OUTRAS COUSAS

AMÉRICO VESPUCIO, O COSMÓGRAFO QUE DEU O NOME A A MÉRICA, POR ERRO E SEN SABELO

Existe un só continente na Terra nomeado en honra a unha persoa real: respectivamente, América e o explorador e cosmógrafo florentino-castelán Américo Vespucio. Tamén pode dicirse que é o primeiro continente nado para o coñecemento europeo e nomeado en datas ben definidas. A versión curta da historia conta que foi Vespucio quen primeiro se decatou, o 17 de agosto de 1501, de que o actual Brasil non era parte de Asia, senón un Novo Mundo, e que o cartógrafo alemán Martin Waldseemüller instaurou na súa honra o nome de América para este novo continente nun mapa publicado o 25 de abril de 1507. Con todo, a versión longa é máis complicada, e cóntanos que o nome de América é en realidade o produto dalgún erro, algún descoñecemento e bastantes doses de fantasía.

Retrato de  Americo Vespucio / Wikimedia

En 1492, o ano en que Cristóbal Colón arribou ao que por entón chamaríanse as Indias Occidentais, o  tratante  florentino Amerigo Vespucci (9 de marzo de 1454 – 22 de febreiro de 1512) instalouse en Sevilla por asuntos relacionados cos negocios dos seus patróns, os Medici. Non traía estudos universitarios, pero si unha boa formación que incluía a xeografía e a astronomía. Cada vez máis involucrado nas actividades do seu superior Gianotto Berardi, investidor e contratista nas expedicións de Colón, pronto Vespucio daría persoalmente o salto á exploración: en 1497 converteuse no primeiro europeo en pisar a terra continental da futura América; un ano antes que Colón, quen ata entón só visitara illas.

Aquí xorde a primeira obxección: a única testemuña daquela viaxe é a Carta a Soderini, un documento presuntamente asinado por Vespucio no cal daba conta de como aquel 17 de agosto tocaría terra no que recoñeceu como un novo continente. Con todo, os expertos non só cuestionaron amplamente a autoría e a autenticidade do relato, senón mesmo a existencia daquela expedición. Non parece haber disputas, en cambio, sobre outras dúas viaxes sucesivos de Vespucio, aínda que xa posteriores á chegada de Colón ao continente.

Foi en 1503 cando outro documento asinado por Vespucio empregaba no seu título a expresión Mundus Novus, o que lle outorgaría a primacía no recoñecemento do novo continente, aínda que a expresión “novo mundo” xa se utilizou antes; de feito, dise que Vespucio puido inspirarse na referencia de Colón a “outro mundo”. Así, narraba: “Pois naquelas partes do sur atopei un continente máis densamente poboado e abundante en animais que nosas Europa ou Asia ou África”. O 7 de agosto de 1501, escribía, a súa flotilla de tres naves portuguesas tocaba terra: “Soubemos que esa terra era un continente e non unha illa porque se estende lonxe como unha costa moi longa e recta e porque está repleta de infinitos habitantes”.

Américo Vespucio á súa chegada na súa primeira viaxe ao Novo Mundo / Lles Grands Voyages

Aínda que Mundus Novus aparece como unha carta dirixida ao seu antigo patrón, Lorenzo dei Pierfrancesco de Medici, crese que en realidade non é unha epístola orixinal, senón obra doutros como unha refundición embelecida de cartas auténticas de Vespucio. No documento o explorador presumía de como os seus coñecementos de cosmografía salvaran a expedición: “Se os meus compañeiros non me fixesen caso a min, que teño coñecementos de cosmografía, non habería capitán ou nin sequera o líder da expedición que soubese onde estabamos”. Vespucio alardeaba do seu uso do cuadrante e o astrolabio. “Por esta razón despois fixéronme obxecto de gran honra, xa que lles mostrei que, a pesar de ser un home sen experiencia práctica, a través da aprendizaxe das cartas mariñas para navegantes eu estaba máis cualificado que todos os capitáns do mundo enteiro”.

