OUTRAS COUSAS

UN HELICÓPTERO EN MARTE: INGENUITY

 

Perseverance, alcumado Percy é un vehículo Mars rover deseñado e fabricado polo Laboratorio de Propulsión a Reacción para explorar o cráter Jezero de Marte como parte da misión Mars 2020 do Programa de Exploración de Marte da NASA. Foi lanzado o 30 de xullo de 2020 dende Cabo Cañaveral en Florida e espérase que aterre en Marte o mañá, 18 de febreiro de 2021.

O seu deseño é case idéntico ao rover Curiosity, contará con sete instrumentos científicos para estudar a superficie marciana empezando desde o cráter Jezero. Tamén levará a bordo 23 cámaras e dous micrófonos. Na misión tamén navegará o helicóptero explorador Ingenuity, que viaxa axustado ao ventre do flamante rover Perseverance, que axudará a atopar posibles lugares para estudar.

Iste artefacto, considerado unha marabilla da enxeñería, presenta catro pas de fibra de carbono dispostas en dous rotores que viran en direccións opostas a ao redor de 2.400 rpm, moitas veces máis rápido que un helicóptero de pasaxeiros na Terra. Tamén ten células solares innovadoras, baterías e outros compoñentes. Non leva instrumentos científicos e é un experimento separado do Perseverance, o  rover máis avanzado que se construíu.

O máis emocionante diste helicóptero é que tras a aterraxe da misión no cráter Jerezo mañá, e se todo sae como se espera, levará a cabo o primeiro intento da Historia de voar noutro planeta. Ingenuity despregarase do ventre do Perseverancee tentará botar a voar. Non é tarefa fácil. Por unha banda, a delgada atmosfera de Marte complica lograr unha elevación suficiente. É precisamente debido a que a atmosfera marciana é un 99% menos densa que a da Terra, que Ingenuity debe ser lixeiro, con pas moito máis grandes e que viren moito máis rápido do que necesitaría un helicóptero da mesma masa na Terra.

Outro desafío será o frío arrepiante no cráter Jezero, onde as noites baixan a -90º C. Con todo, o equipo probou a nave na Terra a temperaturas marcianas e cre que debería funcionar.

Pero, como se controlará o helicóptero? Que ninguén pense nunha especie de dron. Os controladores de voo en JPL non poderán dirixilo cun joystick. Debido aos atrasos na comunicación, os comandos deberán enviarse con moita anticipación, e os datos de enxeñería regresarán moito despois de que se produza cada voo. Mentres tanto,  Ingenuity terá moita autonomía para tomar as súas propias decisións sobre o seu voo.

Espermos que todo vaia ben!

DÍA INTERNACIONAL DA MULLER E DA NENA NA CIENCIA

Hoxe celebramos o Día Internacional da Muller e a Nena na Ciencia. Foi proclamado en 2015 pola Asemblea Xeral das Nacións Unidas co fin de lograr o acceso e a participación plena e equitativa na ciencia para as mulleres e as nenas, ademais para lograr a igualdade de xénero e o empoderamento das mulleres e as nenas.

Á parte de Marie Curie ou Hipatia de Alexandría non son moitas as mulleres populares na historia da Ciencia. Con todo, si abundan os casos das que foron flagrantemente ninguneadas, tiveron que loitar contra o sexismo ou traballar en condicións miserables para que ao final, despois de tanto esforzo, os seus descubrimentos fosen atribuídos aos seus colegas masculinos e mesmo aos seus maridos!

Algúns exemplos:

- A xenetista estadounidense Nettie Stevens (1861-1912) realizou unha exhaustiva investigación con insectos cuxa principal conclusión revolucionaría o mundo da ciencia: son dous tipos de cromosomas, o X e o Y, os que determinan o sexo dun ser vivo, algo que a principios do século XX era completamente descoñecido. O seu traballo tamén proporcionou evidencias de como se obteñen os trazos hereditarios. Pero, mala sorte, Stevens publicou o seu traballo ao mesmo tempo que o seu prestixioso colega Edmund  B.Wilson e é fácil saber quen levou a gloria.

