Esta semana seguimos ensinando a Christina a usar as palabras ’iso’ e ’isto’, e tamén lle explicamos a diferenza entre ser e estar. Acabamos identificando algúns animais.
This week we show Christina how to use the words ’iso’ and ’isto’, and also we explain to her the difference of the verb to be in Galician. And we learn how to identify some animals.
Xúpiter e Saturno / NASA/GSFC
Síntoo, Saturno, pero agora é Xúpiter o líder indiscutible do planeta do sistema solar con máis lúas ou satélites. Os astrónomos descubriron 12 lúas novas que orbitan ao redor de Xúpiter, o que significa que o número total de lúas que sabemos que orbitan ao xigante gaseoso agora é de 92, segundo o Centro de Planetas Menores da Unión Astronómica Internacional. Saturno quedaría en segunda posición coas súas 83 lúas confirmadas.
As 12 novas lúas foron descubertas usando telescopios en Hawai e Chile en 2021 e 2022, e as súas órbitas confirmáronse con observacións de seguimento. Estas lúas varían en tamaño; indo de entre 1 quilómetro a 3 quilómetros de diámetro, segundo Scott Sheppard do Centro de Planetas Menores da Unión Astronómica Internacional operado polo Observatorio Astrofísico Smithsonian.
As novas lúas representan un aumento do 15% nos satélites coñecidos do planeta. Con estes novos descubrimentos, Xúpiter quítalle o récord de "planeta do sistema solar con máis lúas" ao posuidor do récord anterior, Saturno. Con todo, é probable que o posto número 1 non lle dure demasiado tempo, xa que os científicos atoparon varias toneladas de rochas duns 3 quilómetros de ancho ao redor de Saturno aínda non identificadas. Unha vez que os instrumentos sexan capaces de identificalas, é probable que estas lúas pequenas devólvanlle o título de “mestre das lúas” a Saturno.
Polo momento, é complicado detectar estas lúas, pois algunhas son o suficientemente pequenas como para evadir a detección ata o de agora e, probablemente, só pódense ver usando telescopios extremadamente poderosos que non teñen un campo de visión o suficientemente amplo como para abarcar todo o sistema xoviano.
Respecto a a ducia de novos satélites de Xúpiter, nove destes obxectos de seguimento inverso tardan polo menos 550 días en completar unha órbita. Teñen órbitas retrógradas, o que significa que viran ao redor do xigante gaseoso na dirección oposta á súa rotación. Das outras tres lúas restantes, dúas delas están situadas no grupo Himalia, que orbita Xúpiter a unha distancia de entre 11 e 12 millóns de quilómetros e a outra a uns 17 millóns de quilómetros do planeta. Todas elas miden máis de 1 quilómetro de ancho. Ningunha das lúas recibiu nome oficialmente (aínda).
Ata o de agora, só descubriuse unha lúa xoviana entre as lúas galileanas e o grupo Himalia, Themisto, posiblemente debido ao resplandor do xigante gaseoso que oculta lúas máis pequenas.
Por que teñen estes planetas tantas minilúas? Estes planetas teñen tantas lúas porque son fragmentos de satélites que no seu día foron máis grandes e que romperon debido a impactos con asteroides ou outras lúas.
“Pronto” coñeceremos novos detalles das súas orixes. Isto débese a que a Axencia Espacial Europea (ESA) ten como obxectivo lanzar a súa misión Jupiter Icy moons Explorer (JUICE) en abril de 2023, que enviará unha nave espacial á órbita e explorará Xúpiter e as súas lúas xeadas Europa, Calisto e Ganímedes.
E tamén está a misión Clipper da NASA que se lanzará en outubro de 2024. Europa Clipper explorará a lúa oceánica xeada Europa (de Xúpiter), que algúns científicos cren que pode albergar formas de vida microbiana. Seguro que en todas estas misións acharemos novas lúas ao redor tanto de Xúpiter como de Saturno. O mesmo ocorrerá con Urano e Neptuno, pero están tan distantes que dificultan aínda máis a detección das súas lúas.
FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es
Continúo coa serie sobre a CONSTITUCIÓN ESPAÑOLA do 78. Unha gran descoñecida para boa parte dos españois e que desde aquí pretendo mellorar o seu coñecemento.
A contestación correcta á pregunta de onte é Só cando se “atente gravemente” contra o interés xeral de España. Este artigo 155 indica: Se unha Comunidade Autónoma non cumprir as obrigacións que a Constitución ou outras leis impóñanlle, ou actuare de forma que atente gravemente ao interese xeral de España, o Goberno, previo requirimento ao Presidente da Comunidade Autónoma e, no caso de non ser atendido, coa aprobación por maioría absoluta do Senado, poderá adoptar as medidas necesarias para obrigar a aquela ao cumprimento forzoso das devanditas obrigacións ou para a protección do mencionado interese xeral. Para a execución das medidas previstas no apartado anterior, o Goberno poderá dar instrucións a todas as autoridades das Comunidades Autónomas. Da sua plicación indicar: En febreiro de 1989 o goberno de Felipe González realizou un requirimento ao presidente de Canarias, Lorenzo Olarte, por non aplicar o descreste arancelario aos produtos provenientes da Comunidade Europea, o que implicaba un recorte ao réxime económico das illas. Como o Goberno canario atendeu o requirimento, non foi necesario aplicar o artigo. O 1 de outubro de 2017 a Generalitat de Cataluña convocou un referendo de autodeterminación ilegal. O presidente catalán, Carles Puigdemont, proclamou (para suspender seguidamente) a República Catalá nunha declaración realizada o 10 de outubro no Parlamento de Cataluña. Ao día seguinte, o Goberno, baixo a presidencia de Mariano Rajoy, requiriu a Puigdemont que aclarase se dita proclamación era unha declaración unilateral de independencia. Tras non responder con claridade, o Consello de Ministros acordou unha serie de medidas para intervir Cataluña que se aprobaron no Senado o 27 de outubro. Esa mesma noite, Mariano Rajoy destituíu por completo ao goberno da Generalitat, disolveu o Parlamento de Cataluña e convocou eleccións autonómicas catalás.
