OPINIÓN E COMENTARIO

A NENA QUE OBSERVABA AS ESTRELAS E CONQUISTOU A FÍSICA

 

"Non lle digas a ninguén que che gustan a física ou as matemáticas", escoitaba Deborah Berebichez na súa nenez. Ás agachadas buscaba explicacións ao mundo que a rodeaba. E grazas á ciencia di non entender o aburrimento. A científica usa as que chama “lentes da física” para a vida diaria. Detrás dun biscoito ve unha complexa cadea de acontecementos físicos e mesmo se expón que poden ter en común cousas tan dispares como o Sol, o océano e unha orquestra sinfónica: as ondas, segundo a súa mirada. “Para min é tan apaixonante o que sucede aquí fóra de nós, tan incrible, que eu me podo quedar pensando horas”, recoñece a investigadora.

Empuxada por unha contorna que non concibía ás mulleres nas carreiras de ciencias, Berebichez comezou os seus estudos de Filosofía. Pero seguindo o seu propio lema: “Non deixes que ninguén che diga que non podes lograr os teus soños”, acabou estudando Física, a súa paixón. Foi a primeira muller mexicana en obter un doutoramento en Física na prestixiosa Universidade de Stanford. Hoxe, a científica posicionouse como unha das principais figuras desta disciplina no ámbito internacional.

Cun extenso currículo vinculado á ciencia de datos, a computación cuántica e a intelixencia artificial, o traballo de Berebichez destaca tamén nos ámbitos da educación e a divulgación científica, sendo referente e defensora da incorporación das mulleres e as minorías na ciencia. ”O único que non che poden quitar é a educación”, sentenza Berebichez.

COMO ACENDER A FAÍSCA DA APRENDIZAXE

 

Con fundamentos de científica e intuición de nai, Melina Furman proponnos ideas para criar fillos curiosos a través de actividades e xogos estimulantes. A súa investigación céntrase en aplicar unha mirada educativa que dea ferramentas e prepare aos nenos para a vida, porque son esas experiencias compartidas as que van moldear o vínculo co coñecemento e o desexo para seguir aprendendo. “Nese aprender xuntos están os momentos de compartir a vida cos nosos fillos e conectar co que a nós como adultos apaixónanos”, reflexiona.

Os seus libros Ensinar distinto, Guía para criar fillos curiosos e Aprender a investigar na escola promoven contornas de aprendizaxe que potencian o pensamento crítico, curioso e creativo para seguir nesa viaxe que non termina nunca.

Furman é bióloga e doutora en Educación, ademais de investigadora do Conicet e profesora da Escola de Educación da Universidade de San Andrés. Especializada en programas educativos innovadores, asesora a escolas, docentes e organizacións para a implementación de “proxectos de aprendizaxe profunda e de mentalidade de crecemento”.

A súa lema: “Aprender e xogar é unha maneira de estar no mundo, e a mentalidade de crecemento pódese desenvolver con esforzo e autoconfianza”.

A LEI DO ESPELLO NA ADOLESCENCIA

 

Que fago co meu fillo adolescente? Por que me contesta con monosílabos? Por que só vístese de cor negra? Como xestiono o que vé no móbil e nas redes sociais? Estas e outras moitas preguntas adoitan xurdir na mente dos pais e nais con fillos adolescentes no século XXI. Segundo explica Diana Al Azem: “Os pais adoitamos ver a adolescencia como o ‘Parrulo feo’ na vida dos nosos fillos, porque non entendemos moitas cousas”. Pero engade: “Con todo, a adolescencia pode ser unha preciosa oportunidade, non unha etapa de crise, se a sabemos xestionar correctamente”.

Al Azem é profesora de secundaria desde hai máis de dez anos e nai de dous adolescentes. Tamén é a creadora do portal Adolescencia Positiva, que naceu da necesidade de axudar aos pais para educar aos seus fillos adolescentes de forma consciente, positiva e construtiva. A día de hoxe, conta cunha comunidade de máis de 200.000 seguidores que buscan recursos e consellos prácticos nos seus vídeos, podcast e cursos. En 2023 publicou o libro ’AdolescenteZ, da A á Z. Aprende a vivir e a gozar a adolescencia positiva’ (Plataforma Editorial), unha obra que busca responder, cunha linguaxe conciso e directo, a preguntas sobre os problemas e dúbidas habituais que xorden na convivencia con adolescentes.

COMO AFECTA O SONO AO RENDIMENTO ESCOLAR?

 

Máis de 20 anos, 12.000 pacientes e miles de horas de consulta avalan a traxectoria do doutor Javier Albares, neurofisiólogo clínico, experto Europeo en Medicina do Sono e autor do libro ‘A cienca do bo durmir’. As funcións do soño, a silenciosa epidemia de insomnio e os trastornos circadianos que afectan os mozos nativos dixitais protagonizan algunhas das súas investigacións. “Normalmente a xente vai privada de sono. Como sabes se dormes as horas suficientes? Se ti espértasche cunha alarma, cun espertador, estás a interromper un proceso fisiolóxico que é durmir. A ninguén se lle ocorrería poñerse unha alarma ou un espertador mentres está a comer e non deixar para comer polos sinais de saciedade, senón porque soou unha alarma”, expón o doutor.

 Entre as súas preocupacións destaca a perda de horas de sono na poboación adolescente, que podería influír negativamente no seu desenvolvemento físico e emocional, con consecuencias a longo prazo nas súas vidas. “Historicamente quitamos importancia ao sono. Dixemos que durmir era perder o tempo, que xa durmirás cando esteas morto. E crémonos este discurso, que é unha mensaxe totalmente falsa e diría que é case case un atentado contra a saúde pública. Durmir non é perder o tempo. É fundamental e o mellor tratamento que podemos facernos”, conclúe.

