NOTICIAS DAS CIENCIAS

O insólito 'crocodilo' que nacía de poutelas e de adulto volvíase bípedo

 

Na ilustración, Sonselasuchus cedrus na súa contorna no que hoxe é o Parque Nacional do Bosque Petrificado, hai 215 millóns de anos. (Gabriel Ugueto)

Hai entre 225 e 201 millóns de anos, durante o Triásico Tardío, o mundo era un lugar moi distinto ao actual. Os continentes estaban unidos nunha inmensa masa de terra chamada Panxea, e nas frondosas arboledas que moito tempo despois converteríanse no Parque Nacional do Bosque Petrificado, en Arizona (EE.UU.), a vida ensaiaba formas que hoxe nos resultarían, cando menos, desconcertantes.

Un excelente exemplo é un pequeno animal que corría entre as árbores. Se puidésemos velo, diriamos sen dubidalo que se trata dun dinosauro corredor parecido a un avestruz. Pero estariamos completamente equivocados. En realidade, era un dos tatarabuelos dos nosos actuais crocodilos.

Un equipo de expertos do Departamento de Bioloxía da Universidade de Washington e do Museo Burke sacou á luz os asombrosos segredos deste animal, bautizado como Sonselasuchus cedrus. E nun novo estudo publicado en Journal of Vertebrate Paleontology revelan que, sorprendentemente, esta criatura empezaba a súa vida desprazándose sobre as súas catro patas pero, a medida que medraba e achegábase á idade adulta, aprendía a camiñar e correr unicamente sobre as súas dúas patas traseiras. É dicir, que pasaba de cuadrúpedo a bípedo. Un auténtico salto evolutivo, pero no transcurso dunha única vida.

Na actualidade, moi poucos vertebrados terrestres cambian a súa postura de forma tan radical ao longo da súa vida. O achado foi posible grazas á minuciosa análise de case mil ósos fósiles da mesma especie, o que permitiu estudar diferentes etapas vitais.

«Ao analizar as proporcións dos esqueletos das extremidades de diferentes animais -explica Elliott Armour Smith, autor principal do estudo- determinamos que a súa postura bípeda puido ser o resultado dun patrón de crecemento diferencial».

Un estraño crebacabezas cuxas pezas, con todo, terminaron encaixando de forma inesperada. «Pensamos -subliña o investigador- que Sonselasuchus tiña extremidades anteriores e posteriores máis proporcionadas cando era nova, e que as súas extremidades posteriores medraban máis e volvíanse máis robustas ao longo da idade adulta. Esencialmente, cremos que estas criaturas comezaban a súa vida de poutelas... e logo empezaban a camiñar sobre dúas patas a medida que crecían. O cal é particularmente peculiar».

Sonselasuchus pertencía a un grupo de arcosaurios coñecidos como shuvosáuridos (Shuvosauridae), a maioría de cuxos membros tiña un aspecto que imitaba case á perfección ao dos dinosauros ornitomímidos (eses dinosauros rápidos, bípedos e con aspecto de avestruz, como o famoso Gallimimus da película ’Parque Xurásico’), cos que compartían a paisaxe.

Con todo, tratábase de criaturas do todo diferentes. As liñaxes evolutivas dos crocodilos e os dinosauros, de feito, separáronse moito tempo atrás. E por que entón se parecesen tanto? A resposta é o que en Bioloxía coñécese como ’evolución converxente’. O mesmo, por exemplo, que sucede coas quenllas (que son peixes) e os golfiños (que son mamíferos) e que con todo posúen corpos hidrodinámicos similares, ambos con aletas dorsais. Ou coas ás, que as aves comparten con insectos, morcegos e mesmo algúns peixes. En poucas palabras, a natureza tende a aplicar a mesma ’solución’ física aos mesmos problemas, independentemente de que os beneficiarios sexan ou non parentes próximos.

Pois ben, neste caso, a Sonselasuchus ocorreulle o mesmo, e desenvolveu características que asociamos instintivamente cos dinosauros. Segundo destacan os autores, este réptil, duns 60 cm de alto, tiña un pico sen dentes, grandes concas oculares e, do mesmo xeito que as aves actuais, ósos ocos para alixeirar o seu peso.

«Aínda que moi parecidos aos dinosauros ornitomímidos -afirma pola súa banda o coautor do estudo Armour Smith-, estas características evolucionarían de forma separada. Esta similitude debeuse probablemente ao feito de que os arcosaurios da liñaxe dos crocodilos e os da liñaxe das aves evolucionaron nos mesmos ecosistemas e converxeron en roles ecolóxicos similares».

O investigador engade que, «ademais, a pesar de que características como o bipedismo, un pico sen dentes, ósos ocos e unha gran órbita son características dos dinosauros terópodos ornitomímidos, os shuvosáuridos como Sonselasuchus demostran que esas mesmas características evolucionaron tamén na liñaxe dos crocodilos».

Non é a primeira vez que a ciencia se topa con este elaborao ’disfrace’ evolutivo. Xa en 2007, por exemplo, un revelador estudo publicado no Bulletin of the American Museum of Natural History polo paleontólogo Sterling Nesbitt describía a Effigia okeeffeae, outro shuvosáurido que desconcertou a todos polo seu asombroso parecido cos terópodos. E non só iso. Durante décadas, os fósiles de especies estreitamente emparentadas como Shuvosaurus inexpectatus foron confundidos sistematicamente con dinosauros, ata que a aparición de esqueletos completos permitiu situalos na verdadeira rama da árbore da vida: a dos pseudosuquios, os antepasados directos dos crocodilos.

