ZONA VERDE

SORPRESA CIENTÍFICA POLA APARICIÓN UN GRAN BURACO NA CAPA DE OZONO NO ÁRTICO

As zonas de cor azul próximas ao polo Norte amosan a diminución do grosos na capa de ozono (AC CAF / EP)

Trinta anos observando de preto a evolución da capa de ozono no polo sur (Antártida) e agora que todos os datos parecen favorables xorde un buraco no polo norte (Ártico)...

As causas non son as mesmas -os gases  CFC non parecen ser culpables do buraco no norte- pero sen dúbida trátase de malas noticias.

Diversos servizos meteorolóxicos e equipos de investigación que traballan no Ártico, incluídos os equipos a bordo do buque científico alemán Polarstern, observaron con sorpresa durante as últimas semanas unha importante diminución, de ata o 30%, do grosor da capa de ozono nas capas altas da atmosfera na rexión ártica.

Nunha crónica publicade o 27 de marzo na páxina na internet da revista Nature, Alexandra Witze indicaba, mencionando a diversos expertos, que" o gran buraco na capa de ozono detectado agora é “probablemente” o máis grande coñecido ata a data no Ártico”. A revista científica Nature, que normalmente non pode ser acusada de sensacionalista, inclúe no titular desta información as palabras “raro” e “grande” para referirse ao buraco de ozono no ártico.

O servizo de aplicacións de seguimento de datos atmosféricos (ACSAF) da Organización Europea para a Explotación de Satélites Meteorolóxicos (Eumesat) confirmou o pasado 30 de marzo a través dunha mensaxe en Twitter a detección dun nivel mínimo histórico na capa de ozono dean o Ártico.

O ACSAF indica que esta situación prodúcese, polo que se coñece ata o momento, como consecuencia das condicións meteorolóxicas na estratosfera (entre os 10 e o 50 km de altitude aproximadamente); con temperaturas duns 80 ºC baixo cero.

Os primeiros datos sobre a perda de  grosos ou buraco na capa de ozono no Ártico foron difundidos polo mesmo servizo ACSAF de Eumesat a mediados de marzo. Unha das sorpresas desta situación é que o fenómeno, que se produciu a menor escala en ocasións anteriores, parece ter agora dimensións maiores das esperadas e maior duración temporal.

Entre as posibles explicacións á aparición do buraco na capa de ozono no Ártico, a articulista de Nature sinala que “este ano, poderosos ventos do oeste fluíron ao redor do polo norte e atraparon aire frío dentro dun ‘vórtice polar’”.

As baixas temperaturas formaron as nubes a gran altitude e comezaron as reaccións químicas que están a facilitar a destrución do ozono, indican os expertos.

Os instrumentos do os satélites de observación meteorolóxica Metop, en órbita polar, detectaron que polo momento o buraco é relativamente pequeno, aínda que en zonas como a vertical do polo norte, o grosor desta capa que protexe a Terra de radiacións solares prexudiciais para a vida como as ultravioletas é agora un 30% menor que en condicións normais.

FONTE: Joaquim Elcacho/lavanguardia.com/natural 

COROAVIRUS, UN DESAFÍO AO NOSO MODELO SOCIAL

 

Vivimos de costas á natureza, pero a nosa saúde depende dela moito máis do que pensamos. Virán máis virus e non haberá sistema sanitario que poida contelo. Só unha natureza rica e funcional, cos adecuados niveis de biodiversidade, poderá regular e amortecer os impactos das futuras zoonosis na humanidade. Se realmente aspiramos a un mundo máis feliz, se nos propoñemos mellorar o noso benestar e o das xeracións futuras non temos máis remedio, non existe outra alternativa, que conservar, restaurar e consentir os ecosistemas que nos rodean, asegurándonos de non deixar … a ningunha especie fóra!

XESTO AMBIENTAL DO MES DE ABRIL

No traballo, valla a redundancia, hai moito traballo por facer en canto a deixar de utilizar plásticos desbotables. En primeiro lugar, os cubertos de usar e tirar e os pequenos  palitos para remover o café que adoita haber dispoñibles en moitas oficinas son moi difíciles de reciclar, como falamos en febreiro, tras aprender o código  plasticariano. Podes evitalos traendo os teus propios cubertos de aluminio, culler para o café incluída.

Segundo o diario británico The Guardian, no mundo comprábanse, en 2017, 1.440 millóns de botellas de plástico ao día. Evitar ser un deses compradores de botellas é tan sinxelo como ter unha botella reutilizable (hainas de cristal, de aluminio…) no traballo que poidas encher dunha fonte ou billa. Para levar alimentos ou tuppers envoltos, pódese recorrer a teas  enceradas reutilizables e, se bebes café e a máquina só ofrece vasos de plástico, podes traer o teu termo de casa ou comprobar se a máquina ten a opción “sen vaso”. Nese caso, o que hai que traer de casa é unha cunca.

