CURIOSIDADES

A AUGA PODE EXISTIR EN DOUS ESTADOS DIFERENTES SEN MESTURARSE

A auga pode existir en dous estados líquidos diferentes sen mesturarse, un achado que pode explicar moitas das súas propiedades anómalas, segundo demostra un estudo publicado en Science.

A auga é un líquido ubicuo con moitas propiedades únicas. A forma en que responde aos cambios de presión e temperatura pode ser completamente diferente doutros líquidos, e estas propiedades son esenciais para moitas aplicacións prácticas e particularmente para a vida tal como coñecémola. As causas destas anomalías foron durante moito tempo unha fonte de exploración científica.

“A posibilidade de que a auga puidese existir en dous estados líquidos diferentes propúxose hai aproximadamente 30 anos, con base nos resultados obtidos de simulacións por computadora”, dixo Nicolás Giovambattista, profesor de CUNY Advanced  Science  Research  Center e autor do novo traballo.

“Esta hipótese contraria á intuición foi unha das cuestións máis importantes na química e física da auga, e un escenario controvertido desde os seus inicios. Isto débese a que os experimentos que poden acceder aos dous estados líquidos na auga foron moi desafiantes debido á aparentemente inevitable formación de xeo nas condicións nas que deberían existir os dous líquidos”, explica.

O estado “líquido” habitual da auga co que todos estamos familiarizados corresponde ao auga líquida a temperaturas normais (aproximadamente 25 ºC). Con todo, o artigo mostra que a auga a baixas temperaturas (aproximadamente -63 ºC) existe en dous estados líquidos diferentes, un líquido de baixa densidade a baixas presións e un líquido de alta densidade a altas presións. Estes dous líquidos teñen propiedades notablemente diferentes e difiren nun 20% en densidade.

Os resultados implican que, en condicións apropiadas, a auga debería existir como dous líquidos inmiscibles separados por unha fina interface similar á coexistencia de aceite e auga.

Debido a que a auga é unha das substancias máis importantes da Terra, o solvente da vida tal como coñecémola, o seu comportamento de fase xoga un papel fundamental en diferentes campos, incluídos a bioquímica, o clima, a criopreservación, a criobioloxía, a ciencia dos materiais e en moitos procesos industriais onde a auga actúa como disolvente, produto, reactivo ou impureza. Diso despréndese que características inusuais no comportamento de fase da auga, como a presenza de dous estados líquidos, poden afectar a numerosas aplicacións científicas e de enxeñería.

“Segue sendo unha pregunta aberta como a presenza de dous líquidos pode afectar o comportamento das solucións acuosas en xeral, e en particular, como os dous líquidos poden afectar ás biomoléculas en ambientes acuosos”, dixo Giovambattista. Isto motiva máis estudos na procura de posibles aplicacións.

O equipo internacional responsable do achado, dirixido por Anders Nilsson, profesor de física química na Universidade de Estocolmo, utilizou experimentos complexos e simulacións por computadora para probar esta teoría.

Os experimentos, descritos como “de ciencia ficción” por Giovambattista, foron realizados por colegas da Universidade de Estocolmo en Suecia, a Universidade POSTECH en Corea,  PAL-XFEL en Corea e o SLAC National Accelerator Laboratory. As simulacións por computadora foron realizadas por Giovambattista e Peter  H. Poole, profesor da Universidade St. Francis Xavier en Graos Canadá. As simulacións por computadora xogaron un papel importante na interpretación dos experimentos, xa que estes experimentos son extremadamente complexos e algúns observables non son accesibles durante os experimentos.

FONTE: iagua.es

OFIUCO, O SIGNO 13 DO ZODÍACO

Achégase o final do outono, a época dos nados baixo o signo de Ofiuco. Se acudimos ás verdadeiras raíces astronómicas dos signos do zodíaco, veremos que son 13, e non 12, como nos indica o horóscopo. Reivindicar á esquecida Ofiuco convídanos a descubrir o noso verdadeiro signo e a contemplar as espectaculares constelacións zodiacais que dominan as noites desta época do ano.

Hai un catastro que divide o ceo en parcelas, que axudan aos astrónomos para identificar a posición das estrelas, planetas e obxectos na bóveda celeste. A estas leiras chamámoslles constelacións e son agrupacións de estrelas que se corresponden coa mitoloxía celeste herdada da antiga Grecia. Algunhas son máis famosas que outras. Poucas veces óese nomear as constelacións de Camelopardalis, Sagitta ou Boyero; con todo, outras como Saxitario, Tauro ou Capricornio son moito máis coñecidas.

