Este colibrí ten un peteiro de 10,2 cm: a ave cuxa “agulla hipodérmica” supera a lonxitude do seu propio corpo

O colibrí peteiroespada (Ensifera ensifera) posúe un pico de ata 10,2 centímetros, tan longo que supera a lonxitude do seu propio corpo se se exclúe a cola. Ningunha outra ave coñecida presenta unha proporción semellante entre o tamaño do pico e o do corpo.

A primeira vista parece unha anomalía da natureza, coma se alguén colocaría unha agulla hipodérmica sobre o rostro dun pequeno paxaro. Con todo, detrás desta extravagante silueta escóndese unha das adaptacións evolutivas máis sorprendentes de Sudamérica.

Habitante dos bosques nubrados andinos, desde Venezuela ata Bolivia, este colibrí converteu o seu desmesurado pico nunha ferramenta de precisión capaz de alcanzar fontes de néctar vedadas para case calquera outro polinizador.

O colibrí peteiroespada ostenta a marca mundial do pico máis longo en relación coa lonxitude corporal. A súa estrutura pode alcanzar os 10,2 centímetros, mentres que o corpo mide apenas entre 13 e 14 centímetros. 

O resultado é unha aparencia case surrealista. Cando a ave se pon sobre unha rama, adoita manter o peteiro apuntando cara arriba para compensar o peso e conservar o equilibrio. Este comportamento non é unha curiosidade estética: é unha necesidade biomecánica.

Cunha lonxitude total que pode superar os 21 centímetros, contando o peteiro, atópase tamén entre os colibríes máis grandes do planeta. A súa plumaxe loce tons verde bronceados na cabeza e reflexos metálicos no resto do corpo, mentres que a cola aparece lixeiramente bifurcada. Os exemplares adultos pesan apenas entre 10 e 15 gramos. 

Pero hai un detalle aínda máis desconcertante: o seu extraordinario peteiro tamén lle complica tarefas tan básicas como o aseo privado.

A maioría dos colibríes utilizan o peteiro para arranxar as súas plumas e eliminar parasitos. O peteiroespada non pode facelo con facilidade. A súa “espada” é tan longa que lle obriga a empregar as patas para rascarse e acicalarse. 

Esta limitación revela ata que punto a evolución pode levar unha adaptación ao límite. O que resulta unha vantaxe extraordinaria para alimentarse tamén xera inconvenientes noutros aspectos da vida cotiá.

Con todo, o beneficio compensa con fartura o custo. Grazas ao seu peteiro, o colibrí pode acceder ao néctar de flores con corolas extremadamente longas que permanecen fóra do alcance da maioría das aves e insectos. A selección natural moldeou durante miles de xeracións esta relación tan especializada que hoxe parece case unha peza de enxeñería biolóxica.

O segredo do peteiroespada está nas flores que visita. Numerosas investigacións demostraron que mantén unha estreita relación evolutiva con plantas de flores tubulares moi profundas, especialmente certas especies de pasifloras andinas.  Algunhas destas plantas dependen practicamente deste colibrí para a súa polinización. Mentres a ave obtén unha fonte exclusiva de alimento, as flores reciben un servizo de transporte de pole que poucos animais poden proporcionar. 

Os científicos consideran este caso un dos exemplos máis rechamantes de coevolución entre aves e plantas. A medida que certas flores desenvolvían tubos máis longos para protexer o seu néctar, os individuos con picos lixeiramente máis extensos obtiñan vantaxes alimenticias. Co paso do tempo, ambas as especies foron empuxándose mutuamente cara a extremos evolutivos cada vez maiores. 

O resultado é unha ave que parece saída dunha ilustración fantástica: un pequeno escintileo verde suspendido no aire, armado cunha espada biolóxica de dez centímetros capaz de alcanzar onde ningún outro colibrí chega.

E quizá aí resida o seu maior encanto. Nun mundo onde a evolución adoita actuar mediante cambios imperceptibles, o colibrí peteiroespada mostra o que ocorre cando a natureza decide levar unha idea ata as súas últimas consecuencias: converter un simple peteiro nunha auténtica agulla vivente que desafia toda proporción imaxinable.

Aínda que o colibrí peteiroespada posúe a marca máis espectacular en relación co tamaño do seu corpo, non é o único animal que transformou o seu peteiro nunha ferramenta extraordinaria. En distintos recunchos do planeta, a evolución deu forma a auténticas marabillas anatómicas deseñadas para sobrevivir en ambientes moi específicos.

