#DígochoEu: Non digas *jersey de *cuello *vuelto
Aquí temos tres castelanismos polo prezo dun! Atende ben ás explicacións Esther Estévez Casado para saber como se di correctamente en galego!
#DígochoEu
A PRIMEIRA BOTÁNICA ESPAÑOLA: BLANCA CATALÁN
Blanca Catalán de Ocón e Gayolá está considerada como a primeira botánica española.
Naceu o 22 de agosto de 1860 na localidade zaragozana de Calatayud, pero desde pequena residiu coa súa familia en Monreal del Campo, Teruel. A súa nai, Loreto de Gayolá, educada en Suíza, alentou ás súas fillas para desenvolver os seus intereses pola botánica e a entomoloxía e inculcoulle o amor pola natureza, que gozarou sobre todo na casa de “La Campana” en Valdecabriel, na serra de Albarracín, onde pasaban longas tempadas. Tiña unha irmá, Clotilde, afeccionada á entomoloxía e á poesía.
Branca realizou un pequeno herbario con plantas da zona de Albarracín, algunhas das cales eran especies descoñecidas. O cóengo e botánico de Albarracín, Bernardo Zapater, púxoa en contacto co botánico alemán Heinrich Moritz Willkomm, que preparaba o seu gra Prodromus Florae Hispanicae. Willkomm inscribiu o nome de Branca xunto aos principais recolectores de plantas na súa obra sobre a flora española, e representa nunha lámina a Saxifraga branca.
Saxifraga carpetana, bautizada como S. blanca polo botánico H. M. Willkomm
Foi recoñecida tamén polo botánico aragonés, Francisco Loscos Bernal, o que converteu a Catalán de Ocón na primeira botánica española que inscribiu o seu nome na nomenclatura científica universal. Loscos tamén se faría eco eses mesmos anos dos traballos da naturalista no seu Tratado de plantas de Aragón. Relacionouse tamén co botánico valenciano Carlos Pau, quen dedicou a Branca Catalán o nome da especie Linaria branca (renomeda Linaria repens) e describiu algunhas das especies que ela lle enviou, como Serratula albarracinensis (renomeada Klasea nudicaulis). En virtude destas actividades, pouco usuais nunha muller do seu tempo, Willkomm, en carta a Zapater en 1879, considerouna “a primeira botánica de España”.
Consérvanse dous dos seus herbarios: Recordos da Serra de Albarracín. Herbario de botánica de plantas raras de Valdecabriel e Souvenir des Aigues-Bonnes. Herbier de Botanique des plantes rares de la Vallée d’Ossau.
En 1888, Branca casou co xuíz de Cartaxena Enrique Ruiz do Castelo, destinado ao xulgado de Vitoria, e tivo dous fillos. O 17 de marzo de 1904 faleceu dunha enfermidade pulmonar.
En 2019, a escritora Claudia Casanova publicou a obra de ficción Historia dunha flor, baseada na vida de Branca Catalán de Ocón.
FONTE: es.wikipedia.org e hidalgosenlahistoria.blogspot.com Imaxes: es.wikipedia.org
SABÍAS QUE... (O CUCO)
O cuco (Cuculus canorus) é unha ave da familia Cuculidae, pertencente á orde zoolóxica das Cuculiformes.
Os nomes vulgar e científico da especie teñen a súa orixe no canto característico do macho.
Son aves duns 34 cm de lonxitude e patas fortes, que cando voan recordan ós gabiáns, malia voaren coas alas por debaixo da horizontal.
Poden chegar a idades de 16 anos.
Son migradores de longa distancia, que teñen os seus cuarteis de inverno no leste de África. A viaxe de volta ós territorios de reprodución comeza en marzo. A fins deste mes chegan ao sur de Europa, é as rexións máis setentrionais son alcanzadas a mediados de xuño.
A súa fonte principal de alimentación son os insectos. As larvas de bolboreta, especialmente as que teñen pelos, que non son consumidas por outras aves, constitúen unha parte grande da súa dieta. Comen ademais escaravellos, libélulas, saltóns e outros insectos.
Caracterízase polo parasitismo da súa conduta reprodutora. As femias poñen os seus ovos nos niños de aves paseriformes, cada un nun niño distinto. En xeral, cada femia ten preferencia polos niños dunha especie, aquela que a criou cando ela mesma naceu. As femias pasan moito tempo observando a conduta dos posibles pais adoptivos mentres estes están a construír os seus niños e a poñer os ovos, sicronizando a súa posta co momento en que a especie parasitada empeza a poñer. No momento axeitado, as femias de cuco voan ao niño escollido, sacan do niño un dos ovos e poñen o seu. O proceso dura poucos segundos.
Na nosa terra, a chamada do cuco simboliza a chegada da primavera, polo que está presente en numerosas tradicións locais, refráns e frases feitas. A modo de exemplo iste frefrán: Se, entre Marzo e Abril, o cuco non vén, é que o cuco é morto ou a fin quere vir.