O nome da nova criatura, Sonselasuchus cedrus, é toda unha homenaxe á súa contorna. A primeira parte recoñece a unidade xeolóxica da que provén o animal (o Membro Sonsela da Formación Chinle, en Arizona). E a denominación cedrus fai referencia á árbore do cedro, unha conífera de folla perenne moi similar ás que poboaban os densos bosques nos que habitaba o animal.

O xacemento resultou ser unha auténtica mina de ouro para comprender o pasado da Terra. Christian Sidor, colega de Armour Smith no Museo Burke e coautor do estudo, formou parte do equipo inicial que descubriu o lugar en 2014. Desde entón, rescataron 950 fósiles pertencentes a polo menos 36 individuos desta nova especie.

FONTE: José Manuel Nieves/abc.es/ciencia

Un xigantesco saurópodo achado no actual Brasil revela unha conexión inesperada con dinosauros do sur de Europa en plena fragmentación de Gondwana

Un estudo confirma que un saurópodo xigante descuberto no actual Brasil estaba emparentado con dinosauros do sur de Europa cando os continentes formaban un único bloque / Recreación artística ChatGPT-4ou/Christian Pérez

Hai uns 120 millóns de anos, cando o supercontinente Gondwana comezaba a fragmentarse pero o océano Atlántico aínda non separaba por completo os continentes do sur, un dinosauro de pescozo longo e cola poderosa percorría o que hoxe é o norte de Brasil. O seu nome é Dasosaurus tocantinensis, e a súa descrición formal acaba de publicarse na revista Journal of Systematic Palaeontology, tal e como adiantou o equipo encabezado polo paleontólogo Max C. Langer, da Universidade de São Paulo.

O achado parte dun esqueleto parcial recuperado na Formación Itapecuru, no municipio de Davinópolis (Maranhão). Trátase dun conxunto notablemente informativo: vértebras caudais, ósos das extremidades anteriores e posteriores, elementos do pé e fragmentos de costelas. Aínda que incompleto, o material permitiu identificar unha combinación anatómica única que non encaixa con ningunha especie descrita ata o de agora.

Segundo indica o estudo, Dasosaurus alcanzaba aproximadamente 20 metros de lonxitude. As súas dimensións sitúano no límite entre os saurópodos de tamaño medio e os grandes titáns do Cretácico. Pero máis aló do seu tamaño, o verdadeiramente relevante é a súa posición na árbore evolutiva e o que esta implica sobre a historia dos continentes.

Os investigadores clasificaron a Dasosaurus tocantinensis dentro de Somphospondyli, un grupo de titanosauriformes que inclúe tanto formas primitivas como os soados titanosaurios que dominarían o hemisferio sur durante o Cretácico superior. Con todo, o novo dinosauro brasileiro non pertence á liñaxe dos titanosaurios propiamente devanditos, senón que ocupa unha posición máis basal dentro do grupo.

Que o fai diferente? Tal e como detalla o artigo científico, as vértebras da súa cola presentan un complexo sistema de tres cristas alongadas dispostas longitudinalmente, acompañadas de surcos ben definidos. Este patrón, relacionado coas insercións musculares, non se documentou en combinación con outros trazos específicos en ningún outro saurópodo coñecido.

A iso súmase unha característica rechamante no fémur: unha protuberancia lateral ben desenvolvida (aínda que non tan extrema como noutros parentes) que alcanza aproximadamente o 40% do ancho mínimo do óso. A forma máis esvelta e curvada do fémur, xunto coa ausencia de certas liñas musculares na súa superficie anterior, reforzan a súa singularidade anatómica.

A comparación detallada con outros titanosauriformes foi clave. A análise filogenético, baseado nunha matriz de máis de 500 caracteres anatómicos, sitúa a Dasosaurus como o parente máis próximo de Garumbatitan morellensis, unha especie descrita recentemente en España e datada no Barremiense, hai uns 122 millóns de anos.

A conexión coa especie española é un dos aspectos máis fascinantes do descubrimento. Como é posible que dous dinosauros tan emparentados aparezan a miles de quilómetros de distancia, a ambos os dous lados do Atlántico?

O equipo de Langer non se limitou a describir ósos. Tal e como revelou o estudo, leváronse a cabo análise bioxeográficos cuantitativos para reconstruír os posibles escenarios de dispersión. Os resultados suxiren que a liñaxe común de Dasosaurus e Garumbatitan puido orixinarse en Europa, e que unha das súas ramas dispersouse cara a Sudamérica a través do norte de África nalgún momento entre o Valanginiense (hai uns 137–133 millóns de anos) e o Aptiense (121–113 millóns de anos).

Unha análise microscópico dun dinosauro bebé de 67 millóns de anos revela que morreu antes de cumprir un ano e tiña patas proporcionalmente máis longas que os adultos

Lonxe de ser un recuncho illado, o norte de Sudamérica aparece así como parte dunha rede dinámica de migracións e conexións continentais. O achado reforza a idea de que a fragmentación de Gondwana foi un proceso gradual, durante o cal aínda existiron corredores terrestres funcionais para grandes vertebrados.

O estudo non se detén na morfoloxía externa. O equipo tamén analizou a microestructura ósea mediante cortes histolóxicos do fémur, a morna e unha costela. Estas análises permiten asomarse ao crecemento e a bioloxía do animal.

Tal e como indica o traballo, o tecido óseo mostra unha combinación de trazos que ata o de agora se observaron por separado en saurópodos máis primitivos e en titanosaurios máis avanzados. Identifícanse restos de tecido laminar primario xunto cun elevado grao de remodelación secundaria, ademais da presenza dun sistema fundamental externo que suxire que o individuo alcanzara a madurez.

