CURIOSIDADES

OS SISTEMA MÉTRICO, A MEDIDA DE TODO

En decembro de 1983, un pasaxeiro dun voo de EEUU a París levaba na súa equipaxe de man un obxecto inusual: un cofre cun cilindro metálico suxeito suavemente por tres abrazadeiras acolchadas con papel especial de baixa abrasión forrado con pel de camuza, previamente desengraxada mediante inmersións sucesivas en benceno e etanol. Non era unha rara obra de arte, senón unha copia fiel dun obxecto que moi poucas persoas puideron ver cos seus propios ollos: o Prototipo Internacional do Quilogramo (IPK, en inglés).

O IPK non é un quilo, senón “o” quilo. Se a masa do que se coñece como Le Grand K varía o máis mínimo, cambia o que entendemos por un quilogramo en todo o planeta. A copia que viaxaba nese avión non é única no mundo. Existen decenas como ela, idénticas entre si e fabricadas a imaxe e semellanza do orixinal, que se custodia na Oficina Internacional de Pesos e Medidas de París (BIPM, polas súas siglas en francés) baixo varias campás de cristal, nunha cripta subterránea con tres fechaduras e en atmosfera controlada.

Copias del Prototipo Internacional do Quilogramo / National Institute of Standards and Technology

As unidades que hoxe miden o mundo na gran maioría dos países comezaron a establecerse na Ilustración, durante a Revolución Francesa, aínda que as súas raíces son anteriores. Adoita atribuírse ao inglés John Wilkins, en 1668, a primeira suxerencia dun sistema xeral de medidas, e na mesma época o astrónomo francés Gabriel Mouton propoñía un esquema decimal de unidades de lonxitude. Segundo apunta Robert P. Crease, filósofo e historiador da ciencia da Universidade Stony Brook (EEUU) e autor de World in the Balance: The Historic Quest for an Absolute System of Measurement (W. W. Norton & Company, 2012), “no século XVII a Real Sociedade Británica e a Academia Francesa de Ciencias comezaron a colaborar para tratar de atopar fenómenos invariables que puidesen empregarse para avaliar a precisión dos estándares e recrealos se se perdían ou danaban”.

Así, a virtude do sistema buscado era que se basease en referencias naturais, “os estándares víanse como cantidades tomadas da natureza”, resume o físico do University College de Londres Jim Grozier,  coeditor e coautor de Precise Dimensions: A history of units from 1791–2018 (Institute of Physics Publishing, 2017). A súa gran vantaxe era a estandarización: antes do sistema métrico, só en Francia manexábanse ata 250.000 unidades diferentes de medida e peso, o que dificultaba o comercio.

En 1790 a Academia Francesa propuxo unha unidade básica de lonxitude, o metro, e outra de peso, o gramo. A primeira definíase como a diezmillonésima parte do cuadrante do meridiano de París entre o polo norte e o ecuador, mentres que a segunda referíase ao peso dun volume cúbico de auga dun centímetro de lado. Establecéronse valores tentativos baseados nos datos dispoñibles, pero ao mesmo tempo planificáronse dúas expedicións científicas para medir un arco do meridiano con maior precisión: desde a localidade de Rodez, Jean- Baptiste Delambre viaxaría cara á o norte, ata Dunquerque, mentres que Pierre Méchain faría o propio cara ao sur, ata Barcelona.

Imaxe xerada por computador da barra do Prototipo Internacional do Metro /  Wikimedia

Despois de sete anos de prospección, por fin obtívose un valor definitivo para o metro. Que, con todo, era equivocado: Méchain fallou no cálculo da latitude de Barcelona, pero ocultou deliberadamente un erro que se perpetuou. Despois dun cambio do gramo ao quilogramo para maior comodidade, fabricáronse estándares de platino, e en decembro de 1799 entrou en vigor en Francia o sistema métrico, para despois estenderse por Europa. Científicos como Carl-Friedrich Gauss, Wilhelm Weber, James Clerk Maxwell e James Thomson propuxeron ampliar o sistema, o que daría lugar a unha táboa de unidades básicas das cales puidesen derivarse outras.