Estas últimas son as constelacións do zodíaco, do grego zoodiakos, que significa “roda dos animais”, aínda que neste grupo coáronse unha báscula, unha virxe, uns xemelgos e un  aguador (Libra, Virgo, Gemini e Acuario). Está claro que non é unha relación animal a que as fai especiais, estas constelacións están nunha zona moi particular do ceo, a liña por onde avanza o Sol durante o ano.

Diagrama que mostra por que o Sol “está” na constelación de Ofiuco a principios de decembro / Borja Tosar

Detrás do Sol hai estrelas, aínda que non as podamos ver debido á dispersión da luz na atmosfera da Terra. Pero se as puidésemos ver, diriamos que en calquera momento do ano o Sol “está” nalgunha das constelacións zodiacais, xa que no seu percorrido anual o astro sempre aparenta ocupar unha destas parcelas. E cando dicimos que alguén é Tauro ou Saxitario, o que indicamos é a constelación na que estaba en Sol no momento do seu nacemento: o signo zodiacal non é máis que unha referencia astronómica á posición do Sol no ceo con respecto ás estrelas de fondo.

Con todo, estes signos non están ben calibrados. Se utilizamos un planisferio celeste, veremos que entre o 30 de novembro e o 18 de decembro o Sol ocupa unha desas constelacións pouco famosas: Ofiuco, o Serpentario ou encantador de serpes. Os nados entre estas datas son, por necesidade, de signo zodiacal Ofiuco.

Se seguimos observando a relación entre a posición do Sol e o fondo de estrelas, veremos que pouco coincide co calendario de signos ao que estamos habituados segundo os horóscopos:

TÁBOA: Signos zodiacais reais, segundo as fronteiras entre constelacións que estableceu a Unión Astronómica Internacional (IAU) en 1930 

Signo	Inicio	Fin
Capricornio	19 de xaneiro	15 de febreiro
Acuario	16 de febreiro	11 de marzo
Pisces	12 de marzo	18 de abril
Aries	19 de abril	13 de maio
Tauro	14 de maio	19 de xuño
Xémini	20 de xuño	20 de xullo
Cáncer	21 de xullo	9 de agosto
León	10 de agosto	15 de setembro
Virgo	16 de setembro	30 de outubro
Libra	31 de outubro	22 de novembro
Escorpión	23 de novembro	29 de novembro
Ofiuco	30 de novembro	17 de dwcembro
Saxitario	18 de decembro	18 de xaneiro

Por que non aparece Ofiuco como constelación zodiacal no horóscopo? Por que non coinciden as datas? Non o fan porque hai 2.500 anos, cando se orixinou o horóscopo na antiga Babilonia, o Sol pasaba en datas diferentes por cada unha das constelacións zodiacais, aproximadamente catro semanas antes.

Os nosos astrónomos rexistran que agora, cada ano, o sol entra en Aries o 19 de abril, como un reloxo. Pero debido ao movemento de  precesión terrestre, o Sol é como un reloxo que atrasa aproximadamente un cuarto de hora cada ano. Ao cabo de moitos séculos ese atraso foise acumulando e agora o Sol entra en Aries case un mes despois do que rexistraban os babilónicos, e do que marcan os horóscopos.

Podería entón dicirse que a cada persoa correspóndelle realmente o signo inmediatamente anterior ao que marca o seu horóscopo. Pero tampouco é certo. O Sol só transita unha semana en Escorpión, mentres que en Virgo pasa mes e medio: estes tempos de paso son iguais agora que hai 2.500 anos, e difiren moito da división dun mes por cada signo do horóscopo que estableceron de maneira arbitraria os astrólogos babilónicos, que decidiron prescindir de Ofiuco e quedar cun número máis redondo de 12 signos, como no calendario de 12 meses.

Ophiuchus sostendo a serpe, como se mostra no espello de Urania, un conxunto de tarxetas de constelacións publicadas en Londres en 1825 / Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos

Seguir ese calendario permitiu aos astrólogos babilónicos predicir cando chegaba o verán ou a época da colleita. O poder que iso lles deu acabou derivando en que se aventurasen a predicir acontecementos como o resultado dunha batalla ou a personalidade dun individuo, baseándose no seu signo do zodíaco.

