CURIOSIDADES

COMO SE CLASIFICAN OS SERES VIVOS?

Os seres humanos pertencemos ao reino animal, ao filo dos cordados, ao subfilo dos vertebrados, á clase dos mamíferos, á orde dos primates, á familia dos homínidos, ao xénero Homo e á especie sapiens. Un sistema de orde xerárquica que nos permite organizar aos seres vivos en categorías progresivamente máis restritivas e que, no outro extremo, atópanse os reinos.

En 1990 Carl Woese (1928-2002) postulou que na árbore da vida hai tres reinos diferentes: Bacteria, Arquea e Eukarya. Este sistema, do tres dominios, é o que ten unha maior aceptación na actualidade, pero ata chegar a el sufrimos unha longa travesía.

A clasificación de Woese substituíu ao chamado “sistema dos dous imperios” segundo ou cal a clasificación taxonómica estaba formada por dúas superreinos: Prokaryota e Eukariota.

Moi afastada quedaba a concepción aristotélica en tres categorías: plantas, animais e humanos. Ou filósofo grego, alá polo século IV a. de C, argumentou esta clasificación sinalando que as plantas tiñan capacidades nutricionais e reprodutivas; que os animais dispuñan ademais de capacidade de movemento e sensacións; e que os humanos distinguíanse polo seu raciocinio e pensamento.

De forma paralela ás tres categorías taxonómicas Aristóteles distinguía tres tipos de almas: vexetativa para as plantas, sensorial para os animais e racional para os humanos.

Non século XVIII ou naturalista sueco Carl von Linneo (1707-1778) clasificou aos seres vivos en plantas (Vegetabilia), animais (Animalia) e minerais, un reino que rapidamente foi eliminado.

En 1858 ou científico Richard Owen (1804-1892) observou a dificultade para clasificar vos seres microbianos en animais e vexetais, polo que propuxo crear ou reino dos Protozoa, e definiunos como os seres, na súa maioría de pequeno tamaño, que están formados por células nucleadas.

Unha clasificación que foi modificada en 1866 por Ernst Haeckel (1834-1919) que acuñou un novo reino, o dos protistas, os ’primeiros’. Este reino estaba reservado aos organismos que tan só podíanse ver coa axuda do microscopio óptico. Haeckel foi ou primeiro en distinguir entre organismos unicelulares (prostistas) e pluricelulares (animais e plantas).

Non século XX, coa axuda do microscopio electrónico, descubriuse que algúns microbios tingan núcleo celular onde ou ADN estaba encapsulado mentres que outros tingan ou ADN distribuído por toda a célula. Por este motivo, distinguiuse un reino para os organismos unicelulares (onde estaban incluídos amebas, paramecios e algas), outro para os que carecían de núcleo (moneras), aos que había que engadir o dous animais e o das plantas.

Ou reino moneras estaba reservado para todos vos seres vivos unicelulares, formados por unha única célula procariota, que ás veces podía formar colonias. Dentro del incluíanse dous grandes grupos de organismos microscópicos: Arqueobacterias (bacterias que viven en ambientes de características extremas) e Eubacterias.

En 1959 Robert Whittaker (1920-1980) recoñeceu a existencia do reino dous fungi, o que provocou que apenas unha década despois expuxésese unha nova clasificación taxonómica en cinco reinos: plantas, animais, fungi, protista e monera.

A finais do setenta nos libros educativos e de divulgación a árbore da vida foi dividido en seis reinos: animais, plantas, fungi, protista, eubacteria e archeabacteria (as arqueas), un sistema taxonómico que sería reducido pouco máis dunha década despois ao actual.

Para cando a próxima redefinición?

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia         Imaxe: es.educaplay.com

IMAXE DA NEBULOSA CHAMA CAPTURADA POR HUBBLE

Estan ebulosa de emisión está situada a uns 1.400 anos luz de distancia na constelación de Orión. Tamén coñecida como NGC 2024 e Sh2-277, a nebulosa da Chama ten aproximadamente 12 anos luz de ancho.

