OPINIÓN E COMENTARIO

COMO PODEMOS VIVIR EN EQUILIBRIO CO PLANETA?

 

Licenciado en Física e Matemáticas e doutor en Física Teórica, Antonio Turiel traballa como Investigador Científico no Instituto de Ciencias do Mar do Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC). Desde hai máis de dúas décadas especializouse no esgotamento dos recursos naturais e dos combustibles fósiles e as consecuencias de escaseza de certas materias primas na futura organización socioeconómica da sociedade. 

A través do seu blog The Oil Crash, Turiel comparte o seu coñecemento e reflexións sobre os retos da transición enerxética, os límites do modelo de enerxía renovable eléctrica industrial e a imposibilidade dun desenvolvemento baseado no crecemento infinito nun planeta de recursos finitos, ideas que ampliou nos libros ’Petrocalipse’ e ’Sen enerxía’. "As renovables poden producir moitísima enerxía, e eu creo que ademais son a clave do futuro enerxético, tanto pola loita contra o cambio climático como pola adaptación ao descenso enerxético. O que pasa é que as enerxías renovables teñen as súas limitacións. Non son todopoderosas, non o poden facer todo. Aínda que certamente van cubrir unha parte importante do noso consumo enerxético, van facer falta facer máis cousas que simplemente poñer sistemas renovables", conclúe o autor.

EDUCAR NA NATUREZA

 

“A natureza ofrécenos estímulos na dose xusta e necesaria. É estimulante ata un punto, pero tamén sedante ata outro. Está na nosa lonxitude de onda”. Na súa infancia Katia Óso gozou do campo, das carreiras ao aire libre e dunha infinidade de estímulos que revelan a pausa e a indagación que necesitamos para desenvolvernos de maneira saudable.

Desde entón foi esa experiencia temperá a que guiou a súa actividade e motivación profesional sendo cofundadora en 2011 da primeira escola infantil ao aire libre de España. Para a experta en educación ao aire libre, hoxe é máis urxente que nunca achegar posibilidades de conectar coa natureza para todos, pero na infancia especialmente, porque é aí onde se constrúe o vínculo que dará lugar a persoas comprometidas coa sociedade: “Educar na natureza é permanecer nela para fortalecer a nosa conexión emocional e por tanto tamén física e psíquica. Non me teño que ir ao parque nacional máis espectacular, nin teño que subir oitomiles, basta con saír aí fóra e experimentar, xogar nela, estar nela, sentila”, afirma.

Katia Óso é doutora en Bioloxía, docente e especialista en temas de sustentabilidade, ademais de asesora e escritora de ‘Somos natureza’, ‘Educar na natureza’ e ‘Xogar ao aire libre’. Obras nas que convida a reverdecer a mirada desde a escola e desde a familia para confiar na natureza como escenario pedagóxico. Na actualidade segue gozando do medioambiente nun tranquilo pobo da Serra de Guadarrama.

UNHA VIDA DE INVESTIGACIÓN E DESCUBRIMENTOS SOBRE O CANCRO

 

O bioquímico Mariano Barbacid é o xefe do Grupo de Oncoloxía Experimental do Centro Nacional de Investigacións Oncolóxicas (CNIO), institución que fundou en 1998, e profesor AXA-CNIO de Oncoloxía Molecular, onde leva máis de catro décadas loitando contra o cancro. O seu descubrimento do primeiro oncoxén humano (xene mutado capaz de causar cancro) supuxo un xiro nos albores da oncoloxía molecular e a súa traxectoria e méritos na investigación foron recoñecidos co doutoramento ‘honoris causa’ da UNED e Medalla Echegaray, a máis alta distinción da Academia das Ciencias, entre outros galardóns. É, ademais, un dos oito españois membros da Academia das Ciencias de Estados Unidos e primeiro español en ser nomeado Fellow da Academia da Asociación Americana de Investigación en Cancro.

Barbacid defende a ciencia como patrimonio dos países e reivindica o esforzo e a vocación científica ao servizo da sociedade. “Non dediquei a miña vida á investigación, sígoa dedicando. Non considero a miña carreira terminada. Teño a mesma ilusión por facer o experimento da semana que vén que tiña hai 20 anos. Hai que traballar, hai que esforzarse, pero se un esfórzase con vocación, o esforzo non costa. Aos mozos que queiran dedicarse a esta profesión recoméndolles que se aseguren que teñen moita vocación. Se a teñen, van ser moi felices sendo investigadores”, conclúe o científico.