Con todo, os expertos sinalan que as descricións astronómicas de Vespucio son confusas, que non fixo observacións notables ou novas e que as súas técnicas eran pouco fiables. Non deixou ningún mapa coa súa firma. Pero pouco importaba cando o seu relato era unha lectura tan apaixonante: indíxenas que vivían 150 anos e que cometían incesto e canibalismo a discreción (un comera 300 cadáveres), mulleres  voluptuosas e “urxidas por un exceso de luxuria” que xacían cos cristiáns á menor oportunidade, e homes que usaban “un certo recurso seu, a mordedura de certos animais velenosos” para aumentar os seus xenitais “a un tamaño tan xigantesco que aparecen deformados e repugnantes”. Non é de estrañar que Mundus Novus convertésese nun best seller da súa época, traducido a varios idiomas.

As obras de Vespucio chegaron ao Gymnasium Vosagense, unha institución académica relixiosa en Saint-Dié-deas-Vosges (Francia). O grupo de xeógrafos alí reunido, que incluía a Martin Waldseemüller e Matthias Ringmann, publicou en 1507 unha Cosmographiae Introductio, anónima pero probablemente escrita por Ringmann, xunto cun mapa do mundo asinado por Waldseemüller e unha tradución da Carta a Soderini. Tanto o mapa como o texto asignaban o nome de América a un novo continente separado de Asia. “Non vexo que dereito tería ninguén a obxectar a que se chame a esta parte, por Americus que a descubriu e que é un home de intelixencia, Amerigen, isto é, a Terra de Americus, ou America: xa que tanto Europa como Asia obtiveron os seus nomes de mulleres”, dicía a  Introductio.

O mapa de Waldseemüller de 1507 é o primeiro mapa que inclúe o nome “América” e o primeiro en representar o continente separado de Asia / Wikimedia

Algúns expertos suxiren que realmente foi Ringmann e non Waldseemüller quen bautizou a América e que o segundo se limitou a permitilo, xa que nos seus posteriores mapas non aparece esta denominación. Pero dáse unha curiosa circunstancia. Aínda que custe imaxinalo nos tempos da internet, as redes sociais e as noticias ao minuto, no século XVI a información circulaba con extrema lentitude: en 1507 aínda non chegara a oídos de Ringmann que un tal Colón, falecido o ano anterior, chegara ao Novo Mundo antes que Vespucio.

Tras a morte de Ringmann, Waldseemüller deixou de utilizar o nome de América nos seus mapas, anotando simplemente que aquela terra fora descuberta por “Cristóbal Colón de Xénova”. Pero xa era tarde. A obra de 1507 foi tan influente que o nome de América foi copiado por outros cartógrafos en traballos sucesivos. En 1538 o soado xeógrafo Gerardus Mercator imprimiuno no seu Orbis Imago, o seu primeiro mapamundi. E o resto é historia. Pola súa banda, Vespucio faleceu en Sevilla en 1512 sen saber que o seu nome designaría todo un continente, un privilexio xamais alcanzado por outro ser humano.

FONTE: Javier Yanes/bbvaopenmind.com

AS ORIXES CIENTÍFICAS DE FRANKESTEIN

Frankenstein / Universal Pictures/theobjective.com

“Unha desapracible noite de novembro contemplei o final dos meus esforzos”. Pouco despois, aqueles esforzos culminaban nun desenlace portentoso e aterrador, cando Víctor Frankenstein observaba “como a criatura abría os seus ollos amarelados e apagados. Respirou profundamente e un movemento convulsivo sacudiu o seu corpo”.

Dous séculos transcorreron desde aquela noite de novembro na que Mary Shelley (por entón aínda Mary Godwin, antes do seu matrimonio co poeta Percy Bysshe Shelley) situaba ao seu soado doutor insuflando a vida a unha criatura fabricada con pezas de cadáveres. Frankenstein ou o moderno Prometeo perdurou como unha das obras máis coñecidas da literatura universal, fonte de máis de 90 adaptacións teatrais e máis de 70 películas.

Pintura ao óleo de Mary Shelley / Autor: Richard Rothwell

Pero a de Shelley non foi unha mera fantasía ao estilo dos relatos fantasmagóricos que ela e os seus amigos intercambiaron aquel verán de 1816 nunha vila xunto ao lago de Xenebra. Aínda que foi entón cando a autora concibiu a súa trama, para darlle forma bebeu das fontes científicas do seu tempo. “Mary tivo unha gran influencia de persoas que hoxe chamariamos científicos”, apunta David Guston, director da Escola para o Futuro da Innovación na Sociedade da Universidade Estatal de Arizona (EEUU) e coeditor do libro Frankenstein Annotated for Scientists, Engineers, and Creators of All Kinds (MIT Press, 2017).

