OPINIÓN E COMENTARIO

DE SÓCRATES A MARCO ANTONIO A GOLPE DE TUIT

 

Ao comezo da súa carreira como profesor de Filosofía, Eduardo Infante descubriu que unha das súas alumnas de Bacharelato non atendía ao encerado e miraba pola xanela. “Que é iso tan interesante alén da xanela? Imaxino que será máis importante que o exame da semana que vén”, preguntou ironicamente. “A vida”, respondeu a súa alumna. Dúas palabras que derrubaron o seu mundo. Deuse conta de que convertera a súa aula nunha “caverna”, cos alumnos como prisioneiros. 

Ao día seguinte borrou o encerado e empezou a impartir as súas clases no parque e as rúas, onde preguntaba aos estudantes que problemas existenciais tiñan e que respostas querían atopar na Filosofía. Sobre a vida, a morte, o amor ou a liberdade abriron debates que seguen desenvolvendo a través dos #filoretos, que o profesor lles lanza a través das redes sociais. Ese foi o xerme do libro ‘Filosofía na rúa’, onde Eduardo Infante reúne as grandes preguntas universais que inspiraron aos pensadores de todos os tempos e achégaas ao día a día. “A filosofía non naceu nunha aula, senón nas rúas dunha cidade polas que Sócrates deambulaba. E Sócrates non era un profesor de Filosofía; era un traballador da construción, un veciño normal e corrente, pero implicado profundamente co proxecto democrático e coa liberdade. A Sócrates encantáballe facer filosofía en plena rúa, nos mercados, cos veciños… dialogando e debatendo acerca do xusto e o inxusto e do ben común. Creo que se trata de recuperar esa práctica da filosofía”, conclúe o autor.

A PERFECCIÓN DE SER IMPERFECTO

Cando a xornalista Jessica Grose empezou a publicar artigos sobre maternidade propúxose dous retos: escribir con base científica e conseguir que os seus textos non fixesen sentir peor aos pais que os lesen. Con esta premisa asina unha das columnas sobre crianza máis exitosas do xornal The New York Times, onde alterna estudos, análises e entrevistas a expertos coa súa experiencia como nai de dúas nenas.

"Chorar no coche conta como autocoidado" foi un dos seus artigos máis comentados, porque todo tipo de lectores, pais e non pais, sentiron identificados co desafogo ás agachadas en época de tensión e incerteza. O autocoidado, a intelixencia emocional e os estereotipos ou clichés sobre a maternidade son algúns dos temas recorrentes nos seus textos, que ampliará no seu próximo libro ’All powerful and totally useless: The creation of the ideal American mother’.

"Ás nais diríalles que fosen comprensivas coas súas amigas que tamén son nais. Non sabemos polo que está a pasar, non sabemos que ocorre na súa mente nin no seu fogar. Quizá estea espertando ás tres da mañá con ansiedade polo seu bebé. E en canto a elas mesmas, diríalles que sentirse desgraciadas non é bo nin para elas, nin para as súas familias. Non é unha competición por ver quen sofre máis", conclúe a autora.

QUE TEÑEN EN COMÚN O GALO KIRIKO E A GUERRA DAS GALAXIAS?

Había unha vez un Belo Dormente, un Cincento e unha Carapuchiña que se salvou a si mesma. O detective e alquimista desta historia é Antonio Rodríguez Almodóvar, que relata: “Os contos sofren moito na súa adaptación ao que podía soportar a sociedade burguesa do século  XIX”.

O filólogo e investigador é un referente da tradición oral en España. Licenciado e doutoramento en Filoloxía Moderna pola Universidade de Sevilla, comezou as súas pescudas, gravadora ao ombreiro, nos anos 70. Percorreu toda a xeografía española para rescatar os contos populares de boca dos que el chama “últimos narradores”.

Grazas ao seu traballo varias xeracións introducíronse no mundo da lectura. A mediados dos anos 80 publicou a colección ‘Contos da media luniña’, na que reconstruía máis de 60 historias do folclore oral. ‘O galo Kirico’, ‘A nena do zurrón’ ou ‘Brancaflor’ son algúns dos contos que volveron á vida e Rodríguez Almodóvar é o responsable de que moitos deles utilícense agora como material didáctico. “Isto hai que rehabilitalo, non se pode perder —sinala o escritor— porque os nenos de hoxe teñen dereito a saber como era o entretemento dos seus pais, dos seus avós, dos seus bisavós”. E sen dúbida conseguiu o seu obxectivo: só desta colección vendeu máis de 4 millóns de exemplares.

