ENCRUCILLADO CLXVIII

VERTICAIS: 1. Peixe da familia dos clupeidos, de cor azul verdosa no lombo e prateada nos flancos e no ventre, que pode alcanzar os sesenta centímetros de lonxitude, vive en augas profundas e desova no curso baixo dos ríos, cuxo mome científico é Alosa alosa 3. País soberano de América do Norte, con capital en Ottawa, no que ten postos os ollos  o Presidente electo de EEUU co anhelo de anexión  5. Profunda irritación do ánimo producida por algún suceso adverso 8. Planta silvestre da familia das escrofulariáceas, de talo ergueito, follas basais e inflorescencia de ata trinta centímetros de alto con numerosas flores con forma de alferga, coa corola de cor púrpura ou rosada e interior branco punteado de vermello, con nome científico Digitalis purpurea 9. Illa situadana zona nororiental de América do Norte, entre o océano Atlántico e o océano Glacial Ártico, politicamente constituída como unha nación constituínte do Reino de Dinamarca.

HORIZONTAIS: 2. Capital e principal porto de Estonia 4. Elemento químico metálico de transición, de cor cinsenta, brillo aceirado, duro, moi oxidable, fácil de crebar e de símbolo Mn.6. Moeda de Grecia antes do Euro 7. Maior museo e máis visitado do mundo 10. Materia que se desprende do ferro ao traballalo na forxa.

A SERPE CASCABEL MÁIS GRANDE DO MUNDO

Cunha lonxitude de máis de dous metros e un peso de máis de sete quilos, esta cascabel (Crolatus)está preparada para matar máis rápido que o parpadeo dun ollo humano.

National Geographic España

CANTO SABES DE BELIZE? V

Continúo coa serie adicada a Belize, a pequena nación caribeña de Belize está chea de marabillas, desde os sitios maias coñecidos máis antigos do mundo ata o segundo sistema de arrecifes máis grande do planeta.

A contestación correcta á pregunta de onte é Monarquía constitucional Parlamentaria. É o único país de América Central cuxa forma de goberno está organizada nunha monarquía constitucional parlamentaria, onde o rei do Reino Unido exerce como xefe de Estado e é representado no país por un gobernador xeral. O poder executivo está a cargo dun primeiro ministro, quen dirixe o Gabinete de 13 ministros, máis 5 ministros adxuntos, que representan á forza política maioritaria do Parlamento belicense.

E imos coa pregunta de hoxe!

5. A organización territoria de Belize é mediante distritos. Pero cantos?

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

FONTE e Imaxes: es.wikipedia.org  

#DígochoEu: #cibercarrachos 😈 Dous conselliños para pagar co móbil con tranqulidade

Dous consellos para evitar desgustos cos #cibercarrachos😈 cando pagues co móbil!

#DígochoEu

2024 foi o ano máis caloroso e o primeiro que supera o límite dos 1,5 ºC

2024 bateu o récord de calor alcanzada en 2023, converténdose no ano máis caloroso desde 1850, cando comezaron a tomarse medicións. Así o asegura o informe anual que publica onte, venres, o Servizo de Cambio Climático de Copernicus, e que recolle ademais outros rexistros que fan de 2024 un ano particularmente negativo no que respecta a a crise climática.

Foi ademais un ano con numerosos fenómenos meteorolóxicos extremos en todo o mundo, desde tormentas severas e inundacións ata ondas de calor, secas e incendios forestais. De feito, tanto o informe anual climático de Copernicus como o doutros organismos como a NASA, a NOAA, a Organización Meteorolóxica Mundial (OMM) ou o Met Office británico, chega a mesma semana na que California sofre un dos peores incendios da súa historia, azuzado por ventos moi fortes, e amplas zonas de EEUU fixeron fronte a unhas nevadas históricas.

Segundo o informe de Copernicus, os prolongados períodos secos en varias rexións do mundo crearon o ano pasado condicións propicias para os incendios forestais que foron especialmente graves en toda América. En termos de emisións de carbono de incendios forestais, Bolivia e Venezuela rexistraron os seus niveis máis altos rexistrados, mentres que Canadá rexistrou os seus segundos niveis máis altos.