Por iso moitos autores ven en Frankenstein a primeira novela de ciencia ficción, un xénero que se interroga sobre as consecuencias dos avances científicos e as súas aplicacións especulativas.

A primeira e máis obvia dos sinais científicos na obra é o método para dar vida á criatura: curiosamente, a captación dun raio durante unha tormenta xamais aparece no libro; foi unha achega do cinema. A primeira edición da novela apenas facía unha breve mención á electricidade e resolvía a reanimación da criatura cunha vaga alusión a “infundir unha faísca de vida”. “Os detalles de como o fixo non eran tan importantes”, comenta Iwan Morus, historiador da ciencia victoriana da Universidade de Aberystwyth (Reino Unido); “non necesitaba explicalo, debido a que os seus lectores xa saberían como se faría”.

En efecto, en tempos de Shelley, a electricidade era o misterio científico de moda. O italiano Luigi Galvani demostrara como unha faísca infundía o movemento en patas de ras diseccionadas. “Hai probas de que Mary viu demostracións galvánicas, que eran populares entón”, conta Guston. O sobriño de Galvani, Giovanni Aldini, foi moito máis alá cando en 1803 empregou a electricidade para animar os membros de George Forster, un criminal executado en Londres, ante o pasmo dunha audiencia arrepiada.

Ilustración que mostra os experimentos de Galvani animando animais mortos con correntes eléctricas.

“Mary e Percy movíanse en círculos sociais onde as discusións sobre a electricidade e a súa relación cos procesos da vida eran algo común”, di Morus. Mary coñecía ademais o traballo de William Nicholson e Humphry Davy, pioneiros da electricidade en Gran Bretaña e amigos do seu pai. Durante a composición da novela, lía a obra de Davy Elements of Chemical Philosophy, da que integrou algunhas frases no discurso do Dr. Waldman, o profesor de Víctor Frankenstein.

Segundo subliña o arqueólogo da Universidade de Bristol (Reino Unido) Stuart Prior, en 1814 Mary e Percy asistiron a unha conferencia de Andrew Crosse, un estrambótico experimentador que transformara a súa propiedade campestre de Fyne Court nun gran laboratorio eléctrico. “Davy visitou a Crosse varias veces en Fyne Court, e alentoulle a dar a conferencia en Londres”, sinala Prior.

Pero máis aló dos inquietantes espectáculos de Aldini, a posibilidade de reanimar un cadáver con electricidade formaba parte da discusión científica da época sobre se o corpo humano era só a suma dos seus partes ou se o animaba unha forza vital, algo equivalente á alma. Na comunidade científica británica estas dúas posturas tiñan aos seus principais defensores nos cirurxiáns William Lawrence e John Abernethy, respectivamente. O primeiro fora médico da familia de Percy Shelley.

A dicotomía entre o mecanicismo de Lawrence e o vitalismo de Abernethy tiña profundas consecuencias no pensamento científico da época, polas súas implicacións na definición da vida e a morte. A fronteira entre ambas difuminaranse grazas ao auxe da resucitación de persoas afogadas, segundo advertiu Sharon Ruston, historiadora da ciencia do Romanticismo da Universidade de Lancaster (Reino Unido). A Mary aqueles casos non lle resultaban estraños; antes de que ela nacese, a súa propia nai, Mary Wollstonecraft, fora reanimada tras tentar suicidarse lanzándose ao Támesis. “A morte, ao parecer, podía reverterse”, escribe Ruston.

Ilustración de portada da edición de 1831 de Frankenstein ou o moderno Prometeo / Autor: Theodore Von Holst

Un daqueles reanimadores foi o médico escocés James Lind (primo do James Lind coñecido por estudar a cura do escorbuto), que traballou nun rudimentario sistema de resucitación cardiopulmonar co que logrou revivir a un paciente. “Lind foi considerado como un Víctor Frankenstein da vida real”, di Guston. O motivo é que existía un forte vínculo entre o escocés e a autora de Frankenstein: Lind foi, máis que un mentor, case un pai para Percy durante os seus anos escolares en Eton. Grazas á influencia do médico, “Percy era un entusiasta da ciencia, e dise que como estudante mesmo tentou recrear o experimento da cometa e a chave de Benxamin Franklin”, prosegue Guston.

