ZONA VERDE

XESTO AMBIENTAL DO MES DE MARZO

Ao acudir a facer a compra con tuppers e bolsas preparados de casa, as únicas bolsas de plástico que haberá que comprar serán, polo xeral, as de compras imprevistas: a  minicompra antes de chegar a casa porque falta algo para a cea, un capricho ao pasar por diante dunha tenda… Para solucionalo, a proposta deste mes é sinxela: leva sempre encima unha bolsa de tea.

As bolsas de tea engurradas non ocupan apenas espazo e poden levar nun peto do abrigo, nunha mochila, un bolso… ou mesmo utilizala como un. 

Levar sempre unha bolsa encima é unha forma de anticiparse.

Pono en práctica!

FONTE: P. Cantó e L. Bou/Verne/elpaís.com

ORELLA DE OSO: A ÚNICA PLANTA RESURRECCIÓN DA PENÍNSULA IBÉRICA

Ramonda myconi, a única planta resurrección da península ibérica / José Ignacio García Plazaola

Segundo a mitoloxía grega, Orfeo, fillo de Apolo e Calíope, tentou rescatar á súa amada Eurídice da morte. Aínda que el logrou escapar do inframundo, ela desapareceu para sempre. Lamentablemente, Orfeo tamén morreu: foi asasinado e esnaquizado polas Ménades.

Produto da combinación da mitoloxía clásica coa tradición máis recente, cóntase que das pingas de sangue de Orfeo brotou unha planta, que gardou o recordo da súa esencia máis pura na capacidade de volver á vida despois de morta.

Esta planta coñécese hoxe en día como flor de Orfeo (Haberlea rhodopensis) e é unha das cinco especies europeas que se inclúen na familia das Gesneriáceas.

Todas elas localízanse no sur do continente (montañas de Grecia, Macedonia e Bulgaria) e, como describe a mitoloxía, presentan a sorprendente capacidade de volver aparentemente á vida despois de mortas.

Son o que se denomina “plantas resurrección”. En todo o mundo hai unhas 300 plantas resurrección. A maioría teñen unha distribución tropical e  subtropical, coa excepción das Gesneriáceas europeas.

No Pirineo, tanto na súa vertente norte como sur, temos a sorte de contar cunha destas escasísimas plantas resurrección: a emblemática orella de oso (Ramonda myconi). É a única especie con estas características da península ibérica.

O xénero Ramonda recibe o seu nome en honra ao botánico e explorador francés Louis Ramond de Carbonnières que, entre outras fazañas, foi o primeiro en ascender oficialmente ao Monte Perdido.

Ademais da súa singularidade como planta resurrección, R. myconi e o resto de Gesneriáceas europeas teñen outra característica moi especial: son plantas de orixe tropical, reliquias dun período pasado moito máis cálido que o actual. Por iso son denominadas tecnicamente “ paleotropicales”.

A observación da súa morfoloxía e aspecto revelaranos de inmediato ese carácter tropical e facilmente asociarémolas á moi coñecida violeta africana (xénero Saintpaulia), planta ornamental de interior.

Sendo unha especie de vocación tropical, resulta sorprendente que puidese adaptarse con éxito ao arrefriado do clima en Europa, moi especialmente na adversa contorna do Pirineo. Aínda que atopa o seu óptimo en barrancos calcáreos a mediana altitude, chegou a observarse mesmo a case 2.500 metros na contorna do Parque Nacional de Ordesa.

Dado que é unha planta de follas lonxevas e perennes, o seu exitoso desenvolvemento na alta montaña implica que estas deben ser capaces de sobrevivir a temperaturas extremadamente baixas, algo especialmente rechamante nunha especie paleotropical.

A combinación do seu carácter de planta resurrección e a súa destacable tolerancia ao frío extremo convértea nunha das escasísimas plantas capaces de enfrontarse exitosamente tanto ás baixas temperaturas como á desecación. Cal é pois o seu secredo?

A resposta probablemente non é única. Máis ben ao contrario, é un conxunto de características o que permite a esta planta converterse nunha campioa de resistencia.

