OPINIÓN E COMENTARIO

COÑECERSE A UN MESMO, UNHA CLAVE DO BO CARÁCTER

 

Cando se fala de “carácter”, a miúdo confúndese este concepto con “temperamento”. Pero segundo explica Rosa Rabbani, doutora en Psicoloxía Social, o carácter vai moito máis alá: “O carácter é aquilo que definen os nosos trazos, tanto positivos como negativos”. Que podemos facer para mellorar o noso carácter e ter unha vida máis plena? Segundo conta Rabbani, a clave está “en coñecernos a nós mesmos”. Coñecer as nosas fortalezas e debilidades permitiranos mellorar a autoestima e ampliar a nosa mirada interior. Fortalecer as “virtudes do carácter” é a chave que nos conduce a forxar unha identidade, asentando as bases da nosa personalidade.

Pódese educar o carácter? Para Rabbani, o carácter “non só pódese, senón que se debe educar”. E é que se non aprendemos a coñecernos desde nenos, “como saberemos cales son nosas mellores virtudes, pero tamén os trazos que debemos puír?”. Psicoloxía e ciencia únense no traballo de Rosa Rabbani: “Grazas ao concepto de neuroplasticidade do cerebro, hoxe sabemos que o carácter está en constante evolución. E que ata o noso último alento podemos traballar en mellorar o carácter e, por tanto, a nosa vida”, conclúe.

Rosa Rabbani é doutora en Psicoloxía Social, psicóloga clínica e terapeuta familiar. É autora dos libros ‘Maternidade e traballo. Conflitos por resolver’ (2010) e ‘O bo carácter: claves para sacar partido á túa forma de ser’ (2021). Tamén forma parte do ‘Proxecto Virtudes’, un programa internacional para a educación do carácter, galardoado por Nacións Unidas como un modelo educativo apto para todas as culturas. Un dos piares deste programa -o manual ‘Guía de Virtudes’- foi patrocinado pola UNESCO.

MOZOS SEN VALORES OU A MEMA HISTORIA DE SEMPRE?

A beleza asolaga o discurso de Carmen Guaita cando fala de educación. As palabras desta escritora e mestra xubilada están cheas de amor por unha profesión á que dedicou máis de corenta anos. En realidade, toda unha vida. “Sendo nena facíame moi feliz contar e transmitir o que eu aprendera, se lle preguntas ao meu irmán pequeno traíao fritido a explicacións e exercicios”, relata Guaita coa súa característica alegría. A alquimia, asegura a educadora, produciuse grazas ao seu profesores universitarios da ESCUNI.

Esta mestra, Licenciada en Filosofía, profesa un intenso querer polo ensino público. Un amor que exportou fóra da clase: foi vicepresidenta do sindicato de profesores ANPE, membro do Consello Escolar do Estado, da Comisión de Arbitraxe, Queixas e Deontoloxía da Prensa, e da comisión EDUC que asesora ao Consello de Europa. “Son unha mestra xubilada, pero xubilada é só un adxectivo”, apunta Guaita.

Acaba de ausentarse das aulas pero non se separa da tarefa educativa. Carmen Guaita exerce actualmente como titora na Universidade de Pais, en Escolas de Pais e na plataforma ‘Educar é todo’. Como escritora publicou dez ensaios sobre ética, interioridade e educación entre os que se atopan ‘Contigo aprendín’, ‘Cronos vai á miña clase’ ou ‘O que os meus alumnos me ensinaron’. Tamén é autora de catro novelas e da biografía de Víctor Ullate, ‘A vida e a danza’.

Esta inquieta mestra complementa a súa activa carreira co blog ‘A sala de profesores’ e forma parte do consello de redacción de Cadernos de Pedagoxía e da ONGD Delwende, que sostén proxectos educativos en África, Asia e América Latina.  Guaita, recorre ao poema ’Isto é amor’ de Lope de Vega para definir o seu traballo: “Ser mestra é a profesión máis bonita do mundo. Quen o probou, sábeo”.