De feito, tamén Franklin figura na lista de candidatos a modelos para o personaxe de Mary Shelley: segundo Guston, propúxose que a autora creou o nome do seu doutor en homenaxe ao científico e inventor estadounidense, “especialmente considerando que Immanuel Kant chamou a Franklin o moderno Prometeo”.

Ruínas do castelo de Frankenstein / Pascal Rehfeldt

Pero naturalmente, entre as posibles inspiracións de Shelley, como esquecer ao alquimista alemán de quen se conta que roubaba cadáveres para reanimalos cunha  poción da súa invención, e que naceu precisamente no castelo de Frankenstein? A pesar das asombrosas semellanzas mesmo no nome, a influencia de Johann Conrad Dippel na xestación da novela é motivo de discusión.

Está documentado que en 1814 Mary e Percy visitaron a localidade alemá onde se atopa o castelo. Con todo, este non se menciona no seu diario de viaxe, aínda que segundo indican Dorothy e Thoma  Hoobler, autores de The Monsters: Mary Shelley and the Curse of Frankenstein Little, Brown, 2006), “as similitudes entre a vida de Dippel e a novela de Mary Shelley son demasiado grandes como para tachalas de coincidencias”. A verdadeira resposta levoulla Mary Shelley á tumba; un lugar do que, na vida real, aínda ninguén regresou.

FONTE: Javier Yanes/bbvaopenmind.com

COMO GALEGUIZAR O TEU NOME E APELIDOS

 

Pasos a seguir:

1. Na partida de nacemento

Cómpre ir persoalmente ao Rexistro Civil onde estea rexistrado o seu nacemento. Alí ten que solicitar, en primeiro lugar, unha fe de vida. Unha vez que a teña, debe presentar no Rexistro unha instancia solicitando que se proceda á galeguización do nome ou dos apelidos, ao abeiro da Lei 40/1999. A esta instancia debe acompañala unha fotocopia do DNI e un certificado de nacemento. Por último, debe solicitar unha certificación deste cambio no Rexistro.

• Modelo de instancia para a galeguización do nome
• Modelo de instancia para a galeguización do apelido

2. No carné de identidade

Dirixa unha instancia á comisaría que lle expediu o carné de identidade, solicitándolle que, ao abeiro da Lei 40/1999, se proceda á corrección do nome e/ou dos apelidos, rexistrándoos na súa forma actual. Debe achegarlle conxuntamente a certificación do Rexistro Civil.

3. Na restante documentación de uso persoal

Progresivamente, proceda á galeguización do nome e/ou dos apelidos na restante documentación: carné de conducir, tarxeta do SERGAS, recibos da auga, luz, gas, teléfono, contas bancarias... A tramitación, na maioría dos casos, consiste simplemente en presentar o DNI en que xa figure o nome e apelidos na súa forma galeguizada.

Outra información de interese

• Toda a tramitación é de balde.
• A Real Academia Galega establece as formas estándares de nomes e apelidos, a través do Dicionario dos nomes galegos (Ir Indo,1992) e d’Os apelidos en galego, coas cales xa non son necesarios informes filolóxicos para os rexistros civís. En ambos os recursos inclúese unha equivalencia das formas castelanizadas coas súas galegas correspondentes.
• Nos casos en que se denegue a galeguización, pódese interpoñer os correspondentes recursos previstos na Lei do rexistro civil e no seu Regulamento5.

FONTE: usc.es/gl

UN HELICÓPTERO EN MARTE: INGENUITY

 

Perseverance, alcumado Percy é un vehículo Mars rover deseñado e fabricado polo Laboratorio de Propulsión a Reacción para explorar o cráter Jezero de Marte como parte da misión Mars 2020 do Programa de Exploración de Marte da NASA. Foi lanzado o 30 de xullo de 2020 dende Cabo Cañaveral en Florida e espérase que aterre en Marte o mañá, 18 de febreiro de 2021.

O seu deseño é case idéntico ao rover Curiosity, contará con sete instrumentos científicos para estudar a superficie marciana empezando desde o cráter Jezero. Tamén levará a bordo 23 cámaras e dous micrófonos. Na misión tamén navegará o helicóptero explorador Ingenuity, que viaxa axustado ao ventre do flamante rover Perseverance, que axudará a atopar posibles lugares para estudar.