Este dato é importante: aínda que o esqueleto non corresponde ao maior tamaño posible dentro do grupo, o exemplar estudado xa era adulto. Isto abre novas preguntas sobre os patróns de crecemento e a evolución da remodelación ósea nos titanosauriformes, especialmente en fases temperás da súa diversificación.

Os titanosaurios do Cretácico superior son coñecidos por presentar taxas moi altas de reciclaxe ósea. Determinar cando xurdiu este trazo na historia evolutiva do grupo é unha cuestión aínda aberta. Dasosaurus, pola súa posición filogenética intermedia, podería axudar a estreitar esa brecha.

A Formación Itapecuru, onde se acharon os restos, xa proporcionara fósiles de dinosauros terópodos e outros saurópodos. Con todo, a maioría dos rexistros brasileiros de titanosauriformes proceden do Cretácico superior e doutras concas, como a de Bauru.

Este novo achado amplía a diversidade coñecida para o Aptiense no norte de Sudamérica e confirma que a rexión albergaba unha fauna variada e evolutivamente significativa nunha etapa crave da historia dos dinosauros.

Ademais, o feito de que o exemplar fose descuberto nun noiro de estrada e escavado baixo protocolos oficiais pon de relevo a importancia da vixilancia e a investigación sistemática en áreas aparentemente xa exploradas.

En conxunto, Dasosaurus tocantinensis non é só un nome novo na lista de dinosauros brasileiros. É unha peza crave para comprender como se dispersaron os grandes herbívoros do Cretácico, como evolucionaron os seus esqueletos e como os continentes que hoxe vemos separados estiveron, noutro tempo, unidos por roteiros que permitiron o intercambio de xigantes.

A historia deste saurópodo é, no fondo, a historia dun mundo en transformación, onde os movementos tectónicos e as migracións biolóxicas entrelazáronse para dar forma á biodiversidade que hoxe tentamos reconstruír óso a óso.

FONTE: Christian Pérez/muyinteresante.com

O Hubble apunta ao espazo profundo e capta unha 'burbulla alieníxena' ao redor dunha estrela similar ao Sol

Unha vista ampliada da ’Avelaíña’ e a súa astrosfera / raios X: NASA/John Hopkins Univ./C.Lisse et ao.; infravermellos: NASA/ESA/STIS; procesamento: NASA

Nunha estrela situada a apenas uns 117 anos luz da Terra, os astrónomos lograron observar por primeira vez a “burbulla” protectora de gas quente que rodea a unha estrela similar ao Sol, un fenómeno coñecido como astrosfera. Na nosa propia veciñanza cósmica existe algo parecido: a heliosfera, unha enorme envoltura creada polo vento solar (unha corrente constante de partículas cargadas que flúe desde o Sol) e que actúa como escudo fronte á radiación do espazo interestelar. 

Onde termina esa burbulla protectora comeza realmente o espazo interestelar. Agora, grazas a novas observacións, os científicos atoparon unha versión equivalente ao redor doutra estrela.

A protagonista deste descubrimento é HD 61005, unha estrela nova con masa e temperatura similares ás do Sol, pero con apenas 100 millóns de anos de idade, comparados cos 4.600 millóns de anos da nosa estrela. Esta diferenza de idade converte a HD 61005 nunha especie de máquina do tempo astronómica, unha oportunidade única para observar como puido comportarse o Sol durante a súa turbulenta infancia.

O achado foi posible grazas ao Observatorio de raios X Chandra da NASA, cuxos datos se combinaron con observacións ópticas e infravermellas procedentes do Telescopio Espacial Hubble e do Observatorio Interamericano de Cerro Tololo en Chile. A fusión destas observacións permitiu crear unha imaxe espectacular: no centro brilla un núcleo branco de raios X rodeado por un resplandor púrpura que marca a fronteira da astrosfera. 

Un dos trazos máis curiosos do sistema é a súa peculiar forma. HD 61005 posúe unha longa cola de po con aparencia de ás, formada por restos do material que quedou tras o nacemento da estrela. Esa estrutura fixo que os astrónomos alcumen ao sistema “The Moth” (A Avelaíña), xa que a súa silueta lembra ao insecto cando se observa en lonxitudes de onda infravermellas.

Pero o que realmente fascina aos científicos é a forza do vento estelar que emana desta nova estrela. As estimacións indican que estas correntes de partículas viaxan tres veces máis rápido e son ata 25 veces máis densas que o vento solar actual. Este fluxo intensificado empuxa o gas circundante e xera a enorme burbulla que Chandra logrou detectar en raios X. Esa interacción constante entre vento estelar e material interestelar crea un laboratorio natural para estudar a evolución dos sistemas planetarios.

Explorar este tipo de estruturas tamén axuda a entender algo fundamental: como o Sol protexe á Terra. A heliosfera actúa como un escudo fronte a partículas enerxéticas procedentes do espazo profundo. Sen esa barreira magnética, a radiación cósmica que alcanzaría o noso planeta sería moito maior. A NASA explica que esta burbulla esténdese moito máis alá dos planetas exteriores e define o límite real do sistema solar.

Os investigadores sospeitan ademais que o novo Sol puido atravesar rexións do espazo moito máis densas en gas e po que a actual, o que alteraría o tamaño da súa propia burbulla protectora. De feito, se HD 61005 estivese na posición do Sol, o seu astrosfera podería ser ata dez veces máis grande que a nosa heliosfera actual.