Foi descuberta polo astrónomo británico William Herschel o 1 de xaneiro de 1786.

"A Nebulosa da Chama é unha parte do Complexo de Nube Molecular de  Orión, que inclúe  nebulosas tan famosas como a  Nebulosa Cabeza de Cabalo e a  Nebulosa de  Orión", comentan os astrónomos do Hubble.

No centro da  nebulosa atópase un cúmulo de máis de 800 estrelas, a maioría das cales son obxectos estelares moi novos. "A nova imaxe do Hubble céntrase no corazón escuro e  poireto da  nebulosa, onde reside o cúmulo de estrelas, na súa maioría oculto á vista", dixeron os astrónomos.

"Hubble mediu a masa de estrelas no cúmulo mentres buscaba ananas marróns, un tipo de obxecto tenue que é demasiado quente e masivo para ser clasificado como un planeta, pero tamén demasiado pequeno e frío para brillar como unha estrela", aclaran os investigadores.

FONTE: muyinteresante.es

UN PEIXE CON CABEZA TRANSPARENTE

 

O peixe en cuestión vive a uns 600 metros baixo o océano fronte á costa de California. Chamado peixe cebada, esta criatura das profundidades mariñas foi detectada polo Instituto de Investigación do Acuario da Baía de Monterey (MBARI) utilizando o seu vehículo operado a distancia (ROV).

Os seus ollos son dous orbes verdes brillantes detrás da súa cara que miran cara á parte superior da súa cabeza, o que lle permite escanear as augas sobre el en busca de comida. É dicir, eses orbes de visión non son en realidade esas dúas fendas que ves na posición convencional do ollo, senón en realidade as esferas verdes brillantes que se atopan un pouco máis atrás. Os círculos na parte dianteira son en realidade órganos olfativos que poden "cheirar" sinais químicos na auga.

Este insólito peixe foi descrito por primeira vez en 1939. Aínda que o seu corpo é maiormente escuro, a parte superior da súa cabeza é transparente e os seus ollos son claramente visibles, como podemos ver nas imaxes. Segundo os biólogos evolucionistas, o peixe desenvolveu un sentido da vista tan poderoso como resultado da dura contorna no que vive, onde non chega a luz do Sol.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es/naturaleza

OS TRAZOS ÚTILES DA EVOLUCIÓN

Na súa obra Cándido, Voltaire ridiculizaba a idea de que todo no noso mundo foi creado para o mellor fin posible. “Observen que os narices fixéornse para levar lentes, por iso usamos lentes”, dicía o seu personaxe, o profesor Pangloss. O que o autor francés discutía desde o punto de vista filosófico no século XVIII adquiriu un significado científico no XIX, cando Charles Darwin e Alfred Russell Wallace publicaron a teoría da selección natural.

Segundo aquela primeira visión da evolución biolóxica, todos os trazos das especies servían, como os narices de Pangloss, para un propósito vantaxoso. Pero na segunda metade do século XX, o biólogo evolutivo Stephen Jay Gould introduciu a idea de que non todo na evolución aparecía cun fin concreto, ou que a utilidade podía aparecer posteriormente, como coas lentes de Pangloss.

Repasamos cinco tipos de trazos que hoxe resultan en aparencia inútiles desde o punto de vista da selección natural, pero cuxa aparición se explica por distintos mecanismos da evolución.

Órganos vestixiales: o cóccix. Os humanos temos cola, aínda que non se note a primeira ollada. O cóccix é unha pequena extensión da columna vertebral formada por entre tres e cinco vértebras, ás veces fusionadas. Despois de 15 millóns de anos, non nos libramos dos restos deste órgano que noutros animais axuda á marcha e ao equilibrio.

Os científicos refírense a isto como vestixiais, residuos dun órgano que noutra época da nosa evolución servía a un fin, pero que xa non. Outro exemplo é o músculo erector do pelo, que noutra animais axuda a manter a calor e que aos humanos só nos pon a pel de galiña.