A base da astroloxía non se corresponde con observacións do mundo real, é unha invención que non encaixou co movemento dos astros nin sequera na súa orixe. Non ten máis utilidade que a dun calendario alternativo, cuns meses que se corresponden con figuras mitolóxicas. Pero o zodíaco pódenos servir como unha guía para observar as figuras das súas constelacións (que sempre ven no ceo sobre o horizonte sur, no hemisferio norte e sobre o horizonte norte, no hemisferio sur) e lembrar as súas correspondentes lendas.

Zona de Saxitario, pódense ver as nebulosas da Lagoa e Trífida / Óscar Blanco

Durante este final de outono e principio de inverno non podemos recomendar observar Ofiuco (coñecido na mitoloxía como o “cazador de serpes” e representado como un heroe loitando cun réptil) porque xusto cando nacen os “ofiucos” é cando o Sol pasa por diante da súa constelación: ao ser de día, non poden verse as súas estrelas. Pero si podemos observar outras impresionantes constelacións:

- Saxitario é unha das constelacións máis ricas en obxectos astronómicos, un paseo con prismáticos na zona desvela nebulosas como a Trífida ou A Lagoa e gran cantidade de cúmulos de estrelas.

- Tauro destaca grazas á súa estrela máis brillante, Aldebarán, unha xigante facilmente identificable a primeira ollada pola súa cor vermella, representando un dos ollos do animal. Sobre o lombo, tamén sen axuda óptica, pódese ver un grupo de estrelas: as Pléiades.

Primeiro plano (virado) das nebulosas da Lagoa e Trífida / Óscar Blanco

- Cara ao leste de Tauro pódese ver a constelación de Xémini, na que se identifican dúas estrelas de primeira magnitude, Castor e Polux, como as cabezas dos dous xemelgos que representan.

- Un pouco máis ao leste de Xémini, pódese ver León, unha das constelacións coa forma máis reconocible de todo o catálogo. Entre as súas estrelas destaca Regulus, unha das máis brillantes de todo o firmamento.

Durante estes días parecerán saír da constelación de León estrelas fugaces, xa que se produce a choiva de Leónidas. Famosas pola súa espectacularidade, é fácil estas noites ver estrelas fugaces moi brillantes, pero en moita menor cantidade que noutras choivas como as Perseidas de agosto ou as Xemínidas de decembro.

As constelacións zodiacais non nos servirán para adiviñar o futuro, pero son a escusa perfecta para afastarse das luces das cidades ou núcleos de poboación e gozar dunha boa noite de observación.

FONTE: Borja Tosar/bbvaopenmind.com

O MAPA MÁIS DETALLADO DA VÍA LÁCTEA

O mapa mostra o movemento das estrelas na Vía Láctea nos próximos 1,6 millóns de anos / ESA/Gaia/DPAC; CC BY-SA 3.0 IGO. Acknowledgement: A. Brown, S. Jordan, T. Roegiers, X. Luri, E. Masana, T. Prusti and A. Moitinho.

Un equipo internacional de astrónomos acaba de facer público o mapa máis detallado da Vía Láctea. Trátase dun impresionante catálogo de máis de 1.800 millóns de estrelas da nosa galaxia elaborado cos últimos datos de Gaia, satélite da Axencia Espacial Europea (ESA). O atlas, o terceiro do observatorio espacial, indica as posicións, distancias e movementos dos astros. Vén acompañado de varios estudos de verificación. Un mediu a aceleración do sistema solar e outro, con  participacion da Universidade de Barcelona, comprobou o que parecen ser os efectos do choque dunha galaxia veciña coa nosa no pasado.

Lanzado en 2013, Gaia opera nunha órbita ao redor do chamado punto Lagrange 2 (L2), situado a 1,5 millóns de quilómetros detrás da Terra na dirección oposta ao Sol. Alí, a nave espacial permanece nunha posición estable, o que lle permite ter unhas vistas do ceo practicamente sen obstáculos.

O satélite escanea continuamente o ceo, medindo o cambio aparente nas posicións das estrelas ao longo do tempo, resultante do movemento da Terra ao redor do Sol. Isto permite calcular as distancias estelares sen as perturbacións que pode provocar a atmosfera terrestre. 

