ao horizonte de sucesos veriámola parada. Pero se estivésemos dentro da nave, para nós o tempo seguiría sendo o mesmo, achegariámosnos ao buraco negro, cruzariamos o horizonte de sucesos e seguiriamos dando voltas ao redor do buraco negro. Pero se estivésemos na nave e quixésemos chamar á nosa familia á casa, unha vez cruzado o horizonte de sucesos non poderiamos facelo porque a nosa información non podería viaxar máis rápido que a luz. O que ocorre unha vez cruzado o horizonte dos sucesos, queda dentro do horizonte dos sucesos, desconectado do que hai fóra.

A frase que se escoita sempre que di que nada pode escapar dun buraco negro non quere dicir que o buraco o absorba, o que quere dicir é que dalgunha forma atrápao e fai que vire á súa ao redor en órbitas extremas dentro do horizonte de sucesos. Agora si, a nave non seguiría sendo a mesma. Os efectos da gravidade serían tan fortes que se convertería nunha especie de espagueti debido a un proceso chamado precisamente  espaguetización.

Significa que dado que a gravidade está en función do cadrado da distancia e nos buracos negros é tan enorme, pequenas variacións de distancia cambian a intensidade do campo  gravitatorio. Por exemplo, máis aló do horizonte de sucesos, a gravidade actuaría de forma distinta sobre a miña cabeza que sobre os meus pés porque o metro e pico que hai entre eles é xa unha distancia que fai que sexa distinta neses dous puntos. E esa gravidade é tan forte que faría que calquera obxecto con masa estirásese como un espagueti. Así que cremos que os buracos negros están rodeados de fíos de materia. Pero isto é só unha teoría porque aínda non temos datos reais para confirmar nin a espaguetización nin o que pasa realmente máis aló do horizonte de sucesos.

FONTE: Sara Cazzoli/elpaís.com/ciencia

O "PEIXE PENE"

Urechis caupo / Kate Montana

Non se trata dunha foto pornográfica! Non sexades malpendad@s!. O que vedes é un verme gordo pousadeiro, aínda que na redes sociais coñéceselle como o ‘peixe pene’, dada a súa peculiar estrutura alongada e coa cabeza bombeada.

Este tipo de verme está a espertar un gran interese, especialmente despois de que o pasado 6 de decembro, miles de exemplares deste ‘peixe pene’ aparecesen varados nunha praia de Costa Rica: unha perspectiva que resultou desagradable para moitos.

O verme gordo pousadeiro (Urechis caupo) é un verme insegmentado cilíndrico que pode chegar a medrar ata unha lonxitude de 50 centímetros. Ten un par de saíntes na superficie ventral e na aleta anterior, así como un anel distintivo ao redor do ano na aleta posterior. A  probóscide é curta. Vive en grandes tobos en forma de U na area, barro e outros sedimentos brandos. Os seus fogares subterráneos datan de hai 300 millóns de anos. Ademais de antigos, son bastante lonxevos, debido a que poden chegar a vivir ata os 25 anos.

A forma deste verme mariño, que tanto nos lembra a esa parte da anatomía masculina, ten unha explicación: está perfectamente deseñado para deslizarse baixo terras húmidas.

Ten unha interesante forma de alimentarse: produce unha rede mucosa que captura pequenos anacos de alimento que flotan na auga. Pasado un tempo, reabsorbe de novo esta rede, tragándose tamén o alimento que quedou atrapado nela.

Pero ten moitos inimigos. É unha delicia para raia morcego, os quenllas leopardo, e mesmo para algúns mamíferos mariños de certo tamaño, como as nutrias, que os absorben para sacalos dos seus tobos. Coma se fose un  tentempé!

Un dos problemas que teñen o verme pousadiero é que a comida, o refuxio e a auga corrente bombeada por el atraen a hóspedes ao seu tobo, como o peixe gobio (Pholidichthys leucotaenia), o verme escamoso (Polynoidae), ou algúns tipos de cangrexo, cos que se ve obrigado a compartir espazo.

Ten descendencia mediante reprodución sexual: os machos e as femias depositan respectivamente o esperma e ovo na auga, onde se produce a fertilización. Unha vez fertilizado o ovo, medra para converterse nunha larva que nada libremente ata que comeza a construír o seu propio tobo en forma de U.
 
Este verme é  endémico de América do Norte. Adoita poboar a zona que ocupa desde o sur de Oregón ata Baixa California; e a maior parte dos avistamentos producíronse entre Adega Bay, en  California, e Monterey, en México.

FONTE: laura Marcos/muyinteresante.es

ROSALÍA DE CASTRO XA TEN A SÚA ESTRELA

Posición da estrella HD 149143, que a partir de agora chámase Rosalía de Castro / IAU

"As estrelliñas todas que aló no espazo están, sorrindo nos miraban con soave craridá". Cando Rosalía de Castro escribía estes versos, e miraba aos astros, seguramente non imaxinaba que o seu nome terminaría facéndose un sitio nese firmamento. Pero os máis de 13.000 votos que conseguiu a súa candidatura puxérona na bóveda celeste, onde non estará soa. Rosalía pon nome á estrela HD 149143 e o planeta HD 149143 b que vira ao redor dela chamarase Río Sar, afluente do Ulla que discorre pola provincia coruñesa e que foi cantado pola escritora  galega.

