ZONA VERDE

A COVA MÁIS PROFUNDA DE GALICIA

Interior da sima Aradelas / Federación Galga de Espeleoloxía

Equipos espeleolóxicos galegos e asturianos descubriron dous quilómetros de galerías e pozos virxes na cova máis profunda de Galicia, a sima Aradelas, ao norte do Xeoparque Mundial da UNESCO Montañas do Courel. A sima Aradelas, coñecida dende sempre polos habitantes de Campelo e outras aldeas da contorna, foi explorada por primeira vez en 1972 polos clubs Santa Clara e Montañeiros Celtas de Vigo. Estes clubs exploraron a sima acadando os 120 metros de profundidade en 1973. Na década dos anos 90, foron descubertos 10 metros máis, convertindo á sima do Courel na cova máis fonda de Galicia e nun referente espeleolóxico dentro da comunidade.

Agora, nove entidades galegas vencelladas á espeleoloxía elaboran un novo plano da cova, que inclúe máis de dous quilómetros de condutos subterráneos, salas e ata pozas. O achado fíxose despois de realizar escaladas no interior da sima. Segundo explican, os condutos presentan “unha gran variedade e abundancia de espeleotemas“, depósitos de minerais con distintas formas que son froito da filtración da auga no interior das cavidades dunha caverna. No caso da cova do Courel, no interior da sima é posible ver estalagmitas, columnas, gours, pisolitos, helicitas ou excéntricas.

Segundo Inma Pumariño Riguera, espeleóloga e exploradora nesta campaña de 2024, os novos achados comezaron grazas a un pequeno grupo que penetrou na sima, onda atoparon unha ventá que os levou a unha zona de novas galerías: “Este grupo de espeleólogos tivo a xenerosidade de compartir e facernos partícipes destes descubrimentos ó resto do gremio”. Para Riguera, o mellor traballo é aquel que se fai en equipo, xa que “os grandes logros xeralmente dependen de moitas mans, como neste caso”.

Os equipos incluso descubriron un lago subterráneo, que agora recibe o nome de Hydra, e que foi investigado mediante técnicas de espeleomergullo. Todos estes descubrimentos, din, reforzan o valor do patrimonio xeolóxico das Montañas do Courel, que xa agochan máis de 10 km de covas coñecidas.

O lago subterráneo Hydra, no interior da sima Aradelas, foi descuberto na exploración máis recente da cova, este 2024 / Ignacio Rafael

Ademais das novas galerías, os equipos atoparon unha nova entrada á sima, que foi chamada Cova Emilio na memoria do espeleólogo Emilio Ballesteros, recentemente falecido. Ballesteros, quen tamén foi mestre de escola, “contribuíu a iniciar a centos de cativos na espeleoloxía durante máis de 20 anos”. A existencia dunha segunda entrada á sima incrementaría substancialmente o valor deportivo da cavidade, permitindo a realización de travesías espeleolóxicas, as cales consisten en realizar percorridos subterráneos entrando por unha boca da cova e saíndo pola outra.

O labor de exploración na sima Aradelas contou coa participación de arredor dunhas 40 persoas, organizadas en grupos de traballo de dúas, tres e ata catro persoas. Cada equipo tiña unha tarefa específica: “Uns instalaban ancoraxes, outros encargábanse de facer a topografías, outros de seguir na punta de exploración…non somos moitos, pero somos xente ben organizada, o cal falando de espeléologos xa é ben raro!”, comenta a exploradora. O que máis destaca, se cadra, é o afán por descubrir.

Nun traballo deste tipo a documentación é imprescindible. “Cada día que se entraba na cova o grupo tiña que escribir no diario de exploración, para que o resto da xente saiba o que se fixo e o que queda pendente de facer”. Porén, subliña Riguera, na superficie tamén hai quen cumpre cun papel clave, como o levado a cabo polos veciños do Courel e polos traballadores do Xeoparque: “Sempre arrimaron o ombro e nos botaron unha man, por iso consideramos que todo o que se atopou en Aradelas, ben sexa no pasado ou o que se está a atopar agora, é un logro compartido coa veciñanza”.

