OPINIÓN E COMENTARIO

O VALOR ANCESTRAL DO CONTO

 

“Lémbrome, entre os catro ou catro anos e medio, sabendo que ía ser escritor, pero non sabendo ler nin escribir”. Para Rodrigo Fresán nunca houbo plan B porque sempre soñou con escribir, máis que con ser escritor. A súa receita? Ler con fervor, boa música de fondo e debaixo de todo iso: un desexo de soidade. “Hai unha cousa moi atávica e primitiva, que mesmo antecede a todo o tema literario, e que é que me gusta estar só. O ler e o escribir seguen sendo unha das poucas formas respectables da soidade para segundos e terceiros sen que pensen que che estás volvendo tolo. Se dis ‘estou a ler, estou a escribir’, aínda che deixan un pouco en paz”, reflexiona.

Fresán non tivo a conciencia de facerse escritor porque sentía que era parte do seu destino, e a súa historia foise acomodando ou desacomodando para que non puidese facer outra cousa que refuxiarse nos libros durante a súa infancia e adolescencia. Épocas nas que coñeceu todo tipo de mundos a través da lectura, que doutra maneira non chegasen para transformarlle. Un camiño que considera indispensable para coñecer as motivacións que hai detrás do proceso narrativo dunha historia, no que se atopan os tres movementos principais de todo escritor: inventar, soñar e lembrar, e do que naceu a súa triloxía ‘A parte inventada’, ‘A parte soñada’ e ‘A parte lembrada’.

Xornalista, tradutor e escritor, pon en valor o papel ancestral do conto como ferramenta terapéutica e social dos seres humanos: “A literatura non é unha ciencia exacta, é unha vocación infantil na que hai que divertirse”. Autor de novelas de ficción, actualmente é considerado un dos escritores contemporáneos máis prometedores destacando obras como ‘Vidas de santos’, ‘A velocidade das cousas’ ou ‘O fondo do ceo’ entre as súas publicacións.

AS EMOCIÓNS NOS ANIMAIS

 

Doutor en Bioloxía pola Universidade de Utrecht, con especialización en Zooloxía e Etoloxía, o investigador Frans de Waal leva máis de 40 anos estudando o comportamento dos primates, para determinar as súas similitudes e diferenzas cos humanos. O seu primeiro estudo sobre a colonia de chimpancés cativos máis grande do mundo, no parque zoológico de Arnhem (Países Baixos) en 1975, deu pé á publicación do seu primeiro libro, ‘Política do chimpancé’, en 1982, ao que seguiron títulos como ‘Ben natural’, ‘O mono que levamos dentro’, ‘Primates e Filósofos’, ‘O último abrazo’ ou o máis recente, ‘Diferentes. O que os primates nos ensinan sobre o xénero’.

Desde os anos 80, cando se trasladou a Estados Unidos, traballou en varios centros de investigación de primates e ampliou a súa especialización cara á psicoloxía, converténdose en profesor Charles Howard Candler de Comportamento de Primates no Departamento de Psicoloxía da Universidade de Emory, en Atlanta (Xeorxia), onde tamén dirixe o Living Links Center, no Centro Nacional de Investigación de Primates Yerkes. Frans de Waal é membro da Academia Nacional de Ciencias de Estados Unidos e da Real Academia de Artes e Ciencias de Países Baixos.

As súas investigacións leváronlle á conclusión de que os humanos só somos simios con elevada intelixencia e linguaxe, pero escasas diferenzas respecto a os nosos parentes chimpancés ou bonobos. No seu traballo destaca que nin a empatía, cooperación, altruísmo ou equidade son características exclusivas dos humanos, nin a violencia éo dos grandes monos. “A xente ás veces esquécese de que son animais e son primates. Poida que sexan primates moi intelixentes, pero socialmente, emocionalmente, somos primates. Non somos moi distintos dun chimpancé ou un bonobo. Intelectualmente, talvez somos algo distintos: temos a linguaxe, que é algo moi especial. Pero a forma en que reaccionamos, amar, odiar, ter celos ou afectos, todas estas cousas son moi similares ao que se observa nos primates”, conclúe o investigador.

O MESTRE DA EXPLORACIÓN POLAR QUE QUIXO CAMBIAR O MUNDO

 

“O descubrimento do buraco na capa de ozono fíxonos, por primeira vez, globais e ecoloxistas. Poderiamos falar de deforestación, de contaminación de terra e mares, de plásticos… Estamos por un camiño equivocado e claramente temos que rectificar”. Con esta mensaxe, o físico, científico e escritor Javier Cacho resume a súa experiencia como observador privilexiado da natureza.