Aínda que pareza contraintuitivo, as consecuencias biolóxicas de  desecarse ou conxelarse son parecidas en esencia. Isto xustifica en certo xeito que o seu preadaptación á  desecación foi a clave para a súa supervivencia no Pirineo.

Basicamente, a planta evita as lesións celulares reforzando as súas membranas para evitar os danos estruturais e oxidativos. Pero a protección non só debe actuar a nivel celular. As follas ao deshidratarse deben encartarse seguindo un patrón ben definido e ordenado de forma similar a como se produce o peche dun paraugas.

Deste xeito, durante o letargo e aparente morte, os tecidos mantéñense latentes e sen sufrir danos irreparables. Pode mesmo chegar a alcanzarse o denominado estado vítreo, no que a mobilidade das moléculas é moi reducida. Así, os tecidos poden manterse latentes sen apenas acumular danos durante moito tempo.

Cando a auga volve estar dispoñible, todo o proceso revértese e as follas recuperan nuns poucos días o seu aspecto máis lozano. Este momento, o da resurrección, é o máis delicado. Un erro na precisa secuencia de activación do metabolismo pode resultar fatal para a planta.

Hoxe en día, as plantas resurrección son obxecto de estudo nalgúns dos mellores laboratorios de Fisioloxía Vexetal do mundo. Da súa espectacular capacidade de volver á vida poderemos aprender moitas leccións útiles para conseguir unha agricultura máis sostible e segura e para desenvolver plantas case indestructibles.

Quen sabe. Quizais as pingas de sangue de Orfeo sírvannos para desentrañar os segredos da vida eterna.

FONTE: J. I. García Plazaola/B. Fernández-Marín/abc.es/ciencia

A TERRA, A NOSA CASA

 

“Un é aventureiro como outro é poeta, porque ten unha visión romántica da existencia e pensa que a vida ten que ser algo máis que simplemente pasar polo mundo”. O naturalista e aventureiro Nacho Dean foi a primeira persoa da historia en dar a volta ao mundo a pé e en solitario, completando un total de 31 países e 33.000 quilómetros en tres anos. “O meu obxectivo non foi facer unha paréntese na miña vida, senón abrazala máis intensamente ca nunca”, asegura. Anos despois propúxose outro reto: unir nadando os cinco continentes co obxectivo de lanzar unha mensaxe de conservación dos océanos. Un fito que completou na chamada ‘Expedición Nemo’: “O mar é o gran esquecido, atopouse lixo onde non chega nin a luz solar”, advirte.

Fillo de mariño e amante da natureza, de neno Nacho Dean medrou lendo a Xulio Verne e vendo os documentais de Félix Rodríguez de la Fuente. Deles aprendeu a súa paixón pola exploración e a visión do mundo como un todo. “A natureza é o lugar ao que pertencemos, o que lle facemos a ela facémonolo a nós mesmos”, reflexiona. As súas expedicións servíronlle para visibilizar a degradación do planeta e incidir na nosa responsabilidade ante o cambio climático.

Para el, camiñar, viaxar e observar son escolas de vida porque nos ensinan que as cousas poden ser de moitas maneiras diferentes. O seu inquebrantable compromiso coa natureza é o seu motor de inspiración e o que condiciona a súa visión reveladora da existencia: “Tes que realizar un verdadeiro exercicio de desprendemento e desapego, tes que deixalo todo: a túa casa, o traballo, a familia, os amigos, os teus bens materiais. Tamén os medos dunha cultura que valora máis o benestar, o confort, a seguridade, a estabilidade, por encima doutros valores como son emprender, arriscarse, a paixón de estar vivo”.

LOGRAN XERAR ELECTRICIDADE DA "NADA"

Imaxe gráfica dunha película delgada de nanocables de proteínas que xeran electricidade a partir da humidade atmosférica/ Imaxe: fantasymundo.com

Científicos da Universidade de Massachusetts Amherst (EE.UU.) desenvolveron un dispositivo que utiliza unha proteína natural para xerar electricidade a partir da humidade do aire. A nova tecnoloxía, din os seus creadores na revista Nature, podería ser utilizada para o desenvolvemento de dispositivos portátiles electrónicos como monitores de saúde, reloxos intelixentes e mesmo teléfonos móbiles que non se teñan que cargar periodicamente. Ao tempo, podería ter implicacións significativas na loita contra o cambio climático e o futuro das enerxías renovables.