O descubrimento de Aradelas ten unha importancia especial: na última década atopáronse máis de catro km de novas galerías en Galicia. No que respecta ao Xeoparque do Courel, o novo achado supón incrementar en máis dun 25% os condutos descubertos baixo terra. Sen dúbida, explica a exploradora, trátase de datos importantes para a espeleoloxía galega e, á vez, demostra que aínda queda moito por explorar: “Non sabemos canto, pero gustaríanos pensar que queda moito!”.

Outro dos aspectos máis destacables deste traballo colaborativo vencéllase directamente coas peculiaridades do noso terreo. A maior parte das covas de España están formadas en pedras calizas do carbonífero e do cretácico, mais a meirande parte das covas galegas están formadas en calizas do período cámbrico: “Isto quere dicir que as rochas das covas galegas son o doble de vellas que as outras, o cal constitúe outra singularidade encanto á idade das rochas”, reflexiona a espeleóloga.

Ademais das propias labores de exploración na cova, agora darase comezo a unha fase de estudo dende o punto de vista científico en colaboración cos equipos que formaron parte dos descubrimentos espeleolóxicos.

FONTE: Lucía Casas/gciencia.com

A ALGA ASIÁTICA XA ESTÁ EN GALICIA!

A finais do 2015 as praias de Ceuta apareceron cubertas cun manto de algas de cor parda. Nada fóra da normalidade: ao principio identificáronse como as algas de sempre, que ás veces chegan coa arribazón á liña da marea. Pero foron aparecendo, día tras día, dun xeito masivo. Chegado ou momento alguén dubidou, e decidiu contactar cunha experta en algas invasoras, que enviou unha mostra a Xapón. A análise molecular foi a sentenza para a conta de Ceuta: tratábase da Rugulopteryx okamurae, unha especie orixinaria do pacífico. Xa estaba aquí.

Dende entón ata agora, a R. okamurae, popularmente coñecida como alga asiática, non fixo máis que aumentar a súa área de influencia nas zonas costeiras: primeiro, en Ceuta, despois non Estreito de Xibraltar, ou mediterráneo e ata ou Atlántico. España foi ou primeiro país onde presentou un carácter invasivo, desprazando ás comunidades de algas nativas e homoxeneizando a paisaxe submarina. Porén, xa supón un problema noutras rexións como Marrocos, Francia, as Illas Azores e a Portugal continental. Por onde pasa, arrasa: “Ou impacto ambiental que está a producir non leito mariño español non ten precedentes”, explica un informe do MITECO que avalía a estratexia para ou seu control. Hai uns días a Xunta anunciaba a creación dun protocolo de actuación ante a posible chegada da invasora á costa galega: Posiblemente cheguemos tarde. Xa está presente nas rías de Vigo, da Coruña e, agora, tamén na de Arousa.

A primeira aparición dá alga asiática non Mediterráneo remóntase a comezos de século: detectouse non 2002 na lagoa de Thau, en Francia. A súa introdución asóciase á importación de ostras dende unha illa non sur de Xapón e Corea para cultivalas nesta lagoa, a cal exercía como doante de poboacións que despois transportábanse ou Atlántico e ou Mediterráneo. Aínda que é a teoría máis avalada polos expertos, non é a única posible vía de entrada da alga orixinaria do Pacífico: dado ou intenso tráfico comercial marítimo non Estreito de Xibraltar, a introdución da especie nos barcos é outra posibilidade, tendo en conta que a meirande parte das especies de macroalgas son capaces de adherirse aos cascos das embarcacións viaxando miles de quilómetros. Ou como non é importante nesta historia: esta historia trátase do que.

Non é a primeira macroalga invasora que chega a España. Antes que R. okamurae houbo outras especies foráneas, como Asparagopsis taxiformis, Lophocladia lallemandii ou a coñecida como “alga asasina”, Caulerpa taxifolia. Mesmo a popular wakame (Undaria pinnatifida), empregada con fins alimentarios, chegou dende o Pacífico xa na década dos 80. Porén, a alga asiática “exhibe unha capacidade competitiva e de colonización extraordinaria, cun incremento de biomasa desmesurado e nada comparable respecto doutras invasións anteriores”. Ademais, a especie mostrou facilidade para adaptarse a contornas moi distintas, tanto en ecosistemas resilientes como en aqueles que xa están danados. Iso se, a súa capacidade para desprazar ás comunidades nativas é mais efectiva nas zonas máis antropizadas, é dicir, onde a acción do ser humano sobre ou medio é mais evidente.