Javier Cacho iniciou a súa carreira científica especializándose no estudo da capa de ozono para a Comisión Nacional de Investigación Espacial en 1976. Posteriormente traballou no Laboratorio de Estudos da Atmosfera do Instituto Nacional de Técnica Aeroespacial (INTA). A súa investigación sobre a destrución do ozono no territorio antártico comezou na Primeira Expedición Científica Española á Antártida en 1986, que continuou como colaborador da Comisión Interministerial de Ciencia e Tecnoloxía no Programa Antártico Español, Secretario do Comité Nacional de Investigación Antártica de España, delegado no Scientific Committe on Antárctic Research e xefe da base antártica española Juan Carlos I durante varias campañas.

Ao seu labor científico suma unha longa traxectoria divulgadora, como coordinador e editor de varias publicacións especializadas en temas ambientais, director da Unidade de Cultura Científica do INTA e autor de libros como ‘Antártida: O buraco de ozono’, primeiro título en castelán sobre este tema. O seu contacto co continente xeado fíxolle investigar e profundar na chamada Idade Heroica da Exploración Polar, etapa sobre a que publicou varios títulos, entre os que destacan ‘Amundsen-Scott: duelo na Antártida’, ‘Shackleton, o indomable’, ‘Nansen. Mestre da exploración polar’ e ‘Eu, o Fram’.

A HISTORIA DUNHA NENA QUE SOÑOU SER PIANISTA

 

Medrou no Palacio de Belas Artes de Medellín-Colombia nunha época de racismo, clasismo e discriminación. En plenos anos 40, Teresa Gómez era a filla negra adoptada dos porteiros do edificio que albergaba a Escola de Música da cidade. Alí só estudaban as nenas brancas da alta sociedade, que chegaban ao Palacio en coches conducidos por choferes con luvas brancas. Naquel mundo, Teresita creceu sabendo que ela era distinta. Pero ela amaba a música e ás agachadas empezou a tocar pequenas pezas ao piano, que aprendera de oído. Como nun conto de fadas, a nena tocaba o piano a soas, pola noite e en segredo, ata que unha mestra descubriuna: “A negra está a tocar o piano!”, exclamou ao vela. Pronto esa mesma mestra entendeu que estaba diante hunha nena prodixio e ofreceuse a darlle clases de piano ás agachadas. Pouco despois, Teresita obtivo a oportunidade que merecía: estudar piano co resto das nenas. Teresa Gómez ofreceu o seu primeiro concerto como solista con tan só 10 anos.

Así foi a infancia da que hoxe é unha das máis grandes pianistas colombianas. Realizou estudos superiores de piano na Universidade Nacional de Colombia e, posteriormente, graduouse como concertista e mestra de piano Summa Cum Laude na Universidade de Antioquia. Nos anos 80, foi nomeada agregada cultural da Embaixada de Colombia na antiga República Democrática Alemá, desde onde divulgou a vida e obra dos máis destacados compositores colombianos por toda Europa. Con numerosos premios e recoñecementos, Teresa Gómez realizou centos de xiras e certames musicais por todo o mundo en representación de Colombia.

CINE: AVATAR: O SENTIDO DA AUGA

 

Esta fin de semana chega aos cines a película Avatar: O sentido da auga, a primeira das catro secuelas planificadas da película Avatar (2009). Esta é a súa ficha técnica:

Título orixinal: Avatar: The Way of Wateraka  

Ano: 2022

Duración: 192 min.

País: USA

Xénero: Ciencia ficción

Produtora: 20th Century Studios, Lightstorm Entertainment, TSG Entertainment.

Distribuidora: Walt Disney Pictures

Produtor: James Cameron  

Dirección: James Cameron

Guión: James Cameron, Rick Jaffa, Amanda Silver

Música: Simon Franglen

Fotografía: Russell Carpenter

Reparto: Sam Worthington, Zoe Saldana, Sigourney Weaver, Kate Winslet, Stephen Lang, Cliff Curtis, Joel David Moore, Giovanni Ribisi, Edie Falco, CCH Pounder, Jemaine Clement, Brendan Cowell, Jamie Flatters, Britain Dalton, Trinity Jo-Li Bliss, Jack Champion, Bailey Bass, Filip Geljo, Duane Wichman-Evans, Dileep Rao, Matt Gerald, Robert Okumu, Jennifer Stafford, Keston John, Kevin Dorman, Alicia Vela-Bailey, Sean Anthony Moran, Andrew Arrabito e Johnny Alexanderver

Sinopse: Ambientada máis dunha década despois dos acontecementos da primeira película, Avatar: The Way of Water empeza contando a historia da familia Sully (Jake, Neytiri e os seus fillos), cando acontecementos imprevistos afástanos do seu fogar, e viaxan a través dos inmensos confíns da lúa Pandora e foxen ao territorio que está en poder do clan Metkayina, un pobo que vive en harmonía cos océanos que lle rodean. Alí, os Sully deberán aprender a navegar polo perigoso mundo da auga e tamén a gañarse a aceptación da súa nova comunidade.

Outro taquillazo!