Un dos casos máis coñecidos é o do Tucán toco, cuxo enorme peteiro pode representar case un terzo da lonxitude total do ave. Lonxe de ser un simple adorno, funciona como un eficiente sistema de regulación térmica, axudándolle a disipar a calor nas rexións tropicais de Sudamérica.

Tamén destaca a Avoceta común, reconocible polo seu fino peteiro curvado cara arriba. Esta peculiar forma permítelle varrer a superficie da auga en busca de pequenos invertebrados, unha técnica de alimentación tan eficaz como elegante.

Pero quizá un dos exemplos máis sorprendentes sexa o do Peteirozapato. Esta enorme ave africana posúe un pico tan grande e robusto que parece esculpido en madeira. Grazas a el pode capturar peces de gran tamaño, anfibios e mesmo pequenos nenos de crocodilo.

Nos bosques de Nova Zelandia, o Kiwi desenvolveu unha adaptación única: as súas fosas nasais atópanse na punta do peteiro. É unha rareza entre as aves e permítelle detectar presas ocultas baixo o chan mediante o olfacto, unha capacidade pouco común no mundo aviario.

E se falamos de especialización extrema, merece unha mención o Pelícano común e os seus parentes. O seu inmenso peteiro equipado cunha bolsa gular funciona como unha rede de pesca vivente capaz de capturar varios litros de auga e peces nunha soa manobra.

Con todo, ningún deles alcanza o nivel de especialización do colibrí peteiroespada. Mentres estas especies utilizan os seus picos como ferramentas versátiles para pescar, filtrar ou regular a temperatura corporal, o peteiroespada levou a adaptación a un extremo sen precedentes: converter o seu rostro nunha chave biolóxica capaz de abrir flores inaccesibles para o resto do reino animal.

FONTE: Sergio Parra/muyinteresante.com

CANTO SABES DE XEOLOXÍA XXI

Continúo coa serie adicada á xeoloxía, esa ciencia que se adica ao é estudo da Terra, dos materiais de que está feita, a estrutura deses materiais e os procesos que actúan sobre eles, incluindo o estudo de organismos que habitaron o noso planeta e como non, o estudo de como os materiais, estruturas, procesos e organismos da Terra cambiaron co tempo.

A contestación correcta á pregunta de onte é...

A barra litoral é unha acumulación alongada de area ou grava que se forma paralela á costa polo movemento das ondas e as correntes mariñas.

Un tómbolo é nunha estreita lingua de area, grava ou sedimentos que actúa como unha ponte natural, unindo unha illa (ou un illote) con terra firme, ou conectando dúas illas entre si.

As praias orixínanse pola erosión das rochas terrestres e a acumulación de sedimentos, como area e grava, que son transportados polos ríos e distribuídos ao longo da costa polas correntes mariñas e a ondada.

Unha albufera é unha lagoa costeira de auga salgada ou salobre que se atopa separada do mar por unha lingua ou cordón de area (chamado restinga ou barra), pero que ten comunicación co océano a través dun ou varias canles ou aberturas.

Un acantilado ou cantil consiste nun lugar escarpado, de gran pendente vertical normalmente preto do mar, sobre o que forma un beiril ou balconada. Cando un cantil costeiro de forma tabular alcanza grandes dimensións denomínallo farallón.

E imos coa pregunta de hoxe, e última da serie!

21. Unha duna, que na literatura de tradición oral tamén se coñece como tombo de area, moutillón, fenal, madorra, modorrón, mouteira, malloeira, monteirón ou medóns, é unha acumulación de area formada nos desertos ou no litoral xerada pola acción do vento. Completa o cadro cos diferentes tipos de dunas.

Mañá a solución e remate da serie!

FONTE: Propia e gl.wikipedia.org      Imaxes: es.slideshare.net e geokarst.es/@OhMagmaMia

TAL DÍA COMO HOXE: 21 DE XUÑO...

1831 Cyrus McCormick inventa a segadora.

1963 No Vaticano, o conclave de cardeais elixe a Giovanni Montini como papa. Este adopta o nome de Pablo VI.

2004 SpaceShipOne convértese no primeiro foguete espacial de orixe privada.

2006 Descóbrense dúas novas lúas de Plutón, que serán bautizadas como Nix e Hydra.

2013 Nos Estados Unidos e Colombia estréase a película de Disney, Pixar Monsters University.

FONTE: hoyenlahistoria.com     Imaxes: es.wikipedia.org e fity.club

CHEGOU O VERÁN 2026

Hoxe, 21 de xuño, ás 9:24 horas (hora peninsular española) producirase o cambio de estación, que marcará tamén a chegada do solsticio de verán, coincidindo co punto que marca o inicio astronómico da estación e que abre a porta ao período con máis horas de luz de todo o ano.

