NOBEL 2023: QUÍMICA

Os investigadores Moungi Bawendi, Alexei Ekimov e Louis Brus, gañadores do Nobel de Química de 2023 / Fernando Vergara (AP)

A Real Academia Sueca das Ciencias concedeu este mércores o Premio Nobel de Química de 2023 ao francés Moungi Gabriel Bawendi (Paris-1961, actualmente é profesor Lester Wolfe no Instituto Tecnolóxico de Massachusetts), o estadounidense Louis Brus (Cleveland-Ohio-1943, é profesor S. L. Mitchell de Química na Universidade de Columbia) e o ruso Alexey Ivanovich Ekimov (Unión Soviética-1945, físico do estado sólido, que descubriu os nanocristais semicondutores coñecidos como puntos cuánticos, mentres traballaba no Instituto Óptico Estatal Vavilov), por descubrir e sintetizar os puntos cuánticos, materiais tan diminutos que neles maniféstanse as asombrosas leis que rexen o mundo do infinitamente pequeno: a mecánica cuántica. Os puntos cuánticos son nanocristais, dunhas poucas millonésimas partes de milímetro, nos que os electróns se atopan confinados. Estas illas de electróns presentan interesantes propiedades, útiles en multitude de campos, desde as pantallas de televisión ata a medicina. É un campo emerxente no diagnóstico e o tratamento experimental do cancro.

Parabéns!

COMO AFECTA O SONO AO RENDIMENTO ESCOLAR?

 

Máis de 20 anos, 12.000 pacientes e miles de horas de consulta avalan a traxectoria do doutor Javier Albares, neurofisiólogo clínico, experto Europeo en Medicina do Sono e autor do libro ‘A cienca do bo durmir’. As funcións do soño, a silenciosa epidemia de insomnio e os trastornos circadianos que afectan os mozos nativos dixitais protagonizan algunhas das súas investigacións. “Normalmente a xente vai privada de sono. Como sabes se dormes as horas suficientes? Se ti espértasche cunha alarma, cun espertador, estás a interromper un proceso fisiolóxico que é durmir. A ninguén se lle ocorrería poñerse unha alarma ou un espertador mentres está a comer e non deixar para comer polos sinais de saciedade, senón porque soou unha alarma”, expón o doutor.

 Entre as súas preocupacións destaca a perda de horas de sono na poboación adolescente, que podería influír negativamente no seu desenvolvemento físico e emocional, con consecuencias a longo prazo nas súas vidas. “Historicamente quitamos importancia ao sono. Dixemos que durmir era perder o tempo, que xa durmirás cando esteas morto. E crémonos este discurso, que é unha mensaxe totalmente falsa e diría que é case case un atentado contra a saúde pública. Durmir non é perder o tempo. É fundamental e o mellor tratamento que podemos facernos”, conclúe.

#DígochoEu: Non digas *cruce

 

En galego é posible cruzar pero non se debe usar a palabra *cruce porque é incorrecta.

#DígochoEu

CURIOSIDADES DO CORPO HUMANO

Gravado do corpo humano / iStock

Acompáñanos a diario, desde que nos levantamos ata que nos deitamos. A miúdo, somos conscientes da súa existencia cando algo vai mal, cando nos doe unha zona, cando estamos cansos, temos fame ou sede. Estamos a falar do noso corpo.

A pesar de ser parte consustancial de nós mesmos, o noso corpo esconde aínda multitude de segredos. É por iso que a diario se realizan estudos para entender mellor as súas funcións e capacidades e os achados non deixan de sorprendernos.

Sabías que nacemos con máis ósos dos que finalmente temos cando somos adultos? E que no noso organismo flúen máis de catro litros de sangue? Vexamos estas e outras curiosidades sorprendentes do noso corpo.

1. Ósos humanos

300 ósos como punto de partida / Getty Images/iStockphoto

Os seres humanos nacemos con 300 ósos, moitos dos cales son pequenos ou están feitos de cartilaxe. Conforme imos medrando, os ósos máis pequenos vanse unindo a outros, polo que o cómputo total decrece. Os que están feitos de cartilaxe acaban converténdose en óso. Grazas a isto o feto é capaz de atravesar a canle do parto se sufrir fracturas óseas.

Datos:

- O óso máis grande é a pelve ou óso da cadeira. De feito, está formado por seis ósos firmemente unidos entre si.

 - O óso máis longo é o fémur, na coxa. Constitúe case un cuarto da altura total delcuerpo.

- O óso máis pequeno é o estribo, situado no oído medio. É un pouco máis grande que un gran de arroz.  

- As orellas e o extremo do nariz non teñen ósos no seu interior. Os seus soportes internos son cartilaxes, que son máis lixeiros e flexibles que os ósos. Por iso o nariz e as orellas poden dobrarse.   

- Ao producirse a morte, a cartilaxe descomponse máis rapidamente que o óso. Por iso é polo que os cranios dos esqueletos non teñan nariz nin orellas.

FONTE: Mar Aguilar/Srah Romero/Pedro Gargantilla/muyinteresante.es e universum.unam.mx

Continuará...

NOBEL 2023: FÍSICA

Pierre Agostini, Ferenc Krausz e Anne L’Huillier, gañadores do Premio Nobel de Física 2023 / lavozdegalicia.es

A Real Academia das Ciencias de Suecia concedeu este martes o Premio Nobel de Física de 2023 aos físicos Pierre Agostini (Francia, 1968) profesor da Universidade do Estado de Ohio (EE UU), Ferenc Krausz (Hungría, 1962) dirixe o Instituto Max Planck de Óptica Cuántica, en Garching (Alemaña) e Anne L’Huillier (Francia, 1958) profesora da Universidade de Lund (Suecia), é a quinta muller que gaña o Nobel de Física. Son os pais de novas ferramentas para explorar o mundo dos electróns dentro dos átomos.

