NOTICIAS DAS CIENCIAS

SHUVUUIA, UN DIMINUTO DINOSAURO QUE CAZABA NA ESCURIDADE

Reconstrución artística do shuvuuia deserti / VIKTOR RADERMAKER

Un pequeno dinosauro terópodo chamado Shuvuuia, parte dun grupo coñecido como alvarezsaurios, tiña unha audición e unha visión nocturna extraordinarias. Un grupo internacional de científicos descubriron que este animal posuía unha lagena (o órgano que procesa a información do son entrante, chamado cóclea nos mamíferos) moi grande e case idéntica en tamaño relativo á curuxa común actual, o que suxire que Shuvuuia podería cazar en completa escuridade.

O achado, que acábase de publicar na revista Science, partiu do interese de Jonah  Choiniere, profesor da Universidade de Witwatersrand (Sudáfrica) e autor do artigo, en comparar as habilidades visuais e auditivas dos dinosauros e as aves. O equipo internacional utilizou tomografías computarizadas e medicións detalladas para recompilar información sobre o tamaño relativo dos ollos e oídos internos de case 100 especies de aves vivas e dinosauros extintos.

Para medir a audición, o equipo fixouse na lonxitude da lagena. A curuxa común, que pode cazar en completa escuridade con só oír, ten a lagena proporcionalmente máis longa de todas as aves. Doutra banda, para avaliar a visión, o equipo observou o anel escleral, unha serie de ósos que rodean a pupila, de cada especie. Do mesmo xeito que a lente dunha cámara, canto máis grande pódese abrir a pupila, máis luz pode entrar, o que permite unha mellor visión pola noite. Ao medir o diámetro do anel, os científicos puideron determinar canta luz pode captar o ollo. Así é como tamén o equipo descubriu que moitos terópodos carnívoros como Tyrannosaurus e Dromaeosaurus tiñan unha visión optimizada para o día e unha audición mellor que a media, presumiblemente para axudalos a cazar.

A gran lagena de Shuvuuia foi un descubrimento sorpresa para o James  Neenan, ex postdoctorado de Choiniere en Wits e outro dos autores do estudo. "Mentres reconstruía dixitalmente o cranio de Shuvuuia, non podía crer o tamaño de lagena. Chamei ao profesor Choiniere para que botase unha ollada. Ambos pensamos que podería ser un erro, así que procesei o outro oído. Só entón démonos conta do gran descubrimento que tiñamos entre mans. Non podía crer o que estaba a ver cando cheguei alí, supoñíase que as orellas de dinosauro non debían verse así".

Os ollos de Shuvuuia tamén eran notablemente grandes, xa que tiñan as pupilas proporcionalmente máis grandes ata o de agora medidas en paxaros ou dinosauros, o que suxire que probablemente poderían ver moi ben de noite.

Shuvuuia era un pequeno dinosauro, do tamaño dun pito, e vivía nos desertos do que hoxe é Mongolia. O esqueleto de Shuvuuia é un dos dinosauros máis estraños: ten un cranio fráxil, parecido a un paxaro; brazos  musculosos cunha soa garra en cada man; e pernas longas como un correcamiños. Esta estraña combinación de características desconcertou aos científicos desde o seu descubrimento na década de 1990.

Cos novos datos sobre os sentidos de Shuvuuia, o equipo científico expón a hipótese de que, do mesmo xeito que moitos animais do deserto, Shuvuuia sería nocturno, usando a súa audición e visión para atopar presas como pequenos mamíferos e insectos, utilizando as súas longas patas para correr rapidamente e empregando as súas fortes patas dianteiras para sacar á presa de tobos ou vexetación.

"A actividade nocturna, a capacidade de escavación e as longas patas traseiras son características dos animais que viven nos desertos hoxe, pero é sorprendente velos a todos combinados nunha soa especie de dinosauro que viviu hai máis de 65 millóns de anos", afirma  Choiniere.

FONTE: abc.es/ciencia

ESPAGUETIZACION DUNHA ESTRELA POR UN BURACO NEGRO

Exemplo de espaguetización dunha estrela

A maioría das estrelas do noso universo morren por causas naturais: estalando as súas capas exteriores, mediante unha explosión que acaba en forma de supernova ou simplemente arrefriándose debido á falta de combustible.

