OUTRAS COUSAS

OS CASTROS DE GALICIA XIII

 

Continúo coa serie OS CASTROS DE GALICIA. Hoxe tócalle ao castro de Candaz.

O Castro de Candaz atópase situado entre as desembocaduras do río da Lama e o río Enviande no río Miño, na parroquia de Pedrafita (Chantada, Lugo) e é de datación descoñecida xa que non se realizou ningunha escavación arqueolóxica do lugar. Considérase que foi fundado polo cónsul romano Lucio Campero destinado en Lugo e vinculado familiarmente aos “montañeses de Galicia”, que loitaría xunto coa tribo dos aunonenses fronte a dúas lexións romanas mandadas polo emperador Traxano. Trala derrota, Lucio retírase ao castro. Era un lugar estratéxico xa que só podíase acceder a el por unha pequena franxa de terra sendo o resto rodeado polas augas.

Na idade media, igual que moitos outros castros de Galicia foi utilizado para a construción dunha fortaleza que máis tarde foi destruída pola revolta irmandiña (S. XV) e posteriormente volta reconstruír pola familia Taboada.

Ata o día de hoxe só consérvanse as fundacións ou cimentos das estruturas xa que se cre que a súa pedra foi reutilizada para a construción de moitas terrazas de viñedos que se poden atopar, tanto nas partes alagadas polo encoro de Belesar como nas actuais e de cotas máis elevadas.

O castro só é visible nunhas cantas épocas do ano, xeralmente no mes de agosto, cando as augas do Miño retíranse e déixano ver no seu esplendor. A zona nalgúns lugares é de difícil acceso por estreitas estradas que van bordeando os viñedos cultivados en terrazas ás marxes do Río.

Mañá outro castro!

OS CASTROS DE GALICIA XII

 

Continúo coa serie OS CASTROS DE GALICIA. Hoxe tócalle ao castro de San Millao.

O xacemento, que os nativos denominan cidá, destaca polos seus impoñentes defensas en forma de murallas que a rodean por completo. Sitúase sobre un outeiro de 696 metros de altura que se atopa defendida polo estreito val do Río Picho ou dous Muíños ao sur e ao oeste en Cualedro (Ourense).

Esta aldea fortificada, datable entre os séculos I a.C e II d.C., consta dun recinto principal e dous secundarios situados nos sectores leste e oeste que aparecen delimitados por unha grosa muralla de pedra de aparello maiormente poligonal. Os seus monumentais muros lembran aos doutros castros próximos tan monumentais da comarca, caso da Cidá dá Saceda (na parroquia de Lucenza) ou o Muro do Búbal (Espiño; Oímbra). 

O elemento defensivo máis singular do castro é o campo de pedras fincadas verticalmente (hoxe parcialmente caídas) que se localizan nos sectores Nordeste e Leste. Este sistema defensivo, documentado en moi poucos castros galegos, tiña por obxecto combater os ataques da “infantaría” e da “cabalaría” de forma eficaz.

Mañá outro castro!

CASTROS DE GALICIA XI

 

Continúo coa serie OS CASTROS DE GALICIA. Hoxe tócalle ao castro de Saceda.

O castro de Saceda localízase en Cualedro (Ourense), nun outeiro rochoso a 798 m. de altura, no medio dunha ampla chaira luso-galaica situada entre a prominente e fría Serra do Larouco (1.398 m) e a cálida depresión do río Támega (385 m).

Este poboado fortificado levantouse a pouco máis de 3,5 km ao noroeste do castro de San Millao, un dos castros máis monumentais e sorprendentes de toda a comarca de Monterrei e do que falaremos o próximo día.

O castro de Saceda sitúase nunha posición que lle permite controlar e dominar visualmente os recursos da zona: a auga, as terras de cultivo, as vías naturais de tránsito, recursos mineiros como o estaño, etc., elementos todos eles importantes durante a Idade do Ferro (800 a. C.- Ano 0).

Esta aldea fortificada en altura foi ocupada entre o s. VI a. C e o I d. C. e foi escavada durante a década de 1980. Desde o ano 2011 está declarada como Ben de Interese Cultural.

Mañá outro castro!