Iste artefacto, considerado unha marabilla da enxeñería, presenta catro pas de fibra de carbono dispostas en dous rotores que viran en direccións opostas a ao redor de 2.400 rpm, moitas veces máis rápido que un helicóptero de pasaxeiros na Terra. Tamén ten células solares innovadoras, baterías e outros compoñentes. Non leva instrumentos científicos e é un experimento separado do Perseverance, o  rover máis avanzado que se construíu.

O máis emocionante diste helicóptero é que tras a aterraxe da misión no cráter Jerezo mañá, e se todo sae como se espera, levará a cabo o primeiro intento da Historia de voar noutro planeta. Ingenuity despregarase do ventre do Perseverancee tentará botar a voar. Non é tarefa fácil. Por unha banda, a delgada atmosfera de Marte complica lograr unha elevación suficiente. É precisamente debido a que a atmosfera marciana é un 99% menos densa que a da Terra, que Ingenuity debe ser lixeiro, con pas moito máis grandes e que viren moito máis rápido do que necesitaría un helicóptero da mesma masa na Terra.

Outro desafío será o frío arrepiante no cráter Jezero, onde as noites baixan a -90º C. Con todo, o equipo probou a nave na Terra a temperaturas marcianas e cre que debería funcionar.

Pero, como se controlará o helicóptero? Que ninguén pense nunha especie de dron. Os controladores de voo en JPL non poderán dirixilo cun joystick. Debido aos atrasos na comunicación, os comandos deberán enviarse con moita anticipación, e os datos de enxeñería regresarán moito despois de que se produza cada voo. Mentres tanto,  Ingenuity terá moita autonomía para tomar as súas propias decisións sobre o seu voo.

Espermos que todo vaia ben!

DÍA INTERNACIONAL DA MULLER E DA NENA NA CIENCIA

Hoxe celebramos o Día Internacional da Muller e a Nena na Ciencia. Foi proclamado en 2015 pola Asemblea Xeral das Nacións Unidas co fin de lograr o acceso e a participación plena e equitativa na ciencia para as mulleres e as nenas, ademais para lograr a igualdade de xénero e o empoderamento das mulleres e as nenas.

Á parte de Marie Curie ou Hipatia de Alexandría non son moitas as mulleres populares na historia da Ciencia. Con todo, si abundan os casos das que foron flagrantemente ninguneadas, tiveron que loitar contra o sexismo ou traballar en condicións miserables para que ao final, despois de tanto esforzo, os seus descubrimentos fosen atribuídos aos seus colegas masculinos e mesmo aos seus maridos!

Algúns exemplos:

- A xenetista estadounidense Nettie Stevens (1861-1912) realizou unha exhaustiva investigación con insectos cuxa principal conclusión revolucionaría o mundo da ciencia: son dous tipos de cromosomas, o X e o Y, os que determinan o sexo dun ser vivo, algo que a principios do século XX era completamente descoñecido. O seu traballo tamén proporcionou evidencias de como se obteñen os trazos hereditarios. Pero, mala sorte, Stevens publicou o seu traballo ao mesmo tempo que o seu prestixioso colega Edmund  B.Wilson e é fácil saber quen levou a gloria.

- Ao adiñeirado pai de Rosalind Franklin (1920-1958), dedicado á banca en Londres, non lle fixo moita graza que a súa filla quixese estudar química, e mesmo retiroulle a súa asignación, pero o empeño da noza fíxolle cambiar a súa decisión e correr cos gastos. Formouse así unha mente brillante, cuxas achegas foron imprescindibles para o descubrimento da estrutura do ADN xunto a James Watson e Francis Crick. Pero os seus colegas masculinos non foron precisamente moi elegantes con ela. Para empezar, no artigo de Nature no que publicaban os seus achados, Franklin aparece citada no último parágrafo, no que lle agradecen os seus resultados experimentais non publicados e ideas, coma se fose unha especie de «bolseira».

- A da austríaca Lise Meitner (1878-1968) é unha historia de desprezos e penalidades por unha dobre condición, a de ser muller e xudía. "Nai" da fisión nuclear (a ruptura dun átomo pesado noutros menos pesados e máis estables) e recibida en EE. UU. como unha celebridade despois da Segunda Guerra Mundial, hoxe en día apenas coñçecena. Non compartiu o Nobel de Química co seu compañeiro de laboratorio Otto Hahn por razóns difíciles de entender. E encima Hahn nin sequera mencionouna cando recolleu o premio en 1947 a pesar dos seus 30 anos de colaboración. Esa foi posiblemente a cúspide dos moitos  desaires que Meitner tivo que pasar durante a súa carreira científica.