Pono en práctica!

FONTE: P. Cantó e L. Bou/Verne/elpaís.com

A HORA DO PLANETA, MÁIS QUE UN SÍMBOLO

A Hora do Planeta naceu en Sidney en 2007 como un xesto simbólico para chamar a atención sobre o problema do cambio climático. Un sinxelo xesto que consiste en apagar as luces de fogares, negocios, edificios e monumentos durante unha hora.

Unha acción que cos anos converteuse nun movemento mundial do que xa forman parte miles de cidades de 188 países, que en pasadas edicións apagaron máis de 17.000 monumentos e edificios emblemáticos.

A Hora do Planeta une a cidadáns, empresas, concellos e institucións para loitar contra o cambio climático e a perda de biodiversidade.

Dependemos da natureza para vivir, é o sistema de soporte vital do planeta e bríndanos todo o que necesitamos, desde o aire que respiramos ata a auga que bebemos e os alimentos que comemos. E tamén é a mellor aliada para frear os impactos do cambio climático.

A ciencia é clara: quedan 10 anos para evitar os peores impactos do cambio climático. É agora ou nunca, hai que actuar antes de que sexa tarde.

Hoxe, sábdo, despois de "apluadir" ás 8, na homenaxe aos nos@s sanitari@s, de 20.30 a 21.30 h celebramos a Hora do Planeta.

Únete e loita pola túa natureza, pois de non actuar a tempo, pasaranos o mesmo coma na pandemia do coroavirus.

FONTE: horadelplaneta.es

BATERÍAS ECOLLÓXICAS CON MATERIAL ORGÁNICO

Javier Carretero González, investigador do Instituto de Ciencia e Tecnología de Polímeros do CSIC / J. C.

A loita polas enerxías limpas ten dúas frontes fundamentais: a xeración e o almacenamento. Na primeira avanzouse moito na utilización de fontes renovables de forma cada vez máis eficiente. A segunda, con todo, hase estancado na utilización de materiais como o litio ou o cobalto, que supoñen unha dependencia de materiais escasos xeolocalizados e cuxa extracción e procesamento causa numerosos problemas ambientais. Nesta segunda fronte, un equipo do Imperial College, a Universidade de Cambridge, no Reino Unido, e o Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC), en España, deu un paso fundamental ao descubrir cando e por que os compoñentes orgánicos, que poden ter a mesma ou máis capacidade de almacenamento de enerxía e son máis abundantes, baratos e limpos, deixan de funcionar ou ser eficientes na batería orgánica. É un paso crítico para o desenvolvemento de pilas sostibles.

A investigación internacional, publicada en Nature e na que participou Javier Carretero González, investigador do Instituto de Ciencia e Tecnoloxía de Polímeros do CSIC en Madrid, analizou o comportamento de derivados da quinona, unha molécula biolóxica presente na lignina (o polímero orgánico aromático máis abundante no mundo vexetal) mediante a aplicación de dous novos métodos de resonancia magnética nuclear (RMN).

Nas baterías utilizadas durante a investigación elaborouse un circuíto en forma de  bypass para facer fluír as substancias orgánicas recargables desde a cela ao interior do equipo de resonancia magnética nuclear, onde se levou a cabo o estudo in situ, é dicir durante o funcionamento da mesma. A enerxía almacénase e libera polo proceso denominado redox (redución e  oxidación) e a RMN permitiu facer un seguimento de núcleos químicos como os protóns e ver como se comportan. “É un paso fundamental para coñecer que ocorre, como funciona a batería a nivel molecular, por que e como se descarga ou perde capacidade e para evitar estas deficiencias”, afirma o investigador español que sinala que a fabricación de pilas con materiais económicos e sostibles é xa posible.

“A partir desta base, xa só é cuestión de xogar coa química para aumentar a densidade de enerxía almacenada por unidade de volume ou para desenvolvelas sen necesidade de utilizar disolventes inflamables, recorrendo ao control da viscosidade dos materiais recargables ou mesmo ao emprego de sales electroquímicamente activas que se presentan en estado liquido a temperatura ambiente. Calquera país é capaz de desenvolver baterías a partir de elementos dos que dispoñen, fronte á dependencia dos actuais produtos que, como o  vanadio, teñen un mercado dominado por países como China e cuxo prezo chegou a multiplicarse por 10 nun ano”, afirma o investigador español do grupo internacional.