O xurado destacou que os tres premiados demostraron unha nova maneira de crear pulsos de luz extremadamente curtos, que se poden utilizar para medir os fugaces procesos nos que os electróns se moven ou cambian de enerxías. Son eventos que ocorren en attosegundos, trillonésimas partes dun segundo.

Parabéns!

#DígochoEu: É un lusismo 'segunda feira'?

 

Podemos dicir que hoxe é terceira feira? Neste #DígochoEu falamos sobre esta maneira de designar os días da semana e aclaramos se é válida en galego!

SABÍAS QUE... POR QUE A MAIORÍA DE FROITAS TENDEN A SER ESFÉRICAS?

Os amantes dos Simpson lembrarán que no capítulo ’30 Minutes Over Tokyo’ a familia amarela desprazouse ata o país nipón. Alí Homer comprou unha sandía cadrada polo módico prezo de 150 dólares.

A verdade é que non é unha extravagancia dos guionistas, que todo podería ser, porque as sandías cúbicas apareceron en 1978. Foi entón cando o deseñador gráfico Tomoyuki Ono facilitou a súa distribución ao cultivar o froito en moldes acrílicos e de cristal de forma que limitasen o seu desenvolvemento cara a esa forma xeométrica.

A razón desta singularidade non era opoñerse á linguaxe matemática da natureza, senón dar unha solución aos problemas loxísticos que expuña a industria alimentaria.

Agora ben, o sistema nipón ten as súas limitacións gastronómicas, xa que ao non permitir á sandía madurar a froita resulta un tanto insípida.

Se botamos unha ollada rápida ao frigorífico descubriremos que a maioría das nosas froitas tenden á esfericidade, non só a sandía, tamén a laranxa, a ameixa, o kiwi, o pexego, as uvas, as amoras…

Atendendo á súa orixe os froitos poden ser simples, que se desenvolven dun só pistilo; complexos que se orixinan do ovario e doutra parte da flor; e agregados, que son os que se xeran de varios pistilos, como a frambuesa e a amora. E é que o mundo vexetal inclúe unha enorme diversidade de plantas.

Se prestamos atención ás plantas que poboan os nosos parques e xardíns atopamos anxioespermas (en grego ximnos fai referencia ao espido, ao que non ten protección) e ximnospermas.

A anxioespermas fixeron a súa aparición durante o Cretácico, hai uns 130 millóns de anos, e desde entón diversificáronse de forma asombrosa por todo o planeta. Na anatomía vexetal destas plantas atopamos estames, pistilos e demais estruturas reprodutoras que acabarán dando lugar aos froitos.

Un froito é un revestimento que protexe ás sementes das plantas de factores externos e que lles brinda o alimento necesario para manterse vivas ata que chegue o momento da germinación como unha nova planta.

Os froitos tamén serven de alimento a algúns animais, os cales serán embaixadores do proceso de diseminación das sementes, depositándoas na maioría dos casos a boa distancia de plántaa proxenitora. Por iso as froitas teñen que ser verdadeiramente atractivas aos ollos dos animais, os seus clientes e «amigos».

Agora ben, por que a natureza elixiu a forma esférica para protexer a semente? Por que non son, por exemplo, cúbicas? A verdade é que, desde o punto de vista biolóxico, a esfericidade ten moitas vantaxes.

Se pensamos nunha área fixa ’A’ somos capaces de encerrar nela un maior volume se esa superficie ten forma de esfera que se é cúbica, dito doutra forma, con esta última necesitaríase máis casca para encerrar a mesma cantidade de pulpa. Dalgunha forma a natureza elixiu a opción esférica porque supón un aforro enerxético, as anxioespermas teñen que producir menor cantidade de casca para realizar a mesma función.

No caso de que houbese froitas paralepípedas ao longo da historia da bioloxía, que é unha opción pouco probable, as súas liñaxes foron extinguidos en aras dun aforro enerxético. E é que as matemáticas son a linguaxe abstracta no que se expresa a natureza buscando a eficiencia.

FONTE: Pedro Gargantila/abc.es/ciencia

CANTO SABES DE AUSTRALIA? XVII (FIN)

Remato coa serie adicada a Australia (Mancomunidade de Australia), o país máis grande de Oceanía e o sexto máis grande do mundo.

A contestación correcta á pregunta de onte, e última, é 1.901. Os aboríxenes provintes do Sueste Asiático foron os primeiros poboadores de Australia hai 40.000 anos. James Cook na súa expedición de 1768-70 tomou posesión do territorio en nome da Coroa británica. Entre 1787 e 1868 colonizouse con convictos e un século despois comezaron as ondas de inmigracións, coincidindo co descubrimento de xacementos auríferos.

A independencia de Australia foi un proceso graduado que comezou en 1901, cando seis colonias, que agora son estados, formaron a "Mancomunidade de Australia" e consolidouse co Estatuto de Westminster en 1931 e a Australia Act en 1986.

Os australianos decidiron nun referendo celebrado en 1999 que querían manter os vínculos coa Coroa británica.

 

E así remato a serie esperando que servise para coñecer mellor este gran país.

Ata a próxima serie!

Fonte: es.wilipedia.org    Imaxe: es.wilipedia.org