- A estadounidense Isabella Helen Lugski (1921-2017), máis coñecida como Isabella Karle, o seu apelido de casada, desenvolveu un serie de técnicas para determinar a estrutura tridimensional das moléculas por cristalografía de raios X. Pero o Premio Nobel de Química de 1985 déronllo ao seu esposo, o tamén químico Jerome Karle, e ao seu colaborador, Herbert A. Hauptman. Ela non contaba para o comité destes galardóns, que só entregaron o 3% dos premios a mulleres.

- Cando Agnes Pockels (1862-1935) terminou os seus estudos as universidades alemás non admitían mulleres e, cando si o fixeron, os seus pais non a deixaron matricularse. Así que esta moza nada en Venecia dedicouse a coidar dos seus e non tivo máis emprego que o de ama de casa. Con todo, arranxoullas para estudar física cos libros do seu irmán, coñecementos que aplicaba ao que tiña máis a man: a auga de fregar os pratos. Desta forma, Pockels desenvolveu un dispositivo para medir a tensión superficial en substancias como aceites, graxas, xabóns e deterxentes. Os seus estudos foron publicados en Nature, pero o mundo esqueceuna por completo e foi Irving Langmuir quen levou o Nobel en 1932 polo perfeccionamento da idea orixinal de Pockels.

- Sinais de vida intelixente  interplanetaria? Non, son púlsares. Descubriunos a norirlandesa Jocelyn Bell Burnell (1943) mentres facía a súa tese doutoral na Universidade de Cambridge (Inglaterra). Tras analizar unha inxente cantidade de datos obtidos por un radiotelescopio que ela mesma axudou a construír, deu cos sinais destes cadáveres estelares que viran sobre si mesmos a gran velocidade. Con todo, o premio Nobel por ese descubrimento déronllo ao supervisor da súa tese, Anthony Hewish, e a Martin Ryle, tamén astrónomo en Cambridge. A propia Bell Burnell explicaba a National Geographic en 2013 que "a imaxe que a xente tiña nese momento de como se facía a ciencia era a dun home maior que tiña baixo o seu mando a unha chea de subalternos, de quen se esperaba que fixesen o que el dicía".

Unha pena!

Os tempos cambiaron, pero aínda queda moito que facer neste campo.

FONTE: es.wikipedia.org e abc.es/ciencia    Imaxe: youtube.com

CARNE CULTIVADA NO LABORATORIO

Carne de polo desenvolvida en laboratorio por Eat Just / EAT JUST, INC/Reuters

Algúns dos avances con maior potencial disruptivo non chegaron con redobre de campás. Cando o químico Leo Baekeland presentou en 1907 a baquelita, a primeira substancia plástica totalmente sintética, ninguén podía imaxinar que ao cabo dun século o plástico sería o material máis ubicuo e polivalente da nosa civilización, ata converterse nun problema ambiental tan grave como para ter que limitar o seu uso. Aínda que pasou case inadvertido, o pasado decembro produciuse outro deses saltos disruptivos: unha axencia reguladora aprobou por primeira vez a carne cultivada en laboratorio como un produto de consumo saudable e seguro. En concreto, a axencia alimentaria de Singapur autorizou a venda de carne de pito cultivada en biorreactores a partir de células nai de animais vivos. Unha carne coas mesmas propiedades organolépticas que a dos pitos de granxa, pero obtida sen sufrimento animal e libre de hormonas, antibióticos ou contaminación bacteriana.

Non se equivocou o profesor Mark Post cando en 2013, ao presentar en Londres a primeira hamburguesa de tenreira cultivada en laboratorio, vaticinou que nun prazo de entre 10 e 20 anos este tipo de carne estaría no andel dos supermercados. Singapur deu o primeiro paso. A ciencia ficción adoitaba presentar a alimentación do futuro como un cóctel de pastillas, pero cada vez está máis claro que a humanidade non vai renunciar tan facilmente ao pracer do sabor. O gusto da carne cultivada é moi parecido ao da carne convencional. A textura aínda non, porque ademais do tecido muscular, un bo bistec ou unha peituga teñen tamén nervios, vasos sanguíneos e graxa. Por moito que as células cultivadas procedan dun porco de pata negra, nunca será un auténtico xamón sen a graxa que o acompaña. Pero todo andarase. De momento, o pito cultivado dá para facer Nuggets rebozados que apenas distínguense do pito convencional.