Rosalía de Castro é unha estrela amarela anana, similar ao noso Sol, que se atopa a 240 anos luz da Terra. É un pouco máis grande e masiva que o noso astro. O planeta Sar, descuberto en 2005 polo observatorio francés da Alta Provenza, é un planeta de tipo xigante gasoso e a súa masa é polo menos 1,33 veces a de Xúpiter.

Cartel de apoio á candidatura de Rosalía de Castro

Ata 112 países membros da Unión Astronómica Internacional (IAU) puideron nomear unha estrela, de entre os máis de 4000 sistemas  exoplanetarios que coñecemos, por votación popular en cada nación. En España, por detrás da elixida quedaron Tirant e Carmesina, con máis de 5.600 votos, e os nomes dos amantes de Teruel (Diego e Isabel), con máis de 4.500 apoios, segundo explica nunha nota de prensa a Sociedade Española de Astronomía, que organizou o concurso en España xunto ao Planetario de Pamplona. En total, emitíronse desde España 34.179 votos para a ducia de propostas, onde Rosalía de Castro destacou notablemente co 39% das papeletas virtuais.

Todo forma parte do proxecto NameExoWorlds, co que a IAU pretende achegar a astronomía ao gran público, neste ano como parte das actividades de celebración do seu centenario. A IAU é a organización encargada de poñer nomes aos obxectos celestes, que non están en venda, e que soamente en circunstancias moi especiais ábrense a un proceso participativo, como co actual aniversario deste parlamento astronómico mundial. Nesta ocasión, os votos do longo centenar de campañas nacionais suman en total máis de 780.000 votos en todo o mundo.

FONTE: Javier Salas/elpaís.com/ciencia

RETIRADA DO LIXO ESPACIAL

Recreación do lixo espacial en órbita terrestre / ESA

Despois de cincuenta anos lanzando obxectos ao espazo, a órbita terrestre, que parecía inmensa, empeza a estar saturada. Xa se catalogaron uns 22.000 obxectos considerados lixo espacial, hai máis de 2.000 satélites en funcionamento e 3.000 fóra de servizo. E os responsables de regular o tráfico espacial non tratan a ameaza como algo hipotético. Cada ano, gástanse 14 millóns de euros en desviar satélites para evitar choques, aínda que a Axencia Espacial Europea (ESA) recoñece que o 99% deses avisos son falsas alarmas.

Ademais de mellorar os seus métodos preditivos, Europa xa planea a primeira misión que sacará de órbita lixo espacial. ClearSpace-1, unha misión que deberá liderar a empresa suíza ClearSpace, ten previsto o seu lanzamento para 2025 e terá como obxectivo retirar a etapa superior Vespa, un anaco do foguete Vega co que a ESA lanza os seus satélites que quedou abandonado a unha altitude de entre 660 e 800 quilómetros nun lanzamento de 2013. A súa masa, de 100 quilogramos, é similar á dun satélite pequeno e ao tratarse dun obxecto simple e resistente é un bo candidato para esta primeira proba. No futuro, segundo explicaba a ESA en unha nota, buscaranse capturas maiores e operacións nas que se limpen varios artefactos.

Recreación dun sistema de retirada de lixo espacial / ESA

O ClearSpace-1 lanzarase primeiro a unha órbita inferior de 500 quilómetros de altitude, onde realizará algúns ensaios críticos e poñerase a punto antes de ascender á súa órbita final para atoparse co seu obxectivo. Despois de amarralo cos seus catro brazos robóticos lanzarase contra a atmosfera para desintegrarse xunto á súa captura. No futuro tentarase que o sistema sexa reutilizable.

Os especialistas da ESA e a NASA en lixo espacial están convencidos de que a “única maneira de estabilizar a contorna orbital é eliminando activamente os residuos de gran tamaño”, segundo afirmou o responsable da iniciativa Espazo Limpo da ESA. Na actual situación, “aínda que mañá mesmo detivésense todos os lanzamentos ao espazo, as proxeccións mostran que a poboación total de refugallos orbitais seguirá medrando, xa que as colisións entre obxectos xeran novos refugallos mediante un efecto en fervenza”, engadiu.

Coa nova misión, a ESA pretende “seguir desenvolvendo as tecnoloxías esenciais de guiado, navegación e control, así como métodos de encontro e captura, mediante un novo proxecto denominado  ADRIOS (Eliminación Activa de Refugallos/Servizos en Órbita). Os resultados aplicaranse a ClearSpace-1, que permitirá demostrar [a eficacia de] estas tecnoloxías”, conclúe.