A seguinte unidade en engadirse foi o segundo, que podía medirse con precisión desde a invención do reloxo de péndulo no século XVII, e que quedou definido como a fracción 1/86.400 dun día solar. En 1875, 17 países asinaban a Convención do Metro, creándose a BIPM, o Comité Internacional de Pesos e Medidas (CIPM) e a Conferencia Xeral de Pesos e Medidas (CGPM) como organismo reitor. En 1889 entraban en vigor os novos prototipos do metro e o quilo, fabricados cunha aliaxe de 90% de platino e 10% de  iridio.

Ata 1948 non se incorporarían oficialmente outras tres unidades básicas, o amperio para a corrente eléctrica, o grao kelvin (hoxe kelvin) para a temperatura e a candea para a luminosidade. En 1960 o sistema métrico transformábase no Sistema Internacional de Unidades (SE), pero en 1971 aínda se incorporaría unha unidade básica máis, o mol, para medir a cantidade de átomos, moléculas ou partículas.

Á vez que se completaba o SE, a CGPM comezaba a estudar a redefinición das unidades segundo constantes físicas. En 1960 o metro fixábase á lonxitude de onda dunha radiación determinada, relegando a barra de platino e  iridio á historia da ciencia. En 1968 o segundo astronómico substituíase polo atómico, baseado na oscilación do átomo de cesio, e un ano despois seguíalle a candea. En 1983 a definición do metro cambiaba de novo, axustándose á velocidade da luz; pero dado que esta mediuse co estándar antigo, o metro que empregamos hoxe continúa arrastrando o erro de Méchain.

O Prototipo Nacional de Quilogramo dos Estados Unidos, que serve como estándar no país /  National Institute of Standards and Technology

Así, o IPK resistiu como o único artefacto físico do cal hoxe seguen dependendo unha unidade fundamental e as súas derivadas; por iso é polo que se conserve como un obxecto de valor incalculable e que, periodicamente, as súas copias dispersas polo mundo transpórtense a París para comprobar a súa exactitude. Pero o seu fin chegou: en novembro de 2018 a CGPM redefiniu do quilo, o kelvin, o amperio e o mol en función da constante de Planck, a de Boltzmann, a carga eléctrica elemental e o número de Avogadro, respectivamente. Con todo, Le Grand K non foi refugado: segundo indica Barry Inglis, presidente do CIPM, “manterase e monitorará na BIPM para servir como referencia auxiliar, e as copias nacionais calibraranse”.

Terry Quinn, antigo director da BIPM, manifestou que este será o fin da historia das unidades básicas. Pero Grozier non está tan seguro. “Queda ambigüidade, polo menos no caso da medida angular”, di. O físico propón o radián, “actualmente clasificado de forma bastante misteriosa como unha unidade derivada adimensional”, di. “E podería haber outras”.

FONTE: Javier Yanes/bbvaopenmind.com/ciencia

CRANIOS DE BABUINO AXUDAN A UBICAR O REINO DE PUNT

Un dos cranios de babuino de hai 3.300 anos que axudaron a determinar a localización do reino de Punt / Museo Británico

O reino de Punt era un dos mercados de artigos de luxo máis importantes para os antigos exipcios. Os xeroglíficos da época mostran que a primeira expedición á Terra de Deus, como a chamaban os mariñeiros, remóntase ao ano 2.500 a. C. e foi dirixida polo faraón Sahura. O obxectivo destas viaxes a paraxes afastadas, que se sucederon con frecuencia ata a fin da civilización exipcia, era comprar incenso, mirra, marfil, peles de leopardo, madeiras preciosas e babuinos para usalos en rituais de culto e adoración.

Os arqueólogos modernos non atoparan ata o de agora ningunha proba que determinase con certeza o lugar de orixe desta enigmática terra; críase que estaba en algures da costa do mar vermello, un golfo do océano Índico entre África e Asia. Con todo, un equipo de científicos, liderado por Nathaniel Dominy, primatólogo da Universidade de Dartmouth, en Estados Unidos, descubriu hai pouco dous cranios de babuinos de hai 3.300 anos arquivados no Museo Británico que axudaron a revelar a localización do reino de Punt, o seu traballo foi publicado recentemente na revista científica Elife.