Antonio R. Almodóvar —como afai asinar— é ensaísta, novelista, poeta e dramaturgo. Autor de máis de medio centenar de títulos, no seu labor científico-literario de recuperación destacan: ‘Contos á calor do lume’, ‘O bosque dos soños’ —polo que recibiu o prestixioso Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil— ou ‘A verdadeira historia de carapuchiña’. Este investigador e académico correspondente da RAE en Andalucía cre no poder universal da narración oral: "Ninguén escapa da maxia dun conto”. E  colorín colorado, mercé ao seu labor, os contos continuaron.

UNHA PERSOA INTELIXENTE NACE OU FAISE?

“Que hai detrás dos primeiros pasos dun neno? Que estruturas cerebrais están a desenvolverse? Como se forman as primeiras palabras? Entender o neurodesenvolvemento permítenos non só acompañar ao neno nas súas primeiras etapas da vida, senón observar de forma precoz se algo non vai ben nese desenvolvemento cerebral”.

María José Mas é pediatra e neuropediatra con décadas de experiencia, que combina o exercicio médico coa divulgación científica. Foi a responsable da posta en marcha da primeira unidade de Neuropediatría na provincia de Tarragona, e a impulsora desta consulta especializada no Hospital Universitario de Tarragona Xoán XXIII, no Pius Hospital de Valls e a Xarxa Sanitaria i Social de Santa Tegra, ao mesmo tempo que exerce como docente universitaria de grao e posgrao.

Expón unha observación do desenvolvemento cerebral, non só como etapas de aprendizaxe, senón como preludio das habilidades que o ser humano necesitará utilizar o resto da súa vida. “Podemos estimular a intelixencia do neno, facilitándolle en cada momento estímulos para que aprenda. En realidade, só trátase de favorecer a supervivencia da persoa en cada momento do seu desenvolvemento, algo máis interesante que pensar que o  neurodesarrollo só é unha etapa da vida que ten como finalidade ser un adulto”, afirma a neuropediatra, que comparte a súa ampla experiencia no blog de divulgación Neuronas en crecemento e nos libros ‘A aventura do teu cerebro’ e ‘O cerebro no seu labirinto’.

A DIVERSIDADE ENRIQUECE, SOMOS MELLORES CANDO NOS MESTURAMOS

“Non hai pensamento sen tempo para pensar”, reivindica Remedios Zafra rescatando as palabras do sociólogo francés Pierre Bourdieu. O oficio desta ensaísta e científica é pensar. Pero etiquetar o seu traballo sería tan reduccionista como desacertado.

Científica titular no Instituto de Filosofía do Consello Superior de Investigacións Científicas de España (CSIC), as súas liñas de investigación oriéntanse ao estudo crítico da cultura contemporánea, o feminismo, as políticas da identidade nas redes e as transformacións do traballo creativo na cultura rede. “Hai dous cambios que, a finais do século XX, cambian a forma de entendernos e de relacionarnos como humanos: o feminismo e internet”, asegura.

Zafra é doutora pola Universidade de Sevilla e licenciada en Arte, licenciada en Antropoloxía Social e Cultural, posúe estudos de doutoramento en Filosofía Política e un Máster Internacional en Creatividade. Durante 20 anos foi profesora en varias universidades españolas e está acreditada como Catedrática en Arte e Humanidades. “A educación pública é a que garante que as persoas, independentemente de onde viñamos ou de como nacemos ou de cales son os nosos contextos, teñamos oportunidades”, defende a pensadora.

Na súa obra, Zafra analiza a cultura presente e como a Rede modifica as nosas relacións coa contorna, a sociedade, o pensamento, o modo de habitar e o propio corpo. É autora de ‘O entusiasmo. Precariedade e traballo creativo na era dixital’ (Premio Anagrama de Ensaio e Premio Estado Crítico ), ’Ollos e capital’, ‘Un cuarto propio conectado’ e, a súa última obra, ‘Fráxiles. Cartas sobre a ansiedade e a esperanza na nova cultura’.

NON SE TRATA DE CORRER RÁPIDO, SENÓN DE ACABAR A CARREIRA

Existe unha fotografía icónica en branco e negro que forma parte da historia do deporte: unha moza corre o maratón de Boston de 1967 co dorsal 261. E de súpeto é atacada por un dos organizadores, que quere sacala da carreira por ser muller. Outros corredores, o seu adestrador e o seu noivo defenden a empuxóns o seu dereito para seguir correndo. E iso é o que Kathrine Switzer fixo: terminar a carreira, por ela mesma e por todas as mulleres que non tiveron a oportunidade de facelo.