O comezo do verán está ligado directamente á posición da Terra na súa órbita. Nese momento, o eixo terrestre alcanza a súa máxima inclinación cara ao Sol no hemisferio norte, o que provoca que o astro alcance a súa maior altura sobre o horizonte ao mediodía.

Como consecuencia, rexístrase o día máis longo do ano. Durante varios días, a altura do Sol apenas varía, o que explica o termo solsticio, que significa Sol quieto. Este fenómeno marca, ao mesmo tempo, o inicio do inverno no hemisferio sur.

O verán prolongarase durante aproximadamente 93 días e 16 horas, ata o 23 de setembro, cando o equinoccio dará paso ao outono.

Trátase da estación máis longa do ano, un feito que ten a súa explicación na forma elíptica da órbita terrestre. Durante estes meses, a Terra atópase máis afastada do Sol e desprázase lixeiramente máis amodo.

Bo verán a tod@s!

SOLUCIÓN ENCRUCILLADO CCII

VERTICAIS: 1. XLVIII 3. TAMBO 5. ESTRONCIO 6. FANEGA 9. ALGARVE.

HORIZONTAIS: 2. PULA 4. TREMEDEIRA 7. BOGOTÁ 8. AMOEIRO 9. AVOCETA.

Máis cultura xeral!

CANTO SABES DE XEOLOXÍA XX

Continúo coa serie adicada á xeoloxía, esa ciencia que se adica ao é estudo da Terra, dos materiais de que está feita, a estrutura deses materiais e os procesos que actúan sobre eles, incluindo o estudo de organismos que habitaron o noso planeta e como non, o estudo de como os materiais, estruturas, procesos e organismos da Terra cambiaron co tempo.

A contestación correcta á pregunta de onte é...

O circo é unha depresión semicircular que posúe paredes moi inclinadas e fórmase na zona de acumulación, a parte máis alta dun glaciar onde neva e a presenza de temperaturas moi baixas fai que a neve se manteña en forma sólida, alimentando ao glaciar. A súa forma débese ao proceso de erosión basal, o arrastre de fondo e a fragmentación das rochas das paredes xeradas pola conxelación da auga entre gretas, fracturas e poros. Cando o xeo xa non está presente, adoitan formarse lagos glaciares.

A lingua é a prolongación dun glaciar que descende por un val desde o circo glaciar ata alcanzar zonas máis baixas onde o xeo se funde. Esta corrente de xeo en movemento é a parte máis activa do glaciar e onde se concentran os procesos de desxeo e a sedimentación.

Unha arista é unha crista rochosa estreita e afiada, similar ao fío dun coitelo, que se forma na divisoria entre dous vales ou circos glaciares paralelos. Estas cristas son o resultado da intensa erosión do xeo que desgasta a montaña por ambos os lados.

As morenas son sedimentos non estratificados formados polos materiais que transporta un glaciar que se depositada nas súas proximidades.

E imos coa pregunta de hoxe!

21. O mar realiza unha acción sedimentaria, que contrinue a modelaxe da paisaxe. Completa o cadro desta modelaxe.

Mañá a solución e unha nova proposta!

FONTE: Propia e gl.wikipedia.org    Imaxes: natureduca.com e es.slideshare.net

ENCRUCILLADO CCII

VERTICAIS: 1. En núeros romanos 48 3. Illa que se atopa no fondo da ría de Pontevedra, pertencente ao concello de Poio, que durante moitos anos estivo militarizada coa creación da Escola Naval Militar de Marín 5. Elemento químico metálico do grupo dos alcalinotérreos, brando, dúctil e maleable, de cor branca prateada, que descompón a auga por contacto e de símbolo Sr 6. Medida de capacidade para grans, legumes, sementes etc., de valor moi variable segundo os lugares, e segundo o que se mida, que corresponde habitualmente a catro ou cinco ferrados ou tegas 9. Rexión administrativa de Portugal, situada no sur do territorio continental, dividida en 16 concellos e coa capital na localidade de Faro.

HORIZONTAIS: 2. Unidade monetaria oficial da República de Botswana desde 1976, dividido en 100 thebe 4. Herba anual de ampla distribución, de até 70 cm, que presenta follas envainantes con lígula membranosa, tamén coñecida como bagoas de San Pedro, e de nome científico Briza máxima 7. Capital da República de Colombia 8. Concello da provincia de Ourense, pertencente á comarca de Ourense, no que no lugar de Trasalba, se atopa o Pazo Museo Otero Pedrayo 9. Ave pernilonga da orde dos caradriformes, de cor branca e negra, patas azuladas e peteiro longo de punta aguzada e curvado cara a arriba, sendo o seu nome científico Recurvirostra avosetta.