Non último mes deuse a coñecer que a alga asiática xa está presente en Galicia, en concreto nas Cíes e na ría de Vigo, de Arousa e dá Coruña, onde se detectou hai tan só uns días. A súa aparición non norte peninsular non causou sorpresa á comunidade científica, dada a facilidade desta especie para adaptarse e atopar distintos nichos ecolóxicos: “Esta alga chegou ás Illas Azores en 2019, que están a 1.300 km da costa europea, e foi detectada tan só 4 anos en Xibraltar, ás portas do Atlántico. Isto ilustra a grande capacidade que ten de propagación”, explica Rafael Carballeira, doutor en Bioloxía pola UDC e investigador do departamento de Ecoloxía dá Universidade de Valencia.

Non caso de Galicia, a adaptación da alga ás condicións ambientais non será un problema, xa que compartimos o tipo de clima, a temperatura media das augas e ata ou tipo de litoral, cheo de rochas, co país nipón: “Para ela é un ambiente moi propicio, non cal poderá medrar sen ningún problema”, subliña Carballeira. É a velutina do mar.

Ou propio informe do MITECO admite que, unha vez instalada nun territorio, é practicamente imposible erradicar a súa presenza: “Reprodúcese a unha velocidade moitísimo maior que a que nós podemos traballar para identificala e apartala do litoral”, engade ou biólogo. A súa capacidade de expansión débese, de feito, ao método reprodutivo que emprega, baseado na formación de propágulos vexetativos e monosporas asexuais. Os propágulos son unha especie de xerme, unha parte da alga que é capaz de desenvolverse e dar lugar a un novo organismo idéntico ao orixinario. Non caso da invasora, ou xermolo é tan pequeno que non é posible diferencialo na auga.

Estruturas reprodutoras de R. okamurae / Ministerio para a Transición Ecolóxica e o Reto Demográfico.

As consecuencias da aparición da alga asiática xa son visibles en moitos puntos do litoral español: amais dos impactos vencellados aos sectores turístico e pesqueiro, a expansión de R. okamurae está a provocar desaxuste ambiental sobre as comunidades de algas bentónicas nativas, “reflectido dun xeito inmediato nunha importantísima perda de biodiversidade e, ao longo prazo, nun cambio na estrutura e composición de especies”.

Non 2019, un estudo centrouse en comparar a fauna de especies presentes nunha contorna coa presenza da invasora e, doutra banda, noutra rexión cunha maior abundancia da especie nativa máis semellante á asiática, Dictyota dichotoma. Os resultados revelaron grandes diferenzas en canto á biodiversidade que son capaces de albergar ambas, sendo moito maior a dá nativa malia a súa similitude morfolóxica coa alga asiática.

E iso non é todo: a invasora tamén estaría a afectar á poboación de numerosos invertebrados, especialmente aqueles sésiles, é dicir, que viven suxeitos a unha superficie e sen mobilidade na súa etapa adulta: é ou caso das esponxas e dos corais. A R. okamurae tamén é culpable do desprazamento dous ourizos. “En realidade, aínda non coñecemos ao 100% cal será ou seu impacto sobre os distintos ecosistemas xa que leva moi pouco tempo con nós”, reflexiona ou biólogo galego. O que se sabemos grazas á experiencia doutras comunidades como Andalucía, é que alá onde se implanta, deixa un leito mariño repleto case ao completo: “Entre a superficie e os 20 metros de profundidade a cobertura desta alga pode chegar a ser do 90-100%“, explican os expertos do MITECO. Cando aumenta a profundidade diminúe, pero non desaparece: ocupa ata ou 30-40% dous substratos duros.

A chegada da R. okamurae preocupa, e moito, ao sector pesqueiro e marisqueiro de Galicia, xa que estas macroalgas adoitan tapar por completo ao marisco asfixiándoo, ademais de afectar e moitas veces colapsar as artes de pesca. A invasora pode chegar coa arribazón ás praias enchéndoas dunha cantidade incrible de biomasa que hai que retirar, ou cal xera, tamén, importantes gastos. “Dende logo que ou impacto económico non se pode obviar, mais iso si: dende ou punto de vista ambiental é unha catástrofe“, subliña Carballeira.