No que respecta ao récord de calor, a temperatura media mundial foi de 15,10 °C, o que supón 0,72 °C máis que a media do período 1991-2020, e 0,12 °C máis que a de 2023, o ano que ata o de agora ostentaba o récord como o máis tórrido desde que se toman rexistros. O 22 de xullo de 2024 bateuse ademais o récord diario de temperatura global, con 17,16 ºC.

Outra característica destacada do ano que acaba de rematar é que foi o primeiro no que practicamente todos os seus meses, coa excepción de xullo, tiveron unha temperatura media global que supera en máis de 1,5 graos a que había na era preindustrial (globalmente, a temperatura media en 2024 foi 1,6 graos superior á do período 1850-1900).

Desde xullo do 2023 ata decembro de 2024, todos os meses menos xullo de 2024 superaron o límite de aumento de temperatura que a comunidade internacional propúxose non pasar a finais de século, un obxectivo que quedou plasmado no Acordo de París asinado en 2016.

Que este límite superouse durante un período limitado de tempo como este non é unha boa noticia para a loita contra o cambio climático, pero non supón que non poida conseguirse aínda o obxectivo marcado polo Acordo de París, pois tal e como aclaran os científicos de Copernicus, para que se considere así ten que haber anomalías de temperatura promediadas durante polo menos 20 anos.

"O futuro está nas nosas mans: unha acción rápida e decisiva aínda pode alterar a traxectoria do noso clima futuro", sinalou Carlo Buontempo, director do Servizo de Cambio Climático de Copernicus, que subliña que "todos os conxuntos de datos sobre temperatura global producidos internacionalmente mostran que 2024 foi o ano máis caloroso desde que comezaron os rexistros en 1850".

O principal factor detrás das temperaturas inusualmente altas rexistradas na superficie terrestre e na superficie do mar durante 2024 é o cambio climático inducido pola acción humana, pero tamén contribuíron outras causas entre as que destaca o fenómeno natural do Neno, segundo afirman os científicos que asinan o informe de Copernicus.

De feito, seguindo a tendencia da segunda metade de 2023, cando xa se notaron os efectos do Nenoo, a temperatura media da superficie do mar en 2024 tamén bateu récords, ao alcanzar os 20,87 °C, 0,51 °C por encima da media do período 1991-2020.

Xeo mariño e capas de xeo

Así mesmo, o informe de Copernicus destaca que durante o ano pasado a cantidade total de vapor de auga na atmosfera foi a máis alta que se mediu ata o de agora, pois estivo aproximadamente un 5% por encima da media de 1991-2020, e 1% máis alta que en 2016 e 2023, os anos que ata o de agora tiñan os niveis máis altos.

Este dato é importante pois as temperaturas extremas e a alta humidade contribúen a aumentar os niveis de estrés por calor. Gran parte do hemisferio norte experimentou máis días que a media con "estrés por calor extrema" durante 2024, ata o punto de que o 10 de xullo de 2024, o 44% do planeta estaba afectada por estrés de calor forte ou extrema, o que supón un 5% que o máximo anual en media.

Así mesmo, a abundante subministración de humidade amplificó o potencial de choivas extremas e combinado coas altas temperaturas da superficie do mar, contribuíu ao desenvolvemento de grandes tormentas, incluídos ciclóns tropicais, favorecendo que fosen máis intensos.

No que respecta a a concentración na atmosfera de gases de efecto invernadoiro, considerada a principal causa do quecemento global, tanto a cantidade de dióxido de carbono como de metano seguiu á alza en 2024: 422 partes por millón (ppm) de CO₂ e 1.897 ppb de metano. Isto supón que as concentracións de CO₂ foron o ano pasado 2,9 partes por millón máis altas que en 2023, e as de metano, 3 partes por millón superiores.