Os investigadores chaman ao dispositivo «xerador de aire» ou «xerador alimentado por aire» (Air-xen). Emprega  nanocables de proteínas condutores de electricidade producidos polo microbio xeobacter. O  Air-xen conecta eléctrodos aos  nanocables de proteínas de tal maneira que se xera corrente eléctrica a partir do vapor de auga presente de forma natural na atmosfera.

A nova tecnoloxía desenvolvida é non contaminante, renovable e de baixo custo. Pode xerar enerxía mesmo en áreas con humidade extremadamente baixa, como o deserto do Sahara. Ten vantaxes significativas sobre outras formas de enerxía renovable, como a solar e a eólica, porque a diferenza destoutras fontes de enerxía renovable, o  Air-xen non require luz solar ou vento, e mesmo funciona en interiores.

Os investigadores explican que o dispositivo Air-xen só require unha película delgada de nanocables de proteínas de menos de 10 micras de espesor. A parte inferior da película descansa sobre un eléctrodo, mentres que un eléctrodo máis pequeno que cobre só unha parte da película de nanocables atópase na parte superior. A película absorbe o vapor de auga da atmosfera. Unha combinación da condutividade eléctrica e a química da superficie dos nanocables de proteínas, xunto cos poros finos entre os nanocables dentro da película, establece as condicións que xeran unha corrente eléctrica entre os dous eléctrodos.

Os investigadores din que a xeración actual de dispositivos Air-xen pode alimentar pequenos dispositivos electrónicos e esperan levar a invención a escala comercial pronto. Os próximos pasos que planean inclúen o desenvolvemento dun pequeno «parche» Air-xen que pode alimentar dispositivos portátiles electrónicos como monitores de saúde e de estado físico e reloxos intelixentes, o que eliminaría o requisito de baterías tradicionais. Tamén esperan poder aplicalos aos teléfonos móbiles para eliminar a carga periódica.

FONTE: abc.es/ciencia

O MAR QUERE O SEU!

A Guarda/Zona inundable/Perigosidade para un período de retorno de 500 anos

Os graves efectos do temporal Gloria no litoral mediterráneo puxeron sobre a mesa debates que deberían tido lugar moito antes, antes de construír paseos marítimos por boa parte do litoral, gañar terreos ao mar ou deixar que a presión urbanística chegase a pé de praia, expondo a distintos perigos á poboación que vive nestas zonas.

 A pesar de que a configuración do relevo da costa galega é moi diferente á levantina, con máis zonas de cantís, tamén é verdade que a capacidade destrutiva do Atlántico é moito maior que a do Mediterráneo.

Tanto a Xunta como Demarcación de Costas levan anos estudando as Áreas con Risco Potencial Significativo de Inundación (ARPSIs) por influencia mariña, ademais das que Augas de Galicia delimita nos cursos fluviais de competencia autonómica da demarcación Galicia Costa. A lonxitude do litoral con risco de inundación alcanzaría os 160 quilómetros, nunha primeira avaliación que foi revisada, en moitos casos á alza. A nosa provincia, Pontevedra, tería o 46 % destas zonas medidas linealmente, por diante da Coruña (37 %) e Lugo (17 %).

O mar quere o seu!

FONTE: Pablo González/lavozdegalicia.es

GRÁFICO DE BARRAS QUE AMOSAN O QUECEMENTO GLOBAL

O gráfico de EdHawkins amosa estimacións da evolución da temperatura media global nos últimos 2019 anos

O proxecto Show your stripes, "mostra as túas barras", mostraba gráficos que reflectían a evolución da temperatura global ou por países desde 1901. Este traballo de Ed Hawkins, profesor de Ciencias Climáticas na Universidade de Reading, Reino Unido, compartiuse en redes sociais e explicouse e publicouse en medios de comunicación de todo o mundo, inspirando pezas de roupa, portadas de revistas e instalacións rueiras. Agora  Hawkins ampliou este gráfico para mostrar a evolución das temperaturas globais dos últimos 2019 anos.