O NOSO CEREBRO ILUSIONISTA

 

Maxia e neurociencia, que teñen que ver? A resposta está en como reacciona o noso cerebro diante do que non ten explicación. Efectos especiais, ilusións ópticas, espectaculares e asombrosos trucos … O segredo da maxia está no funcionamento da nosa mente. Como logran os magos facernos ver o imposible? Que interferencias producen nos nosos procesos cognitivos? Como explica a maxia o funcionamento do noso cerebro?

 Nun sorprendente encontro, o ilusionista Jorge Blass e o  neurocientífico Jordi Camí responden a estas preguntas a golpe de trucos de maxia e moita ilusión. Unha viaxe fascinante para indagar nos misterios da cognición humana, os procesos de atención, a memoria visual e a percepción.

 Jordi Camí é doutor en Medicina, catedrático de Farmacoloxía na Universidade Pompeu Fabra de Barcelona, director xeral do Parque de Investigación Biomédica de Barcelona e vicepresidente da Fundación Pasqual Maragall para a investigación do Alzheimer. Apaixonado da maxia, é membro activo da Sociedade Española de Ilusionismo (SEI), desde a que promove estudos científicos sobre o funcionamento do cerebro didante da maxia. En 2020 publicou ‘O cerebro ilusionista: A neurociencia detrás da maxia’.

O ilusionista Jorge Blass foi alcumado como “O mago do século XXI”. Formouse na escola de maxia de Juan Tamariz e os seus espectáculos encheron estadios desde os anos 90. Neles mestura a maxia tradicional coas novas tecnoloxías, utilizando drons, hologramas, efectos especiais, e mesmo, redes sociais. O seu traballo chamou a atención do  mismísimo David Copperfield, quen dixo del que “eleva a maxia a outro nivel”. Recibiu numerosos premios, entre os que destacan a ‘Varita de Ouro’ de Montecarlo ou o ‘Primeiro Premio Internacional de Maxia’ de Portugal. Tamén é membro fundador da ‘Fundación Abracadabra de Magos Solidarios’, director do ‘Festival Internacional de Maxia’ de Madrid e autor do libro ‘Maxia para non deixar de soñar’ (2003).

O PARADOXO ADOLESCENTE

 

Coñece ben a montaña rusa adolescente porque leva varias décadas acompañando a familias no camiño da educación. “Os 20 anos que nos toca educar aos fillos son os máis complicados da vida e o últimos cinco son os máis difíciles”, recoñece o médico  psicoterapeuta Antonio Ríos.

Licenciado en Medicina e Cirurxía pola Universidade de Alacante, e doutoramento na Unidade de Psiquiatría na Universidade de Valencia, Ríos é especialista en orientación e psicoterapia familiar, de parella e con adolescentes. “Moitos dos conflitos xéranse nas familias e son elas quen ten que buscar as solucións”, asegura o terapeuta. Actualmente dirixe o Centro FAyPA, un espazo de orientación e terapia en Alacante, España.

Antonio Ríos foi tamén docente en varios másteres de psicoloxía e imparte talleres en escolas de pais e nais. Para axudar a familias e profesores a encarar as pendentes e bucles da adolescencia creou o videolibro ‘Adolescente na casa, 5 anos de trincheira!’. Con singular sentido do humor, Ríos lembra que hai unha parte positiva: “a adolescencia é unha etapa cun principio e un final, é dicir: termínase!”. Non dar renda solta ao pánico.

A DANZA DAS ABELLAS

 

O apicultor e mestre Gerardo Pérez teno claro: o amor á natureza vén polo coñecemento. “Todos os animais son marabillosos, ata o verme máis asqueroso. Todos son incribles... se os coñeces”, afirma. El empezou a traballar coas abellas hai máis de 30 anos, pero continúa fascinándose cada día con elas: “As abellas son grandes descoñecidas. Forman sociedades complexas e perfectamente organizadas, das que os seres humanos poderiamos aprender moito”, explica.

“A desaparición das abellas é un problema moi grave para a humanidade”, engade. E é que calcúlase que estes pequenos insectos son os responsables da polinización dun terzo da alimentación mundial: “É moi probable que os produtos químicos debilitaran o sistema inmunológico das abellas. Os científicos están moi preocupados porque as consecuencias poderían ser graves para o planeta”.