As altas temperaturas propiciaron tamén unha diminución do xeo mariño na Antártida e o Ártico, que é un elemento crave na regulación do clima terrestre. Tras alcanzar os valores mínimos récord para a época do ano durante oito meses de 2023, a extensión do xeo mariño na Antártida volveu alcanzar valores mínimos récord ou case récord durante gran parte de 2024. De xuño a outubro, a extensión mensual foi a segunda máis baixa, detrás de 2023, e a máis baixa para novembro.

No que respecta ao Ártico, a extensión do xeo mariño estivo relativamente preto da súa media de 1991-2020 ata xullo, pero caeu moi por baixo da media nos meses seguintes. No seu mínimo anual en setembro, a extensión mensual ocupou o quinto lugar máis baixo no rexistro dos satélites.

FONTE: Teresa Guerrero/elmundo.es/ciencia

CANTO SABES DE BELIZE? IV

Continúo coa serie adicada a Belize, a pequena nación caribeña de Belize está chea de marabillas, desde os sitios maias coñecidos máis antigos do mundo ata o segundo sistema de arrecifes máis grande do planeta.

A contestación correcta á pregunta de onte é 3. A saber…

E imos coa pregunta de hoxe!

4. Cal é a forma de gobernó de Belize?

- Ditadura

- Monarquía constitucional Parlamentaria

- República representativa

Mañá a solución e una nova proposta!

FONTE: es.wikipedia.org    Imaxes: banderas-mundo.es e es.wikipedia.org

A vida transcorre amodo baixo terra

Habitamos un planeta onde a exuberancia da biodiversidade móstrase na súa superficie no seu máximo esplendor, e a pesar diso afirmamos que o máis probable é que a vida fóra de aquí, por exemplo, en Marte, póidase atopar no seu subsolo.

A primeira vista, pode parecer un tanto curioso esperar que a información sobre a vida de corpos extraterrestres do noso sistema solar estea enterrada. Aínda que é certo que as condicións na superficie dalgúns destes corpos celestes non son nada favorables para a vida. En Venus, sen ir máis lonxe, a temperatura superficial rolda os 480 Celsius, e ten unha atmosfera tóxica, densa e pesada, con máis de 90 veces a presión da Terra ao nivel do mar e composta case na súa totalidade por dióxido de carbono, con nubes de ácido sulfúrico.

Pero buscar vida baixo terra vai moito máis alá do coñecemento das terribles condicións existen na superficie de moitos planetas e lúas aí fóra. Ten que ver con algo que só agora estamos a empezar a explorar e comprender no noso planeta: as profundidades da Terra albergan unha enorme biosfera que en gran medida está illada do mundo da superficie. Pero, como funciona?, onde obtén enerxía?

Se de algo estamos seguros no noso planeta, de momento o único lugar no universo onde temos a certeza da existencia de vida, é de que a vida necesita enerxía. Todos os seres vivos necesitan levar a cabo reaccións químicas para obtela e a cantidade de enerxía que obteñen desas reaccións depende moito das condicións do ambiente.

O Sol proporciona enerxía en abundancia para as reaccións químicas da vida en superficie e é precisamente esa demanda a que impulsa rápidos intercambios de carbono entre a atmosfera, os océanos e a terra. A fotosíntesis e a respiración do carbono orgánico na superficie terrestre e preto dela favorecen ese intercambio en escalas de tempo que son relativamente curtas.

Pero a luz do Sol non pode penetrar máis aló duns poucos centímetros en rocha e ata 1 quilómetro de profundidade na auga do océano. Que ocorre entón coa vida no subsolo? Pois sobre todo que é moi complicado estudar como funciona.

O interior da Terra soporta altas temperaturas, así que sabemos que o frío non é un problema. A auga, a outra necesidade imperiosa da vida, tampouco. A cantidade de auga no subsolo terrestre é ata cen veces maior que a que hai dispoñible como auga doce na superficie. A terra baixo a superficie é unha estrutura infestada de gretas e mananciais subterráneos onde a auga corre libre por fracturas, mesmo a profundidades de varios quilómetros.