Con todo, as estrelas que viven na zona interior da súa galaxia, poden non correr tanta sorte. O buraco negro supermasivo que vive no corazón da maioría das galaxias podería tirar delas tanto que acabe esnaquizándoa. Os astrónomos chaman a este proceso “espaguetificación” (aínda que o seu nome adecuado é evento de interrupción de mareas). Con todo, a pesar de coñecer sobre a súa existencia, trátase da primeira vez que conseguimos observar este evento.

Un equipo de astrónomos observou liñas de absorción espectral causadas por febras dunha estrela espaguetizada. E nunca viramos os ligamentos materiais reais, como nun obxecto físico que non só emite luz senón que tamén bloquea. Estas liñas de absorción espectral foron contempladas mentres observaban un dos polos dun buraco negro; concretamente AT 2019dsg.

Xa era evidente que os buracos negros poden ter un disco de material de acreción ao redor da súa ecuador, pero as liñas de absorción sobre o polo dun buraco negro suxiren que hai unha febra longa envolvida moitas veces ao redor do buraco negro, como unha bóla de fío: o material real dunha estrela recentemente desgarrada.

O disco de acreción é a única parte dun sistema de buraco negro que emite radiación en raios X que poden medir os astrónomos. Se mirasen de fronte, non verían os raios X do disco de acreción.

"Ademais, as liñas de absorción son estreitas", comenta o lider do traballo publicado na revista Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. "Non se amplían co efecto Doppler, como cabería esperar cando se mira un disco xiratorio".

As estrelas nas inmediacións dos buracos negros supermasivos (SMBH) poden ser esnaquizadas polas forzas de marea do buraco negro. A posterior acumulación de material estelar provoca un espectacular escintileo de radiación electromagnética. Os TDE (Tidal Disruption Event) representan unha nova sonda de materia sometida a unha forte gravidade e abriron unha nova xanela para estudar a física da acreción en condicións extremas.

A masa dun buraco negro tamén determina o seu "radio de interrupción ou disrupción das mareas", ou o radio no que é probable que o buraco negro rompa unha estrela. O radio de interrupción das mareas escálase a 1/3 de potencia coa masa do buraco negro, o que significa que un buraco negro que é 8 veces máis masivo terá un radio de interrupción das mareas que é só 2 veces máis masivo.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es           Imaxe: NASA / CXC / M. Weiss

A CODIA TERRESTRE FORMOUSE 500 ANOS ANTES DO QUE SE CRÍA

A ilustración amosa como se cre que era a Terra primitiva, coa súa superficie bombardeada por grandes impactos que facían xurdir o magma do interior. Ao mesmo tempo, outras partes do planeta xa eran capaces de reter auga / Simone Marchi/ SwRI

A codia continental da Terra puido xurdir 500 millóns de anos antes do que os xeólogos estimaran ata o de agora. O cal ten profundas implicacións para a química dos océanos e, en definitiva, para o xurdimento e evolución da vida no noso planeta. A investigación acábase de presentar na Asemblea Xeral da Unión Europea de Xeociencias (EGU).

Cando o noso mundo formouse hai uns 4.500 millóns de anos, estaba formado principalmente por rocha fundida. Unha paisaxe infernal que foi cambiando aos poucos e a medida que a capa exterior de rocha arrefriouse o suficiente como para empezar a dar forma a unha codia sólida e cuberta por un gran océano global.

Eses acontecementos deron lugar a un novo eón xeolóxico, o Arcaico, hai uns 4.000 millóns de anos, durante o que se pensa que a vida xurdiu por primeira vez. De feito, hai sólidas probas de actividade microbiana hai xa 3.760 millóns de anos. Pero a pesar diso, segue sen estar claro exactamente cando e como a vida comezou.

Os científicos, con todo, saben que só unha vez establecidos os procesos dinámicos do planeta, como a tectónica de placas, foi posible que os distintos minerais e nutrientes empezasen a agregarse aos océanos por medio dun proceso coñecido como meteorización. De feito, un rexistro deses nutrientes consérvase nas rochas máis antigas. Pero cando exactamente empezaron a formarse as codias continentais?

Para responder a esa pregunta, en investigacións anteriores utilizáronse isótopos de estroncio presentes en carbonatos mariños, pero estas rochas adoitan ser escasas ou sufriron alteracións ao longo da súa dilatada historia. Agora, Desiree Roerdink, da Universidade de Bergen en Noruega, e os seus colegas, presentaron un novo enfoque para rastrexar aquela primeira aparición de rochas. E para iso utilizaron un mineral diferente: a barita.