Dominy conta por correo que os isótopos químicos do esmalte dos dentes dos babuinos, atopados no século XIX nunha tumba exipcia da cidade de Tebas, dan pistas sobre o seu lugar de nacemento. De acordo co científico, o chan e a auga dunha rexión específica teñen unha proporción distintiva de isótopos de osíxeno e estroncio que se garda na dentadura durante os primeiros anos de vida dos animais e permanece sen ningún cambio mesmo cando estes crecen e trasládanse a un país estranxeiro.

Os investigadores compararon os isótopos dos dous primates achados nas tumbas exipcias cos de 155 babuinos de 77 localizacións diferentes nas costas de África para estimar a súa procedencia xeográfica. Así, o equipo de Dominy puido establecer que os babuinos momificados non só non eran orixinarios de Exipto, senón que naceran na agora descuberta localización do reino de Punt, na rexión da actual Eritrea, Etiopía e o noroeste de Somalia. “A investigación comezou cando nos demos conta de que podiamos usar aos babuinos como prisma para investigar a xeografía do comercio marítimo temperán dos antigos exipcios”, di o investigador.

Dominy afirma que os resultados da investigación “son os primeiros en debuxar un mapa de Punt utilizando datos empíricos”. O seu traballo, ademais, desafía aos estudosos das civilizacións antigas que cuestionaron sempre as habilidades náuticas dos primeiros navegantes exipcios. “Comprobamos que os mariñeiros exipcios viaxaban distancias moito máis longas das que se cría para comprar babuinos vivos”, conclúe Dominy.

Estes primates, sacros para os antigos exipcios, representaban a encarnación de Thoth, un dos deuses da sabedoría, e simbolizaban a Amun-Ra, o gran deus do sol. Segundo Dominy, os sons que fan os babuinos cara ao sol ao amencer poden explicar por que os adoraban. “É posible que os antigos exipcios fosen testemuñas deste comportamento natural dos babuinos e que por iso crésenos dignos de veneración”, di Dominy. E continúa: ”As estatuas de babuinos en Exipto sempre están a mirar cara ao leste, cara ao sol nacente, cos brazos levantados. Este saúdo é unha postura de adoración común nas prácticas relixiosas exipcias”.
 

O deus Thoth representado como un babuino / INTERFOTO/Alamy Stock Photo/Alamy Stock Photo
 

De acordo coa publicación científica, o babuino sacro foi un motivo recorrente na arte e a relixión do antigo Exipto: desde figuras predinásticas ata tradicións mortuorias, incluídas pinturas murais, relevos, amuletos e estatuas. Pearce Paul Creasman, arqueólogo do Centro Americano de Investigacións orientais, díxolle nunha entrevista á revista Science que o achado de Dominy e o seu equipo era un paso “moi importante para comprender mellor esta terra misteriosa que aínda non entendemos do todo”.

A investigación de Dominy e os seus compañeiros axuda a corroborar os rexistros escritos dun programa de catividade de babuinos no antigo Exipto. “Ao analizar os isótopos doutros cinco babuinos momificados descubrimos que había unha especie de criadeiro de primates, situado probablemente na cidade de Memphis”, di  Dominy.

Os investigadores coinciden en que a navegación de longa distancia entre Exipto e Punt foi un fito importante na historia da humanidade porque impulsou a evolución da tecnoloxía marítima. “O comercio de artigos de luxo exóticos, incluídos os babuinos, foi o motor das primeiras innovacións náuticas”, conclúe o investigador. O traballo tamén é clave para comprender mellor os antigos roteiros comerciais que deron forma ás fortunas xeopolíticas durante milenios, e evidencia a necesidade de realizar máis investigacións arqueolóxicas en Eritrea e Somalia, dúas áreas actualmente pouco estudadas.