Investigadores galegos traballan arreo para paliar a chegada da invasora ao litoral: é o caso dous grupos BioCost, do CICA (Universidade da Coruña) e BioAplic, da USC, que dun xeito conxunto prepararon unha proposta de sistema de alerta temperá que espera que sexa recibida favorablemente por parte das autoridades.

Con todo, na actualidade non existe ningún método efectivo para erradicar a presenza da alga asiática, e a meirande parte das medidas expostas céntranse na prevención a súa chegada. As accións de ciencia cidadá, moi efectivas para outras especies exóticas como o mosquito tigre, tampouco semellan viables neste caso, xa que non é posible diferenciar a invasora doutras algas pardas autóctonas a primeira ollada.

“Polo de agora, todo indica que tocará convivir con ela”, admite ou biólogo galego, quen aínda así, mantén a esperanza de que non futuro os científicos atopen unha maneira de lidar coa nova ameaza.

FONTE: Lucía Casas/gciencia.com

Dous galegos, seleccionados nun dos certames de vídeo submarino de maior prestixio mundial

Coñecéronse practicamente debaixo da auga, marabillados os dous pola biodiversidade que se agocha a simple vista. E é que o mar é un regalo para quen o sabe apreciar. Xaime Beiro e Lara González son compañeiros na vida e tamén no submarinismo. Beiro di que case coñece máis o fondo mariño que a praia de Louro, onde se criou. Despois de gañar o campionato galego de vídeo submarino, apuntan alto: agora, unha das súas pezas audiovisuais foi seleccionada para a mostra dun dos certames máis recoñecidos; o de San Diego, nos Estados Unidos.

“Non pensabamos que fora unha posibilidade moi real. Ao final, tes que competir con vídeos gravados noutras partes do mundo onde aparecen tiburóns ou baleas, e animais moito máis exóticos. Nós, dende a nosa humildade, amosamos os peixiños e animais do noso mar”, reflexiona Beiro. Porén, dende que comezaron a somerxerse, contan, a paisaxe submarina mudou por completo. Este é o relato dunha vida, do que se perdeu e do que chegará cando suba a marea do tempo.

Sorte!

FONTE: Lucía Casas/gciencia.com

CAMPIONATO GALEGO DE VÍDEO SUBMARINO 2024: UNHA DEFENSA DA NOSA CONTORNA

Ao redor de Louro (Muros) todo é auga. Sábeo ben Xaime Beiro, que medrou vendo como os seus avós ían traballar ao mar cada día. Colleu o testigo adicándose á pesca submarina cando era novo, e así coñeceu a increíble biodiversidade que se agocha baixo a superficie.

Despois cambiou o fusil polo obxectivo dunha cámara, ata que un día pensou: Por que non xuntar as dúas cousas? Comezou a somerxirse nas costas galegas coa súa parella, de quen di que está igual de tola ca el, para amosar unha riqueza que moitas veces pasa desapercibida. E mal non lles foi, porque Xaime Beiro (Louro, 1985) e Lara González (Pontevedra, 1988) levan tres anos consecutivos gañando o Campionato Galego de vídeo submarino, que este 2024 realizouse nunha xornada de submarinismo na costa de Malpica: “Agora imos a polo nacional, pero o feito de gañar na casa para nós xa é unha honra”. O vídeo, dunha duración dun minuto, amosa unha gran variedade de peixes e outros animais mariños.

FONTE: Lucía Casas/gciencia.com            Imaxe: lavozdegalicia.es/Xaime Beiro

OS GOLFIÑOS TAMÉN TEÑEN O SEU LADO ESCURO

Aínda que o máis seguro é que non sexa certa, a historia di que Robert Louis Stevenson tivo un soño ou, mellor dito, tivo un pesadelo onde aparecía un doutor que experimentaba coa parte malévola do ser humano. Así quixo a lenda que Stevenson escribise o relato fundacional onde aparece a dualidade da natureza humana.