Os investigadores analizaron 30 mostras de rochas antigas de seis lugares en Australia, Sudáfrica e India. Todas elas contiñan barita, que pode formarse nos respiradeiros hidrotermais das profundidades oceánicas, fisuras na codia submarina das que emanan augas quentes e ricas en minerais que reaccionan ao entrar en contacto coa auga do mar.

«A composición da barita que recollemos agora -explica Roerdink- é exactamente a mesma que era cando se precipitou, hai tres mil millóns de anos. Así que, en esencia, trátase dun rexistro realmente bo para observar os procesos da Terra primitiva».

Como se dixo, Roerdink e o seu equipo probaron seis depósitos diferentes en tres continentes, cunha antigüidade de aproximadamente 3.200 millóns a 3.500 millóns de anos. Calcularon a proporción de isótopos de estroncio na barita e, a partir de aí, inferiron o momento en que a rocha continental erosionada chegou ao océano e incorporouse á barita. Despois, e grazas aos datos capturados pola propia barita, descubriron que a  meteorización comezou hai uns 3.700 millóns de anos, é dicir, uns 500 millóns de anos antes do que se pensaba.

«Trátase dun período de tempo enorme -di  Roerdink-. E isto, basicamente, ten implicacións para a forma en que pensamos que evolucionou a vida». Moitos científicos, en efecto, pensan que a vida comezou precisamente nas profundidades oceánicas e ao abrigo da calor das fontes hidrotermais. «Pero realmente non sabemos -prosegue a investigadora- se é posible que a vida se desenvolvera ao mesmo tempo tamén en terra. E se é así, entón esa terra ten que estar aínda alí».

FONTE: José manuel Nieves/abc.es/ciencia

KELT-9 B: O XÚPITER QUENTE

Recreación do exoplaneta Kelt-9 b xunto á súa estrela / NASA/GSFC/Chris Smith (USRA)

Na procura de planetas fóra do sistema solar, os astrónomos leváronse non poucas sorpresas: mundos que minguan a toda velocidade, viran ao revés ou parecen feitos de diamante. O afastado Kelt-9 b, un gran exoplaneta  gasoso situado a 650 anos luz da Terra, ten a súa propia excentricidade. Descuberto en 2016, é o máis quente coñecido ata o de agora. Supera os 4.700º C na súa cara diúrna, unha temperatura similar á do noso Sol e máis quente que o 80% de todas as estrelas do universo. Cualificalo como tórrido é pouco.

Kelt-9 b orbita unha estrela que é dúas veces máis ardente que o Sol, a unha distancia dez veces máis próxima da que separa a Mercurio da nosa estrela. Cun tamaño 1,8 veces máis grande que Xúpiter e 2,9 veces a súa masa, é considerado un ’Xúpiter quente’. A súa órbita completa dura un día e medio terrestres e loce unha xigantesca e brillante cola de gas coma se fose un cometa.

Para coñecer máis secretos de Kelt-9 b, investigadores da Universidade de California utilizaron datos do telescopio espacial Hubble para obter o espectro de eclipses do planeta ao pasar por diante da súa estrela. Despois, segundo explican en The Conversation, utilizaron un software para extraer a presenza de moléculas e descubriron que había moitos metais (feitos de moléculas). O achado, dado a coñecer en The Astrophysical Journal Letters, sorprendeu aos científicos xa que anteriormente pensábase que estas moléculas non estarían presentes a temperaturas tan extremas, senón que romperían en compostos máis pequenos.

Suxeito á forte atracción gravitacional da súa estrela anfitrioa, Kelt-9 b está "bloqueado por mareas", o que significa que a mesma cara do planeta enfróntase permanentemente á estrela. Isto dá como resultado unha forte diferenza de temperatura entre os lados diúrno e nocturno do planeta. Como as observacións da eclipse sondan o lado diúrno máis cálido, as moléculas observadas poderían ser arrastradas por procesos dinámicos desde as rexións máis frías, como o lado nocturno ou desde as profundidades do interior do planeta. "Estas observacións suxiren que as atmosferas destes mundos extremos están rexidas por procesos complexos que non se comprenden ben", sinalan.