Se o primeiro mapa de Gaia, lanzado en xullo de 2015, incluía as posicións de 1.000 millóns de estrelas e o segundo, publicado en abril de 2018, subía a 1.700 millóns, o novo (EDR3), dispoñible xa para calquera persoa que queira consultalo, complétase con cen millóns máis. Non só hai máis fontes, tamén mellorou a precisión xeral e a das medicións.

Xunto ao novo mapa déronse a coñecer catro artigos de verificación, concibidos para destacar as melloras e a calidade dos datos recentemente publicados. Un deles confirmou unha suave aceleración da velocidade do sistema solar na súa órbita (0,23 nm/s cada segundo), o que desvía a súa traxectoria cada segundo o diámetro dun átomo. Nun ano, equivalería a un 115 km. A aceleración medida por Gaia concorda coas expectativas teóricas e ofrece a primeira medida da curvatura da órbita do sistema solar ao redor da galaxia na historia da astronomía óptica.

Nun segundo estudo, os astrónomos recrearon un capítulo da historia da nosa galaxia, ao medir as velocidades duns 4 millóns de estrelas no que se coñece como o  anticentro galáctico, a dirección no espazo directamente oposta ao centro galáctico, visto desde a Terra.

Gaia tamén permitiu obter un novo censo de estrelas da nosa veciñanza solar. O Catálogo de Estrelas Próximas contén 331.312 obxectos, que se estima que constitúen o 92 % das estrelas nun radio de 100 parsecs (326 anos luz) do Sol. Os investigadores utilizan estes datos para predicir como cambiará o fondo das estrelas nos próximos 1,6 millóns de anos.

Ademais, o satélite fixouse nas dúas galaxias compañeiras máis grandes da Vía Láctea, a Gran Nube de Magallanes e a Pequena Nube de Magallanes, o que permitirá aos investigadores ver as súas diferentes poboacións estelares.

Gaia continuará recompilando datos ata polo menos 2022, cunha posible extensión da misión ata 2025. Espérase que as publicacións finais de datos indiquen posicións estelares 1,9 veces máis precisas que as publicadas ata o de agora, e movementos máis de 7 veces máis precisos, nun catálogo de máis de 2.000 millóns de obxectos.

FONTE: Judith de Jorge/abc.es/ciencia

UN SUBMARINO CHINÉS BATE UN RÉCORD NA FOSA DAS MARIANAS

O sumerxible Fendouzhe - CCTV

China acaba de bater o seu propio récord de inmersión grazas ao seu novo sumerxible Fendouzhe (tamén coñecido como Striver), despois de descender 10.909 metros na fosa das Marianas, a só 125 metros da profundidade total da cova (que ten un total de 11.034 metros). A proeza tivo lugar o pasado 10 de novembro, levando o sumerxible chinés tres investigadores a bordo.

Moi poucas persoas mergulláronse a esa profundidade ata o de agora. A primeira vez foi o 23 de xaneiro de 1960, cando o batiscafo Trieste, con Jacques Piccard e o oficial da Armada estadounidense Don Walsh a bordo, descendeu ata o fondo do abism  Challenger, a zona na que tamén se pousou Fendouzhe. Despois houbo que esperar ata 2012, momento no que o director de cinema James Cameron repetiu a proeza co submarino Deepsea Challenger, chegando ata os 10.927 metros de profundidade, marcando un récord mundial aínda por bater. «Abatido» e «estraño» foron as palabras coas que o creador de Titanic describiu a contorna. Agora, a nova expedición chinesa quedouse a tan só 18 metros do fito estadounidense.

O sumerxible, equipado con brazos robóticos para colleitar mostras biolóxicas e «ollos» de soar que utilizan ondas sonoras para identificar os obxectos próximos, realizou repetidas inmersións para probar as súas capacidades. O seu obxectivo é "observar as moitas especies e a distribución dos seres vivos no leito mariño", explicaron os científicos a bordo á canle chinesa CCTV, aínda que a investigación sobre a minería submarina tamén está entre as súas tarefas. Ata o momento, levaron a cabo oito inmersións durante as cales todos os compoñentes funcionaron "de maneira estable e  confiable durante as oito operacións de mergullo consecutivas do  sumerxible", segundo os seus responsables.