- Ao adiñeirado pai de Rosalind Franklin (1920-1958), dedicado á banca en Londres, non lle fixo moita graza que a súa filla quixese estudar química, e mesmo retiroulle a súa asignación, pero o empeño da noza fíxolle cambiar a súa decisión e correr cos gastos. Formouse así unha mente brillante, cuxas achegas foron imprescindibles para o descubrimento da estrutura do ADN xunto a James Watson e Francis Crick. Pero os seus colegas masculinos non foron precisamente moi elegantes con ela. Para empezar, no artigo de Nature no que publicaban os seus achados, Franklin aparece citada no último parágrafo, no que lle agradecen os seus resultados experimentais non publicados e ideas, coma se fose unha especie de «bolseira».

- A da austríaca Lise Meitner (1878-1968) é unha historia de desprezos e penalidades por unha dobre condición, a de ser muller e xudía. "Nai" da fisión nuclear (a ruptura dun átomo pesado noutros menos pesados e máis estables) e recibida en EE. UU. como unha celebridade despois da Segunda Guerra Mundial, hoxe en día apenas coñçecena. Non compartiu o Nobel de Química co seu compañeiro de laboratorio Otto Hahn por razóns difíciles de entender. E encima Hahn nin sequera mencionouna cando recolleu o premio en 1947 a pesar dos seus 30 anos de colaboración. Esa foi posiblemente a cúspide dos moitos  desaires que Meitner tivo que pasar durante a súa carreira científica.

- A estadounidense Isabella Helen Lugski (1921-2017), máis coñecida como Isabella Karle, o seu apelido de casada, desenvolveu un serie de técnicas para determinar a estrutura tridimensional das moléculas por cristalografía de raios X. Pero o Premio Nobel de Química de 1985 déronllo ao seu esposo, o tamén químico Jerome Karle, e ao seu colaborador, Herbert A. Hauptman. Ela non contaba para o comité destes galardóns, que só entregaron o 3% dos premios a mulleres.

- Cando Agnes Pockels (1862-1935) terminou os seus estudos as universidades alemás non admitían mulleres e, cando si o fixeron, os seus pais non a deixaron matricularse. Así que esta moza nada en Venecia dedicouse a coidar dos seus e non tivo máis emprego que o de ama de casa. Con todo, arranxoullas para estudar física cos libros do seu irmán, coñecementos que aplicaba ao que tiña máis a man: a auga de fregar os pratos. Desta forma, Pockels desenvolveu un dispositivo para medir a tensión superficial en substancias como aceites, graxas, xabóns e deterxentes. Os seus estudos foron publicados en Nature, pero o mundo esqueceuna por completo e foi Irving Langmuir quen levou o Nobel en 1932 polo perfeccionamento da idea orixinal de Pockels.

- Sinais de vida intelixente  interplanetaria? Non, son púlsares. Descubriunos a norirlandesa Jocelyn Bell Burnell (1943) mentres facía a súa tese doutoral na Universidade de Cambridge (Inglaterra). Tras analizar unha inxente cantidade de datos obtidos por un radiotelescopio que ela mesma axudou a construír, deu cos sinais destes cadáveres estelares que viran sobre si mesmos a gran velocidade. Con todo, o premio Nobel por ese descubrimento déronllo ao supervisor da súa tese, Anthony Hewish, e a Martin Ryle, tamén astrónomo en Cambridge. A propia Bell Burnell explicaba a National Geographic en 2013 que "a imaxe que a xente tiña nese momento de como se facía a ciencia era a dun home maior que tiña baixo o seu mando a unha chea de subalternos, de quen se esperaba que fixesen o que el dicía".

Unha pena!

Os tempos cambiaron, pero aínda queda moito que facer neste campo.