Ademais, Kelt-9 b ten unha órbita inclinada duns 80 graos, o que suxire un pasado violento, con posibles colisións, que de feito tamén se observa en moitos outros planetas desta clase. "O máis probable é que este planeta formouse lonxe da súa estrela nai e que as colisións ocorresen mentres migraba cara ao interior, cara á estrela", indican. Isto apoia a teoría de que os grandes planetas tenden a formarse lonxe da súa estrela anfitrioa en discos proto-estelares e capturan materiais gasosos e sólidos a medida que migran cara á súa estrela.

Os observatorios actuais, como o telescopio espacial Hubble, non foron deseñados para estudar atmosferas de exoplanetas. Por iso, os investigadores confían en que a próxima xeración de telescopios espaciais, como o James Webb e a misión Ariel, teñan capacidades e instrumentos moito mellores deseñados para esta tarefa. Os autores cren que estes telescopios permitirán responder moitas das preguntas fundamentais expostas non só polos grandes planetas extremadamente quentes tipo Xúpiter, senón tamén por mundos máis pequenos. Entón poderemos saber como se formaron e evolucionaron.

Por desgraza, Kelt-9 b non ten un gran futuro por diante. Un estudo publicado en 2018 revela que a atmosfera deste mundo é arrastrada pola forza gravitatoria da súa estrela. Practicamente, o planeta está a ser absorbido.

FONTE: abc.es/ciencia

UN NOVO EXPERIMENTO SUXIRE QUE UNHA PARTICULA ROMPE AS LEIS COÑECIDAS DA FÍSICA

O anel do Muon g-2, situado entre estantes electrónicos na súa sala de detectores. Este experimento opera a -267 graos Celsius e estuda a precesión (ou baile) dos  muons cando viaxan por un campo magnético / Imaxe: Reidar Hahn/Fermilab

Nun experimento histórico, un equipo de científicos descubriu novas probas de que unha partícula subatómica desobedece unha das teorías máis sólidas da ciencia: o modelo estándar da física de partículas. O desfasamento entre as predicións do modelo e o comportamento da partícula, medido recentemente, indica que o universo podería conter partículas e forzas descoñecidas que están fóra da nosa comprensión actual.

O pasado mércores, nun seminario, os investigadores de Fermilab en Illinois, Estados Unidos, anunciaron os primeiros resultados do experimento Muon g-2, que desde 2018 mediu unha partícula chamada muon, un primo máis pesado do electrón que se descubriu na década de 1930.

Do mesmo xeito que os electróns, os muons teñen carga negativa e unha propiedade cuántica chamada espín, que fai que as partículas actúen com abuxainas diminutas que bailan cando as colocan nun campo magnético. Canto máis intenso é o campo magnético, máis rápido é o baile o muon.

O modelo estándar, desenvolto na década de 1970, é a mellor explicación matemática da humanidade para o comportamento das partículas no universo e predí a frecuencia do baile dun muon con extrema precisión. Con todo, en 2001, o Laboratorio Nacional de Brookhaven en Upton, Nova York, descubriu que os muons parecen bailar lixeiramente máis rápido do que predí o modelo estándar.

Agora, dúas décadas despois, o experimento Muon g-2 de Fermilab creou a súa propia versión do experimento de Brookhaven e observou a mesma anomalía. Cando os investigadores combinaron os datos de ambos experimentos, descubriron que as probabilidades de que a discrepancia fose unha coincidencia eran de aproximadamente 1 entre 40.000, un sinal de que outras partículas e forzas poderían influír no comportamento do muon.

Segundo as normas estritas da física de partículas, os resultados aínda non son un «descubrimento». Poida que non se alcance ese limiar ata que os resultados logren unha certeza estatística de 5 sigma, ou unha probabilidade de 1 entre 3,5 millóns de que unha flutuación aleatoria provocase o desfasamento entre teoría e observación, non unha diferenza real.
 

Os novos resultados —que se publicarán nas revistas científicas Physical Review  Letters, Physical Review A&B, Physical Review A e Physical Review D— baséanse en só un seis por cento dos datos totais que se prevé que recompilará o experimento. Se os resultados de Fermilab mantéñense, alcanzar 5 sigma podería levar un par de anos. 

Os resultados de Fermilab equivalen á maior pista en décadas de que existen partículas ou propiedades físicas máis aló do modelo estándar. 