O estudo da vida no subsolo ten outros problemas, ademais do seu difícil acceso. Como ten pouca enerxía accesible, mantén por así dicilo un estilo de vida moi relaxado, lento, que provoca que sexa todo un reto cultivar microorganismos representativos. Estes organismos, con todo, achegan novos datos sobre os límites do metabolismo, entre outras cousas, os microorganismos baixo a superficie terrestre son extraordinariamente lonxevos e só divídense unha vez cada varios miles de anos. Como referencia, unha bacteria común na superficie da Terra pode dobrar a súa poboación cada 20 minutos. Unha das preguntas que se expoñen desde hai tempo é como conseguen aqueles que habitan nas profundidades un estilo de vida tan lento.

E son multitude, recentemente estimouse que o subsolo profundo pode conter ao redor do 13% da biomasa do planeta. Estímase que, se os 600 m superiores da codia oceánica son suficientemente permeables desde o punto de vista hidrolóxico para albergar vida, o tamaño da biosfera mergullada baixo esa codia correspondería a 1.800 millóns de km³ (a codia oceánica cobre aproximadamente o 70% da superficie terrestre). Atopáronse células a unha profundidade de 2.5 km baixo o chan oceánico, o que, de ser certo para toda a codia continental, traduciríase nun volume potencial habitable de máis de 730 millóns de km³, case o 50% do volume dos océanos da Terra.

Os estudos sobre este ecosistema profundo na Terra teñen implicacións en moitos campos da ciencia, achegando novas ideas sobre a orixe da vida. Poden ofrecer datos valiosos para a procura de vida subterránea en planetas rochosos como Marte. O estudo dos ecosistemas dos fondos submarinos pode axudar a determinar a posible natureza dos organismos que poden habitar as lúas oceánicas de Europa e Encélado.

Incluso a mera existencia desta vida subterránea é unha boa noticia para a procura de vida en planetas e lúas do noso sistema solar. Se na Terra temos a constatación de que as formas de vida complexas da superficie tamén poden sobrevivir indefinidamente no subsolo profundo, é de esperar que antes, moito antes de que as condicións da superficie volvésense inhóspitas en Marte, un proceso de migración similar podería transportar formas de vida á subsuperficie profunda. E alí, ou aquí, están a esperar a que vaiamos atopalas.

FONTE: Eva Villaver/elpais.com

A ORIXE DAS PALABRAS: IR CAGANDO LEITES

Imos dar un argumento para que te fagas o listillo a próxima vez que escoites a alguén dicir que algo ou alguén vai cagando leites. O significado, e damos por feito que o sabes, pero polo si ou polo non explicámosche cagando leites: significa ir moi rápido. 

A expresión, evidentemente, non é literal. Grazas a Deus! Pero case. Temos que remontarnos ao século XIX, cando era habitual que os leiteiros vendesen o seu produto de porta a porta, transportándoo en cubetas grandes, ben sobre os seus ombreiros, ou ben coa axuda de animais que adoitaban ser burros ou cabalos. E tiñan que facelo á primeira hora da mañá e o máis rápido que puidesen, fundamentalmente por dúas razóns:

Razón 1. Ti almorzas con leite, verdade? Pois os do século XIX tamén, así que o leiteiro debía chegar pronto, antes da hora do almorzo.

Razón 2. Antes non existía a pasteurización, co cal o leite era un produto perecedoiro que se estragaba moi pronto. Había que darse présa.

Entón, se xuntamos esas présas con que por aquel entón as rúas non estaban asfaltadas e abundaban as fochancas, o resultado é que gran parte do leite que ía nas cubetas íase derramando polo camiño. Este leite cortábase rapidamente volvéndose medio sólida o que, unido a que as moscas acudían a pegarse o festín, dáballe unha aparencia bastante parecida ás boñigas do gando, pero nunha bonita cor branca roto. Imos, que o animal que servía de transporte deixaba ao seu paso pola rúa un rastro de leite derramado e parecía iso, que ía cagando leites.

FONTE: esquire.com/es  Imaxe: epics