O poder disruptivo da carne cultivada non procede, con todo, da capacidade de imitación que alcance senón do seu potencial como alternativa ecolóxica á gandería industrial intensiva. Nos últimos 50 anos dobrouse a poboación do planeta, pero o consumo de carne triplicouse. Garantir proteínas de orixe animal para todos os habitantes da Terra expón un problema ambiental de primeira orde. A gandería provoca o 7% dos gases de efecto invernadoiro e un terzo das terras útiles destínase xa ao cultivo de forraxes e gran para a cría de animais. Estímase que por cada quilo de carne de tenreira necesítanse 10 quilos de gran e forraxes e 15 litros de auga. Ademais, o sistema de crianza intensivo engade ao proceso un sufrimento animal que cada vez produce máis rexeitamento.

A carne de laboratorio cultívase con soros fetais bovinos e nutrientes vexetais. Pero é unha tecnoloxía aínda experimental. Cando alcance a madurez, poderá producir carne en gran cantidade con menos enerxía e menos auga a un custo máis baixo. A primeira hamburguesa presentada en Londres custara 250.000 euros, pero ese era o prezo da innovación. Se o avance ten potencial disruptivo, os custos caen rapidamente. O proxecto Xenoma Humano custou 2.700 millóns de dólares de 2003; en 2010 secuenciar un xenoma aínda custaba 50.000 dólares pero en 2015 xa se podía facer por uns 1.000 e en 2020 o xigante tecnolóxico BGI anunciou unha tecnoloxía capaz de secuenciar 700 xenomas á vez e baixar o prezo ata os 100 dólares. Algúns expertos vaticinan que a carne de laboratorio copará o 30% do mercado dentro de 20 anos e será máis barata que a actual carne de granxa. O pito sintético aprobado en Singapur pertence á compañía Eat Just de California, entre cuxos investidores figura o fondo soberano do propio Singapur, moi interesado neste tipo de tecnoloxías porque este pequeno e ultramoderno país, de 5,7 millóns de habitantes, só é capaz de producir o 10% da comida que necesita.

FONTE: Milagros Pérez Oliva/elpais.com

FELIZ 2021, UNHA ANO PARA ESPERANZA!

Espero que iste ano que hoxe comeza sirva para deixar atrás a pandemia e unha volta a normalidade.

Feliz 2021

PALABRA DO ANO 2020: ’NÓS’

Nin ’vacina’, nin ’pandemia’, nin ’máscara’ nin ’gromo’. Fronte ao omnipresente coronavirus, os galegos preferiron lembrar unha das xeracións más valiosas da nosa cultura ao escoller a Palabra do Ano 2020 e, por votación virtual pública, elixiron o termo ’Nós’.

A votación foi promovida polo Portal das Palabras, a web de divulgación do léxico galego da Real Academia Galega e a Fundación Barrié. "A voz gañadora -sinalan- salienta algo bo dun ano ben complicado, a celebración do centenario da xeración Nós, e olla cara ao futuro con optimismo porque nos lembra tamén que saírmos da crise global depende da primeira persoa do plural máis absoluta".

O segundo termo máis votado foi ’seteiro’. Así se chama o grupo de estrelas denominado tamén arqueiro (Sagittarius na forma latina) e unha palabra que entrou dentro do grupo das seis finalistas pouco despois de que o Seminario de Terminoloxía da Real Academia Galega aprobase a listaxe normalizada dos nomes galegos das constelacións. "A escolla pode verse como un xeito de reivindicar o coñecemento, e a valoración, do ceo e dos seus nomes; mais tamén ten algo, outra vez, de evasión colectiva nun ano en que o COVID disparou o emprego de certos termos", afirman dende o Portal de Palabras.

Porén, a votación non resultou allea á realidade global, e as outras catro palabras máis votadas están intimamente relacionadas: ’gromo’; ’pandemia’; ’máscara’; e ’vacina’, a grande esperanza que comezou a subministrarse o pasado domingo en Galicia.

FONTE: Natalia Álvrez/farodevigo.es