Casos máis curiosos son a plica semilunaris e o tubérculo de Darwin. A primeira é unha teliña rosada na comisura do ollo que é o resto da terceira pálpebra ou membrana nictitante doutras especies, e o segundo é unha protuberancia no bordo da orella presente nalgunhas persoas e que, segundo escribiu Darwin, é o vestixio das orellas puntiagudas dos primates.

Os órganos vestixiais abundan na natureza. Serpes como boas e pitóns posúen espolóns na pelve, restos das súas antigas patas. Pero segundo o biólogo evolutivo David Lahti, a vestixialidad é un paso da evolución cara á perda total: “todos os trazos chegarán a desaparecer senón teñen unha función”, sinala.

Deriva xenética: o pelo vermello. Por que en Irlanda é tan frecuente o pelo vermello? Segundo a teoría darwiniana, os irlandeses deberían obter algunha vantaxe da cor capilar. Pero, non parece que sexa así. A comezos dos anos 30, o xenetista Sewall Wright propuxo que algúns trazos non responden á selección natural, senón que proceden de antepasados que os posuían, sen que iso ofrecese ningunha vantaxe. Isto coñécese como deriva xenética.

O efecto fundador explicaría a abundancia de persoas con pelo vermello nunha illa como Irlanda / Dusdincondren

O caso máis citado é o colo de botella poboacional: cando unha época de condicións duras decima unha poboación, os sobreviventes pasan aos seus descendentes trazos que non son vantaxosos nin desfavorables; simplemente, eles sobreviven e casualmente posúenos. Levado ao extremo, prodúcese o efecto fundador, o que explicaría a abundancia de persoas pelirrojas nunha illa como Irlanda. Os habitantes do atolón de Pingelap, na Micronesia, non obteñen ningunha vantaxe da acromatopsia ou cegueira ás cores, senón que proceden de antepasados que presentaban esta anomalía.

Autoestopismo xenético: a enfermidade de Crohn. Ningún trazo resulta máis inútil que a propensión xenética a padecer enfermidades. Por que tras millóns de anos de evolución seguimos arrastrando esas cargas xenéticas? En 1974, os biólogos John Maynard Smith e John Haigh observaron que en ocasións un xene neutral propágase ao ir asociado a outro que si é favorecido pola selección natural, ao que aplicaron o termo “autoestopismo”: o xene neutral viaxa a costa do xene favorable. Isto sucede porque ambos se atopan moi próximos no xenoma. Ao transmitirse a vantaxe á descendencia, hérdase tamén outro xene que pode mesmo ser prexudicial.

Os pacientes de Crohn tenden a posuír unha variante dun xene que aumenta a absorción dun nutriente chamado ergotioneína / Nephron

Iste pode ser o caso da enfermidade de Crohn, unha doenza intestinal. Os pacientes tenden a posuír unha variante dun xene que aumenta a absorción dun nutriente chamado ergotioneína. Segundo unha hipótese, esta forma aparecería no Neolítico co desenvolvemento da agricultura, que reduciu a cantidade de ergotioneína na dieta; pero indisolublemente ligados a este xene beneficioso, propagáronse outros responsables da susceptibilidade á enfermidade de Crohn. Propuxéronse casos similares para xenes relacionados con enfermidades autoinmunes ou trastornos mentais.

Exaptacións: a risa

Do mesmo xeito que os humanos atopamos ao noso nariz unha función útil para soster as lentes, ás veces a evolución asignou papeis alternativos a órganos que xa existían. En 1982, Jay Gould e a paleontóloga Elisabeth Vrba acuñaron o termo exaptación para referirse a iste fenómeno.

O caso máis citado é a plumaxe das aves. As primeiras plumas apareceron nos dinosauros que eran incapaces de voar, polo que a súa función era posiblemente a regulación térmica ou a atracción sexual. Só despois convertéronse nunha ferramenta esencial para o voo.

Entre os exemplos de exaptación destaca algo que os humanos empregamos a diario, pero cuxa función aínda é motivo de debate.