O estraño caso do doutor Jekyll e o señor Hyde publicouse por primeira vez en 1886. Desde entón ata hoxe, serve de exemplo cada vez que toca sinalar o noso lado escuro, a nosa natureza trastornada; unha alteración que ben podemos trasladar ao reino animal e, en especial, aos golfiños; animais sociables e comunicativos que xa aparecen nos primeiros relatos da nosa civilización cando nos falan de Apolo, quen tomou forma de golfiño para atraer a un barco cretense cheo de mercadores co fin de que estes fixésense sacerdotes dun santuario chamado de Delfos, obviamente bautizado así en honra da conversión de Apolo en golfiño.

Pero, deixando ao carón a mitoloxía, son moitas as historias de golfiños xoguetóns e salvadores que se nos presentan como o mellor amigo do home. Sen ir máis lonxe, hai un par de anos, unha manda de golfiños formou un círculo de defensa ao redor dun nadador para protexelo do ataque dunha quenlla branca nas costas de Nova Zelandia. Mesmo, un golfiño do porto de Manfredonia salvou a vida a un mozo de 14 anos que, sen saber nadar, caeu ao mar desde un barco. Rescatouno e levouno ata o barco de novo.

Con todo, os golfiños teñen tamén o seu lado escuro, unha cara da que pouco ou nada se fala e da que hoxe toca falar aquí, e cuxa historia se remonta a millóns de anos atrás, cando os antepasados dos golfiños andaban por terra. Porque todos os cetáceos son descendentes de mamíferos terrestres. Daquel mundo perdido chégannos algunhas hipóteses. Por unha banda, fálase dos mesoniquios, mamíferos carnívoros con pintas de lobo que decidiron evolucionar mergullándose no océano. Doutra banda, a hipótese máis certeira, debido á xenética de ambos, é a que apunta aos golfiños como descendentes dos artiodáctilos, cuxos familiares máis próximos serían os hipopótamos.

Deixando ao carón a súa árbore xenealóxica, cabe supoñer que o desenvolvemento cerebral destes simpáticos mamíferos alcanza a crueldade dos seres humanos; sobre todo cando se trata de xogar a xogos sinistros como á pelota co peixe globo, ou con crías da súa propia especie ata matalas. Tamén, do mesmo xeito que o ser humano, os golfiños buscan sexo por pracer; por diversión agrúpanse en mandas e acosan ás femias da súa especie.

Por estes asuntos, lonxe dos mesoniquios e dos artiodáctilos, é posible atopar un elo perdido entre o golfiño e o ser humano. Talvez atopouno o inconsciente de Robert Louis Stevenson unha noite de febre e pesadelo, alcanzando o substrato dun mundo perdido na noite dos tempos.

FONTE: Montero González          Imaxe: vdorse (Getty Images)

Descuberta na Illa de Tambo unha especie de musgo única en Galicia

Rhynchostegiella tenella. Ese é o nome científico dunha especie de musgo que acaba de ser documentada por primeira vez en Galicia. Foi o botánico José Luis Caamaño quen a identificou na illa de Tambo, situada na ría de Pontevedra. Máis en detalle, trátase dun “musgo diminuto” con pólas de ata 3 milímetros e follas de ata 0,8 milímetros. “Forma tapices en lugares sombrizos e húmidos, como un veo de apariencia fantasmagórica en rochas ou paredes”, explican dende a Asociación para a Defensa Ecolóxica de Galiza (Adega); a entidade que promoveu en 2023 a elaboración dun inventario botánico da illa.

Ata o momento, Rhynchostegiella tenella nunca se identificara en Galicia. O lugar máis próximo é Asturias. Dentro da península ibérica tamén está presente na zona mediterránea e en Portugal continental, onde a observación máis próxima a Galicia é en Fátima, no Distrito de Santarem, situado no centro do país luso. No que respecta ás illas atlánticas, esta especie de musgo xa está documentada nos Azores e nas illas Canarias.

A descuberta realizada por Caamaño, tamén enxeñeiro industrial, entra dentro do labor de exploración da fauna briolóxica de Galicia, con especial interese nas illas. De feito, el tamén participou na elaboración do Inventario Botánico da Illa de Tambo. Este documento promovido por Adega contribuíu a aumentar o número de especies coñecidas ata as 237. O proxecto tamén se centrou nas especies invasoras xa detectadas nos distintos sectores da illa.