FONTE: Juan Miguel Hernández Bonilla/elpais.com/materia

A VOLTAS CON OUMUAMUA

 

O astrónomo principal da Universidade de Harvard Abraham (Avi) Loeb non dá o seu brazo para torcer. O científico, en efecto, segue convencido de que Oumuamua, o primeiro obxecto interestelar observado polo home mentres cruzaba o Sistema Solar, non é unha rocha chegada doutras estrelas, senón un obxecto de orixe artificial.

Así o afirma o investigador no seu novo libro «Extraterrestrial: The First Sign of Intelligent Life Beyond Earth» («Extraterrestre: o primeiro signo de vida intelixente máis aló da Terra»), no que asegura que "o noso Sistema Solar foi visitado recentemente por tecnoloxía alieníxena avanzada procedente dunha estrela distante".

Oumuamua foi visto por primeira vez o 19 de outubro de 2017 polo astrónomo canadense Robert Weryk co telescopio Pan-STARRS, un novo instrumento desenvolvido pola Universidade de Hawai. Tras as primeiras observacións, comprobouse que a súa órbita era demasiado excéntrica e a súa velocidade demasiado elevada como para ser un obxecto orixinario do Sistema Solar: tratábase, sen ningunha dúbida, de «algo» chegado doutra estrela. Pero de cal? O seu punto de orixe, tres anos despois do seu descubrimento, segue sendo un misterio, aínda que varios investigadores cren que podería ser a nube molecular xigante (GMC) W51, a «só» 17.000 anos luz da Terra. Para Loeb, con todo, sería imposible que Oumuamua realizase unha viaxe tan longa ata o Sistema Solar sen acabar feito pedazos.

En canto á súa natureza, ao principio pensouse que se trataba dun cometa, pero esa idea tivo que ser refugada xa que Oumuamua (que en hawaiano significa «primeiro mensaxeiro distante») non mostraba signo algún de  sublimación ou evaporación, o que xeralmente provoca que os cometas teñan unha característica cola (chamada coma) que sempre apunta en dirección oposta ao Sol.

Avi Loeb foi, precisamente, un dos primeiros en estudar a fondo o obxecto interestelar, e a súa conclusión foi que tampouco se trataba dun asteroide. Segundo escribe o investigador, "movíase demasiado rápido ao longo dunha órbita estraña e non deixaba rastro de gas ou entullos ao seu paso. Só había unha explicación concebible: o obxecto era unha peza de tecnoloxía avanzada creada por unha civilización alieníxena afastada".

Aínda que a idea máis estendida é que se trata dun obxecto natural, o certo é que ao redor de Oumuamua hai aínda numerosas incógnitas. O obxecto, de cor vermella e de forma alongada, en efecto, empezou a acelerar contra todo prognóstico, e aínda que esa aceleración podería ser causada por unha emisión de gases, os astrónomos non conseguiron achar ningunha evidencia que o demostrase.

Segundo Loeb, "viaxando a unha velocidade de 196.000 mph en 2017 -momento no que se descubriu este corpo por primeira vez-, Oumuamua clasificouse como un asteroide, e cando logo acelerou, descubriuse que tiña propiedades máis similares ás dos cometas. Pero o obxecto interestelar de 0,2 quilómetros de radio tampouco encaixaba nesa categoría, e o seu punto de orixe segue sendo un misterio".

Por último, tampouco a súa composición está clara. Chegouse a suxerir que estaba feito de xeo de hidróxeno molecular, o que serviría, entre outras cousas, para explicar a súa estraña aceleración. Pero esa idea foi duramente rebatida polo propio Loeb nun estudo de agosto disste mesmo ano, publicado en The Astrophysical Journal Letters.

A absoluta falta de emisións de Oumuamua (nin sinais de radio nin ningunha outra emisión electromagnética) fixeron pensar a Loeb que a suposta nave levaba moito tempo sen funcionar. Segundo o científico, podería tratarse dun obxecto  antiquísimo que, tras cumprir a súa misión, segue a súa viaxe, inerte, a  traves da inmensidade do espazo.