A captura desta primeira astrosfera ao redor dunha estrela similar ao Sol é o resultado de décadas de procura. Desde os anos noventa, os astrónomos tentaron observar directamente estas burbullas, pero normalmente resultaban invisibles desde a nosa perspectiva. Neste caso, a clave foi que o potente vento estelar chocou contra unha rexión especialmente densa do medio interestelar, xerando raios X detectables por Chandra.

Máis aló da espectacular imaxe, o descubrimento ofrece algo aínda máis valioso: unha xanela ao pasado do propio sistema solar. Contemplar esta moza estrela soprando a súa burbulla na galaxia é, en certo xeito, mirar unha versión primitiva do noso Sol.

FONTE: Sergio Parra/nationalgeographic.com.es

Científicos descobren a 5.500 metros de profundidade un molusco con lingua recuberta de ferro e vermes que se alimentan das súas feces

Miles de persoas participaron na elección do nome científico do novo molusco descuberto, finalmente bautizado como Ferreiraella populi / Senckenberg Ocean Species Alliance

A ciencia das profundidades mariñas acaba de sumar un novo protagonista inesperado: un pequeno molusco acoirazado, con lingua mineralizada en ferro, que vive a máis de 5.500 metros de profundidade e cuxo nome foi elixido por miles de persoas na internet. Non é unha esaxeración dicir que a súa historia combina taxonomía clásica, exploración abisal e cultura dixital nunha mesma criatura.

O protagonista é Ferreiraella populi, unha nova especie de quitón descrita oficialmente na revista Biodiversity Data Journal polo equipo da Senckenberg Ocean Species Alliance (ESLAMIADA). Tal e como revelou o propio artigo científico, o animal foi achado en 2024 na fosa de Izu-Ogasawara, fronte a Xapón, a 5.506 metros baixo a superficie do océano. Alí, en plena chaira abisal, vive sobre madeira afundida: restos de troncos que, tras caer ao mar, descenden lentamente ata converterse en illas de vida na escuridade eterna.

Os quitóns son moluscos mariños facilmente recoñecibles polo seu deseño inconfundible: oito placas superpostas que lles permiten flexionarse e adherirse con firmeza ao substrato. Adoitan compararse cunha mestura entre caracol e escaravello, aínda que a súa anatomía é aínda máis singular.

No caso de Ferreiraella populi, o estudo describe un corpo ovalado de ata 25 milímetros, con placas de cor crema salpicadas por depósitos minerais escuros. A súa estrutura é baixa e aplanada, ideal para aferrarse á madeira en descomposición nunha contorna onde as correntes poden ser traizoeiras.

Pero o máis rechamante está no seu aparello bucal. Como todos os quitóns, posúe unha rádula: unha especie de cinta dentada coa que raspa o seu alimento. Tal e como indica o paper, os dentes laterais principais están mineralizados e presentan cúspides tridentadas aplanadas, mentres que os dentes “varredores” teñen forma de culler cun bordo similar a un peite. Noutros quitóns documentouse a incorporación de minerais como magnetita na rádula, o que lles permite raspar superficies duras. Nesta liñaxe abisal, esa adaptación adquire unha dimensión aínda máis fascinante: ferro na lingua para sobrevivir na escuridade total.

O estudo tamén detalla un trazo insólito: preto da válvula caudal, na zona posterior do corpo, obsérvanse pequenos vermes asociados ao animal. Estes invertebrados, segundo documentouse, aliméntanse dos refugallos do quitón. Non é parasitismo, senón unha forma de comensalismo extremo nun dos ecosistemas máis inhóspitos do planeta.

O xénero Ferreiraella é particularmente selectivo. Tal e como subliña o traballo científico, é o único membro da familia Ferreiraellidae e está restrinxido a hábitats de madeira afundida en augas profundas. Non vive en rochas nin en arrecifes, senón exclusivamente en troncos que descenderon ata o fondo oceánico.

Estes “wood-falls” son auténticos oasis efémeros. Cando un tronco cae ao mar e termina no abismo, convértese en fonte de carbono e enerxía para comunidades especializadas: bacterias, crustáceos, moluscos e vermes que evolucionaron para explotar este recurso puntual. A descrición de Ferreiraella populi reforza a idea de que estes ecosistemas albergan liñaxes moi especializadas e aínda pouco coñecidos.

O exemplar tipo foi recollido mediante un sumergible da axencia xaponesa JAMSTEC en maio de 2024. Apenas dous anos despois, a especie xa conta con descrición formal, material depositado en museos e secuencias xenéticas asociadas. En taxonomía, onde os procesos poden prolongarse durante décadas, esta rapidez resulta significativa.

Tal e como adiantou o equipo de ESLAMIADA, a elección do epíteto específico abriuse ao público tras a aparición do animal nun popular vídeo de divulgación científica. En apenas unha semana recibíronse máis de 8.000 propostas de nome a través de redes sociais.

O resultado final foi populi, termo latino en xenitivo que significa “do pobo”. Once persoas, de forma independente, suxeriron exactamente esa palabra. O equipo científico optou por ela como homenaxe á participación masiva. Nun campo tan tradicional como a taxonomía, a apertura do proceso ao público marca un precedente interesante.

A nomenclatura zoológica está rexida por normas estritas do Código Internacional de Nomenclatura Zoológica (ICZN). O nome debe ser único, latinizado e non estar previamente utilizado. Dentro dese marco, o autor que publica a descrición ten a potestade de elixilo. Neste caso, a decisión final recaeu na investigadora Julia D. Sigwart, coautora do estudo, quen apostou por reflectir a dimensión colectiva do proceso.