O modelo estándar é posiblemente a teoría científica de máis éxito, capaz de predicións incriblemente precisas sobre o comportamento das partículas fundamentais do universo. Pero os científicos souberon durante moito tempo que o modelo está incompleto. Non inclúe unha descrición da gravidade, por exemplo, e non di nada sobre a misteriosa materia escura que parece estar esparexida polo cosmos.
 

Para pescudar que hai máis aló do modelo estándar, os físicos tentaron levalo aos seus límites en experimentos de laboratorio. Con todo, a teoría superou unha proba tras outra, e mesmo anos de medicións de altas enerxías no Gran Colisionador de Hadróns (LHC), que en 2012 atopou unha partícula que fora predita polo modelo estándar: o bosón de Higgs, que desempeña un papel fundamental á hora de dar masa a outras partículas.

A diferenza do LHC, que fai que as partículas choquen para crear novos tipos de partículas, o experimento Muon g-2 do Fermilab mide as partículas coñecidas con extrema precisión e busca desviacións sutís da teoría do modelo estándar.

O muon é a partícula perfecta para buscar sinais dunha nova física. Sobrevive o tempo suficiente para ser estudado en profundidade no laboratorio —aínda que só son millonésimas de segundo— e, aínda que se espera que se comporte de forma moi parecida ao electrón, ten 207 veces máis masa, o que proporciona un elemento de referencia importante.

Durante décadas, os investigadores examinaron atentamente como afecta a influencia doutras partículas coñecidas aos bailes magnéticos dos muonns. Na escala cuántica —a escala das partículas individuais— as pequenas flutuacións de enerxía maniféstanse como pares de partículas que aparecen e desaparecen, como a escuma nun gran baño de burbullas.

Segundo o modelo estándar, cando os muons mestúranse con este fondo espumoso de partículas «virtuais», o seu  baile é aproximadamente un 0,1 por cento máis rápido do previsto. Este impulso ao  baile do muon denomínase momento magnético anómalo.

Con todo, a predición do modelo estándar só é igual de boa que o seu inventario das partículas do universo. Se o universo contén outras partículas pesadas, por exemplo, modificarían o momento magnético anómalo do muon, posiblemente o suficiente para medilo no laboratorio.

O experimento Muon g-2 comeza cun feixe de muons, que os científicos crean chocando pares de protóns e filtrando minuciosamente os restos subatómicos. Este feixe de muons entra nun anel magnético de 14 toneladas que se usou no experimento de Brookhaven, transportado en barco e en camión desde Long Island a Illinois en 2013.

A medida que os muons dan voltas a este anel, que ten un campo magnético uniforme, os muons  bailantes desintégranse en partículas que chocan contra un conxunto de 24 detectores situados na parede interior do anel. Ao rastrexar a frecuencia con que estas partículas chocan cos detectores, os investigadores poden deducir a velocidade de baileo dos seus muons, algo similar a pescudar a velocidade de rotación dun faro distante observando como se ilumina e escurécese.

O Muon g-2 trata de medir o momento magnético anómalo do  muon cunha precisión de 140 partes por mil millóns, catro veces mellor que o experimento de  Brookhaven. Por outra banda, os científicos tiveron que realizar a mellor predición posible co modelo estándar. Entre 2017 e 2020, 132 teóricos dirixidos por Aida O-Khadra, da Universidade de Illinois, calcularon a predición do baile dos muons da teoría cunha precisión histórica, que era inferior aos valores medidos.

Os novos resultados d  Fermilab proporcionan unha pista importante sobre que podería haber máis aló do modelo estándar, pero os teóricos que tentan descubrir a nova física non teñen un espazo infinito que explorar. Calquera teoría que trate de explicar os resultados do Muon g-2 tamén debe ter en conta a ausencia de partículas novas descubertas polo LHC.

Nalgunhas das teorías propostas, o universo contén varios tipos de bosons de Hyggs, non só o que inclúe o modelo estándar. Outras teorías invocan «leptoquarks» exóticos que causarían novos tipos de interaccións entre muons e outras partículas.

Casualmente, a noticia dos resultados do Fermilab chega dúas semanas despois de que outro laboratorio —o experimento LHCb do CERN— achase probas independentes do comportamento descarriado dos muons. O experimento estuda partículas efémeras chamadas mesóns B e segue a súa desintegración. O modelo estándar predí que algunhas destas partículas en desintegración expulsan pares de muons. Con todo, o LHCb achou probas de que estas desintegracións de muons ocorren con menos frecuencia do previsto e as probabilidades de que o resultado do experimento fose unha casualidade son de aproximadamente una entre mil.