 Tras estudar Maxisterio en Madrid, Gerardo Pérez meteu na maleta a súa vocación de mestre e puxo rumbo a unha vida rural, afastado do ruído urbanita. Chegou á espectacular paraxe da Serra de Gredos e alí creou algo único: a ‘Aula Museo das Abellas’, un centro de educación ambiental onde nenos e maiores poden descubrir o apaixonante mundo destes insectos: “Creo que o amor á natureza vén polo coñecemento. Só poderémola amar e respectar se a coñecemos”, conclúe.

A VIDA NO UNIVERSO SERÍA MOITO MÁIS ANTIGA QUE NA TERRA

A vida no universo sería moito máis antiga que a Terra / Greg Rakozy en Unplash

Hai evidencias indirectas de que a vida que coñecemos non comezou na Terra, afirma o astrofísico Ethan Siegel, senón que existía antes da formación da Terra.

A Terra orixinouse hai uns 4.500 millóns de anos, onde xurdiu a vida hai 3.800 millóns de anos: ocorreu 700 millóns de anos despois da formación do noso planeta e case 10.000 millóns de anos despois do Big Bang.

Siegel destaca tamén que a vida non se puido orixinar inmediatamente despois do xurdimento do universo, pero que tampouco necesitou eses 10.000 millóns de anos para emerxer por primeira vez.

De feito, puido xurdir moito antes, uns centos de millóns de anos despois do Big Bang, calcula Siegel. Outras estimacións, realizadas por astrónomo sueco René Liseau, apuntan a que a primeira vida podería aparecer cando o universo tiña menos de 100 millóns de anos.

O afamado astrónomo de Harvard, Avi Loeb, vai mesmo máis lonxe: estima que a primeira forma de vida puido xurdir só uns 50 millóns de anos despois do Big Bang, cando as primeiras estrelas desenvolveron a nucleosíntese estelar: fusión do hidróxeno en helio e despois en carbono. O carbono e outros elementos formados por este proceso son fundamentais para a vida.

Loeb engade algo non menos sorprendente: a vida podería xurdir tamén no futuro, sen ningunha relación directa coa Terra, en planetas que orbitan ao redor de estrella ananas, como Proxima Centauri, situada a só 4,22 anos luz de nós.

En calquera caso, está asumido que no máis remoto pasado déronse oportunidades para a vida nos centros das galaxias máis antigas. A galaxia máis antiga coñecida formouse 400 millóns de anos despois do Big Bang, cando só existía o tres por cento de todo o universo. Pode ser considerada unha referencia temporal da aparición da vida, uns 9.000 millóns de anos antes de que xurdise na Terra.

Mesmo hoxe apreciamos enormes cantidades de moléculas orgánicas complexas no espazo que rodea os centros das galaxias da Vía Láctea (unhas cinco mil), ou nas contornas onde se están formando futuras estrelas.

Supoñemos que esas moléculas orgánicas complexas, precursoras da vida, están tamén en galaxias que están máis aló da Vía Láctea (uns dous billóns), pero temos máis dificultades técnicas para recoñecelas.

Aínda que damos por feito que a auga é o único líquido que pode sustentar a vida, non podemos descartar que no universo primitivo puido haber outros líquidos talvez capaces de acollela.

Loeb sinala respecto diso que, despois de que se formasen as primeiras estrelas, puideron existir no universo outros líquidos que se cadra puideron ser favorables para algún tipo de vida.

Engade que, cando se cre vida artificial no laboratorio, poderemos pescudar se a vida é viable noutros líquidos, ademais da auga, xa que reproduciriamos os mecanismos que fixeron posible o salto da química á bioloxía.

A Terra non está no centro do sistema solar, como se cría en tempos de Copérnico. Tampouco o sistema solar está no centro da Vía Láctea, nin a nosa galaxia é o centro do Universo. Mesmo é posible que o Universo coñecido non sexa o único, senón que pode haber moitos universos máis dos que non sabemos nada. Por lóxica, podemos deducir tamén que a Terra, probablemente, non sexa o único fogar para a vida.