FONTE: es.wikipedia.org e abc.es/ciencia    Imaxe: youtube.com

CARNE CULTIVADA NO LABORATORIO

Carne de polo desenvolvida en laboratorio por Eat Just / EAT JUST, INC/Reuters

Algúns dos avances con maior potencial disruptivo non chegaron con redobre de campás. Cando o químico Leo Baekeland presentou en 1907 a baquelita, a primeira substancia plástica totalmente sintética, ninguén podía imaxinar que ao cabo dun século o plástico sería o material máis ubicuo e polivalente da nosa civilización, ata converterse nun problema ambiental tan grave como para ter que limitar o seu uso. Aínda que pasou case inadvertido, o pasado decembro produciuse outro deses saltos disruptivos: unha axencia reguladora aprobou por primeira vez a carne cultivada en laboratorio como un produto de consumo saudable e seguro. En concreto, a axencia alimentaria de Singapur autorizou a venda de carne de pito cultivada en biorreactores a partir de células nai de animais vivos. Unha carne coas mesmas propiedades organolépticas que a dos pitos de granxa, pero obtida sen sufrimento animal e libre de hormonas, antibióticos ou contaminación bacteriana.

Non se equivocou o profesor Mark Post cando en 2013, ao presentar en Londres a primeira hamburguesa de tenreira cultivada en laboratorio, vaticinou que nun prazo de entre 10 e 20 anos este tipo de carne estaría no andel dos supermercados. Singapur deu o primeiro paso. A ciencia ficción adoitaba presentar a alimentación do futuro como un cóctel de pastillas, pero cada vez está máis claro que a humanidade non vai renunciar tan facilmente ao pracer do sabor. O gusto da carne cultivada é moi parecido ao da carne convencional. A textura aínda non, porque ademais do tecido muscular, un bo bistec ou unha peituga teñen tamén nervios, vasos sanguíneos e graxa. Por moito que as células cultivadas procedan dun porco de pata negra, nunca será un auténtico xamón sen a graxa que o acompaña. Pero todo andarase. De momento, o pito cultivado dá para facer Nuggets rebozados que apenas distínguense do pito convencional.

O poder disruptivo da carne cultivada non procede, con todo, da capacidade de imitación que alcance senón do seu potencial como alternativa ecolóxica á gandería industrial intensiva. Nos últimos 50 anos dobrouse a poboación do planeta, pero o consumo de carne triplicouse. Garantir proteínas de orixe animal para todos os habitantes da Terra expón un problema ambiental de primeira orde. A gandería provoca o 7% dos gases de efecto invernadoiro e un terzo das terras útiles destínase xa ao cultivo de forraxes e gran para a cría de animais. Estímase que por cada quilo de carne de tenreira necesítanse 10 quilos de gran e forraxes e 15 litros de auga. Ademais, o sistema de crianza intensivo engade ao proceso un sufrimento animal que cada vez produce máis rexeitamento.

A carne de laboratorio cultívase con soros fetais bovinos e nutrientes vexetais. Pero é unha tecnoloxía aínda experimental. Cando alcance a madurez, poderá producir carne en gran cantidade con menos enerxía e menos auga a un custo máis baixo. A primeira hamburguesa presentada en Londres custara 250.000 euros, pero ese era o prezo da innovación. Se o avance ten potencial disruptivo, os custos caen rapidamente. O proxecto Xenoma Humano custou 2.700 millóns de dólares de 2003; en 2010 secuenciar un xenoma aínda custaba 50.000 dólares pero en 2015 xa se podía facer por uns 1.000 e en 2020 o xigante tecnolóxico BGI anunciou unha tecnoloxía capaz de secuenciar 700 xenomas á vez e baixar o prezo ata os 100 dólares. Algúns expertos vaticinan que a carne de laboratorio copará o 30% do mercado dentro de 20 anos e será máis barata que a actual carne de granxa. O pito sintético aprobado en Singapur pertence á compañía Eat Just de California, entre cuxos investidores figura o fondo soberano do propio Singapur, moi interesado neste tipo de tecnoloxías porque este pequeno e ultramoderno país, de 5,7 millóns de habitantes, só é capaz de producir o 10% da comida que necesita.