Tal e como sinala o artigo, moitas especies mariñas, especialmente invertebrados, desaparecen antes sequera de ser descritas. A minería en augas profundas, a alteración dos ciclos bioxeoquímicos e o impacto humano nos océanos ameazan hábitats cuxa biodiversidade apenas empezamos a comprender.

Dar nome a unha especie non é un xesto simbólico. É o primeiro paso para poder estudala, incluíla en avaliacións de conservación e entender o seu papel ecolóxico. No caso dos ecosistemas de madeira afundida, cada nova especie achega pezas a un quebracabezas evolutivo que conecta o fondo oceánico con procesos globais como o ciclo do carbono.

Ademais, o estudo non se limita a esta especie. Forma parte dunha serie que describe tres novos quitones de hábitats distintos: un de Madagascar e outro de Papúa Nova Guinea, incluíndo unha liñaxe carnívoro. Xuntos amplían o mapa de diversidade do grupo e subliñan canto queda por descubrir.

A 5.500 metros de profundidade non hai luz solar. A presión supera as 500 atmosferas. A temperatura rolda os 2 °C. E, aínda así, a vida prospera en formas que desafían a intuición.

Ferreiraella populi é un exemplo desa resiliencia. Acoirazado, con dentes reforzados por minerais, asociado a vermes oportunistas e especializado en madeira afundida, encarna a capacidade evolutiva dos invertebrados mariños.

A súa historia tamén reflicte un cambio cultural na ciencia: a combinación de exploración tecnolóxica, análise molecular e participación pública. Un molusco abisal logrou algo pouco habitual en taxonomía: saír do laboratorio e converterse en conversación global.

E quizá ese sexa o seu maior mérito. Lembrarnos que, mesmo nas zonas máis escuras do planeta, aínda quedan historias por contar.

FONTE: Christian Pérez/muyinteresante.com

Achado no deserto do Sahara un “marabilloso” dinosauro de 13 metros con crista de cores

 

Recreación dun Spinosaurus mirabilis que se alza sobre un cadáver na beira dun río de hai uns 95 millóns de anos, no que hoxe é o deserto do Sahara en Níxer / Dani Navarro

“Non podo crelo”, exclama o recoñecido paleontólogo estadounidense, Paul Sereno, ante o español Daniel Vidal, cando este móstralle in situ o maior descubrimento da campaña. “É a primeira vez que se atopa material do cranio dun Spinosaurus en máis dun século. É o máis fráxil e imposible de achar. É o premio gordo”, conclúe.

A escena figura nun vídeo difundido á prensa como parte dun dossier que anuncia o descubrimento dunha nova especie: Spinosaurus mirabilis. É a segunda tras o achado, en 1915, en Exipto, do holotipo que definiu ao grupo, a única ata onte. Este novo dinosauro de espiñas “marabilloso” (o que significa mirabilis en latín) foi descuberto en 2022 no deserto de Sahara, en Níxer, e publicado recentemente na revista Science cun artigo asinado por 29 científicos de cinco países.

Este carnívoro extinto habitou o norte de África hai uns 95 millóns de anos, medía uns 13 metros de longo e pesaba entre 6 e 7 toneladas. Tiña unha dentadura entrelazada que funcionaba como unha perfecta trampa para peixes e unha gran crista sobre o cranio en forma de cimitarra (un tradicional sabre persa) que, segundo estiman os investigadores, sería de cores brillantes. Esta singularidade, xunto á típica vela dorsal que distingue a todo o grupo, confirma que era un ornamento de exhibición visual, non unha estrutura funcional para a caza.

A investigación comparou a morfoloxía do cranio do animal, as proporcións do pescozo e as súas extremidades posteriores, con 43 depredadores actuais e extintos. Os autores conclúen que os espinosáuridos, incluída a nova especie, eran piscívoros que cazaban vadeando en augas baixas, ao estilo das garzas actuais, e non depredadores acuáticos que mergullaban como os crocodilos. A distancia da costa, ademais, refuta esa teoría de que estes terópodos poderían ser completamente acuáticos.

O equipo de científicos e científicas liderados polo paleontólogo estadounidense Paul Sereno pasou tres meses nunha paisaxe extrema e hostil co financiamiento principal dun doante anónimo e pequenos achegas particulares.

Case ninguén quería investir na arriscada fazaña paleontolóxica de Sereno. A máis ambiciosa da súa carreira, segundo el mesmo. Buscar fósiles de dinosauros nun dos sitios máis inhóspitos do mundo, con 50 graos de calor baixa o sol desértico en agosto, era un investimento arriscado para algunhas institucións científicas. Con todo, o lendario paleontólogo de 68 anos tíñao claro. En 2019, recollera de alí varios fósiles e restos dunha mandíbula de espinosaurio. Este científico da Universidade de Chicago necesitaba profundar eses descubrimentos, así que pasou os dous anos de pandemia e illamento planificando o regreso e buscando fondos para iso. En 2022 conseguiunos.

 

Recreación de dous Spinosaurus mirabilis disputándose un peixe / Dani Navarro 

A urbanización máis próxima, Agadez, está a 300 quilómetros (unhas seis horas se non se presenta ningún inconveniente imprevisto) a través da area sen camiños. O acceso á auga potable limítase á capacidade do camión que poida chegar. Os perigos inclúen mordidas de serpes e escorpiones, tormentas de area, intoxicacións alimentarias, malaria, avarías de todo tipo, roubos e ata golpes de estado (como o que interrompeu o traslado de fósiles en 2023). Para escorrentar aos cazadores de tesouros, as autoridades locais dotáronlles dunha garda armada de 64 homes que os escoltaron durante toda a escavación. Como man dereita para esta odisea, Sereno confiou no español Daniel Vidal.