O desenvolvemento de sistemas máis compactos para o seu uso en pequenos dispositivos ou en vehículos pode tardar un pouco máis, pero este descubrimento podería permitir nestes momentos desenvolver sistemas de almacenamento masivo de enerxía xerada por fontes renovables, unha das limitacións fundamentais do sistema actual.

Se as baterías son o tren que as sociedades actuais non poden deixar de tomar para lograr a tan necesaria transición enerxética, a fabricación das mesmas mediante a aplicación de roteiros sostibles e amigables co medio ambiente e o emprego de materiais abundantes, renovables, biodegradables, seguros e de baixo custo é unha oportunidade única para asegurar o benestar presente e o futuro ás xeracións vindeiras. De feito, nos últimos anos conseguíronse descubrimentos que poden abrir novas alternativas na química das baterías sostibles.

En España, segundo explica Carretero, alcanzáronse resultados a partir da transformación dos ósos de oliva en materiais de eléctrodo para a súa aplicación en sistemas de almacenamento en aplicacións de carga e descarga rápida, un subproducto propio e abundante na península Ibérica que demostra que os avances na utilización da biomasa son unha realidade.

Na mesma liña da investigación na que participou este investigador do CSIC, científicos da Universidade de York publicaron en  Batteries &  Supercaps avances na creación dunha nova molécula orgánica a base de carbono que pode substituír o  cobalto que agora se usa en cátodos ou eléctrodos positivos en baterías de ións de  litio. O novo material aborda as deficiencias do material inorgánico mentres mantén o rendemento.

FONTE: Raúl Limón/elpaís.com

AMIGO FÉLIX

Hoxe, día 14, cúmprense 40 anos da morte e 92 do nacemento de Félix Samuel Rodríguez de la Fuente (Poza de la Sal-Burgos, 14 de marzo de 1928 / Shaktoolik-Alaska, 14 de marzo de 1980), un médico e divulgador español, que se converteu no referente da comunicación ambiental en español.

Quixera recordar a iste gran divulgador con algunhas das súas frases:

“A medicina atraeume enseguida, porque era unha carreira estritamente biolóxica e antropolóxica. Podía estudar os misterios da natureza condensados no corpo humano”.

“A Catedral de León ou as Piramides de Exipto podémolas destruír cando queiramos, todo é cuestión de dinamita e reconstruílas cuestión de tempo; pero cando desaparece unha soa especie animal, perdémola para sempre, porque crear só Deus pode facelo”.

“Sen esquecer que as nosas experiencias quedan sempre contrapesadas por un coñecemento científico. É dicir que queremos en todos os momentos, facer cultura, achegar ao home do campo ou da cidade algúns retrincos do que fai posible a existencia; ou noutras palabras levar a casa de todos un pouco a natureza”.

“Todos debemos ir engrosando ese pequeno exército, que o día de mañana se considerará un exército heroico!, moito máis que os que loitaron coas armas na man: o exército dos que un bo día dixeron que había que facer algo para protexer a unha Nai que non se queixa, que nos deu todo o que temos, e á que estamos a matar...!”.

Amigo Félix...

FONTE: Laura Marcos/muyinteresante.es

RISSOELLA SALASAE: UN NOVO CARACOL CANARIO

Rissoella salasae, o nuevo caracol mariño descuberto en Lanzarote e bautizado na honra a Margarita Salas / Jesús Ortea

A uns 60 metros de profundidade, sobre as algas filamentosas do coral negro da localidade do Porto do Carmen (Lanzarote), un grupo de investigadores atopou varios exemplares vivos dun novo caracol mariño de cor crema e cabeza escura que non mide máis dun milímetro. O animal foi bautizado Rissoella salasae en homenaxe a Margarita Salas, pioneira española en bioquímica que faleceu na mesma data do achado (7 de novembro de 2019), e como recoñecemento polo seu traballo, a súa dedicación á ciencia e a súa loita pola igualdade de xénero. Jesús  Ortea, profesor xubilado da Universidade de Oviedo e autor do estudo publicado recentemente na revista de biodiversidade tropical Avicennia, escribe: “A Margarita, sabia asturiana, debiámoslle unha especie.”

O molusco que apenas se percibe co ollo humano ten unha cuncha cristalina e fráxil e é a terceira especie descuberta deste xénero na fauna canaria, segundo conta o estudo (as outras dúas son Rissoella contrerasi e o Rissoella opalina). Este profesor, que dedica a miúdo especies a mulleres pintoras ou científicas, leva descubertas e descritas 856 en todos os mares do mundo, a metade delas en Cuba e máis de 100 nas illas Canarias.
 