FONTE: gl.wikipedia.org
#DígochoEu: Non digas *collarín
*Collarín é un castelanismo! E ten sentido, porque en galego tampouco é correcto dicir *collar. Esther Estévez Casado dinos a forma correcta.
OS FÓSILES MÁIS DESTACADOS DO MUNDO XIV
A procura da verdade a través dunha lente científica está a permitirnos reconstruír a historia das orixes humanas a partir dos fósiles dos nosos antepasados. Afortunadamente, grazas aos fósiles, a evidencia sólida detrás da nosa imaxe da vida na Terra, temos unha boa fonte de información sobre a vida prehistórica no noso planeta.
Por raros e impresionantes que poidan ser, non todos os fósiles son igualmente famosos, ou tiveron o mesmo efecto profundo na paleontoloxía e na nosa comprensión da vida durante estes tempos remotos.
Continúo coa serie os fósiles máis destacados do mundo. Hoxe tócalle a...
14. Coelophysis
Coelophysis foi nomeado en 1889 (polo famoso paleontólogo Edward Drinker Cope). Con todo, este dinosauro primitivo que viviu a finais do período Triásico e a principios do Xurásico, hai aproximadamente 203 a 196 millóns de anos, non causou sensación popular ata 1947, cando o paleontólogo estadounidense Edwin H. Colbert descubriu innumerables esqueletos de Coelophysis enredados no sitio fósil de Ghost Ranch en Novo México.
Iste descubrimento demostrou que polo menos algúns xéneros de pequenos terópodos viaxaban en vastas mandas, e que grandes poboacións de dinosauros, carnívoros e herbívoros afogábanse con frecuencia polas repentinas inundacións.
FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es
A ORIXE DAS PALABRAS: A DEUS ROGANDO E CO MAZO DANDO
Cando desexamos algo, está ben encomendarse a Deus, á Providencia, pero facendo á vez todo o que estea na nosa man por lograr o que pretendemos. Nos tempos actuais, tomou un sentido crítico, pero bastante errado con respecto ao auténtico sentido do refrán, contra as persoas que rezan a Deus, pero fan daño, e polo tanto unha falta de coherencia entre o que se di e o que se fai.
Moitos libros sitúan este a orixe diste dito na localidade burgalesa de Mazuelo de Muñó, onde a historia conta que ía un bo home co seu carro cheo de comida. Súbitamente, o carro rompe a metade de camiño e o bo home, nada, queda parado mirándoo. En certo estraño momento da historia, deu en pasar San Bernardo e o noso bo home pediulle que intercedera diante Deus rogándolle da súa parte que repare o seu carro para que el puidese continuar o seu tristemente interrompido viaxe. San Bernardo contemplouno por un instante como o que duran os puntos suspensivos, con esa mirada tan típica dos sabios e, achando as palabras apropiadas, díxolle algo así: Eu rogarei a Deus por ti, amigo meu, pero mentres tanto, colle un mazo e empeza a reparar a roda rota do carro.
FONTE: Juan Giles/abc.es Imaxes: abc.es e territorioabierto.jesuitas.cl
OS FÓSILES MÁIS DESTACADOS DO MUNDO XIII
A procura da verdade a través dunha lente científica está a permitirnos reconstruír a historia das orixes humanas a partir dos fósiles dos nosos antepasados. Afortunadamente, grazas aos fósiles, a evidencia sólida detrás da nosa imaxe da vida na Terra, temos unha boa fonte de información sobre a vida prehistórica no noso planeta.
Por raros e impresionantes que poidan ser, non todos os fósiles son igualmente famosos, ou tiveron o mesmo efecto profundo na paleontoloxía e na nosa comprensión da vida durante estes tempos remotos.
Continúo coa serie os fósiles máis destacados do mundo. Hoxe tócalle a...
13. Diplodocus
Por unha peculiaridade histórica, a maioría dos fósiles de dinosauros desenterrados a finais do século XVIII e principios do século XIX pertencían a ornitópodos relativamente pequenos ou terópodos lixeiramente máis grandes. O descubrimento do Diplodocus na formación Morrison do oeste de América do Norte en 1877 marcou o comezo da era dos saurópodos xigantes, que desde entón capturaron a imaxinación do público en maior medida que dinosauros como o Megalosaurus ou o Iguanodon.
O Diplodocus viviu a finais do período Xurásico, hai uns 155,7-150,8 millóns de anos, no Kimmeridgiense e o Titoniense, no que hoxe é América do Norte.
FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es Imaxe: es.wikipedia.org
#DígochoEu: Non digas *arrodíllate
Se non temos *rodillas en galego, como imos *arrodillarnos? Esther Estévez Casado explícanos a forma correcta neste episodio!