En 2019, preto de 100 persoas, entre científicos, técnicos, gardas e realizadores audiovisuais, instaláronse no deserto para explorar, en principio, dúas áreas durante tres meses. Inesperadamente, a dúas semanas do final da campaña, un tuareg achegóuselles en moto para revelarlles a existencia dunha zona que non aparecía nos mapas e que ningún científico visitara antes. Con esa pista chegaron, en 2022, ao terceiro xacemento (Jenguebi).

Para a nova paleontóloga española Ana Lázaro esta expedición pillouna no mellor momento posible. “Tiña a posibilidade de aceptalo sen miramientos porque era agosto, estaba de vacacións e acababa de terminar o máster. Tiña a vida por diante e era unha oportunidade única. Non o meditei moito. A posteriori si que pensei nos perigos, en que é unha tolemia realmente. Se cadra unha persoa nos seus cabais non o fixese, pero eu si”.

O tamén español Álvaro Simarro lembra que con só dous anos de idade xa decidira dedicar a súa vida aos dinosauros, que o espinosaurio era o seu favorito e que creceu vendo os documentais de Sereno. “Recordo cando me chegou o correo de Paul convidándome á expedición. Foi dos momentos máis felices da miña vida”. Aínda non termina de crer que, ademais, achou ao seu favorito.

María Ciudad Real foi a encargada de estudar ao detalle a peculiar crista mediante tomografías computerizadas e creando, logo, imaxes en tres dimensións. “Aínda que non estiven exactamente alí cando acharon ao Spinosaurus, vivín con moita emoción ese descubrimento e tantos outros que se produciron”, lembra.

A Noelia Sánchez Fontela recrutárona polo seu coñecemento en xeoloxía e a súa experiencia como escavadora. “Uninme sen ningunha universidade que me apoiase. Foi totalmente voluntario e independente”. A súa achega foi crucial para reconstruír o ecosistema extinto de todos os animais atopados. No caso do espinosaurio, sóubose que, aínda que estaba afastado da costa marítima, vivía rodeado de grandes ríos serpenteantes, sen conexión directa co océano, onde abundaban os peixes de auga doce. O achado, ademais, de grandes herbívoros dá conta dunha contorna con moita vexetación, suficiente para alimentalos.

Paul Sereno traballa para abrir en Níxer dous museos que exhiban os fósiles achados logo de que terminen de estudalos en Chicago e sexan repatriados ao país africano. O plan inclúe a creación dun instituto para formar museólogos, arqueólogos e paleontólogos nixerianos baixo a supervisión da súa fundación, Niger Heritage.

O Spinosaurus mirabilis será un dos dinosauros máis destacados nunha serie que incluirá outros carnívoros grandes como o Carcharodontosaurus, unha ducia de novos saurópodos, un pequeno carnívoro escavador, un crocodilo sen armadura, un peixe xigante e outras novas especies.

FONTE: María Victoria Ennis/elpais.com

Descuberto un sistema planetario ‘ao revés’ que desafía as teorías da formación astronómica

Ilustración deste singular planetario arredor da estrela LHS 1903 / ESA

Un equipo internacional de astrónomos, liderado pola Universidade de Warwick (Reino Unido), descubriu un sistema planetario que rompe coas convencións establecidas sobre como se forman os mundos ao redor das estrelas. O sistema, bautizado como LHS 1903, presenta unha configuración inédita: un pequeno planeta rochoso situado no bordo exterior, precedido por dous xigantes gaseosos e outro mundo rochoso interno.

O achado, publicado esta semana na revista Science, obriga á comunidade científica a reformularse os piares da astronomía planetaria. Ata o de agora, a observación da Vía Láctea, o noso propio sistema solar, suxería un patrón constante: os planetas rochosos e densos sitúanse preto da estrela, mentres que os xigantes gaseosos fórmanse nas rexións exteriores, máis frías. Con todo, os datos obtidos mediante o satélite CHEOPS da Axencia Espacial Europea (ESA) revelan que LHS 1903 invertiu esta orde.

“Esta estraña desorde convérteo nun sistema único, formado de dentro cara a fóra”, explica Thomas Wilson, profesor do departamento de Física da Universidade de Warwick e autor principal do estudo. “Os planetas rochosos non adoitan formarse lonxe da súa estrela anfitrioa, no exterior dos mundos gaseosos”.

Isabel Rebollido, investigadora da ESA, sinala que “historicamente, as nosas teorías baséanse no que vemos no noso sistema solar. Ao descubrir sistemas de exoplanetas cada vez máis diversos, empezamos a revisar estas teorías”.

Os modelos tradicionais sosteñen que a radiación estelar varre as atmosferas gasosas dos planetas próximos, deixando só núcleos sólidos, mentres que o gas acumúlase nos arredores. Para explicar a existencia deste intruso rochoso exterior, os científicos descartaron teorías de colisións ou intercambios de posición.

No seu lugar, os investigadores propoñen un proceso de formación planetaria de “dentro a fóra”. Segundo esta hipótese, os planetas non naceron á vez, senón de forma secuencial. A medida que cada planeta evolucionaba, consumía o po e o gas circundante, deixando aos mundos exteriores nunha contorna diferente.

“Para cando se formou este último planeta exterior, é posible que o sistema xa quedou sen gas, un elemento vital para o crecemento dos xigantes”, afirma Wilson. “Parece que atopamos a primeira proba dun planeta que se formou nunha contorna esgotada de gas”.