Segundo trasladan dende Adega, “esta nova descuberta incide na necesidade de exploración da biodiversidade de Galicia. Tamén, na necesaria conservación das áreas de maior interese, especialmente as ameazadas pola expansión do eucalipto”. A asociación ecoloxista tamén pon o foco “na urxencia en protexer a illa de Tambo e a súa contorna, obxecto dunha proposta de ENIL (Espazo Natural de Interese Local) pendente de se aprobar polo Concello de Poio e a Xunta”.

FONTE: gciencia.com/medioambiental     Imaxe: adega.gal e gl.wuikipedia.org

ROSAS SEN ESPIÑAS

Se pensamos en espiñas, é moi probable que nos viña á mente a rosa como planta paradigmática. Cada rosa ten a súa espiña, que cantaba Poison na súa mítica canción. Con todo, esta especie non é a única portadora desta arma natural que lles serve, principalmente, para defenderse dos animais herbívoros. Porque as espiñas evolucionaron varias veces e de forma independente en todo o reino vexetal, e atopámolas tamén en plantas tan dispares como berenxenas (presentes nas follas, talo e cáliz do froito, a parte superior verde que o recubre) ou mesmo nos cultivos de arroz e cebada (a parte das espigas que provoca que se che queden pegadas á roupa son, cientificamente, espiñas).

E aínda que todo o mundo sabe que son, e seguramente todos sufrimos a súa existencia, a ciencia aínda non ten do todo claro por que aparece este trazo con tanta frecuencia en especies, a priori, tan lonxe relacionadas. Agora, un estudo internacional no que participan investigadores da Universitat Politècnica de València (UPV) lanza luz sobre este espiñento asunto: detrás desta característica hai un xene que comparten todas elas, mesmo despois de millóns de anos de separación evolutiva. As conclusións acaban de publicarse na revista Science.

Todo empezou, precisamente, coa berenxena. O grupo SOLbreeding do Instituto de Conservación e Mellora da Agrodiversidad Valenciana (COMAV) da UPV encabezado por Jaime Prohens leva anos investigando acerca da súa mellora xenética. "Para as variedades modernas interésanos que non teñan espiñas. Así é máis fácil de cultivar e colleitar, á parte de ofrecer outras vantaxes como que non se piquen unhas a outras na caixa e cren feridas que aceleren a súa putrefacción", explica Prohens.

Mergullando entre o ADN da berenxena, atoparon unha familia de xenes chamada Lonely Guy (LOG), responsable de producir unha hormona que causa a división e a expansión celular. Nun relatorio en liña, Prohens contactou co investigador Zachary Lippman, do prestixioso Laboratorio Cold Spring Harbor (CSHL). El, xunto co seu pupilo James Satterlee, estaban a investigar sobre solanáceas, unha categoría que inclúe tomates, patacas e berenxenas. “Deime conta de que moitas solanáceas tiñan espiñas moi prominentes. Entón pregunteime: ‘Que sabemos sobre iso? Que está a pasar con esta adaptación? Resultou que non sabiamos case nada”, afirma Lippman nun comunicado.

Así, ambos os equipos empezaron a investigar en máis tipos de berenxenas, como berenxenas africanas ou berenxenas silvestres, algunhas delas con moitas espiñas. Déronse conta de que cando nun xene da familia LOG atopábanse mutacións, as berenxenas non presentaba espiñas, mentres que todas as que presentaba espiñas tiñan a mesma versión do xene. Entón, o grupo pensou en probar máis aló deste cultivo. "Eu estaba a facer unha estancia no CSHL cando propuxeron probar con rosas (conta Gloria Villanueva Párraga, investigadora da UPV). Ao principio pareceume unha tolemia. Pero despois vin que todo tiña sentido e que encaixaba".

Efectivamente, cando un dos equipos colaboradores conseguiu silenciar o xene correspondente nas rosas, obtiveron rosas sen espiñas. E o mesmo ocorreu co azufaifo, unha planta moi popular no levante e Marrocos, tamén pertencente á mesma familia. Non quedou aí e o grupo foise ampliando con investigadores franceses, ingleses ou alemáns. "Converteuse nun grupo multidisciplinar, coa colaboración de moitas organizacións diferentes", sinala David Alonso Martín, tamén investigador da UPV.