Hawkins explica que “os datos mostran unha tendencia de arrefriado lento ata 1900 e despois un quecemento moi acusado”. Nesta proxección de Hawkins, as liñas azuis corresponden a anos con temperatura media inferior a todo o período e as vermellas, temperaturas superiores.

Pero que pasou antes de 1850?

O clima da Terra cambiou antes por razóns que non teñen que ver coa actividade humana. Cambios na posición dos continentes, a actividade solar, o número de  erupcións volcánicas e a órbita da Terra influíron no clima do planeta. Os científicos do clima estudan estas razóns.

Sabemos que ningunha desas razóns poden explicar o quecemento medido desde 1850. Tamén sabemos que un incremento nos niveis de gases de efecto invernadoiro na atmosfera quentará o planeta, como observamos. Son as nosas emisións de dióxido de carbono as que dominan a tendencia recente de quecemento.

Temos observacións suficientes de temperatura medida con termómetros para estimar os cambios na temperatura global media desde ao redor de 1850. Poderiamos levar iso a 1780 (é un traballo que se está facendo actualmente), pero iso é o máximo que podemos levar con suficientes datos fiables.

Pero tamén temos outras interesantes formas indirectas de medir temperaturas pasadas, usando árbores, núcleo de sedimento e xeos, corais e outras criaturas mariñas, estalactitas, etcétera. Estes datos axúdannos a calcular as temperaturas globais dos últimos 2000 anos.

Si, a incerteza nestas estimacións é maior que para os datos recentes de termómetros, pero aínda así proporcionan contexto realmente útil para os cambios recentes. Os datos mostran unha tendencia ao arrefriado ata ao redor de 1900 e logo un quecemento moi acusado, consistente coas nosas medidas de termómetros.

Así que agora podemos obter as barras de quecemento ata o ano 1 d.C., usando reconstrucións da temperatura global dos datos indirectos, usando PAGES2k, cos últimos 19 anos con estimacións baseadas en datos de termómetros.

FONTE:Jaime Rubio Hancock/Verne/elapis.com

O PROPÓSITO AMBIENTAL DO MES: FEBREIRO 2020

Continúo coa lista de xestos que ir incorporando, mes a mes neste ano 2020, na túa vida diaria para empregar moitos menos plásticos.

2. FEBREIRO 2020:  Aprende o código plásticariano

O obxectivo de reducir o consumo de plásticos é ser máis sustentables. Non se trata de tirar todos os plásticos que teñamos en casa nin de deixar de utilizar todos os artigos feitos con plástico, como o teclado do computador, por exemplo, senón de xerar o mínimo de residuos posibles. É moito máis sustentable, por exemplo, seguir utilizando o bidón de auga da bicicleta ata que acabe a súa vida útil que tiralo só porque estea feito de plástico. Para diferenciar os plásticos reutilizables dos que non, este febreiro podes propoñerche aprender o código dos plásticos.

Todos os plásticos están marcados cun pequeno triángulo no cal aparece un número, do un ao sete. Ese número indica se o plástico é reciclable ou non o é, e se podemos reutilizalo. Por exemplo, os marcados con número do 1 ao 6 (botellas de plástico, iogures…) poden tirarse ao contedor amarelo e os indicados co sete (maceteiros de plástico, xoguetes…) non. Ademais, os de tipo 2 (a maioría de botes de deterxente ou lixivia, por exemplo) ou 4 (bolsas de plástico) son reutilizables, así que poden ter unha segunda vida. Para porte ao día preme AQUÍ.

A intentalo!

FONTE: P. Cantó/ Verne/elàis.com Ilustración: L. Bou

FOTCIENCIA17

 

O Consello Superior de Investigacións Científicas e a Fundación Española para a Ciencia e a Tecnoloxía elixiron sete fotografas que reflicten fenómenos que nos rodean como a anatomía dos  caballitos de mar, a presenza de plásticos na cadea alimentaria ou as prácticas agrícolas sustentables. Trátase da XVII edición de FOTCIENCIA, un proxecto que pretende achegar a ciencia á sociedade.

FONTE: fotciencia.es