POR QUE AS HISTORIAS DAN SENTIDO A NOSA VIDA?

 

“O neno vive nun mundo onde todo é posible”, reflexiona Gustavo Martín Garzo, que reivindica para si mesmo esa mirada infantil que ve o mundo como unha posibilidade. O escritor e psicólogo venera a cinematografía e a literatura co fervor dos amantes. “A fascinación paréceme esencial tanto na literatura como no cinema”, reflexiona.

Licenciado en Filosofía e Letras e Psicoloxía na Universidade de Valladolid, Martín Garzo é un dos escritores da literatura española contemporánea máis singulares e respectados. Ostenta algúns dos premios literarios máis importantes: o Premio Nacional de Narrativa, o Premio Miguel Delibes ou o Premio Nadal. En 2004 obtivo o Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil por Tres contos de fadas. As súas obras máis recentes son O país dos nenos perdidos e O último atardecer.

As historias de Martín Garzo son un reflexo da vida cotiá, pero tamén unha porta aberta á imaxinación e á reflexión sobre os grandes temas da existencia. O escritor defende a mirada do neno cara á natureza: “Os nenos fíxanse nas formigas, nas pombas que se pousan á beira. Asómbralles que se boten a voar. Viven en comunicación co mundo. E esa comunicación, nós, en gran parte, perdémola”, sentenza.

A DANZA CAMBIOUME A VIDA

 

“Cando te dás conta da paixón tan grande dentro do teu corazón, axúdache a romper barreiras e a sacar forzas para loitar por ese soño”. A bailarina Elisa Carrillo mostrou un interese desde moi nena pola danza. Radiante e efervescente, os seus pais, recoñeceron a súa paixón e habilidades, e apoiárona na súa viaxe cara á excelencia na danza. O seu talento pronto transcendería as fronteiras de México, e deixando o seu fogar lonxe, emprendeu o voo.

Carrillo sempre tivo claro que con paixón, determinación e entrega é posible alcanzar os obxectivos “mentres teñas ilusión e fagas o que amas”. A súa historia é unha inspiración para os mozos bailaríns de México e de todo o mundo, demostrando que os soños poden facerse realidade con pasos lixeiros e un corazón valente: “A disciplina é algo básico en calquera profesión e sempre hai unha dedicación que ten que vir en grao sumo profundo do teu ser”.

Ademais da súa exitosa carreira no ballet, Elisa Carrillo traballou activamente en promover e preservar a danza en México a través de programas educativos e de divulgación. O seu legado perdurará como un exemplo de excelencia artística e compromiso no mundo da danza.

COMO NOS INFLÚE O TEMPO?

 

Existe un vento na península arábiga capaz de volvernos tolos. E un lago misterioso na India que alberga centos de esqueletos. A Lúa ás veces vólvenos lunáticos e, algunhas quenllas, son capaces de predicir furacáns. O noso planeta é fascinante. A súa natureza e o seu clima son unha fonte inesgotable de beleza, curiosidade e misterio. Sábeo ben a meteoróloga e doutora en Ciencias Físicas Mar Gómez.

A súa paixón por comprender os segredos da Terra e o cosmos comezou cando era unha nena. Unha curiosidade científica que herdou da súa nai, matemática de profesión. Pero, segundo afirma, doutorouse Cum Laude en Físicas grazas á súa avoa: “Unha muller que non tivo a oportunidade de estudar, pero que sempre me inculcou o seu tesón e a súa constancia”, explica con agarimo. Mar Gómez avoga pola importancia das mulleres na ciencia e defende a necesidade de que as nenas teñan referentes femininos neste campo.

Excelente comunicadora, compaxina o seu traballo como meteoróloga na páxina web eltiempo.es, co seu labor de divulgación científica. É directora e presentadora do podcast ‘Planeta Oculto’, onde explora os misterios ocultos máis profundos do noso mundo e o universo. Tamén é autora de dous libros: ‘En que se parecen as pingas de choiva ao pan de hamburguesa: 120 curiosidades científicas relacionadas coa meteoroloxía’ (2021) e ‘Meteorosensibles: como o tempo inflúe na nosa saúde física e mental’ (2023). Colaborou con importantes medios de comunicación nacionais e internacionais, como National Geographic, TVE ou a BBC, e participa habitualmente como conferenciante en foros para a concienciación sobre o cambio climático.

POR QUE TEMOS QUE FALAR MÁIS DE RACISMO?

 

A infancia do exfutbolista, pensador e activista Lilian Thuram estivo marcada por dous acontecementos. Por unha banda, a súa nai e cabeza de familia tivo que migrar soa desde as Antillas a París para conseguir un futuro mellor para os seus cinco fillos, a quen deixou ao coidado de si mesmos e despois reuniu con gran esforzo, converténdose na superheroína de Thuram. O outro evento que marcou a traxectoria do deportista foi a primeira vez que lle chamaron “negro de merda”, con nove anos, e descubriu o racismo.

 A súa carreira como futbolista profesional (con éxitos en equipos como o AS Mónaco, Parma, Juventus, FC Barcelona e Selección Nacional de Francia, coa que gañou a Copa do Mundo de 1998) deu paso á súa dedicación ao activismo, a defensa da igualdade e a loita contra a discriminación, a través da súa fundación, Educación contra o Racismo. Nos últimos anos, Thuram (autor do libro ‘O pensamento branco’) dedicouse a concienciar a mozos e adultos sobre a orixe estrutural e histórica do racismo, as micro violencias cotiás e discursos de odio que segue permitindo a sociedade contra distintos colectivos (xenofobia, machismo, homofobia e aporofobia) e o cambio posible a través da educación.