Pola súa banda, Maximilian Günther, científico do proxecto CHEOPS, engade que este descubrimento é precisamente a peza do crebacabezas que a misión buscaba atopar para resolver os misterios da evolución planetaria.

FONTE: gciencia.com

BENNU REFORZA A TESE DE QUE A VIDA CHEGOU Á TERRA DESDE O ESPAZO

Mostra de po espacial do asteroide Bennu / Jaydyn Isiminger/Universidade Estatal de Pensilvania

Os restos do asteroide Bennu analizados pola NASA están a obrigar á comunidade científica a reformular algúns dos principios máis aceptados sobre a orixe da vida. Un estudo publicado na revista científica Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) apunta a que os aminoácidos achados nestas mostras formáronse en condicións moi distintas ás que se crían ata o de agora.

As conclusións proceden do exame detallado de material recollido pola misión OSIRIS-REx, que en 2023 logrou traer á Terra fragmentos deste asteroide primitivo, cunha idade próxima aos 4.600 millóns de anos. A partir dunha cantidade mínima de po espacial, os investigadores identificaron sinais químicos que cuestionan os modelos clásicos de química prebiótica.

Durante décadas, os científicos sostiveron que aminoácidos esenciais como a glicina orixinábanse maioritariamente mediante reaccións químicas que requirían auga líquida e temperaturas moderadas. Este proceso, coñecido como síntese de Strecker, considerábase o escenario máis probable tanto en meteoritos ricos en carbono como na Terra primitiva.

A nova análise de Bennu ofrece unha lectura diferente. O equipo liderado pola geocientífica Allison Baczynski, da Universidade Estatal de Pensilvania, detectou un patrón isotópico que suxire que estes aminoácidos non se formaron en ambientes tépedos, senón en xeos extremadamente fríos sometidos a radiación nas zonas externas do sistema solar temperán.

Segundo os autores, este resultado indica que os compoñentes básicos da vida poden xurdir nun abanico moito máis amplo de contornas cósmicas. A presenza de glicina en Bennu reforza a idea de que a química orgánica complexa non necesita necesariamente auga líquida para desenvolverse.

Para chegar a estas conclusións, os investigadores empregaron instrumentación deseñada especificamente para medir variacións isotópicas en cantidades ínfimas de compostos orgánicos. Estas diferenzas, case imperceptibles, permiten reconstruír as condicións físicas e químicas nas que se formaron as moléculas.

O estudo incluíu unha comparación directa con aminoácidos procedentes do meteorito de Murchison, un dos máis estudados desde a súa caída en Australia en 1969. Mentres que Murchison mostra sinais de formarse en presenza de auga líquida e temperaturas suaves, Bennu reflicte unha contorna radicalmente distinta.

Esta disparidade apunta a que os corpos proxenitores de ambos os materiais orixináronse en rexións químicamente diferenciadas do sistema solar, o que reforza a hipótese dunha gran diversidade de procesos prebióticos nos primeiros millóns de anos da súa historia.

Os aminoácidos desempeñan un papel central na bioloxía, xa que son os ladrillos cos que se constrúen as proteínas. A súa detección en asteroides como Bennu apoia a posibilidade de que parte dos ingredientes necesarios para a vida chegasen á Terra transportados por corpos celestes.

Para a investigadora Ophélie McIntosh, coautora do traballo, o contraste químico entre Bennu e outros meteoritos coñecidos demostra que a química orgánica do sistema solar primitivo foi moito máis complexa do que se asumía. Esta diversidade podería favorecer múltiples roteiros independentes cara á formación de moléculas biolóxicamente relevantes.

A análise tamén abriu novas incógnitas. Nas mostras de Bennu, dúas formas especulares do ácido glutámico presentan valores de nitróxeno claramente distintos, un fenómeno que desafía as suposicións previas sobre a simetría química destes compostos.

Lonxe de pechar o debate, os resultados expoñen máis preguntas das que responden. O equipo científico prevé ampliar o estudo a outras mostras extraterrestres para comprobar se este tipo de firmas químicas repítese ou se Bennu representa un caso singular. 

FONTE: R. Badillo/elconfidencial.com

O fósil dun peixe de 410 millóns de anos, analizado con escáner, revela como se xestaron as adaptacións que permitiron aos vertebrados saír da auga

Este antigo peixe pulmonado pertence a unha liñaxe crave para comprender como os vertebrados comezaron a desenvolver adaptacións que máis tarde permitirían a vida fose da auga. Recreación artística / ChatGPT-4ou/Christian Pérez

Durante décadas, os peixes pulmonados ocuparon un lugar case mítico nos libros de evolución. Son animais estraños, con pulmóns e branquias, capaces de sobrevivir en augas pobres en osíxeno e considerados os parentes vivos máis próximos dos primeiros vertebrados que abandonaron a auga para conquistar a terra firme. Pero a súa historia temperá seguía chea de silencios, lagoas e fósiles mal comprendidos. Agora, dúas investigacións paralelas, centradas en Australia e China, comezaron a encher eses baleiros cunha precisión que ata hai pouco parecía imposible.

Grazas a técnicas de imaxe de alta resolución, paleontólogos lograron “ver” o interior de cranios fósiles de máis de 400 millóns de anos sen danalos, revelando detalles anatómicos que pasaran desapercibidos durante décadas. O resultado non é só unha descrición máis completa destes peixes primitivos, senón unha revisión profunda de como e cando os peixes pulmonados desenvolveron as adaptacións clave que acabarían dando orixe aos vertebrados terrestres, incluídos os seres humanos.