O seguinte paso é replicar os resultados. Os achados do Fermilab baséanse na primeira execución do experimento, que terminou a mediados de 2018. Actualmente, o equipo está a analizar outras dúas series de datos. Se estes datos son similares aos do primeiro experimento, poderían bastar para converter a anomalía nun descubrimento en toda regra a finais de 2023.

Os teóricos tamén están a empezar a examinar con lupa a predición do modelo estándar, sobre todo as partes que son máis difíciles de calcular. Os novos métodos de supercomputación denominados simulacións de redes deberían axudar, pero os resultados preliminares discrepan lixeiramente con algúns dos valores que incluíu o equipo El-Khadra no seu cálculo teórico. Tardaranse anos en examinar estas diferenzas e ver como afectan á procura dunha nova física.

FONTE:Michael Greshko/nationalgeographic.es/ciencia

O METEORITO QUE MATOU AOS DINOSAUROS CREOU TAMÉN AS SELVAS TROPICAIS

Na imaxe, algunhas das miles de follas e sementes fósiles do Cretáceo analizadas para esta investigación / Carvalho et al/Science 2021

Ata o de agora ninguén levara a cabo un traballo como iste. Unha análise extensa e pormenorizada de miles de grans de pole e follas fosilizadas en Sudamérica fai decenas de millóns de anos, xusto ao final do Cretáceo e apenas algo despois de que o impacto dun gran asteroide de 10 km de diámetro condenase para sempre aos dinosauros e ao 75% do resto das especies vivas do noso planeta.

Unha boa parte dos estudos sobre aquel gran episodio de extinción, en efecto, dedicáronse ata o momento para describir con todo luxo de detalles como se produciu ese impacto e que consecuencias tivo exactamente para as formas de vida entón existentes. Pero moi poucos se dedicaron a pescudar o que veu despois. Porque a vida, certamente mermada pola catástrofe, continuou. E se a Terra é tal e como hoxe vémola é, tamén, porque aquel asteroide existiu.

Agora, un extenso equipo composto por decenas de investigadores de universidades e institucións de varios países, entre eles Carlos Jaramillo, da Universidade de Salamanca, acaba de publicar en Science un detallado estudo levado a cabo baixo un enfoque totalmente novo. Os investigadores, de feito, atoparon que o catastrófico impacto do asteroide, ademais de sementar un rastro de destrución, tivo o importante papel de reestruturar drasticamente a natureza mesma dos bosques tropicais, establecendo así o escenario evolutivo adecuado para que esas zonas se converteran no que son hoxe: selvas tropicais, un dos ecosistemas máis diversos de cuantos existen na Terra.

Ata o de agora, en efecto, e a pesar de que son ben coñecidas as desastrosas consecuencias do asteroide sobre os ecosistemas terrestres e mariños de todo o mundo, os seus efectos a longo prazo sobre os bosques tropicais seguían sendo un completo misterio.

A razón dese descoñecemento débese en gran parte á escasa exploración paleobotánica levada a cabo ata a data na rexión, que só agora empeza a proporcionar os datos necesarios para responder á pregunta. Baixo a dirección de Mónica Carvalho, primeira asinante do estudo, os investigadores utilizaron numerosas mostras de pole fósil e follas recuperadas de Colombia para caracterizar, por primeira vez, como o impacto cambiou os bosques tropicais de América do Sur.

O que acharon foi unha longa serie de cambios a gran escala, tanto na composición de especies como na estrutura mesma dos bosques. Segundo os novos achados, as selvas tropicais do Cretáceo tardío caracterizáronse polos seus ambientes "abertos". Con todo, a diversidade de plantas diminuíu en aproximadamente un 45% no límite Cretáceo-Paleoxeno (cando caeu o meteorito) e as extincións sucedéronse de forma xeneralizada, particularmente entre as plantas con sementes.

Os bosques tardaron preto de seis millóns de anos en recuperarse e, mentres, as anxiospermas, as plantas con flores, conseguiron dominar amplamente a contorna.

Esa transición foi, precisamente, a que levou aos bosques para ter unha estrutura máis "pechada", e á distribución en capas da biodiversidade vexetal que define as selvas tropicais modernas. No seu estudo, os investigadores demostran que a recuperación e os duradeiros efectos do impacto que matou os dinosauros foron moi variables, e que dependían en gran medida da proximidade ao cráter e das condicións climáticas locais.