Mañá a solución e unha nova pregunta!
11. O dereito á vivenda, está recollido na Constitución?
- Non
- Si, pero sen implicarse
- Si, e que os poderes públicos promoverán as condicións necesarias e establecerán as normas pertinentes para facer efectivo este dereito.
Mañá a solución e unha nova pregunta!
FONTE: Adaptación propia da idea orixinal antena3.com Imaxe: oscar-cano.com
Noso son. Iste é o último traballo de Iago González Alosno, profesor de linguaxe musical do Cmus de A Coruña.
Un tema de salsa galega!
Parabén. Moi bo!
Continúo coa serie sobre a CONSTITUCIÓN ESPAÑOLA do 78. Unha gran descoñecida para boa parte dos españois e que desde aquí pretendo mellorar o seu coñecemento.
A contestación correcta á pregunta de onte é 500.00 firmas. A Constitución española prevé a iniciativa popular no seu artigo 87.3 e seguintes e na lei regulamentaria (Lei Orgánica 3/1984, do 26 de marzo, reguladora da iniciativa lexislativa popular). Requírense 500.000 firmas acreditadas de cidadáns. O proceso iníciase mediante a presentación da documentación na Mesa do Congreso dos Deputados. A mesma examina a documentación remitida e pronúnciase no prazo de 15 días sobre o seu admisibilidade. A comisión promotora pode establecer recurso de amparo contra a non admisibilidade diante o Tribunal Constitucional. Establécese que o prazo para a xunta de firmas teña unha duración de 9 meses. Devandito prazo pode ser prorrogado por causa maior. Por último, o Estado compensa aos promotores os gastos realizados na difusión e recolección de firmas, sempre que se alcance o número de firmas requirido e iníciese a tramitación parlamentaria. Desde a modificación da lei no 2006, permítense as firmas electrónicas, a través do DNIe, mediante un lector de tarxetas intelixentes. No artigo 87.3 da Constitución Española establécense algunhas prohibicións suxeitas a iniciativa popular: Non poden reformar lei tributaria algunha, o que exclúe a Lei Xeral Tributaria, a Lei Reguladora das Facendas Locais, a Lei sobre o IRPF, a Lei do IVE. Os Estatutos de autonomía recollen as condicións esixidas para iso. Os posibles plebiscitos para a súa aprobación haberán de ser autorizados polo Goberno Central.
E imos coa pregunta de hoxe!
10. Moito se leva falado do artigo 155 da Constitución, e na idea de suspender polo Goberno a autonomía dunha Comunidade Autónoma que se nega a cumplir as leis e a Constitución. É realmente así?
- Nunca se aplicou pola súa dificultade de levalo á práctica.
- Só cando se “atente gravemente” contra o interés xeral de España.
Mañá a solución e unha nova pregunta!
FONTE: Adaptación propia da idea orixinal antena3.com Imaxe: werkenrojo.cl
No capítulo de hoxe do #ApuntamentoLusófono estreamos o videoclip de ’Río’, de Rhome , o segundo finalista de Unha canción para Esther! E temos a primeira competición de ’fofinhos’: Taylane, de Valença do Piauí, contra Amadeu, de Campinas.
Os tremores na fronteira de Turquía e Siria, un dos terremotos máis fortes do último século na rexión, é devastador. O sismo de magnitude 7,8 a madrugada do luns sentiuse en Turquía, Siria e Líbano.
O epicentro do terremoto ocorreu a 23 quilómetros ao leste da localidade turca de Nurdagi, na provincia de Gaziantep, na fronteira con Siria, na zona onde a placa tectónica de Anatolia fai contacto coa placa arábiga, a unha profundidade de 7 quilómetros, unha rexión considerada como unha das zonas sísmicas máis activas do mundo.
O terremoto produciuse a madrugada do luns nunha zona onde entran en contacto a placa Arábiga e a subplaca de Anatolia. O terremoto principal foi seguido de numerosas réplicas, a primeira tan só 11 minutos máis tarde, cunha magnitude de 6,7. Menos de doce horas despois, produciuse outro máis potente, de 7,5, en Turquía central, é dicir, nunha zona máis ao norte.
O sismo só é un de tantos que tiveron lugar recentemente. Por exemplo, o ano 1999 xa tivo lugar aquí outro sismo de magnitude 7,4 na escala de Richter que causou 17.000 vítimas. En 2011, outros dous acabaron coa vida de máis de 700 persoas. En 2020, outro terremoto causou 26 mortos e 800 feridos. Neste xa se fala que superarán os 30.000 mortos.
Investigadores do Centro de Investigación de Xeociencias de Alemaña (GFZ) publicaron recentemente un estudo na revista Nature onde suxiren que a tensión tectónica da placa de Anatolia é aínda maior que en 1999, así que está previsto que esta clase de terremotos sexan máis frecuentes e, probablemente, máis intensos. Akgo que deberían ter en conta á hora de construir.
FONTE: nationalgeographic.com.es/ciencia, Julián Velasco e Javier Torres/abc.es Imaxes: USGS/ABC