HUMBOLDT, O PAI ESQUECIDO DO ECOLOXISMO

 

Heroínas silenciadas, idealistas, soñadores e visionarios esquecidos son o obxecto de estudo da historiadora e escritora Andrea Wulf. Para coñecelos leu miles de cartas, percorreu medio mundo e mesmo escalou montañas. A ensaísta alemá é autora da multipremiada ‘A invención da natureza’, a excitante biografía de Alexander von Humboldt. “El proporcionounos o concepto de natureza que dá forma á nosa maneira de pensar actual e foi o primeiro en falar de cambio climático antropoxénico hai máis de douscentos anos”, asegura Wulf sobre o botánico e polímata alemán.

Andrea Wulf estudou Historia do Deseño no Royal College of Art de Londres, onde actualmente é profesora. Coa súa obra inspira e emociona aos lectores, mentres ofrece unha comprensión máis profunda do mundo que nos rodea. Entre os recoñecementos ao seu traballo destacan o prestixioso Royal Society Science Book Award ou o Costa Biography Award. A ensaísta é tamén autora de ’Founding Gardeners’ e ‘The Brother Gardeners’, ensaios sobre como os colonos americanos cambiaron a horticultura; ou ‘En busca de Venus: a arte de medir os ceos’, un traballo no que indaga como os científicos se uniron para medir o universo.

Dotada de maxia para a narración científica e con especial sensibilidade para a divulgación, Wulf acaba de publicar ’Magníficos rebeldes: os primeiros románticos e a invención do eu’. Un ensaio protagonizado por un grupo de amigos, de homes e mulleres, que cambiaron a nosa forma de ver o mundo. ”Os mozos do Círculo de Jena deron lugar ao Romanticismo e á nosa comprensión moderna da liberdade”, sentenza.

COMO PODO SER UNHA PERSOA RESISTENTE?

 

"A vida non é un lago tranquilo entre montañas nevadas. Iso non existe. A vida é un río que baixa turbulento, arrastrando pedras, persoas, madeiras. E cando estás no río tes que aprender a sobrevivir". Walter Riso volve cunha clase maxistral sobre benestar emocional e resiliencia para afrontar épocas de crises, adversidade e incerteza.

Walter Riso é doutor en Psicoloxía, especialista en Terapia Cognitiva e Máster en Bioética, con máis de 30 anos de experiencia no ámbito da psicoloxía clínica e a formación, a través da súa cátedra universitaria entre España e Latinoamérica. É autor de máis de 20 textos científicos e de divulgación, traducidos a máis de 10 idiomas, que o converteron en autor superventas de títulos como ’A coraxe de ser quen es’, ’Máis aló da adversidade’, ‘Pensar ben, sentirse ben’, ‘Filosofía para a vida cotiá’, ou ‘Amar ou depender’.

O PODER DE VALORAR AOS DEMAIS

 

Empoderada, de alegría contaxiosa e sorriso amplo, a actriz e artista multidisciplinar Mara Jiménez irrompeu hai uns anos nas redes sociais para poñer sobre a mesa temas como a gordofobia, a autoestima, a saúde mental ou os trastornos de alimentación. Abriu o seu perfil, Croquetamente, para compartir a súa experiencia cun TCA (trastorno da conduta alimentaria) e os seus problemas de autoestima e bullying. Ao pouco tempo creou un formato en clave de humor, viralizouse e hoxe é referente do movemento ‘body positive’. “Sinto que o humor é unha ferramenta moi poderosa que nos axuda moitas veces para comunicar cousas que, doutra forma, non somos capaces de comunicar”, recoñece Jiménez.

Formada en Teatro Musical na Escola Coco Comin de Barcelona e estudante de Integración Social, Mara Jiménez está inmersa en dúas producións teatrais: ‘Gordas’ e ‘Like, o musical’ e imparte charlas e talleres de divulgación. No seu primeiro libro, ’Acepta e voa. De odiarme a amarme sen medida’, describe a súa experiencia cun trastorno de conduta alimentaria e a súa loita contra a violencia, o ’bullying’ e a gordofobia.