Así, e dun modo análogo a como a desaparición dos dinosauros fixo posible que os pequenos mamíferos da época saísen dos seus tobos e prosperasen ata converterse no que son hoxe,  incluídos os humanos, aqueles cambios profundos e devastadores nos bosques crearon, ao mesmo tempo, as condicións necesarias para o desenvolvemento das selvas tropicais, as maiores reservas de vida e biodiversidade que existen hoxe sobre o planeta.

FONTE: J. Manuel Nieves/abc.es/ciencia

OUMUAMUA PODERÍA SER UN FRAGMENTO DUN EXO-PLUTÓN

O ’explorador dun lugar afastado’ ou Oumuamua xurdiu no noso sistema solar como o primeiro obxecto interestelar coñecido que atravesaba a nosa veciñanza cósmica. As teorías respecto diso da súa orixe sucedéronse desde que fose observado en 2017. Que era Oumuamua? Unha nave alieníxena como expoñía o polémico físico teórico Avi Loeb? Un cometa? Os restos dun naufraxio estelar? O obxecto desafiaba toda explicación.

O crebacabezas segue sen ser desvelado case catro anos despois do seu descubrimento. Ou quizá non?

Agora, un par de astrofísicos da Universidade Estatal de Arizona (EE. UU.) lideran un estudo que pon sobre a mesa unha nova e interesante hipótese: Oumuamua forma parte dun planeta similar a Plutón provinte doutro sistema solar que foi arrancado do seu fogar hai uns 400 millóns de anos.

O equipo descubriu que podía explicar moito do que observamos ata o de agora se o obxecto estivese feito de xeo de nitróxeno, como a superficie de Plutón. Ao parecer, nin sequera estabamos acertados na súa forma: non ten silueta de cigarro, senón que é plano como unha torta.

Os científicos estiman que Oumuamua entrou por primeira vez ao sistema solar en 1995. A medida que se achegaba ao Sol, comezou a evaporarse lentamente. Este proceso creou a súa estraña forma aplanada (como o que ocorre cando utilizamos durante moito tempo unha pastilla de xabón) e explica por que o obxecto está a acelerar a medida que pasa o Sol. Afastouse un pouco máis rápido do que a gravidade lle permitía e é algo que sucede cando os xeos nos lados iluminados polo Sol dos cometas vaporízanse, dándolles un pequeno impulso de velocidade como un foguete. Pero a diferenza dos cometas, Oumuamua non parecía ter unha cola  cometaria".

Os científicos planetarios Alan Jackson e Steven Desch, que publican os seus resultados no Journal of Geophysical Research: Planets, calcularon o empuxe sobre Ouamuamua se estivese feito de xeos como nitróxeno, hidróxeno e auga e determinaron que o xeo de  nigrógeno encaixaba perfectamente con este obxecto.

E dado que se observou xeo de nitróxeno sólido na superficie de Plutón, é posible que o planeta nai de Oumuamua fose similar. "Sabiamos que deramos coa idea correcta cando completamos o cálculo de que albedo (o que nos di como de reflector é o obxecto) faría que o movemento de Oumuamu’ coincidise coas observacións", aclara Jackson. "Ese valor resultou ser o mesmo que observamos na superficie de Plutón ou Tritón, corpos cubertos de xeo de nitróxeno".

Os investigadores apuntan a que Oumuamua entrou no sistema solar a unha velocidade lixeiramente máis lenta do que cabería esperar, o que indicaría que non leva viaxando polo espazo interestelar máis de 1.000 millóns de anos.

"Ata o de agora, non tiveramos forma de saber se outros sistemas solares teñen planetas similares a Plutón, pero agora vimos un anaco dun pasar pola Terra", conclúen os expertos.

Por desgraza, o viaxeiro interestelar está xa demasiado lonxe para repetir observacións e é demasiado pequeno, así que parar pechar do todo este enigma necesitaremos novos observatorios, como o Observatorio Beira Rubin ou a misión Comet Interceptor da ESA, que sexan capaces de rastrexar todos os obxectos interestelares que pasan polo noso sistema solar.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es

O ESPORÓN DE CEFEO

Ubicación do esporón de Cefeo na Vía Láctea / Pantaleoni et al.