CONTRA QUE SE REBELA A LECTURA?

 

Medalla de penúltimo en lectura foi o seu primeiro recoñecemento. Un obxectable galardón que lle impuxeron na infancia e que, paradoxalmente, transformouse en revulsivo e atalaia do seu camiño vital: os libros. “Nada encontro na miña vida máis decisivo que ler”, afirma o escritor e profesor Antonio Basanta.

Doutor en Literatura Hispánica pola Universidade Complutense de Madrid, Basanta dedicou a súa vida á causa lectora. Docente, editor, xestor cultural e ata media ducia de oficios relacionados coas letras que o converten nun dos referentes do fomento da lectura en España. “Tempo e palabras son os mellores agasallos que podemos facer aos nosos fillos e aos nosos alumnos”, asegura. Este amante da lectura e curioso da neurociencia colabora co Centro de Internacional sobre o envellecemento e é tamén vicepresidente e patrón da Fundación Germán Sánchez Ruipérez, desde onde impulsou iniciativas como a Casa do Lector de Madrid. No seu último ensaio, ‘Ler contra a nada’, desmenuza o acto lector a través de citas, reflexións e anécdotas. “Ler é unha forma de emancipación”, manifesta o autor.

O seu labor na promoción da lectura procuroulle numerosos recoñecementos entre os que destaca a encomenda de Alfonso X O Sabio. Unha traxectoria, a de Basanta, que evoca aquela parábola bíblica: os últimos serán os primeiros.

A EDUCACIÓN E A VIAXE DA HUMANIDADE CARA Á DIVERSIDADE

 

O economista Oded Galor leva máis de tres décadas investigando o por que das diferenzas no crecemento económico e a desigualdade no mundo. Profesor na Universidade de Brown, en Estados Unidos, e fundador da teoría do crecemento unificado, Galor foi pioneiro en desenvolver unha hipótese sobre o impacto da diversidade, a educación e a economía nos diferentes ritmos de crecemento. Traballou en universidades e centros de estudo como o Centre for Economic Policy Research no Reino Unido, a Universidade de Tel-Aviv, o Departamento de Economía da Universidade Hebrea, a Universidade de Poznań e comparte o seu coñecemento como editor xefe do Journal of Economic Growth, o Journal of Population Economics e coeditor de Macroeconomic Dynamics.

 No seu recente libro ‘A viaxe da humanidade’ descobre na Prehistoria as orixes da diferente repartición da riqueza no mundo. “O misterio do crecemento indaga sobre que fixo que as sociedades sufrisen unha transformación drástica do nivel de vida nos últimos douscentos anos tras centos de miles de anos de estancamento. E o misterio da desigualdade indaga na orixe da desigualdade por todo o mundo. Por que algúns países son ricos e outros pobres? Por que vemos esa diferenza no nivel de vida que tivo lugar nos últimos douscentos anos?”, platea o profesor Galor. Na súa opinión, o avance da tecnoloxía, os recursos destinados a mellorar a educación dos fillos, institucións democtráticas, intercambio económico e diversidade inflúen e influirán na prosperidade dos países.

É O MOMENTO MÁIS IMPORTANTE DA HISTORIA DA HUMANIDADE

 

Como o colibrí que carrexa auga co seu pico para apagar un incendio, Rosa Castizo predica co exemplo: vive sen xerar residuos e, a pesar do seu traballo internacional, hai anos que non viaxa en avión. Esta “cidadá consciente”, como lle gusta describirse a si mesma, é un referente internacional do desenvolvemento rexenerativo e da divulgación sobre o cambio climático.

Castizo coordina o Observatorio ‘A Rábida’ desde onde impulsa a transformación de políticas dos 22 países iberoamericanos a través de alianzas de desenvolvemento sostible e cambio climático. Licenciada en Ciencias Políticas e Socioloxía na Universidade de Granada, formouse tamén na Universidade Complutense de Madrid, a Universidade de Sussex ou a prestixiosa Singularity University, orientando o seu traballo na intersección entre sustentabilidade, cooperación internacional, impacto social e innovación. Liderou proxectos en UNICEF, na administración pública e no terceiro sector. Actualmente, Castizo acompaña a organizacións e persoas a ter solucións máis rexenerativas para a súa día a día e está inmersa no proxecto ’Wakaya’ traballando na transformación dos sistemas alimentarios.

Os seus referentes: a natureza e as persoas maiores. “A natureza leva 3.600 millóns de anos sendo circular. Non existe o lixo na natureza, ten resiliencia para actuar e iso sérvenos moitísimo para aprender”, apunta. A forza contaxiosa de Rosa Castizo é capaz de mobilizar a institucións e individuos, así como fixese o colibrí da fábula cos animais do bosque. “Temos que pensar máis en colectivo, porque somos máis resilientes como grupo que como individuos de maneira concreta”, sentenza.