CASTROS DE GALICIA X

 

Continúo coa serie OS CASTROS DE GALICIA. Hoxe tócalle ao castro de Borneiro.

O castro de Borneiro ou da Cibdá é un castro datado a finais da Idade de Bronce, pertencente á coñecida como Cultura castrexa. Sitúase na parroquia de Borneiro (Cabana de Bergantiños-A Coruña).

Foi o primeiro castro en ser datado cientificamente co método do carbono-14 en Galicia. Estivo habitado entre os séculos VI a.C. e o I d.C., pero non se observaron sinais de romanización. A súa localización é un tanto atípica, nunha ladeira orientada ao leste que baixa cara a un regato, a unha altura de 200 metros.

Presenta escavadas un total de 36 construcións, case as tres cuartas partes da súa extensión total. As vivendas son circulares e cuadrangulares coas esquinas redondeadas, de gran tamaño en comparación coas doutros castros.

A acrópole está rodeada por un foxo e dous muros defensivos en todo o seu perímetro, excepto no lado leste onde a acentuada pendente do terreo actúa como defensa natural, cunha extensión de 90 metros de longo por 55 de largo.

Ademais do recinto principal hai unha zona coñecida como o Barrio Extramuros, no lado leste, coincidindo coa entrada principal do poboado. É un conxunto formado por unha gran casa ovalada, dúas fontes con desaugadoiro e un forno circular que debeu estar cuberto cunha bóveda.

Os seus habitantes eran agricultores (cereais, legumes) e gandeiros (vacas, cabalos, porcos, ovellas), como o demostra o descubrimento de varias pezas cerámicas e de bronce que utilizaban no seu labor diario. Debido á proximidade do mar é moi probable tamén que realizasen actividades de pesca e marisqueo. Home e muller repartíanse as tarefas e os bens nunha sociedade onde a idade era un dos maiores rangos.

Mañá outro castro!

CASTROS DE GALICIA IX

 

Continúo coa serie OS CASTROS DE GALICIA. Hoxe tócalle ao castro de Meixón.

No lugar de Cespón, Concello de Boiro (A Coruña), atópase unha punta natural na que se localizan os Castros de Neixón. Trátase dun espazo situado en pártea norte da Ría de Arousa, ao carón da ensenada formada pola desembocadura dos ríos Grande e Beluso. Constitúen en si mesmos, un dos conxuntos arqueolóxicos da época castrexa de maior antigüidade de Galicia, datados entre o s.V a.C. e o s.IV d.C; motivo polo cal foron declarados Ben de Interese Cultural no ano 2011 pola Xunta de Galicia.

Os coñecidos como Castros de Punta Neixón son dous poboados contiguos: Castro Pequeno e Castro Grande, cuxo período de ocupación transcorre desde finais da Idade de Bronce até a época tardorromana.

O chamado Castro Pequeno está situado nunha pequena península e ten os testemuños máis antigos de ocupación debido á unión entre os indíxenas Oestrimnios  con pobos chegados desde o noroeste europeo a finais do s.VI a.C. Constátase o paso dunha arquitectura feita con materiais perecedoiros a outra constituída por cabanas de planta circular con zócalos de pedra, parapetos de barro e madeira e cubertas de palla: época castrexa.

O Castro Grande, a escasos 100 metros do anterior, foi fundado a finais do século V a. C. posiblemente cando o Castro Pequeno estaba xa abandonado ou en proceso de abandono. Foi unha pequena aldea delimitada cunha serie de elementos defensivos como son os fosos e terrapléns. Os seus habitantes cultivaban cereais, colleitaban froitos silvestres, coidaban o gando e completaban a súa dieta coa pesca e as actividades marisqueiras. Ademais, practicaban a metalurxia, e pola súa situación estratéxica, desenvolveron un importante comercio co mediterraneo, tanto na época do comercio púnico como no romano.

Mañá outro castro!

CASTROS DE GALICIA VIII

Continúo coa serie OS CASTROS DE GALICIA. Hoxe tócalle ao castro de Castromao.

É un castro situado no concello de Celanova, no sueste da provincia de Ourense. Suponse que foi habitado polo pobo dos coelernos. En 2018 foi declarado Ben de Interese Cultural.