Así, traballaron co Xardín Botánico de Nova York para examinar especímenes con e sen espiñas. Os colaboradores da Universidade de Cornell utilizaron a edición xenómica para eliminar as espiñas nas uvas do deserto, unha baga colleitada por aboríxenes australianos que, cando se secan, transfórmanse nunha especie de pasas moi doces. En total, o equipo chegou a asociar as espiñas con xenes relacionados con LOG nunhas 20 especies.

"Trátase dun caso de evolución converxente: un xene que compartían o devanceiro de todas estas plantas hai 165 millóns de anos evolucionou de forma paralela en diferentes especies cara á mesma característica, a de ter espiñas", resume Prohens. "É similar ao que ocorre coa ecolocalización nos morcegos e as baleas: ambos evolucionaron de forma independente cara á mesma singularidade. E isto é algo que ocorre raramente na natureza".

Máis aló de coñecer como evolucionou este mecanismo, este traballo ten aplicacións directas. "Este estudo é importante porque a maior parte das plantas modelo non teñen espiñas, polo que esta característica, a pesar de ser tan cotiá, pasou desapercibida para a ciencia e non foi tan estudada como outras (afirma pola súa banda Pietro Gramazio, investigador da UPV). Coñecer o mecanismo detrás das espiñas non é só interesante a nivel de ciencia básica, senón que tamén ten implicacións a nivel económico".

Así, abre a porta a que con técnicas de edición xenética como CRISPR (o chamado cortapega xenético que consegue evolucións naturais dirixidas de forma moito máis eficiente), mellórense os cultivos. "Por exemplo, agora mesmo as plantacións da uva do deserto, unha especie silvestre emparentada coa berenxena que necesita moi pouca auga para o seu crecemento, son imposibles debido a que teñen moitas espiñas. Pero se conseguimos quitarllas, abren a porta a un novo cultivo que nun contexto de cambio climático pode ser moi interesante", indica Prohens.

Este estudo baséase nas plantas que teñen espiñas que xorden da epidermis das plantas. "Pero pódese explorar se os mesmos xenes inflúen noutras plantas cuxas espiñas xorden do que ían ser ramas, como as silvas; ou dos cactos, cuxas follas son as que se converteron en petiscos", sinala o autor. "Quédannos por explorar outras especies, pero tamén saber que fai exactamente este xene e como un pelo dunha planta convértese nunha espiña". E quizá, se as rosas creadas por este equipo fanse populares, Poison deba actualizar a súa canción.

FONTE: Patricia Biosca/abc.es/ciencia       Imaxe: blog.florespatry.com

OSÍXENO ESCURO

Luz solar flitrándose na auga do ma /ROMOLO TAVANI EM

Un equipo internacional de investigadores, incluído un químico da Universidade Northwestern (Estados Unidos), descubriu que os minerais metálicos do fondo do océano profundo producen osíxeno, a 13.000 pés debaixo da superficie. O estudo publícase na revista  Nature Geoscience.

O sorprendente descubrimento desafía as suposicións que se mantiveron durante moito tempo de que só os organismos fotosintéticos, como as plantas e as algas, xeran o osíxeno da Terra. Así, o novo achado mostra que podería haber outra maneira. Parece que o osíxeno tamén se pode producir no fondo mariño, onde non pode penetrar a luz, para sustentar a vida mariña que respira osíxeno (aeróbica) e vive en completa escuridade.

En concreto, Andrew Sweetman, da Asociación Escocesa de Ciencias Mariñas (SAMS), fixo o descubrimento do "osíxeno escuro" mentres realizaba un traballo de campo desde un barco no océano Pacífico. Franz Geiger, de Northwestern, dirixiu os experimentos de electroquímica, que posiblemente expliquen o achado. "Para que a vida aeróbica comezase no planeta, tiña que haber osíxeno, e ata o de agora sabiamos que a subministración de osíxeno á Terra comezou cos organismos fotosintéticos", conta Sweetman, quen dirixe o grupo de investigación de Ecoloxía e Bioxeoquímica do Fondo Mariño en SAMS.