FONTE: José Manuel Nieves/abc.es/ciencia

A VISITA DE DOUS ASTEROIDES NESTE MES DE XANEIRO

Modelos tridimensionais de Eunomia e Irene, obtido a partir da súa curva de luz / es.wikipedia.org

Iste mes de xaneiro teremos a vista de dous asteroides procedentes do Cinto de Asteroides (unha zona do espazo entre Marte e Xúpiter).

O 21 de xaneiro poderemos divisar o primeiro dos asteroides: o 15 Eunomia, que nos «rozará» ao pasar a 1,5 unidades astronómicas da Terra (algo máis de 200 millóns de quilómetros, unha cantidade que pode parecer enorme, pero que en termos espaciais é nimia). Emprega 1570 días en completar una órbita ao redor do Sol.

Tres días máis tarde, o 24, achegarase outra rocha espacial, esta vez 14 Irene, desta vez a algo máis de 2 unidades astronómicas (uns 300 millóns de quilómetros) preto da constelación de Cancro. Emprega 1.520 días en completar una órbita ao redor do Sol.

FONTE: abc.es/ciencia e wikipedia.org

EXTRAVAGANTE DISOSAURO CON PELO E BALLENAS

 

Un equipo internacional decubriu entre os fósiles da colección do Museo Estatal de Historia Natural de Karlsruhe, en Alemaña, un dinosauro distinto a calquera outro coñecido. Aínda que aos científicos pasáralle inadvertido ata o de agora, en vida, esta criatura non era precisamente invisible. O dinosauro, do tamaño dun pito moderno, paseábase hai 110 millóns de anos polo que hoxe é Brasil co aspecto máis fabuloso que se poida imaxinar. Unha longa mata de pelo percorría o seu dorso ata as súas patas e, o que é máis enigmático, unhas baleas de queratina, longas e ríxidas, proxectábanse cara a fóra e cara atrás dende os seus ombreiros.

Os paleontólogos, que nunca viron cousa igual, cren que o animal utilizaba estes extravagantes atributos para cegar aos seus potenciais parellas ou intimidar a depedradores ou competidores. O achado, publicado na revista Cretaceous Research, pode lanzar luz sobre como os pavos reais e outras aves herdaron a súa capacidade para lucirse.

O espécime foi recuperado das dúas laxas de pedra nas que estaba. Utilizando raios X, os investigadores atoparon elementos esqueléticos e tecidos brandos previamente ocultos, o que lles permitiu construír unha imaxe clara das súas características. Bautizaron á nova especie como Ubirajara jubatus, un nome indio tupí para Señor da lanza, en referencia precisamente ás estruturas alongadas, planas e ríxidas da criatura, cada unha cunha pequena crista afiada no medio. Estas baleas estaban colocadas para non impedir a liberdade de movemento nos brazos e patas, polo que non molestarían ao animal á hora de cazar, acicalarse ou enviar sinais.

As cintas "probablemente usáronse para exhibirse, atraer á parella, rivalizar entre machos ou escorrentar ao inimigo", afirma o coautor do estudo na Universidade de  Portsmouth. Os investigadores non poden probar o sexo do espécime, pero cren probable que fose un macho novo, "o cal é sorprendente dado que as habilidades de exhibición máis complexas están reservadas para machos adultos maduros", engade. Ademais, dada a súa extravagancia, non cre difícil imaxinar que o dinosauro se entregaara a un baile elaborado para mostrar o seu rechamante aspecto. 

Unha sección da longa e espesa pelambrera que corre polo lombo do animal conservábase case intacta. As patas tamén estaban cubertos de  filamentos parecidos a pel. Crese que este pelo era controlado por músculos que permitíanlle levantarse, de maneira similar a un can que arrepían o seu pelo ou un puerco espiño levanta as súas espiñas cando está ameazado. Desta forma, Ubirajara podería aplanar a súa melena preto da pel cando non estaba exhibíndose, o que permitiríalle moverse rapidamente sen enredarse na vexetación.