Está situado nun outeiro de 732 metros de altura, desde o que se domina o curso do río Arnoia e os castros de Novelle, Trelle, Merca e Berredo. Ten unhas dimensións de 150 metros no eixo norte-sur e 130 no leste-oeste. O interior da parte amurallada ocupa uns 20.000 m². O terreo presenta un forte desnivel, salvo na súa parte noroeste, onde é bastante menos pronunciado. Polas súas inmediacións discorría unha calzada secundaria da Vía XVIII do itinerario de Antonino, relacionada coa ponte do Freixo.

Foi habitado durante a época castrexa, remontando ó século VI a.C. e mantívose poboado ata o século III. Desta época data o nome de Castromao (castro malo) polo lugar de Vilanova (que máis tarde foi bautizada como Vilanova dos Infantes por ter sido lugar de residencia temporal dunha infanta), debido, segundo fontes medievais, ó seu mal emprazamento para o aproveitamento agrícola.

Mañá outro castro!

PRIMEIRA ÁRBORE XENEALÓXICA DE TODOS OS HUMANOS

Liñaxes ancestrais humanos inferidos ao longo do tempo e o espazo. Cada liña representa unha relación devanceiro-descendente na nosa xenealoxía inferida de xenomas modernos e antigos. O ancho dunha liña corresponde a cantas veces obsérvase a relación, e as liñas  coloréanse segundo a idade estimada do antepasado / W.  Wohms

Investigadores en EE UU e Reino Unido acaban de compoñer a maior árbore xenealóxica da historia, pois representa a todos os humanos vivos do planeta Terra. Este  complejísimo mapa recolle o parentesco das diferentes poboacións humanas actuais xeración a xeración ata a orixe dos nosos antepasados remotos en África. A árbore desvela novos detalles sobre as migracións da nosa especie polo planeta e pode aclarar momentos cruciais, como a saída de África dun grupo de Homo sapiens hai 72.000 anos —ou 2.400 xeracións— e do que descendemos todos os humanos actuais.

“Este é a maior árbore de familia dos humanos e describe a nosa orixe e expansión polo mundo baseado nas variacións xenéticas da especie”, explica Wilder Wohns, investigador do Instituto Broad (EE UU) e primeiro autor deste traballo, que se publicou na revista Science. Esta árbore xenealóxica humano é en realidade un “primeiro borrador”, aclara  Wohns. Ter a imaxe completa requiriría coñecer o xenoma de todos os humanos vivos e o de todos os que viviron, que sumarían uns 124.000 millóns de almas desde que o Homo sapiens comezou a existir hai uns 200.000 anos.

Esta xenealoxía compúxose a partir de fontes diversas. A principal é o xenoma de 3.601 persoas actuais que viven en máis de 200 lugares diferentes do planeta. Tamén se incluíu a secuencia xenómica detallada de tres neandertais, os nosos parentes humanos máis próximos e un denisovano.

Tamén se incluíu a secuencia xenética dunha familia completa de Homo sapiens —pai, nai e dous fillos— que viviu nos montes Altai de Rusia hai 4.600 anos. Esta familia pertenceu á cultura afanasievo, que xeneticamente era moi parecida aos yamnaya, un pobo de xinetes e pastores que protagonizaron un dos capítulos máis interesantes e escuros da historia: a ocupación de boa parte de Europa occidental grazas en parte a unha tecnoloxía punteira: a roda. O azoute yamnaya chegou ata a península Ibérica, onde desprazaron aos homes locais case por completo, segundo un estudo de 2018 liderado polo prestixioso xenetista David Reich, que tamén é coautor do traballo actual. A nova “xenealoxía unificada” da nosa especie tamén emprega outros 3.589 xenomas humanos antigos.