A presión da auga é de ao redor 1.000 veces a presión atmosférica ao nivel do mar, pero aínda así os científicos saben que nestas profundas augas a vida abriuse camiño. Algúns estudos acharon comunidades prósperas de organismos unicelulares que sobreviven a partir de refugallos orgánicos, aínda que moi poucos animais grandes. O Fendouzhe colleitará mostras da zona para a súa posterior análise e descubrir máis secretos sobre o fondo oceánico, así como sentar as bases para unha futura minería de augas profundas, segundo afirmaron os investigadores.

Espérase que Fendouzhe estableza estándares para os futuros sumerxibles chineses, pero o proxecto aínda se atopa en probas.

FONTE: abc.es/ciencia

DESCOBREN UN FRAGMENTO DO OCÉANO PACÍFICO DEBAIXO DA CHINA

Vista lateral da antiga codia oceánica, en azul, mergullada no manto por mor dun proceso de  subducción / F. Niu/Rice University

Científicos identificaron unha antiga porción do océano Pacífico baixo o territorio de China. Trátase dun fragmento de centos de quilómetros de longo de codia oceánica, que no pasado foi o leito mariño do Pacífico, e que hoxe en día estase mergullando no manto, a capa situada baixo a codia terrestre.

Mentres que no algunhas rexións do planeta, como nas dorsais, as fisuras volcánicas crean nova codia oceánica, noutras rexións o antigo leito mergúllase no manto, nas coñecidas como zonas de subducción, onde unha placa deslízase traballosa e lentamente baixo outra placa tectónica.

Un estudo publicado esta semana en Nature Geoscience permitiu presenciar este proceso de subducción a unhas profundidades de entre 400 e 600 quilómetros, cando ata o de agora rexistrouse este tipo de fenómeno a 200 quilómetros de profundidade, como máximo.

Investigadores da Academia de Ciencias de China e da Universidade de Rice, Estados Unidos, empregaron os datos recollidos por 300 estacións sísmicas distribuídas por China, e puideron así rexistrar partes da placa tectónica do Pacífico que estaban cubertas polas augas que hoxe en día están baixo China, na zona de transición do manto da Terra, a rexión que separa o manto inferior e o superior.

En concreto, puideron observar unha gran "laxe" inclinada uns 25º, penetrando nas profundidades. Mentres que en China esta laxe está a centos de quilómetros de profundidade, en Xapón está a só 100 quilómetros.

Esta observacións foron posibles grazas a dúas anomalías sísmicas, unhas descontinuidades nos datos que prodúcense porque a velocidade das ondas sísmicas experimenta un cambio ao atravesar distintos materiais.

Grazas a estes resultados, os científicos teñen un pouco máis claro que ocorre cun antigo leito mariño cando se introduce no interior da Terra e chega á zona de transición, entre o manto inferior e o superior.

De feito, puideron estimar canto se deforma esta laxe ou canto contido de auga perde. Por agora, hai evidencias que apuntan a que parte da auga consérvase na placa e que chega a profundidades moi superiores.

FONTE: abc.es/ciencia

CANDO O VATICANO RECOÑECEU QUE GALILEO TIÑA RAZÓN

“Eppur se muove” (e a pesar de todo, móvese). É unha das citas máis famosas da historia da ciencia, aínda que é dubidoso que o astrónomo italiano Galileo Galilei (15 de febreiro de 1564 – 8 de xaneiro de 1642), a quen se lle atribúe, chegase xamais a pronunciala. E menos ante a Inquisición que obrigouno a retractarse da súa teoría  heliocéntrica. Pero a aparición destas palabras camufladas nun retrato de Galileo pintado pola Escola de Murillo tras a morte do científico incorporounas ao acervo popular, fundando a idea de que o eminente astrónomo nunca renunciou á súa convicción.

Galileo Galilei (1564-1642), por un pintor italiano descoñecido / Wellcome Images

Galileo foi condenado pola súa teoría de que a Terra viraba en torno ao Sol, e non ao contrario; unha idea que o 24 de febreiro de 1616 a Inquisición da Igrexa católica declarou “formalmente herética”, ademais de “ridícula e absurda na súa filosofía”. O  heliocentrismo converteuse en materia de discusión teolóxica por mor da obra de Galileo Sidereus Nuncius (Mensaxeiro sideral), publicada en 1610. Nela o astrónomo achegaba as súas observacións telescópicas para apoiar a hipótese heliocéntrica; unha idea que, con todo, levaba circulando nos tratados celestes durante case un século.