Pero, por que engalanarse dunha maneira que te faga máis obvio tanto para a túa presa como para os depredadores potenciais? Para moitos animais, o éxito evolutivo é máis que simplemente sobrevivir, tamén debes lucirte ben se queres transmitir os teus xenes á próxima xeración.  As aves modernas son famosas pola súa elaborada plumaxe e exhibicións que utilizan para atraer parellas; a cola dos machos do pavo real e as aves do paraíso son exemplos claros. Ubirajara móstranos que esta tendencia para lucirse non é unha característica única das aves, senón algo que as aves herdaron dos seus devanceiros dinosauros.

FONTE: J. de Jorge/abc.es/ciencia                       Imaxe: Bob Nicholls/Paleocreations.com 2020

FUNDÉURAE: CONFINAMIENTO, PALABRA DO ANO 2020

Confinamiento é a palabra do ano 2020 para a Fundación do Español Urxente (FundéuRAE), promovida pola Axencia EFE e a Real Academia Española (RAE). Definido como “illamento temporal e xeralmente imposto dunha poboación, unha persoa ou un grupo por razóns de saúde ou de seguridade”, a institución sinalou que este termo marcou boa parte dos meses de 2020. “A crise sanitaria derivada da pandemia da covid-19 é a protagonista do ano e as medidas implementadas para freala cambiaron radicalmente a nosa forma de vivir e de falar”, argumentan desde a institución.

A gañadora foi seleccionada entre unha lista de 12 candidatas na que se atopaban outras palabras que marcaron o ano. A listaxe de aspirantes a palabra de 2020 incluía ademais coronavirus, infodemia, resiliencia, COVID-19, teletrabajo, conspiranoia, (un) tiktok, estatuafobia, pandemia, sanitarios e vacuna.

FONTE: José González Vargas/elpais.com/cultura      Imaxe: Gema García

O REI DA COVA: O CEMPÉS DE MOVILE

Unha foto da especie recentemente descuberta (Cryptops speleorex), o habitante máis grande da cova Movile (Rumania) / Mihai Baciu, GESS LAB, Mangalia

A cova de Movile, en Romanía, é un lugar parecido ao inferno: é un ecosistema subterráneo que presenta altos niveis de sulfuro de hidróxeno e dióxido de carbono, así como a metade de osíxeno que existe en condicións ambientais normais. É dicir, só respirar alí podería ser letal para a maioría das especies. A pesar diso, existe a vida, pero con algunhas «modificacións»: os seres vexetais que moran no seu interior realizan a quimiosíntese no canto da fotosíntese; e as bacterias que proliferan aliméntanse de dióxido de carbono e metano. E agora, un equipo internacional acaba de atopar unha nova rareza: ao animal máis grande de entre todos, o rei da cova. O cempés Cryptops speleorex.

Cun tamaño de entre 4,6 e 5,2 centímetros de lonxitude, o cempés C. speleorex é o máis grande dos habitantes da cova coñecido ata a data, entre os que existen 48 especies (agora 49) das que 33 son endémicas (é dicir, que só se dan entre aquelas rochas). "O cempés que describimos é un depredador velenoso, con moito o máis grande dos animais descritos anteriormente aquí. Pensando no seu rango superior neste sistema subterráneo, decidimos nomear a especie Cryptops speleorex, que pode traducirse como ’Rey da cova’", explican os investigadores no seu estudo, que acaba de publicarse na revista Zookeys.

A cova foi descuberta en 1986 por casualidade por uns traballadores romaneses que buscaban a localización para unha nova central eléctrica. Desde entón, foi un reclamo para aventureiros e investigadores, quen entrou nesta fenda a poucos quilómetros do Mar Negro despois de que estivese pechada ao mundo exterior desde hai 5,5 millóns de anos, máis ou menos cando aparece o primeiro descendente común de humanos, chimpancés e bonobos.