Descifran as misteriosas notas nas que Richard Feynman resolveu a 'ecuación do restaurante'

Finales da década de 1970. Estamos no modesto restaurante tailandés Indra, na solleira cidade de Glendale, California. Dous bos amigos séntanse á mesa, dispostos a desfrutar dunha boa comida. Un deles é Ralph Leighton, un vello compañeiro de aventuras. O outro comensal, a quen non fai falta presentar, é o lendario físico e Premio Nobel Richard Feynman (1918-1988), un dos pais da mecánica cuántica.

Mentres ollan a carta, Leighton enfróntase a un dilema universal que a todos paralizounos algunha vez fronte ao menú dun restaurante: pido o meu prato favorito de sempre, ese polo ao xenxibre que sei de certo que me vai a encantar, ou arríscome a pedir algo novo que, quen sabe, podería resultar aínda mellor? Para a inmensa maioría de nós, a cuestión resolveríase cun simple encollemento de ombreiros, quizá preguntando ao camareiro, ou simplemente deixándonos levar polo capricho do momento.

Pero estamos a falar de Richard Feynman, unha das mentes máis brillantes, heterodoxas e rebuldeiras de todo o século XX, o home que, entre outros ’misterios’, explicou por que é imposible partir en dous un espaguete. E para el, a dúbida mundana do seu amigo transformouse, en milisegundos, nun fascinante reto matemático. De modo que alí mesmo, entre risos e o aroma a curry e especias, o físico sacou un bolígrafo e empezou a encher unhas follas con complexos garabatos, símbolos e fórmulas. Acababa de converter a elección da cea nunha ecuación, en puras matemáticas. Ecuación que, por suposto, resolvera.

Con todo, Feynman nunca chegou a publicar aquela análise. Os dous amigos terminaron para comer, pagaron a conta e Leighton, nun simple xesto mecánico ou quizá movido pola intuición, gardou aquelas crípticas notas manuscritas. E aí quedaron. Mudas e inescrutables durante medio século. Un pedazo da historia da ciencia empolvándose no esquecemento, como un tesouro pirata sen mapa.

Tiveron que pasar cinco décadas para que o misterio se resolva. Fíxoo un equipo de investigadores liderado polo psicólogo computacional Thomas Griffiths, da Universidade de Princeton, e os resultados acábanse de publicar en Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS). O investigadores non só lograron descifrar de principio a fin as famosas ’notas do restaurante’ de Feynman, senón que demostraron que a súa solución matemática era a óptima. E, nun alarde de xenialidade científica, conseguiron mesmo levar o problema máis aló, e comparar a fórmula do Nobel coa forma en que os seres humanos tomamos decisións todos os días.

O noso cerebro enfróntase constantemente ao que os científicos cognitivos chaman o ’dilema entre exploración e explotación’. Imaxinemos por un momento que chegamos a unha nova cidade para pasar unhas vacacións. Deberiamos ir cada noite a un restaurante distinto para explorar todas as opcións posibles, asumindo o risco indubidable para cear francamente mal nalgunha ocasión? Ou, pola contra, nada máis dar cun que nos guste, ou mellor sería ’explotalo’ e volver a el todas as noites?

En matemáticas, este tipo de disxuntivas coñécense como ’problemas de parada óptima’. Son decisións nas que debemos sopesar o valor potencial de novas opcións fronte ao valor xa coñecido de experiencias pasadas. Aparecen a diario: ao buscar unha praza de aparcamento, ao decidir que casa comprar ou mesmo ao buscar parella.

Pero este problema ten ’primos irmáns’ moi famosos na literatura científica. Un deles é o soado ’problema da secretaria’ (onde o obxectivo é elixir ao mellor candidato ou candidata, sabendo que, se o rexeitamos, perderémolo para sempre) ou o dos ’bandidos de múltiples brazos’ (máquinas comecartos das que non coñecemos o premio ata que xogamos). Pero o problema do restaurante de Feynman é único. Porque aquí si que é posible volver a un restaurante anterior, e o obxectivo non é atopar o ’mellor prato do mundo’, senón maximizar o pracer total acumulado ao longo de todas e cada unha das nosas comidas.