Galileo fronte á Santa Inquisición / Cristiano Banti (1857)

O heliocentrismo foi unha formulación acariñada desde a antigüidade, atribuíndose a súa primeira formulación no mundo occidental ao matemático grego Aristarco de Samos no século III antes de Cristo. Con todo, foi o polaco Nicolás Copérnico quen en 1543 refutó o sistema xeocéntrico de Ptolomeo no seu libro De revolutionibus orbium coelestium (Sobre as revolucións das esferas celestes), publicado pouco antes da súa morte e que orixinou outra expresión prestada da ciencia á lingua popular: o xir  copernicano. Pero aínda que a obra de Copérnico considérase fundacional da ciencia astronómica, curiosamente no seu día a teoría copernicana non levantou os receos da Igrexa católica, que a contemplaba como unha hipótese matemática e non como un fenómeno físico real.

Foi Galileo quen transformou o heliocentrismo nunha explicación da natureza, ao lograr unha observación do firmamento inédita ata entón grazas á súa invención en 1609 do primeiro telescopio funcional. Entre outras razóns, as catro lúas de Xúpiter descubertas por Galileo refutaban a idea de que todos os corpos celestes viraban ao redor da Terra como centro do universo, e as fases de Venus suxerían que este planeta orbitaba en torno ao Sol. A defensa d  heliocentrismo como unha idea práctica comezou a incomodar á Igrexa católica, que mantiña a interpretación literal da Biblia segundo a cal a Terra é inmóbil, mentres que o Sol sae e ponse.

Pero de feito non foi a publicación da obra de Galileo o que comezou a suscitar a reacción da Igrexa, senón unha carta que o astrónomo enviou en 1613 ao seu antigo alumno Benedetto Castelli, e na que suxería que a interpretación da Biblia debía ser flexible e non contradicir as observacións da natureza. En febreiro de 1615, unha copia da carta chegou a mans da Congregación do Santo Oficio, que o 19 de febreiro do ano seguinte convocaba unha comisión de teólogos para ditaminar sobre as afirmacións de Galileo. Seis días despois, a comisión publicaba o seu veredicto, ordenando a Galileo mediante un requirimento que abandonase a súa “opinión de que o Sol se sitúa no centro do mundo e a Terra móvese”, e que se abstivese de “sostela, ensinala ou defendela de calquera xeito, oralmente ou por escrito”. Doutro xeito, proseguía o documento, o Santo Oficio emprendería “procedementos contra el”. Segundo precisa a acta do ditame, Galileo “accedeu a este requirimento e prometeu obedecer”.

Escenografía do sistema mundial copernicano / Andreas Cellarius (1661)

Por mor daquel episodio a Iglexa prohibiu as obras de Copérnico e Galileo. Con todo, en 1632 o italiano ratificábase nas súas ideas na súa obra Diálogos sobre os dous máximos sistemas do mundo, o que levouno a ser xulgado pola Inquisición. O 22 de xuño de 1633 o astrónomo era condenado por herexía e sentenciado a prisión indefinida, o que lle levou a abxurar das súas ideas por escrito e a dar pé á lenda da frase que dificilmente chegou a pronunciar. Ao día seguinte a súa pena foi conmutada por un arresto domiciliario. A prohibición das obras de Copérnico e Galileo mantívose ata 1835, e non foi ata 1992 cando o Papa Xoán Paulo II recoñeceu “o erro dos teólogos da época”, precisando que “á Biblia non lle concirnen os detalles do mundo físico, cuxa comprensión é competencia da experiencia e o razoamento humanos”.

Con todo, para o xesuíta e astrónomo George Coyne, antigo director do Observatorio Vaticano, a declaración de Xoán Paulo II perpetúa “un mito” ao referirse ao caso de Galileo como unha “tráxica incomprensión mutua”. “É un caso histórico xenuíno dun contraste real e continuado entre unha estrutura eclesiástica de autoridade intrínseca e a liberdade para buscar a verdade en calquera empeño humano”, valora Coyne. Segundo o astrónomo, non se recoñeceu explicitamente a “traxedia” que supuxo poñer fin á carreira do que foi “un pioneiro da ciencia moderna”.