"Pero agora sabemos que o osíxeno se produce nas profundidades do mar, onde non hai luz. Por tanto, creo que debemos volver expornos preguntas como: Onde puido comezar a vida aeróbica?".

Os nódulos polimetálicos (depósitos minerais naturais que se forman no fondo do océano) son a base do descubrimento. Estes nódulos, que son unha mestura de diversos minerais, teñen un tamaño que vai desde partículas diminutas ata o dunha pataca media.

"Os nódulos polimetálicos que producen este osíxeno conteñen metais como cobalto, níquel, cobre, litio e manganeso, todos eles elementos fundamentais que se utilizan nas baterías", relata Geiger, coautor do estudo.

"Varias empresas mineiras a gran escala pretenden agora extraer estes preciosos elementos do fondo mariño a profundidades de entre 3.000 e 6.000 metros por baixo da superficie. Temos que reformularnos como extraer estes materiais, para non esgotar a fonte de osíxeno para a vida nas profundidades mariñas".

Sweetman fixo o descubrimento mentres tomaba mostras do leito mariño da Zona Clarion-Clipperton, unha cordilleira submarina montañosa que se estende case 4.500 millas ao longo do cuadrante nordés do Océano Pacífico. Cando o seu equipo detectou osíxeno inicialmente, supuxo que o equipo debía estar avariado.

"Cando obtivemos estes datos por primeira vez, pensamos que os sensores estaban defectuosos porque todos os estudos realizados nas profundidades mariñas só observaran que o osíxeno se consumía en lugar de producirse", explica Sweetman. "Volviamos a casa e recalibramos os sensores, pero, ao longo de 10 anos, estas lecturas estrañas de osíxeno seguían aparecendo. Decidimos utilizar un método alternativo que funcionase de forma diferente aos sensores de optodos que estabamos a utilizar. Cando ambos os métodos lanzaron o mesmo resultado, soubemos que estabamos ante algo innovador e impensable".

No verán de 2023, Sweetman púxose en contacto con Geiger para analizar posibles explicacións sobre a fonte de osíxeno. No seu traballo anterior, Geiger descubriu que o óxido, cando se combina con auga salgada, pode xerar electricidade. Os investigadores preguntáronse se os nódulos polimetálicos das profundidades oceánicas xeraban suficiente electricidade para producir osíxeno. Esta reacción química é parte dun proceso chamado electrólise da auga de mar, que extrae electróns do átomo de osíxeno da auga.

Para investigar esta hipótese, Sweetman enviou varios quilos de nódulos polimetálicos, que foron recollidos do fondo do océano, ao laboratorio de Geiger en Northwestern. Sweetman tamén visitou Northwestern en decembro pasado e pasou unha semana no laboratorio de Geiger. Tan só 1,5 voltios (o mesmo voltaxe que unha pila AA normal) son suficientes para dividir a auga de mar. Sorprendentemente, o equipo rexistrou voltaxes de ata 0,95 voltios na superficie de nódulos individuais. E cando se agrupan varios nódulos, a voltaxe pode ser moito máis significativo, como cando se conectan as pilas en serie.

"Parece que descubrimos unha ’xeobatería’ natural", achega Geiger. "Estas xeobaterías son a base para unha posible explicación da produción de osíxeno escuro no océano". Os investigadores coinciden en que a industria mineira debería ter en conta este descubrimento antes de planificar actividades de minería en augas profundas. Segundo Geiger, a masa total de nódulos polimetálicos na zona Clarion-Clipperton por si soa é suficiente para satisfacer a demanda mundial de enerxía durante décadas. Pero Geiger considera que as actividades mineiras da década de 1980 son unha advertencia.

"En 2016 e 2017, os biólogos mariños visitaron sitios que foron explotados na década de 1980 e descubriron que nin sequera as bacterias recuperáronse nas áreas minadas", destaca Geiger.

"Con todo, nas rexións non explotadas, a vida mariña floreceu. Aínda se descoñece porque esas ’zonas mortas’ persisten durante décadas. Con todo, isto pon un asterisco importante sobre as estratexias para a minería do fondo mariño, xa que a diversidade de fauna do fondo oceánico en áreas ricas en nódulos é maior que nas selvas tropicais máis diversas", conclúe.

FONTE: elmundo.es/ciencia