Esta característica propiciou que a súa fauna adaptouse a vivir en condicións sen luz e sen osíxeno, creando un forte endemismo de especies excepcionais e vínculos tróficos singulares. Con todo, durante moito tempo pensouse que iste ecosistema subterráneo único tamén estaba habitado por especies presentes na superficie e moi estendidas en Europa. Pero poucos anos máis tarde descubríronse especies únicas como o escorpión de auga troglobiont, arañas liocránidas e nesticidas ou as sambesugas das cavernas, todos parecidos aos seus «curmáns» da superficie, pero dos que se descubriu que xeneticamente pertencían a ramas distintas.

"Os nosos resultados confirmaron que o cempés Movile é morfolóxica e xeneticamente diferente, o que suxire que estivo evolucionando desde o seu parente máis próximo, que habita na superficie, a un taxón completamente novo que se adapta mellor á vida na escuridade sen fin", afirman os investigadores quen sospeita que existen moitas máis especies parecidas sen descubrir nunha das covas máis infernais do mundo.

FONTE: abc.es/ciencia

SERVIZO DE LIMPEZA NA ÓRBITA BAIXA DA TERRA

Simulación da Axencia Espacial Europea do lixo espacial que rodea á Tierra / ESA

Ao comezo da era espacial, as axencias non se preocupaban moito polo lixo que xeraban: normalmente as partes inservibles despois do seu uso, como foguetes ou vellos satélites, quedaban flotando á deriva na órbita terrestre. Pero despois de 60 anos de actividade, máis de 5.550 lanzamentos e 42.000 obxectos en órbita, dos que máis da metade seguen alá arriba, os refugallos espaciais, que suman ao redor de 7.000 toneladas, convertéronse nun grave problema. E o ritmo de misións non fai senón aumentar, do mesmo xeito que a ameaza de desintegracións, choques e mesmo explosións. Que se pode facer para acabar ou, polo menos, mitigar o impacto do lixo espacial?

A Axencia Espacial Europea (ESA) xa ten un plan. Acaba de asinar un contrato por 86 millóns de euros cun consorcio industrial privado para establecer un "servizo de limpeza" na órbita baixa da Terra. E o primeiro paso darase en 2025, cando se probe que é tecnicamente posible enviando a primeira misión de eliminación de refugallos espaciais do mundo. O método: mandar unha sonda que "abrazará" o lixo espacial e guiaraa cara á atmosfera terrestre, onde ambos os obxectos se desintegrarán a temperaturas superiores aos 1.000 graos centígrados.

Ilustración de como ClearSpace-1 retirará os restos do foguete Vega, lanzado en 2013 / ESA

A misión, chamada ClearSpace-1 en honra á empresa que a executará, baixo supervisión da ESA, terá como obxectivo retirar da órbita a un adaptador de carga útil secundaria de Vega, un compoñente dun foguete destinado a lanzar pequenos satélites en misións científicas e de observación da Terra en órbitas baixas e polares desde finais dos noventa. Este obxecto concreto, cunha masa de 112 quilos de dous metros de longo, quedou varado en 2013 a unha altitude de entre 660 e 800 quilómetros, na coñecida como «órbita cemiterio», tras o segundo voo do lanzador europeo Vega.

Nun primeiro momento, ClearSpace-1 poñerase en órbita a unha altura inferior de 500 quilómetros para a súa posta en servizo e os ensaios críticos, antes de ascender á órbita final e emprender a tarefa de atoparse coa peza de lixo espacial. Nese momento capturaraa grazas aos seus catro brazos robóticos, que rodearán ao adaptador Vega para, despois, «desorbitalo», perdendo altura e ardendo finalmente no rozamento coa atmosfera.

Unha vez probada a tecnoloxía, a idea é explotar comercialmente este sistema e, paulatinamente, retirar os refugallos na órbita terrestre de forma controlada.

ClearSpace é unha empresa fundada por un equipo de investigadores especializados en refugallos espaciais da Escola Politécnica Federal de Lausana (Suíza), que lidera un equipo industrial que inclúe compañías de distintos países europeos, con contribucións de Suíza, República Checa, Alemaña, Suecia, Polonia, Reino Unido, Portugal e Romanía.

FONTE: Patricia Biosca/abc.es/ciencia