Galileo morreu en 1642, cego por mor dun glaucoma e aínda en arresto domiciliario. Eppur se muove? O certo é que nunca rompeu o seu xuramento. Pouco antes de morrer, escribiu: “A falsidade do sistema copernicano non debería poñerse en dúbida de ningunha maneira, e sobre todo non por nós católicos, que temos a innegable autoridade das Sacras Escrituras, interpretadas polos mellores teólogos”. Pero tamén engadiu: “Se as observacións e conxecturas de Copérnico son insuficientes, as de Ptolomeo, Aristóteles e os seus seguidores son na miña opinión aínda máis falsas”.

FONTE: Javier Yanes/bbvaopenmind.com

DETECTAN UN POSIBLE RÍO, DE 1.000 KM DE LONGO, DEBAIXO DA CAPA DE XEO DE GROENLANDIA

Detalle do gráfico da investigación sobre a dinámica da auga no norte de  Groenlandia /  tc.copernicus.org

Novos modelos computacionais suxiren que a auga derretida que se orixina no interior profundo de Groenlandia podería fluír ao longo de todo un val subglacial e saír polo fiordo Petermann, ao longo da costa norte da illa. A actualización dos modelos da capa de xeo con este val aberto podería proporcionar información adicional para as predicións futuras do cambio climático, sinalan os investigadores na revista The Cryosphere.

Os estudos por radar cartografaron previamente o leito de rocha de Groenlandia enterrado baixo dous ou tres mil metros de xeo. Utilizáronse modelos matemáticos para encher os baleiros nos datos da enquisa e inferir as profundidades do leito rochoso.

Os estudos revelaron o longo val, pero suxeriron que estaba segmentado, o que impedía que a auga fluíse libremente a través del. Con todo, os picos que dividen o val en segmentos só aparecen en áreas onde se utilizou o modelo matemático para completar os datos que faltaban, polo que non poderían ser reais.

Christopher Chambers e Ralf Greve, científicos do Instituto de Ciencias de Baixa Temperatura da Universidade de Hokkaido, querían explorar o que podería suceder se o val se abrise e o derretemento aumenta nunha área profunda do interior de Groenlandia coñecida polo seu derretemento. En colaboración con investigadores da Universidade de Oslo, en Noruega, realizaron numerosas simulacións para comparar a dinámica da auga no norte de Groenlandia con e sen segmentación de vales.

Os resultados mostran un cambio dramático en como fluiría a auga que se derrete na base da capa de xeo, se o val está realmente aberto. Un curso de auga subglacial distintivo esténdese desde o lugar de fusión ata o fiordo Petermann, que se atopa a máis de 1.000 quilómetros de distancia na costa norte de Groenlandia. O curso de auga só aparece cando se elimina a segmentación do val e non hai outros cambios importantes na paisaxe ou a dinámica da auga.

"Os resultados son consistentes cun longo río subglacial -explica Chambers- pero segue habendo unha incerteza considerable. Por exemplo, non sabemos canta auga, se é que hai algunha, está dispoñible para fluír ao longo do val, e se realmente sae en Petermann Fjord ou se volve a conxelar, ou se escapa do val, no camiño".

Se a auga flúe, o modelo suxire que podería atravesar toda a lonxitude do val porque o val é relativamente plano, similar ao leito dun río. Isto suxire que ningunha parte da capa de xeo forma un bloqueo físico.

As simulacións tamén suxeriron que había máis fluxo de auga cara ao fiordo cunha base de val nivelada a 500 metros por baixo do nivel do mar que cando estaba a 100 metros por baixo. Ademais, cando o derretemento aumenta só no interior profundo nunha rexión coñecida de derretemento basal, a descarga simulada aumenta ao longo de todo o val só cando o val está desbloqueado.

Isto suxire que unha relación bastante afinada entre a forma do val e o xeo supraxacente pode permitir que se desenvolva unha vía de auga moi larga cara ao val.

"Necesítanse estudos de radar adicionais para confirmar que as simulacións son precisas -sinala  Greve, quen estivo desenvolvendo o modelo utilizado no estudo, chamado Código de simulación para capas de xeo politermais (SICOPOLIS)-. Isto podería introducir un sistema hidrolóxico fundamentalmente diferente para a capa de xeo de Groenlandia. A simulación correcta dun sistema hidrolóxico subglacial tan longo podería ser importante para futuras simulacións precisas da capa de xeo nun clima cambiante".