Lonxe de tratarse de achados illados, estas investigacións encaixan como pezas dun mesmo quebracabezas evolutivo, conectando arrecifes devónicos do hemisferio sur con antigos mares asiáticos e mostrando que a diversificación dos peixes pulmonados foi máis rápida e complexa do que se cría.

Un dos protagonistas desta historia procede da Formación Gogo, no noroeste de Australia Occidental, un dos xacementos fósiles máis extraordinarios do Devónico tardío. Alí, hai uns 380 millóns de anos, existiu un arrecife comparable, no seu tempo, á Gran Barreira de Coral actual. Nesa contorna prosperaron numerosos peixes acoirazados e de aletas lobuladas, moitos deles preservados en tres dimensións, algo excepcional no rexistro fósil.

Entre eses restos atopábase un exemplar desconcertante, descrito en 2010 e clasificado con cautela debido ao seu mal estado de conservación. A súa morfoloxía era tan estraña que mesmo se barallou a posibilidade de que pertencese a un grupo completamente descoñecido de peces. Durante anos, o fósil permaneceu como unha nota ao pé de páxina, citado pero pouco comprendido.

A situación cambiou cando o equipo liderado por Alice Clement decidiu someter o exemplar a escaneos de tomografía computarizada de última xeración. Estas técnicas permitiron reconstruír dixitalmente o cranio, tanto por fóra como por dentro, revelando unha cavidade cerebral sorprendentemente complexa. A análise mostrou que algunhas interpretacións previas estaban literalmente investidas: partes do cranio observáronse ao revés, distorsionando a lectura anatómica.

O fósil, agora identificado como Cainocara enigma, encaixa moito mellor dentro da árbore evolutiva dos peixes pulmonados. En particular, o seu oído interno e a disposición de certas canles sensoriais achegan novas pistas sobre como estes animais percibían a súa contorna e adaptábanse a hábitats cambiantes. Cada pequeno detalle anatómico suma información valiosa sobre unha etapa crucial da evolución vertebrada.

A miles de quilómetros de distancia, na provincia chinesa de Yunnan, outro fósil estaba destinado a cambiar a narrativa sobre os peixes pulmonados. Trátase de Paleolophus yunnanensis, un peixe pulmonado que nadou en mares pouco profundos fai uns 410 millóns de anos, en pleno Devónico temperán.

Este período é especialmente importante porque se sitúa entre os primeiros peixes pulmonados coñecidos e a gran diversificación que experimentaron poucos millóns de anos despois. Ata o de agora, o rexistro fósil desa fase intermedia era escaso e fragmentario, o que dificultaba entender como xurdiron as características que definirían ao grupo durante o resto da súa historia.

O novo fósil chinés, estudado por un equipo internacional liderado por Brian Choo, conserva un cranio excepcionalmente ben preservado. As reconstrucións dixitais mostran unha combinación inesperada de trazos primitivos e avanzados. Por unha banda, comparte características cos peixes pulmonados máis antigos; por outro, anticipa adaptacións relacionadas coa alimentación e a estrutura do cranio que serían comúns en especies posteriores.

Esta mestura converte a Paleolophus nunha especie clave para entender a transición evolutiva do grupo. Non é un simple elo perdido, senón unha proba tanxible de que a evolución dos peixes pulmonados foi un proceso dinámico, con experimentación anatómica e rápidas innovacións en relativamente pouco tempo.

Falar de peixes de hai 400 millóns de anos pode parecer un exercicio académico distante, pero as implicacións van moito máis alá da paleontoloxía descritiva. Os peixes pulmonados pertencen ao grupo dos peixes de aletas lobuladas, do que tamén xurdiron os primeiros tetrápodos, os vertebrados con extremidades que acabarían colonizando a terra firme.

Comprender como evolucionaron os seus cranios, sistemas sensoriais e modos de alimentación axuda a reconstruír o camiño que levou á aparición de animais capaces de respirar aire e desprazarse fose da auga. Noutras palabras, estes fósiles iluminan un dos capítulos máis decisivos da historia da vida na Terra.

Ademais, os estudos demostran o enorme valor de revisar fósiles antigos con tecnoloxías modernas. Moitos exemplares, colleitados hai décadas, esconden información que só agora pode extraerse grazas a escáneres de alta resolución e modelos dixitais en tres dimensións. Non se trata só de atopar novos fósiles, senón de volver escoitar o que os vellos teñen que dicir.

Paleolophus yunnanensis, un antigo peixe pulmonado que habitou os mares pouco profundos do sur de China hai uns 410 millóns de anos, en plena era do Devónico /  Brian Choo

A combinación de achados en Australia e China reforza unha idea clave: a evolución dos peixes pulmonados foi un fenómeno global, non limitado a unha soa rexión. Durante o Devónico, os continentes estaban distribuídos de forma moi distinta á actual, e os mares pouco profundos conectaban ecosistemas hoxe separados por océanos.

Ao comparar especies de Gondwana (o supercontinente do hemisferio sur) con formas asiáticas e norteamericanas, os científicos poden rastrexar patróns de dispersión e adaptación a escala planetaria. Cada novo fósil ben estudado engade unha peza máis a ese mapa evolutivo.

En conxunto, estes descubrimentos non só enchen capítulos perdidos da historia dos primeiros peixes, senón que obrigan a reescribir parte do relato sobre como xurdiron os vertebrados modernos. Ás veces, basta con mirar un fósil desde o ángulo correcto, literalmente, para que o pasado cobre un novo sentido.

FONTE: Chistrian Pérez/muyinteresante.com