Este novo material conseguiuse grazas a unha misión de mergullo realizada pola empresa Aquawork SL por encargo da Dirección Xeral de Loita Contra o Cambio Climático e Medio Ambiente do Gobierno de Canarias. O principal obxectivo do proxecto, cofinanciado polos Fondos Rexionais Europeos (FEDER), é caracterizar a comunidade de Antipathella wollastoni (coral negro) da illa e ver o efecto do quecemento global sobre o piso circalitoral grazas a un seguimento exhaustivo de varios anos.

FONTE: Agathe Cortes/materia/elpaís.com

UNHA NOVA ILLA NA ANTÁRTIDA: ILLA DE SIF

Os investigadores viron por primeira vez este afloramento rochoso en Pine Island Bay, na Antártida Occidental, a principios de febreiro / Gui Bortolotto/nature.com

Durante os primeiros días de febreiro, unha expedición científica que percorría as costas da Antártida fixo un descubrimento excepcional: unha nova illa, que non aparece nos mapas. Os investigadores, que non regresarán a porto ata o próximo 25 de marzo, comunicaron o achado á comunidade científica internacional, que lles espera agora con impaciencia para empezar a facer os primeiros estudos.

Segundo publica Nature, trátase dunha proba máis do rapidamente que o continente branco está a cambiar como resultado do cambio climático.

"Creo que estou a ver rochas!!", berrou un dos oficiais do RV Nathaniel B. Palmer mentres o barco pasaba pola baía de Pine Island, na Antártida occidental. Tras consultar os mapas, a tripulación deuse conta de que o que estaban a ver era unha illa completamente nova. Segundo relata Julia Wellner, xeóloga mariña da Universidade de Houston, en Telxas, que dirixe da expedición, "houbo unha conmoción cando todos a bordo apresuráronse a ver o  afloramiento rochoso cuberto de xeo". Ao principio o equipo empezou a suxerir posibes nomes, entre eles o de Illa de Sif (en honra a unha deusa nórdica asociada coa terra), pero o alboroto deu paso rapidamente á emoción sobre as implicacións científicas do achado.

Ata o momento, o principal obxectivo desta misión era colleitar mostras da costa para a súa análise, pero agora todo cambiou por completo e Wellner anunciou que inspeccionar a illa converteuse na "prioridade absoluta". Algo que os científicos só fixeron moi brevemente a causa do mal tempo.

Grazas a esa primeira ollada "in situ", con todo, os investigadores puideron confirmar que a illa está feita de granito volcánico e que mesmo alberga unha pequena colonia de focas. Non hai máis  afloramientos rochosos visibles en 50 km. á redonda.

A illa, que ten uns 350 metros de lonxitude, está cuberta de xeo pero elévase sobre o océano sobre unha capa rochosa de cor marrón que se diferencia perfectamente dos glaciares de ao redor. Se non foi identificada antes por satélite, explica a investigadora, é precisamente porque a súa superficie xeada camuflouna ata o de agora entre o xeo circundante. A zona, ademais, é moi pouco transitada, así que é case seguro que os membros da expedición foron os primeiros en divisala. Os investigadores non saben desde cando a nova illa está sobre o nivel do mar.

Utilizando imaxes de satélite, outro dos membros do equipo, fixo un modelo temporal que mostra como a retirada constante da plataforma de xeo desde 2011 deixou a Sif Island illada e soa no medio da baía de Pine Island. Desde arriba, confúndese facilmente cun iceberg solitario.

A falta de confirmalo con máis estudos, os investigadores cren que poden explicar por que a nova illa xurdiu do mar precisamente agora. A medida que os glaciares se van retirando na Antártida occidental, explican, exercen menos presión sobre a cortiza terrestre, o que permite que a terra firme "rebote" e elévese. Colleitar mostras da nova illa podería axudar aos científicos para determinar como de rápido está a elevarse o continente como consecuencia da redución do pesado e groso manto de xeo que o recubre desde fai centos de miles de anos.

Un "rebote" demasiado rápido podería aumentar a tensión sobre a capa de xeo restante, facendo que rompa máis rápido, aínda que toda unha plataforma continental en ascenso tamén podería ter o efecto contrario, e "ancorar" os glaciares, aumentando a súa estabilidade e retardando a súa marcha cara ao mar. Estudar a fondo a illa será fundamental para descubrir cal das dúas situacións está a producirse na zona.

Para coñecer os primeiros resultados preliminares, con todo, haberá que esperar case un mes, xa que o Palmer non volverá tocar porto ata finais de marzo.

FONTE: José manuel Nieves/abc.es