FONTE: elmundo.es/ciencia

A LURA DE ASPECTO ALIENÍXENA

Imaxes dunha lura de aletas grandes, de aspecto alieníxena / Peter Etnoyer/Youtube

Nas profundidades dos océanos vive unha extensa e descoñecida colección de criaturas e de microorganismos que só puido ser estudada en poucas de ocasións. Tanto é así, que cada ano descríbense 2.000 novas especies, coma se os océanos fosen un mundo descoñecido dentro do noso planeta. Entre as fascinantes criaturas que moran na escuridade das xélidas augas destacan os cefalópodos (polbos, luras ou nautilos): coñécense unhas 650 especies destes animais, grandes e áxiles, que, nalgúns casos, teñen un sistema nervioso moi desenvolvido e unha gran intelixencia, que mesmo lles permite xogar, aprender e quizais ata soñar.

Entre as luras está a lura de aletas grandes, que forma parte do grupo dos magnapínidos. Son unhas criaturas moi estrañas, de aspecto alieníxena, que se caracterizan por ter non só unhas aletas grandes senón tamén uns brazos e uns tentáculos moi longos.

Estas criaturas apenas se observaron nunha ducia de ocasións en 30 anos, polo que son moi descoñecidos e misteriosos. Por exemplo, en 2007 púidose observar a unha destas luras suspendida maxestuosamente, a 2.400 metros de profundidade, xunto a un pozo de extracción no Golfo de México, cos seus brazos colgando cara ao fondo mariño.

Recentemente publicáronse en PLOS ONE, os resultados dunha ambiciosa sondaxe das profundidades da Gran Baía Australiana, realizado con cámaras remolcadas e vehículos operados remotamente (ROVs). En total, en dous anos de investigación lográronse cinco avistamentos da especie Magnapinna sp, unha lura de aletas grandes, a profundidades de case 1.000 a máis de 3.000 metros, que foron cruciais para avanzar considerablemente no coñecemento destes estraños seres.

A lura de aletas grandes observado (Magnapinna sp) / Osterhage et al. (PLOS ONE, 2020)

"Estes múltiples avistamentos foron moi reveladores", escriben os autores do estudo. "Son as primeiras observacións de “luras de aletas grandes” en augas australianas, e duplican as observacións destes animais no hemisferio sur, apoiando a hipótese de que son animais distribuídos por todo o globo».

Ademais, por primeira vez, non só observouse un exemplar, senón varios deles nunha zona relativamente próxima, entre os que se atoparon animais non feridos (moitos dos que se estudan atópanse en redes e aparecen danados), e exemplares xuvenís. Ademais, a tecnoloxía láser permitiu medir con máis precisión o tamaño do corpo destas luras.

"Describimos o seu hábitat, a súa coloración e novos detalles do seu comportamento como un exemplo horizontal da súa pose dos cóbados (pola que dobran os seus tentáculos en ángulo recto mentres están suspendidos), así como do enrolamento dos seus filamentos, comportamento nunca antes visto nunha lura", escriben os autores da investigación.

As observacións mostraron que estes animais pasan unha boa parte do seu tempo preto do fondo (viven nun hábitat bentónico), a profundidades batiais (de 200 a 2.000 metros) e abisais (de 2.000 a 4.000 m), convivindo con cogombros de mar nadadores, ourizos verdes e crinoideos. Parece que adoitan vivir en zonas de sedimentos brandos, en canles erosión e na parte superior de canóns submarinos.

Teñen tamaños que van dos 183 centímetros ao metro de lonxitude total. A súa cor é marrón alaranxado, con matices rosas e partes translúcidas, mentres que os seus  tentáculos son brancos e os seus ollos moi escuros.

Quizais o máis rechamante é o seu comportamento. quedan suspendidos en vertical, cos seus brazos en perpendicular ao fondo mariño. Aínda que se descoñece a función desta postura, sospéitase que os seus tentáculos son adherentes e que permítenlle capturar a presas que nadan preto do fondo (demersais).

Ademais, observáronse dous novos comportamentos nunca vistos ata o de agora. Por unha banda, a lura da especie Magnapinna sp enrola os seus longos tentáculos en espirais, para recollelos, e avistóuselles en posición horizontal, cos brazos estendidos e moi preto do fondo, aínda que descoñécese cal pode ser o motivo. É outro dos misterios que rodea a esta fascinante criatura das profundidades oceánicas.

FONTE: Gonzalo López Sánchez/abc.es/ciencia