A función da risa é motivo de debate / Poison_lvy

Algúns científicos propoñen que a risa, xurdida nos homínidos entre 4 e 2 millóns de anos atrás como un mecanismo de contaxio emocional, foi despois adaptada para darlle outras funcións máis complexas, desde servir como parte da conversación ata utilizala con fins agresivos.

Enxoitas evolutivas: o queixo. En 1979, Jay Gould e Richard Lewontin escribían un influente ensaio no que cuestionaban a supremacía absoluta da selección natural. Usaban como metáfora as enxoitas ou pechinas da cúpula da Basílica de San Marcos, en Venecia, que parecían deseñadas para acoller os mosaicos. En realidade era ao contrario: a decoración adaptouse a un elemento estrutural necesario.

Algúns científicos sosteñen que o queixo humano é unha enxoita xurdida da redución das mandíbulas / University of Toronto Wenceslaus Hollar Dixital Collection

Así, Jay Gould e Lewontin definían as enxoitas evolutivas, trazos que non xurdiron por selección natural, senón como subprodutos doutros. As enxoitas poden ser exaptativas se adoptan unha función; por exemplo, o raciocinio humano non xurdiu para desenvolver teoremas. Algúns científicos sosteñen que o queixo humano é unha enxoita xurdida da redución das mandíbulas. Outro caso é a cor do sangue: non hai vantaxe en que sexa vermella, é unha consecuencia da estrutura da hemoglobina, necesaria para transportar o osíxeno.

FONTE: Javier Yanes/bbvaopenmind.com/ciencia

CHEGOU O COMETA LEONARD

Imaxe do cometa Leonard tomada polo observatorio de Calar Alto (Almería) o pasado día 7 de decembro na súa tracectoria de aproximación á Terra / ESA/elpais.com

O Cometa Leonard (C/2021 A1 (Leonard)) é un cometa de traxectoria case hiperbólica descuberto por GJ Leonard no Observatorio Mount Lemmon o 3 de xaneiro diste ano. A súa máxima aproximación á Terra (perixeo) foi onte, 12 de decembro, a unha distancia de 0,233 UA. O próximo sábado, 18 de decembro, pasa a una distancia de 0,0283 UA de Venus. O máximo achegamento ao Sol está previsto para o 3 de xaneiro de 2022. 

Animación de C／2021 A1 na súa órbita arredor do Sol no seu achegamento de 2021
       C/2021 A1 ·       Sol ·       Mercurio  ·       Venus ·       Terra ·       Marte

O cometa Leonard viaxa a uns 47 quilómetros por segundo e nestes momentos está a tan só, en termos astronómicos, 35 millóns de quilómetros de distancia. Os cálculos actuais reflicten que esta é a última oportunidade de velo, xa que será expulsado do sistema solar.

As súas orixes atópanse nos restos xeados das primeiras fases da formación dos planetas exteriores. Nas súas traxectorias, emiten partículas e gases que se quentan pola radiación solar e xeran a característica cola. A procedencia concreta de Leonard é a nube de Oort, un depósito de varios centos de miles de millóns de cometas situado no bordo do complexo celeste que vira ao redor do Sol.

Para situar a traxectoria do cometa Leonard, o máis práctico é centrarse entre a constelación da Osa Maior e Arturo (a terceira estrela máis brillante do ceo nocturno na constelación do Boyero).

No amencer de hoxe, 13 de decembro, será cando poida ser observado en mellores condicións. Entre hoxe e o vindeiro xoves, será máis visible canto máis alta sexa a súa traxectoria en relación coa estrela.

Bo avistamento!

AS PERNAS MÁIS LONGAS DO MUNDO: RÉCORD GUINES

A muller coas pernas máis longas é, desde o 21 de febreiro de 2020, Maci Currin, de Cedar Park Texas, en Estados Unidos. A súa perna esquerda medía 135,2 cm e a súa perna dereita 134,3 cm. Esta moza mide 205,7 cm e espera seguir os pasos da que continúa sendo, polo momento, a modelo máis alta do planeta, Ekaterina Lisina de Rusia, cos seus 206 cm.