A ESA ten outros proxectos para reducir o problema do lixo espacial, como o telescopio láser que planea instalar no Teide para seguir fragmentos de chatarra orbital e que no futuro podería funcionar como un canón para eliminar os pedazos de lixo espacial máis ameazadores. A idea consistiría en desviar os obxectos para que caian á atmosfera e se  desintegren por rozamento. Este e outros sistemas tratarán de facer fronte a unha necesidade que ata hai pouco víase como un problema para o futuro, pero empeza a considerarse urxente.

FONTE:Daniel Mediavilla/elpaís.com/ciencia

ATOPAN A NAVE INDIA PERDIDA NA LÚA

Esta imaxe amosa o punto de impacto da Vikram Lander e o campo de entullos asociado. Os puntos verdes indican restos da nave espacial (confirmado ou probable). Os puntos azuis sitúan o chan alterado, probablemente onde pequenos anacos da nave espacial axitaron o regolito. «S» indica os restos identificados por Shanmuga Subramanian / NASA/Goddard/Arizona State University

A NASA atopou ao fin o lugar do accidente do aterrizador Vikram da misión Chandrayaan-2 da India, que se estrelou o pasado setembro cando tentaba acadar a Lúa. As imaxes tomadas pola cámara do Orbitador de Recoñecemento Lunar (LRO) mostran o punto de impacto e os entullos que o rodean a un 600 km do  inexplorado polo sur lunar, obxectivo da nave.

A misión pretendía enviar un orbitador, un módulo de aterraxe e un rover á superficie da Lúa. O  orbitador debía soltar o seu aterrizador para pousarse suavemente nunha elevación situada xunto a dous cráteres. Despois, o módulo despregaría un pequeno vehículo de exploración, Pragyan. O obxectivo era mapear a superficie da rexión, examinar a súa composición e buscar auga. Pero esas ambicións víronse truncadas no último momento. A Organización de Investigación Espacial da India (ISRO) xa advertira de que o descenso do módulo de aterraxe desde a órbita lunar, bautizado como «os 15 minutos de terror», era extremadamente complicado. Foi entón cando ISRO perdeu contacto co artefacto por un problema durante o freado. A pesar da perda, di a NASA, achegarse tanto á superficie foi un logro incrible.

O pasado 26 de setembro, o equipo da LRO publicou un primeiro mosaico de fotografías para que o público en xeral puidese analizalo en busca da nave india. Un afeccionado chamado Shanmuga Subramanian atopou algo sospeitoso e contactou cos investigadores para poñelos sobre aviso. O equipo confirmou a identificación comparando imaxes de antes e despois.

Cando se adquiriron as imaxes para o primeiro mosaico, o punto de impacto estaba mal iluminado e, por tanto, non era facilmente identificable. Dúas secuencias de imaxes posteriores adquiríronse o 14 e 15 de outubro e o 11 de novembro. O equipo de LRO percorreu a área circundante nestes novos mosaicos e atopou o sitio de impacto e os entullos asociados. O mosaico de novembro tivo unha mellor escala de píxeles (0,7 metros) e condicións de iluminación (ángulo de incidencia de 72°).

Os entullos localizados por primeira vez por Shanmuga están a uns 750 metros ao noroeste do sitio principal do accidente. O mosaico de novembro mostra mellor o cráter de impacto, o raio e o extenso campo de entullos.

India fracasou no seu intento de converterse no cuarto país en tocar a Lúa, por detrás de Rusia, Estados Unidos e China (que este ano se pousou na cara oculta), apenas cinco meses despois do tamén errada aluaxe da sonda israelí Bereshit.

FONTE: abc.es/ciencia

PARA QUE SERVE? VIII (FIN)

Remato con esta serie de exemplos desas decenas de obxectos que utilizamos todos os días e aos que apenas prestamos atención, lomitándonos a darlles uso e punto, sen saber realmente para que serven.

15. O buraquiño das xanelas dos avións

 

A súa presenza é necesaria por dúas razóns: a primeira, para compensar a diferenza de presión entre o exterior e o interior da nave. A segunda, para evitar que os cristais se embacen.

16. A mesiña plegable dos carros da compra

 

O inventor deste vehículo de carga agregou un despregable elevado para que os compradores puidesen portar de maneira segura elementos fráxiles como os ovos ou o pan.

Ata a próxima serie!

FONTE: Diego Bermejo/elmundo.es/f5

PARA QUE SERVE? VII

Continúo coa serie de exemplos desas decenas de obxectos que utilizamos todos os días e aos que apenas prestamos atención, lomitándonos a darlles uso e punto, sen saber realmente para que serven.

13. O plástico duro do final do cúter

Trátase dunha peza desmontable que permite partir limpamente a coitela para volver gozar dun cortador perfectamente afiado.

14. Ou cu cara a dentro dás botellas de viño

 

Ademais de mellorar a estabilidade do envase e de decantar vos sedimentos do viño, ou principal labor deste deseño é distribuír a presión dentro do envase para resistir ou proceso de taponado e a elevada presión dúas viños espumosos.

Continuará!

FONTE: Diego Bermejo/elmundo.es/f5