No noso planeta, a vida foi o resultado de condicións extremas que se produciron a unha idade moi temperá da Terra. Hoxe sabemos que esas condicións iniciais son comúns en todo o universo: non hai ningunha razón de peso para dubidar de que a vida, con toda probabilidade, xurdiu noutras partes do universo, aínda que nunca puidemos confirmalo.

De momento estamos a observar que hai indicios indirectos de vida no noso sistema solar, tanto nas lúas de Xúpiter e Saturno, como en Marte. As nubes de Venus estarían tamén infestadas de microorganismos.

Calquera comprobación que podamos obter na nosa veciñanza será un indicio determinante de que a vida, tal como coñecémola, non é exclusiva do planeta que habitamos, e nin sequera da nosa galaxia. Iso cambiaría a mentalidade humana.

FONTE: Eduardo Martínez de la Fe/farodevigo.es

A MOTIVACIÓN É UN AMPLIFICADOR DO TALENTO

 

Quería ser campión de Europa de balonmán e, camiño ao seu soño, Xesco Espar mudou varias veces de pel. A súa casa é o FC Barcelona. Baixo este teito foi xogador, preparador físico e adestrador.

 Espar debutou nas categorías inferiores do club azulgrana e conquistou unha Recopa de Europa e unha Copa do Rei nas dúas únicas tempadas que xogou no primeiro equipo. “Dos malos era o bo, pero dos bos era o malo”, recoñece con humor o exxogador. Licenciado en Ciencias da Actividade Física e do Deporte na Universidade de Barcelona e Máster en Psicoloxía da Aprendizaxe pola Universidade Autónoma de Barcelona pasou a adestrar ao conxunto júnior do club a principios dos noventa. Tras seis anos deu o salto á primeira categoría do FC Barcelona como preparador físico e axudante do adestrador Valero Rivera. Xesco Espar foi o seu sucesor no banco barcelonista e, na súa primeira tempada á fronte do equipo, conquistou —ao fin— a Copa de Europa. “Non cambiei o meu obxectivo, cambiei o vehículo”, asegura o adestrador.

 Durante case 30 anos foi tamén profesor do INEFC Barcelona, pero a última pel de Xesco Espar é a de especialista en planificación e coaching deportivo, alto rendemento, control emocional e motivación. Ademais, é autor dos libros superventas ‘Xogar co corazón’ e ‘O caderno: Os 10 hábitos que constrúen á xente extraordinaria’. Aos seus lectores, como aos seus alumnos, transmite a importancia destes piares: fe, respecto, paixón, determinación e familia. “Os valores son nosa guía na vida”, sentenza.

POR QUE NOS CUSTA TANTO MANTER A ATENCIÓN?

 

"Tiña unha alumna brillante: sentaba en primeira fila, seguía a clase estupendamente, participaba, pero ás veces estaba algo distraída, coma se a súa mente estivese noutra parte. Un día pasaba á beira do seu pupitre e como un escintileo de luz chamoume a atención, e deime conta de que tiña o móbil colocado no bolso, de tal maneira que podía ler as mensaxes a medida que lle chegaban. Unha gran estudante como ela, que ía ser profesora, que lle interesaba moito o tema e, con todo, non podía apartar a mirada do seu móbil. Nese momento díxenme que había que facer algo, había que comprender mellor por que sucedían esas cousas e que podiamos facer respecto diso".
 

O educador James M. Lang leva dúas décadas investigando como mellorar a aprendizaxe na aula e de que forma o profesorado pode motivar aos seus estudantes. Despois dos seus libros ’Small Teaching’, como recompilatorio de consellos prácticos sobre educación baseados na evidencia científica, e ’Cheating Lessons: Learning from Academic Dishonesty’, onde reflexiona sobre os motivos e estratexias dos alumnos que fan trampas nos exames, acaba de publicar ’Distracted: Why Students Can’t Focus and What You Can Do About It’, sobre as dificultades para manter a atención.

James M. Lang é profesor e director do D’Amour Center for Teaching Excellence en Assumption College en Estados Unidos; imparte conferencias e talleres sobre como crear mellores contornas de aprendizaxe e foi consultor de Nacións Unidas nun proxecto sobre ética e integridade para o profesorado.