Crítica coas interaccións maliciosas nas redes e consciente do poder e a responsabilidade que ten como creadora de contido, Mara Jiménez empéñase en mostrar tamén as sombras do que irradia Instagram ou Tiktok.“Esfórzome moito en mostrar as dúas caras para que a xente entenda que o que vemos nunha ‘narrativa’, ou nun ‘post’ ou nunha conta de Instagram non é a realidade”, sentenza.

O VALOR ANCESTRAL DO CONTO

 

“Lémbrome, entre os catro ou catro anos e medio, sabendo que ía ser escritor, pero non sabendo ler nin escribir”. Para Rodrigo Fresán nunca houbo plan B porque sempre soñou con escribir, máis que con ser escritor. A súa receita? Ler con fervor, boa música de fondo e debaixo de todo iso: un desexo de soidade. “Hai unha cousa moi atávica e primitiva, que mesmo antecede a todo o tema literario, e que é que me gusta estar só. O ler e o escribir seguen sendo unha das poucas formas respectables da soidade para segundos e terceiros sen que pensen que che estás volvendo tolo. Se dis ‘estou a ler, estou a escribir’, aínda che deixan un pouco en paz”, reflexiona.

Fresán non tivo a conciencia de facerse escritor porque sentía que era parte do seu destino, e a súa historia foise acomodando ou desacomodando para que non puidese facer outra cousa que refuxiarse nos libros durante a súa infancia e adolescencia. Épocas nas que coñeceu todo tipo de mundos a través da lectura, que doutra maneira non chegasen para transformarlle. Un camiño que considera indispensable para coñecer as motivacións que hai detrás do proceso narrativo dunha historia, no que se atopan os tres movementos principais de todo escritor: inventar, soñar e lembrar, e do que naceu a súa triloxía ‘A parte inventada’, ‘A parte soñada’ e ‘A parte lembrada’.

Xornalista, tradutor e escritor, pon en valor o papel ancestral do conto como ferramenta terapéutica e social dos seres humanos: “A literatura non é unha ciencia exacta, é unha vocación infantil na que hai que divertirse”. Autor de novelas de ficción, actualmente é considerado un dos escritores contemporáneos máis prometedores destacando obras como ‘Vidas de santos’, ‘A velocidade das cousas’ ou ‘O fondo do ceo’ entre as súas publicacións.

AS EMOCIÓNS NOS ANIMAIS

 

Doutor en Bioloxía pola Universidade de Utrecht, con especialización en Zooloxía e Etoloxía, o investigador Frans de Waal leva máis de 40 anos estudando o comportamento dos primates, para determinar as súas similitudes e diferenzas cos humanos. O seu primeiro estudo sobre a colonia de chimpancés cativos máis grande do mundo, no parque zoológico de Arnhem (Países Baixos) en 1975, deu pé á publicación do seu primeiro libro, ‘Política do chimpancé’, en 1982, ao que seguiron títulos como ‘Ben natural’, ‘O mono que levamos dentro’, ‘Primates e Filósofos’, ‘O último abrazo’ ou o máis recente, ‘Diferentes. O que os primates nos ensinan sobre o xénero’.

Desde os anos 80, cando se trasladou a Estados Unidos, traballou en varios centros de investigación de primates e ampliou a súa especialización cara á psicoloxía, converténdose en profesor Charles Howard Candler de Comportamento de Primates no Departamento de Psicoloxía da Universidade de Emory, en Atlanta (Xeorxia), onde tamén dirixe o Living Links Center, no Centro Nacional de Investigación de Primates Yerkes. Frans de Waal é membro da Academia Nacional de Ciencias de Estados Unidos e da Real Academia de Artes e Ciencias de Países Baixos.

As súas investigacións leváronlle á conclusión de que os humanos só somos simios con elevada intelixencia e linguaxe, pero escasas diferenzas respecto a os nosos parentes chimpancés ou bonobos. No seu traballo destaca que nin a empatía, cooperación, altruísmo ou equidade son características exclusivas dos humanos, nin a violencia éo dos grandes monos. “A xente ás veces esquécese de que son animais e son primates. Poida que sexan primates moi intelixentes, pero socialmente, emocionalmente, somos primates. Non somos moi distintos dun chimpancé ou un bonobo. Intelectualmente, talvez somos algo distintos: temos a linguaxe, que é algo moi especial. Pero a forma en que reaccionamos, amar, odiar, ter celos ou afectos, todas estas cousas son moi similares ao que se observa nos primates”, conclúe o investigador.