E que dicían exactamente os garabatos daquel xantar no restaurante Indra? Ao traducir os símbolos, o equipo de Griffiths descubriu que Feynman asumira inicialmente que a calidade dos restaurantes seguía unha ’distribución uniforme’. É dicir, imaxinou un escenario onde calquera puntuación entre 0 e 100 era igual de probable.

A partir de aí, o físico deduciu que a política óptima consiste en establecer un ’limiar de esixencia’ dinámico que vai descendendo a medida que se nos esgota o tempo (as noites de vacacións restantes). A regra é implacable: cada noite debes probar un sitio novo ata que atopes un cuxa puntuación supere o teu limiar actual. E unha vez que atopas esa ’xoia’ que supera o teu limiar, plántaste. Deixas de explorar e convérteste nun cliente fiel o resto dos días.

Feynman plasmou esta marabilla nunha ecuación dunha elegancia sobrecolledora, onde o limiar (tn) depende do número de noites que che quedan (n). En linguaxe chaira: se acabamos de chegar á cidade e quédannos, digamos, 28 noites, o noso limiar é altísimo. E só nos conformaremos cun restaurante espectacular para deixar de explorar. Pero se nos quedan só dous días, o noso limiar derrúbase. Matematicamente, non merece a pena seguir buscando algo mellor cando xa case nos imos a ir.

Griffiths e os seus colegas non se conformaron con darlle a razón ao defunto Premio Nobel. «Queriamos resolver a cuestión de como as persoas realizan este tipo de tarefas», escriben no seu artigo de PNAS. Para iso, ampliaron a ecuación de Feynman a outros tipos de mundos posibles, non só o uniforme. Calcularon que pasaría se a calidade seguise unha curva exponencial (onde a maioría de sitios son mediocres e só uns poquísimos son excepcionais), unha distribución de lei de potencias ou unha triangular.

Despois, e xa con todas estas matemáticas debaixo do brazo, os investigadores puxeron a proba a natureza humana. Deseñaron un enxeñoso experimento no que participaron nada menos que 2.520 persoas. A cada participante pedíuselle que maximizase a súa puntuación elixindo restaurantes durante 7, 14 ou 28 noites ficticias. Mesmo, os investigadores programaron unha ’condición de suxeición oculta’ (clamping) que boicoteaba os primeiros restaurantes para forzar aos voluntarios para explorar durante máis tempo e así poder estudar a fondo o seu comportamento.

Os resultados foron reveladores. Resulta que os humanos non seguimos a curva matemática perfecta trazada por Richard Feynman. No seu lugar, utilizamos o que os científicos chaman ’limiares lineais decrecentes’. O noso cerebro, no canto de calcularr aíces cadradas complexas, opta por unha liña recta: baixamos o noso nivel de esixencia de forma constante, coma se fose unha rampla, a medida que se nos acaba o tempo dispoñible.

Ademais, o estudo desvelou unha peculiaridade moi humana: temos un pronunciado ’rumbo cara á exploración temperá’. É dicir, que ao chegar á cidade, somos insaciablemente curiosos. Cústanos un mundo comprometernos co primeiro restaurante bo que atopamos. Preferimos explorar un pouco máis, ’polo si ou polo non’, e facémolo moi por encima do que ditan as frías e calculadoras matemáticas da parada óptima.

E aquí é onde chega a verdadeira sorpresa, o gran xiro de guión. Aínda que a nosa estratexia humana da liña recta non é matematicamente perfecta, funciona de marabilla. Os investigadores, de feito, constataron que os participantes lograban puntuacións practicamente idénticas ás do algoritmo óptimo de Feynman.

«As persoas adoptan limiares lineais que diminúen coa proporción de ensaios restantes, logrando un rendemento próximo á solución óptima», sinalan os autores. O noso cerebro, moldeado por millóns de anos de evolución, desenvolveu un atallo cognitivo, unha heurística simple e elegante que aforra enormes cantidades de enerxía mental e que, con todo, lévanos ao éxito cunha precisión abraiante.

De modo que, unha vez máis, Richard Feynman dános unha lección indeleble. Aqueles garabatos trazados a voo de pluma nun restaurante tailandés escondían moito máis que un exercicio de ximnasia mental. Eran un espello no que, medio século despois, a neurociencia e a psicoloxía puideron mirarse para entender como funcionamos. Así que xa o saben: a próxima vez que se enfronten á carta do seu restaurante favorito, non se torturen. Ao principio da vida, sexan curiosos, esixan e exploren. Pero cando o tempo apreme, fagan caso ao seu cerebro e desfruten, sen remorsos, do seu merecido polo ao xenxibre.

FONTE: J. M. Nieves/abc.es/ciencia