FONTE: Milagros Pérez Oliva/elpais.com

FELIZ 2021, UNHA ANO PARA ESPERANZA!

Espero que iste ano que hoxe comeza sirva para deixar atrás a pandemia e unha volta a normalidade.

Feliz 2021

PALABRA DO ANO 2020: ’NÓS’

Nin ’vacina’, nin ’pandemia’, nin ’máscara’ nin ’gromo’. Fronte ao omnipresente coronavirus, os galegos preferiron lembrar unha das xeracións más valiosas da nosa cultura ao escoller a Palabra do Ano 2020 e, por votación virtual pública, elixiron o termo ’Nós’.

A votación foi promovida polo Portal das Palabras, a web de divulgación do léxico galego da Real Academia Galega e a Fundación Barrié. "A voz gañadora -sinalan- salienta algo bo dun ano ben complicado, a celebración do centenario da xeración Nós, e olla cara ao futuro con optimismo porque nos lembra tamén que saírmos da crise global depende da primeira persoa do plural máis absoluta".

O segundo termo máis votado foi ’seteiro’. Así se chama o grupo de estrelas denominado tamén arqueiro (Sagittarius na forma latina) e unha palabra que entrou dentro do grupo das seis finalistas pouco despois de que o Seminario de Terminoloxía da Real Academia Galega aprobase a listaxe normalizada dos nomes galegos das constelacións. "A escolla pode verse como un xeito de reivindicar o coñecemento, e a valoración, do ceo e dos seus nomes; mais tamén ten algo, outra vez, de evasión colectiva nun ano en que o COVID disparou o emprego de certos termos", afirman dende o Portal de Palabras.

Porén, a votación non resultou allea á realidade global, e as outras catro palabras máis votadas están intimamente relacionadas: ’gromo’; ’pandemia’; ’máscara’; e ’vacina’, a grande esperanza que comezou a subministrarse o pasado domingo en Galicia.

FONTE: Natalia Álvrez/farodevigo.es

BO NADAL

 

Iste ano o Nadal é distinto para tod@s, pero aínda así quero desexarvos o mellor para vós e a vosa familia, coa esperanza de que o próximo sexa unha volta á normalidade que tanto necesitamos.

Bo Nadal!

A LENDA DOS ANEIS MILAGROSOS

 

Á espera de coñecer a verdade tras as reliquias de Santo Estevo, preparamos un vídeo animado para explorar a lenda: esta é a historia ourensá dos señores dos aneis.

Cando  Vania López viu o saquiño de tea decorada, tivo unha intuición. A directora do centro San Martín de restauración da diocese estaba encargada de devolver o brillo a un relicario atopado no mosteiro de San Estevo de Ribas de Sil, unha xornada habitual de traballo, pero o que atopou dentro trastornou as súas previsións por completo. Dentro daquela arca, atopada a catro metros de altura e carcomida polos insectos devoradores de madeira atopábanse catro xoias vetustas, e xunto a elas un pequeno pergamiño cunha inscrición: “Estes catro aneis son dos Bispos Santos desta casa”.

O achado das catro xoias desgastadas polo tempo trae ecos de lenda. Novelistas como María Oruña ou H. L. Cagiao xa escribiran sobre a historia dos aneis milagrosos, e agora investígase canto hai de realidade tras a excitación. O ex delegado episcopal de Patrimonio de Ourense, Miguel Ángel González, desconfía da súa procedencia -"son moi pobres para ser dun bispo", di-, mentres que o actual ocupante do cargo, Luís Manuel Cuña, adianta que este achado podería interesar no Vaticano.

FONTE: laregion.es

REFRANEIRO POPULAR GALEGO DO MES DE DECEMBRO

 

"As castañas no Nadal saben ben pero pártense mal"

"Se Nadal nada, sinal de boa anada"

"Se o Nadal vén mollado, o xaneiro vén xeado"

"Día de San Nicolao, está a neve de pao en pao, e non no chao" (6 de decembro)

"O que queira ter unha boa allada que o plante no Nadal"

"Po no Nadal e lama en agosto, fame no rostro"