Imaxe: welcomelua.wordpress.com

A atleta rompeu un tabú naquel maratón de Boston de 1967 e desde entón dedicou a súa vida para fomentar a igualdade de xénero no deporte e a afección polo running nas escolas como forma de empoderar aos nenos. En 1974 gañou o maratón de Nova York e finalizou outros 35 maratóns, sendo a pioneira que impulsou a inclusión desta modalidade nos Xogos Olímpicos. Fundadora da organización 261 Fearless, que organiza carreiras e grupos de running femininos, tamén é autora de libros como ‘Marathon Woman: Running the Race to Revolutionize Women’s Sports’ e ‘26.2 Marathon Stories’. “Agora mesmo, a unión do maratón, correr e o deporte son exemplos marabillosos de diversidade, inclusión, respecto e igualdade. Se podemos facelo nunha maratón, por que non en todo o mundo? Todos corremos xuntos e dános igual o xénero, como nos dá igual se corre un avogado ou un fontaneiro. Isto derruba unha gran cantidade de barreiras sociais e outras limitacións. O deporte consiste en motivar e respectar aos demais: esa é a maior lección que aprendín”, conclúe.

COÑECERSE A UN MESMO, UNHA CLAVE DO BO CARÁCTER

 

Cando se fala de “carácter”, a miúdo confúndese este concepto con “temperamento”. Pero segundo explica Rosa Rabbani, doutora en Psicoloxía Social, o carácter vai moito máis alá: “O carácter é aquilo que definen os nosos trazos, tanto positivos como negativos”. Que podemos facer para mellorar o noso carácter e ter unha vida máis plena? Segundo conta Rabbani, a clave está “en coñecernos a nós mesmos”. Coñecer as nosas fortalezas e debilidades permitiranos mellorar a autoestima e ampliar a nosa mirada interior. Fortalecer as “virtudes do carácter” é a chave que nos conduce a forxar unha identidade, asentando as bases da nosa personalidade.

Pódese educar o carácter? Para Rabbani, o carácter “non só pódese, senón que se debe educar”. E é que se non aprendemos a coñecernos desde nenos, “como saberemos cales son nosas mellores virtudes, pero tamén os trazos que debemos puír?”. Psicoloxía e ciencia únense no traballo de Rosa Rabbani: “Grazas ao concepto de neuroplasticidade do cerebro, hoxe sabemos que o carácter está en constante evolución. E que ata o noso último alento podemos traballar en mellorar o carácter e, por tanto, a nosa vida”, conclúe.

Rosa Rabbani é doutora en Psicoloxía Social, psicóloga clínica e terapeuta familiar. É autora dos libros ‘Maternidade e traballo. Conflitos por resolver’ (2010) e ‘O bo carácter: claves para sacar partido á túa forma de ser’ (2021). Tamén forma parte do ‘Proxecto Virtudes’, un programa internacional para a educación do carácter, galardoado por Nacións Unidas como un modelo educativo apto para todas as culturas. Un dos piares deste programa -o manual ‘Guía de Virtudes’- foi patrocinado pola UNESCO.

MOZOS SEN VALORES OU A MEMA HISTORIA DE SEMPRE?

A beleza asolaga o discurso de Carmen Guaita cando fala de educación. As palabras desta escritora e mestra xubilada están cheas de amor por unha profesión á que dedicou máis de corenta anos. En realidade, toda unha vida. “Sendo nena facíame moi feliz contar e transmitir o que eu aprendera, se lle preguntas ao meu irmán pequeno traíao fritido a explicacións e exercicios”, relata Guaita coa súa característica alegría. A alquimia, asegura a educadora, produciuse grazas ao seu profesores universitarios da ESCUNI.

Esta mestra, Licenciada en Filosofía, profesa un intenso querer polo ensino público. Un amor que exportou fóra da clase: foi vicepresidenta do sindicato de profesores ANPE, membro do Consello Escolar do Estado, da Comisión de Arbitraxe, Queixas e Deontoloxía da Prensa, e da comisión EDUC que asesora ao Consello de Europa. “Son unha mestra xubilada, pero xubilada é só un adxectivo”, apunta Guaita.

Acaba de ausentarse das aulas pero non se separa da tarefa educativa. Carmen Guaita exerce actualmente como titora na Universidade de Pais, en Escolas de Pais e na plataforma ‘Educar é todo’. Como escritora publicou dez ensaios sobre ética, interioridade e educación entre os que se atopan ‘Contigo aprendín’, ‘Cronos vai á miña clase’ ou ‘O que os meus alumnos me ensinaron’. Tamén é autora de catro novelas e da biografía de Víctor Ullate, ‘A vida e a danza’.

Esta inquieta mestra complementa a súa activa carreira co blog ‘A sala de profesores’ e forma parte do consello de redacción de Cadernos de Pedagoxía e da ONGD Delwende, que sostén proxectos educativos en África, Asia e América Latina.  Guaita, recorre ao poema ’Isto é amor’ de Lope de Vega para definir o seu traballo: “Ser mestra é a profesión máis bonita do mundo. Quen o probou, sábeo”.