Base Concordia / esa.int
Mentres boa parte do hemisferio norte afronta un verán marcado polas ondas de calor, incendios forestais e temperaturas excepcionalmente altas, no corazón da Antártida o inverno continúa impoñendo unhas condicións que parecen sacadas doutro planeta. Alí, nunha das rexións máis remotas e inhóspitas da Terra, os termómetros descenderon ata os -84,1 °C, a temperatura máis baixa rexistrada no planeta desde 2012.
O dato foi medido o pasado 18 de xullo na estación científica Concordia, unha base situada no altiplano antártico, a máis de 3.200 metros de altitude e a máis de 1.000 quilómetros da costa máis próxima. Aínda que neste enclave as temperaturas extremas forman parte da rutina invernal, os investigadores recoñecen que superar a barreira dos -84 °C segue sendo un acontecemento pouco habitual mesmo para quen traballa alí durante meses illados do resto do mundo.
A cifra chama especialmente a atención porque chega apenas unhas semanas despois de que outra zona do continente protagonizase o fenómeno contrario. Na península Antártica rexistrouse un episodio de calor excepcional para esta época do ano, con temperaturas moi por encima do normal que provocaron o desxeo superficial de neve e xeo en pleno inverno austral.
Lonxe de representar unha contradición, ambos os episodios forman parte dunha mesma realidade climática: a Antártida é un dos lugares onde a atmosfera responde de forma máis complexa aos cambios que experimenta o planeta.
A estación Concordia non é un lugar calquera. Está considerada unha das instalacións científicas máis illadas do mundo. Durante o inverno austral permanece completamente incomunicada por vía aérea debido á escuridade permanente e ás condicións meteorolóxicas extremas, polo que o reducido grupo de investigadores debe permanecer alí durante meses sen posibilidade de evacuación.
A súa localización explica por que pode alcanzar temperaturas tan extraordinarias. A base atópase sobre unha enorme capa de xeo de máis de tres quilómetros de espesor, nunha meseta elevada onde o aire é extremadamente seco e estable. Durante o inverno non sae o sol durante semanas, e a ausencia de nubes permite que a calor acumulada na superficie terrestre escape continuamente cara ao espazo.
O resultado é un escenario onde o frío pode intensificarse ata valores practicamente imposibles de atopar en calquera outro punto do planeta. Aínda que en Concordia é relativamente frecuente rexistrar temperaturas inferiores a -80 °C, alcanzar -84,1 °C segue sendo un evento excepcional que só ocorre baixo unhas condicións atmosféricas moi concretas.
Os rexistros mostran que esa temperatura alcanzouse dúas veces en apenas uns minutos durante a madrugada do 18 de xullo, achegándose á marca histórica da estación, establecido en 2010 con -84,7 °C.
As condicións de Concordia son tan extremas que a estación se converteu nun escenario ideal para estudar como responde o ser humano ao illamento prolongado. De feito, a Axencia Espacial Europea utiliza este enclave para investigar os efectos físicos e psicolóxicos que experimentan os astronautas durante as misións espaciais.
Os osos pardos sobreviviron á Idade de Xeo grazas a un cambio repetido na súa mandíbula
A comparación non é esaxerada. Durante o inverno, os investigadores quedan completamente illados do exterior e non poden recibir subministracións nin abandonar a base ata que regresan as condicións de voo meses despois. En termos prácticos, algúns especialistas consideran que a sensación de illamento pode ser mesmo maior que a dos tripulantes da Estación Espacial Internacional.
Alén das investigacións biomédicas, Concordia alberga numerosos proxectos relacionados coa astronomía, a sismología, a química atmosférica e o estudo do clima do pasado. As súas condicións únicas permiten obter datos moi valiosos sobre a evolución da atmosfera terrestre e mellorar os modelos meteorolóxicos utilizados para comprender o funcionamento do sistema climático global.
Precisamente por iso, rexistros extremos como o deste mes son especialmente valiosos para os científicos, xa que axudan a perfeccionar as simulacións sobre como interactúan a atmosfera, o xeo e as correntes de aire nun das contornas máis difíciles de estudar do planeta.
A primeira vista pode parecer paradoxal que, mentres o planeta continúa batendo marcas de calor, a Antártida rexistre unha das temperaturas máis baixas dos últimos anos. Con todo, os climatólogos insisten en que ambos os fenómenos son perfectamente compatibles.
O cambio climático describe tendencias que se desenvolven durante décadas, mentres que os episodios meteorolóxicos extremos responden a situacións concretas que poden producir tanto calor excepcional como frío intenso. A atmosfera segue sendo un sistema enormemente variable, especialmente sobre o continente antártico.
De feito, hai apenas unhas semanas a base arxentina Esperanza, situada na península Antártica, rexistrou unha temperatura inusualmente elevada para o inverno austral, superior a 15 °C, dentro dunha prolongada onda de calor que mantivo valores positivos durante varias semanas consecutivas. Ese episodio provocou choiva sobre algúns glaciares e un desxeo superficial pouco habitual nesta época do ano.
Os investigadores consideran que estes fortes contrastes ilustran a complexidade do clima antártico. Mentres o interior do continente continúa sendo capaz de xerar algúns dos ambientes máis fríos da Terra, outras rexións mostran unha crecente vulnerabilidade ao aumento das temperaturas globais.
A Antártida non responde de xeito uniforme. O leste do continente presenta unha maior estabilidade, mentres que a península Antártica e varias zonas occidentais experimentan desde hai décadas un quecemento moito máis acusado, con consecuencias visibles sobre os glaciares, as plataformas de xeo e os ecosistemas polares.
Cada nova medición realizada na Antártida achega información esencial para comprender como evolucionará o clima nas próximas décadas. Os científicos utilizan estes datos para mellorar as predicións meteorolóxicas, analizar o comportamento das masas de xeo e anticipar os efectos que poderían ter os cambios atmosféricos sobre o nivel do mar.
Aínda que a marca de frío de Concordia demostra que a Antártida segue sendo o lugar máis extremo do planeta, tamén lembra que o continente está inmerso en profundas transformacións. A perda de xeo nalgunhas rexións, o quecemento do océano Austral e a crecente frecuencia de fenómenos extremos forman parte dun escenario que continúa sendo obxecto de intensa investigación.
Neste contexto, episodios aparentemente opostos, como rexistrar -84,1 °C no interior do continente mentres outras zonas viven un inverno sorprendentemente tépedo, representan dúas caras dunha mesma realidade. A Antártida segue sendo un dos mellores laboratorios naturais do mundo para comprender como funciona o sistema climático terrestre e por que os cambios que alí se producen terminan tendo repercusións moito máis alá das súas paisaxes xeadas.
FONTE: Christian Pérex/muyinteresante.okdiario.com