O xenoma de cada persoa contén 3.000 millóns de letras que compilan todas as instrucións necesarias para que o seu organismo funcione correctamente. Unha errata dunhas cantas letras nesa secuencia poden xerar cambios importantes, como unha maior capacidade a para vivir nos lugares máis altos do planeta ou un maior risco a desenvolver tumores. A nova árbore xenealóxica analiza máis de seis millóns de secuencias xenéticas e 245 millóns desas erratas —mutacións— para remontarse na árbore xenealóxica humano. “O nivel de detalle é tremendo, temos información duns 27 millóns de devanceiros de persoas actuais. O que obtemos é un mapa con liñas e nodos que serven para estimar os roteiros de migración dos humanos por todo o planeta durante toda a historia da especie humana”, resalta  Wohns.

A nova árbore coincide moi ben co que xa se sabía por achados paleoantropolóxicos, como que o grupo de sapiens do que descendemos todos os humanos actuais viviu no Nordés de África hai 72.000 anos. As 100 liñaxes máis antigos teñen como epicentro un punto do nordés de Sudán. O punto podería perfectamente estar no roteiro cara a Exipto e Oriente Próximo que seguiron os nosos devanceiros.

A nova árbore xenealóxica tamén ve claramente o sinal xenético de que os nosos antepasados tiveron sexo e fillos cos  neandertales e os  denisovanos, dous grupos humanos hoxe extintos. Hai sinais de algo moito máis inquietante: algunhas poboacións de Asia e  Oceanía, principalmente de  Papúa Nova Guinea, levan material xenético de humanos “pantasma”;  homínidos arcaicos de especie descoñecida cos que se toparon os  sapiens e non dubidaron en cruzarse con eles.

O traballo tamén detecta varios momentos nos que algunhas poboacións humanas estiveron a piques de desaparecer. Unha das aplicacións pendentes desta nova árbore pode ser explorar que sucedeu hai 74.000 anos, cando a poboación mundial reduciuse a uns poucos miles de persoas xusto tras a erupción do volcán Toba, en Sumatra, que provocou un cambio climático a temperaturas máis xélidas que durou mil anos.

As técnicas aplicadas á creación desta árbore teñen moitas máis aplicacións, argumenta Wohns. “Máis aló da historia evolutiva, hai moitas investigacións biolóxicas que necesitan saber como evolucionaron as diferentes poboacións humanas no tempo e o espazo. Isto pode facerse grazas a esta nova técnica, que tamén serviría para animais domésticos, especies salvaxes ameazadas, vectores de enfermidades e doenzas de orixe xenética como o cancro”, resalta

FONTE: Nuño Domínguez/elpais.com/ciencia

CASTROS DE GALICIA VII

 

Continúo coa serie OS CASTROS DE GALICIA. Hoxe tócalle ao castro de Fazouro.

Este castro sitúase sobre a Punta Fazouro ou Punta do Castro, en Foz (Lugo), xunto á praia de Area Longa. Trátase dunha pequena punta que pentra uns metros no mar e cunhas condicións naturais defensivas favorables para albergar un poboado de orixe castrexo.

É un dos castros costeiros máis escavados de toda a costa cantábrica galega. Podemos ver as murallas, o foso e parte das vivendas de forma rectangular salvo unha que se conservou de forma ovalada. O motivo destas construcións rectangulares é que estas pertencen ao período final de ocupación (s.III) e por esas datas, debido á romanización, xa se abandonou a construción de vivendas circulares.

O poboado ten forma pentagonal e unha das puntas que penetra no mar foi o lugar elixido para realizar as escavacións que puxeron ao descuberto unha gran cantidade de estruturas arquitectónicamente ben conservadas. Neste lugar poderemos ver un gran foso escavado na rocha e o aspecto ondulado que presentaba o terreo que segundo algúns estudos testemuñan que o castro na súa orixe penetraríase no mar uns 30 metros máis e que este terreo perdeuse por mor da erosión. Púidose comprobar a existencia duns chanzos de lousa na parede dunha vivenda que fan probable a existencia dunha segunda planta na edificación, caso novo na época.

Supónselle unha ocupación entre os séculos II a.C e III d. C. Nestas últimas épocas a existencia de poboados xunto ao mar fíxose moi difícil debido ás incursións mariñas de piratas e outros invasores que empezaban a saquear as nosas costas polo que tiveron que afastarse algo do mar. O castro ocupa unha extensión aproximada de 7.000 m² aínda que actualmente só hai escavada un sete vivendas.

Mañá outro castro!