Xesús!

FONTE: muyinteresante.es

OS 12 PAÍSES MÁIS PEQUENOS DO MUNDO

É curioso, pero a pesar da gran extensión que ten a Terra, no mundo hai máis de 12 países cuxa extensión apenas chega os 400 quilómetros cadrados. Non che parece que sexa pouco? Como exemplo, Galicia, ten 29.575 quilómetros cadrados, o Concello de Tomiño ten 106,5 quilometros cadrados, e a nosa localidade, A Guarda, tan só 20,5 quilómetros cadrados.

E é que algúns países son realmente pequenos. Imos ver os 12 máis pequenos:

1. Cidade do Vaticano: A súa extensión é de 0,49 quilómetros cadrados. É, sen dúbida, o país máis pequeno do mundo. Situado dentro de Roma, é o fogar do Papa e un recuncho de gran beleza arquitectónica e artística en xeral. A Capela Sixtina é unha destas marabillas.

2. Mónaco: Cunha extensión de 2,02 quilómetros cadrados e apenas 31.200 habitantes, Mónaco, situado en Europa, é dos países con maior densidade de poboación. É unha cidade-estado que alberga un dos museos Oceanográficos máis antigos do mundo (remóntase a 1910).

3.  Tuvalu: Cunha extensión de 26 quilómetros cadrados, este país de Oceanía (chamado Illas Ellice até 1974) é o reino máis pequeno da Commonwealth ou Mancomunidade de nacións. É a terceira nación independente con menos poboación de todo o mundo.

4. Nauru: A extensión de Nauru, situado en Oceanía, é de 21 quilómetros cadrados. A capital deste país é Yaren. É o país insular máis pequeno do mundo.

5. San Mariño: Ten unha extensión de 61 quilómetros cadrados. Está situado en Europa e a súa capital é San Mariño. Destaca a súa antiga cidade amurallada medieval e as súas características rúas empedradas.

6. Liechtenstein: Cunha extensión de 160 quilómetros cadrados, Liechtenstein (Europa) é o sexto país máis pequeno do mundo. A súa capital é Vaduz.

7. Illas Marshall: A República das Illas Marshall é un país insular situado no océano Pacífico e que ten unha extensión total de só 181 quilómetros cadrados. A súa capital é Majuro.

8. San Cristóbal e Neves: Iste país caribeño é tamén un dos máis pequenos do mundo. É un país das illas de Barlovento que ten unha extensión oficial de 261 quilómetros cadrados. As súas capitais son Basseterre e Charlestown.

9. Maldivas: Cunha extensión de 300 quilómetros cadrados, Maldivas é o país máis pequeno de Asia. Este país tropical é coñecido polas súas lagoas azuis, os seus arrecifes e as súas praias paradisíacas. A súa capital é Malé.

10. Malta: O país membro máis pequeno da Unión Europea é Malta. Ten unha extensión de 316 quilómetros cadrados e a súa capital é A Valeta, lugar onde adoitan atracar moitos cruceiros de turistas que sucan o Mediterráneo.

11. Granada: Non confundir coa preciosa cidade andaluza. O país caribeño de Granada é dos máis diminutos do mundo cos seus 344 quilómetros cadrados de superficie. A súa capital é Saint George.

12. San Vicente e as Granadinas: A súa superficie é de 389 quilómetros cadrados. É un país do sur do Caribe cuxa capital é Kingstown. Tamén é famosa por recunchos como a illa Bequia, un paraíso cheo de espectaculares arrecifes.

FONTE: Sarh Romero/muyinteresante.es/cultura

LUCA, O PRIMEIRO SER VIVO DA TERRA

Arrededor dunha cheminea hidrotermal como esta puido xurdir LUCA, o "pai" de todos os seres vivos que hoxe poboan a Terra / abc.es

O estudo da orixe da vida é un campo fascinante á vez que complexo e que inquietou aos científicos non só por unha mera curiosidade intelectual senón tamén como a senda que hai que seguir para entender cales son as nosas propias orixes.