A partir dun mapa moi detallado das posicións de estrelas masivas azuis, astrónomos españois descubriron unha nova estrutura na nosa Galaxia: unha especie de esporón que conecta o brazo de Orión co de Perseo.

Os datos obtidos polo telescopio espacial europeo Gaia están a revelarnos detalles sorprendentes da estrutura da Vía Láctea, a nosa Galaxia. Os astrónomos queren coñecer a distribución detallada de diferentes tipos de estrelas e a súa relación coas maiores estruturas galácticas, como o disco, os brazos espirais, ou o halo. E é que nestes compoñentes está escrita a longa historia da formación e a evolución da Vía Láctea. Así, utilizando ferramentas estatísticas para revelar os patróns principais da distribución de diferentes tipos de estrelas, os astrónomos van descifrando aos poucos os maiores episodios da complexa historia do noso fogar galáctico.

 Particularmente interesantes nos estudos galácticos son as grandes estrelas azuis (as de tipo O e  B, no argot dos astrónomos). Estas estrelas teñen vidas moi curtas e a súa mera presenza nunha rexión da Vía Láctea infórmanos sobre a actividade en formación estelar de tal rexión. En termos xerais, estas estrelas azuis están distribuídas ao longo dos brazos espirais, onde abundan as nubes interestelares nas que nacen todo tipo de estrelas. Ao ter unha vida tan curta, as estrelas azuis non chegan a afastarse moito do seu lugar de formación. Por todo iso, as estrelas azuis, que son grandes, moi masivas e brillantes, serven para deliñar as rexións máis activas da Galaxia.

Os astrónomos Michelangelo Pantaleoni González e Jesús Millo Apellániz (Centro de  Astrobioloxía, INTA-CSIC) levan varios anos estudando os catálogos destas estrelas masivas (que conteñen case 20.000 delas) e refinando os mapas da súa distribución espacial. Agora, grazas á chegada dosexcele ntes datos proporcionados polo telescopio Gaia da Axencia Espacial Europea (ESA) están a avanzar moitísimo no seu traballo. Grazas a un estudo coordinado por Pantaleoni, o grupo acaba de publicar os mapas máis detallados realizados ata a data dos brazos espirais da nosa galaxia.
 

Plano Galáctico visto de canto. En amarelo, as estrelas que forman o esporón de  Cefeo / Pantaleoni et al

Revisando a distribución das estrelas na veciñanza do Sol, os investigadores descubriron unha estrutura que non fora identificada ata o de agora. Trátase dun ramal que se estende desde o noso brazo espiral (o de Orión) cara á dirección exterior da Vía Láctea, onde se atopa o seguinte brazo (o de Perseo). Con case 8.000 anos-luz de lonxitude, esta especie de filamento non é exactamente coplanar co disco, senón que se eleva por encima do plano galáctico. Tales estruturas interbrazo adóitanse denominar ’esporóns’ (spur en inglés) e esta, en concreto, foi bautizada como ’esporón de Cefeo’, pois é nesta constelación onde pode apreciarse mellor, proxectada sobre a bóveda celeste.

Hai outros grupos de astrónomos estudando a estrutura da Vía Láctea e, máis concretamente, a rexión da contorna solar. Así, un equipo liderado por João Alves (Universidade de Viena), estudando a distribución do gas na Galaxia, identificara unha especie de filamento perpendicular ao plano galáctico coñecido como ondulación de Radcliffe. Pantaleoni e Millo pensan que o esporón de Cefeo podería ser unha manifestación desta ondulación e chegan a describir a súa estrutura con maior detalle.

Estes traballos mostran pois que o plano galáctico non é tan plano como se pensaba. O esporón de Cefeo e a ondulación de Radcliffe son parte dunha rugosidade que sobresae na dirección perpendicular ao plano. Poderiamos pensar que o plano galáctico é similar a unha tea engurrada posta sobre o chan, as rugosidades serían os abultamentos que se elevan sobre o plano horizontal.

Os astrónomos non coñecen aínda cal é a orixe precisa destas estruturas interbrazo. Certamente a colisión da Vía Láctea con outra galaxia de moito menor tamaño, nun pasado afastado, puido ocasionar este tipo de filamentos. Pero isto é algo sobre o que haberá que seguir investigando.

FONTE: Rafael Bachiller/elmundo.es/ciencia