Un dos primeiros en abordar este tema foi o filósofo Aristóteles (384 a. de C. – 322 a. de C.) e resolveuno a través da súa teoría da xeración espontánea, segundo a cal a vida xérase a partir de materia inerte. Esta teoría non foi refutada ata o século dezanove polo científico francés Louis Pasteur.

Pénsase que a Terra formouse xusto no mesmo momento que o sistema solar, hai agora uns 4.500 millóns de anos, e que durante moito tempo houbo un continuo bombardeo de meteoritos, o cal unido á elevada actividade xeolóxica fixo que se xerasen presións e temperaturas tan elevadas que a vida era absolutamente imposible.

O escenario comezou a cambiar hai uns 3.900 millóns de anos cando no noso planeta apareceu unha hidrosfera estable. Nesta masa líquida apareceron moléculas disoltas, fragmentos de minerais e rochas, así como burbullas xeradas a partir dos gases expulsados desde os volcáns submarinos.

Un catro millóns de anos despois xa existían diferentes especies celulares que comezaron a ’relacionarse’ entre si dunha forma moi arcaica. Que foi o que fixo que se pasase dun planeta inhóspito e exánime á aparición de seres vivos perfectamente establecidos?

Para tentar responder a esa pregunta, a mediados do século pasado, o científico estadounidense Stanley L. Miller (1930-2007) realizou un experimento a partir do cal os compoñentes da atmosfera terrestre primigenia (amoníaco, hidróxeno, metano e vapor de auga), coa participación de descargas eléctricas que simulaban dalgún modo o achegue de enerxía que existiu antes da aparición da vida, eran capaces de reaccionar e producir compostos orgánicos.

Noutras palabras, Stanley L. Miller demostrou que era posible xerar moléculas biolóxicas básicas a partir de compostos químicos sinxelos.

Na década do oitenta demostrouse e aceptou que todos os seres vivos procedemos dun único devanceiro común ao que se bautizou como LUCA -acrónimo en inglés do "único devanceiro común universal"- e que viviu hai uns 3.500 millóns de anos, o cal levaba a cabo todos os mecanismos básicos dun ser vivo.

LUCA era un ser vivo unicelular e sen núcleo, cunha membrana plasmática lipídica e cun xenoma de ADN. Estímase que puido ter uns 600 xenes e que a partir del formáronse as bacterias, as arqueas e as ecuariotas.

Foi nese momento cando xurdiu unha nova pregunta: cal foi o acto intermedio entre a química prebiótica e LUCA?

Sabemos que as proteínas están codificadas no ADN e que a, a súa vez, a replicación do ADN non pode levar a cabo sen a participación de proteínas con actividade ’ADN polimerasa’. Dalgunha forma, este binomio representa o paradoxo do ovo e a galiña a nivel molecular, sendo imposible saber si o primeiro en facer a súa aparición no teatro da vida foi o ADN ou as proteínas.

Moi posiblemente non foi nin o uno nin o outro, o primeiro actor en aparecer en escena debeu ser o ARN. A explicación hai que buscala en que é a única macromolécula coa suficiente versatilidade como para funcionar como genotipo e fenotipo. O ARN é moito máis que unha molécula intermedia no fluxo de información xenética como se creu durante algún tempo, xa que é capaz de realizar as funcións do ADN e das proteínas.

Moi posiblemente entre a química prebiótica e LUCA houbo o que actualmente se coñece como ’mundo do ARN’, é dicir, protocélulas con ribozimas, ácidos grasos nos seus membrana e un xenoma ARN.

A pesar de todo o que se avanzou no coñecemento da orixe da vida, aínda quedan moitos interrogantes por resolver. Por exemplo, se o ARN é unha molécula moi susceptible á hidrólisis entón como é posible que se formase nun planeta ’rebosante’ de auga?

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia