NOMES PROPIOS

JIMENA FERNÁNDEZ DE LA VEGA: CIENTÍFICA DO ANO 2021 POLA RAGC

Iste ano 2021, en concreto o 11 de febreiro, a Real Academia galega de Ciencias (RAGC), nomeaba científica do ano a Jimena Fernández de la Vega.

O pasado venres, día 8, celebrouse en Santiago de Compostela, a homenaxe a esta profesora e pioneira da xenética medica en España.

Jimena Mª Francisca Emilia Fernández de la Vega y Lombán (Vegadeo-Asturias, 1895 – Santiago de Compostela, 1984) foi unha xenetista e profesora moi recoñecida do século XX.

Jimena, xunto coa súa irmá xemelga Elisa, foron as primeiras mulleres licenciadas pola Universidade de Santiago (USC), representando un referente excepcional do que foi a incorporación da muller, por fin, aos estudos universitarios. Foi unha das cincuenta científicas ás que a Junta para Ampliación de Estudios (JAE) lles concedeu bolsas de investigación para estudar fóra de España, con estadías en Alemaña, Austria e Italia. Logo da Xenética, orientou a súa traxectoria profesional cara á hidroloxía médica. Jimena foi un referente extraordinario demostrando o enorme potencial que lle permitiu dar unha salientable visibilidade ás científicas da época.

Como curiosidade, a súa sobriña, María Teresa Fernández de la Vega, é a actual presidenta do Consello de Estado, e foi vicepresidenta do Goberno de España entrentre abril de 2004 e outubro de 2010, ministra da Presidencia e portavoz do Gobierno.

FONTE: RAGC      Imaxe: elcorreogallego.es

PREMIO NOBEL DA PAZ 2021

María Ressa e Dimitri Muratov / Foto de Isaac LAWRENCE/AFP/elcomercio.pe

A xornalista filipina Maria Ressa e o ruso Dimitri Muratov foron recoñecidos este venres co Premio Nobel da Paz que concede cada ano o Comité Noruegués, polos seus esforzos para salvagardar a liberdade de expresión e o xornalismo independente e, por extensión, a democracia e a paz.

O xurado recoñeceu a súa loita valente tanto en Filipinas como en Rusia, pero tamén os describiu como un exemplo dos xornalistas que traballan en condicións cada vez máis adversas. Sen liberdade de expresión nin de prensa, será difícil promover a fraternidad entre nacións, o desarmamento e unha mellor orde mundial, engadiu.

Maria A. Ressa (Manila, 2 de outubro de 1963) é una xornalista filipina, responsable e fundadora do portal informativo Rappler.

Dmitry Andreyevich Muratov (Kuybyshev, 30 de outubro de 1961) é un xornalista ruso, editor en xefe do xornal ruso Novaya Gazeta.

Parabéns!

PREMIO NOBEL DE LITERATURA 2021

Abdulrazak Gurnah, na sçuacasa de Canterbury / HENRY NICHOLLSREUTERS/elmundo.es

O xurado do Nobel concedeu o Premio Nobel de Literatura ao novelista tanzano Abdulrazak Gurnah polo seu compromiso ao presentar os efectos do colonialismo. O xurado decidiu premiar a Gurnah pola súa penetración sen concesións e compasiva dos efectos do colonialismo e o destino do refuxiado no abismo entre culturas e continentes.

Gurnah naceu o 20 de decembro de 1948 en Zanzíbar-Tnzania e foi ao Reino Unido como refuxiado a finais dos 60. A revolución que seguiu á independencia colonial provocou unha violenta represión contra os cidadáns de orixe árabe. Non puido volver a Zanzíbar ata 1984, conseguindo apenas ver ao seu pai antes de morrer.

Gurnah foi, ata a súa recente xubilación, profesor de literatura inglesa e postcolonial na Universidade de Kent en Canterbury.

Parabéns!

NOBEL DE QUÍMICA 2021

Benjamin List e David W.C. MacMillan Imaxe: latestpagenews.com e celebsaga.com

Benjamin List e David W.C. MacMillan gañaron o Nobel de Química 2021 polo desenvolvemento da “organocatálise asimétrica”. O premio deste ano recoñece “unha maneira enxeñosa de construír moléculas”, anunciou o portavoz da Real Academia de Ciencias Sueca. O achado tivo un gran impacto no desenvolvemento de novos fármacos e produtos químicos menos contaminantes.

O alemán Benjaim List (Frankfurt, 11 de xaneiro de 1968) é un químico alemán que é o director do Instituto Max Planck para a Investigación do Carbón (un centro creado hai máis de 100 anos que está actualmente especializado en catálise) e profesor de química orgánica na Universidad de Colonia.

O británico David MacMillan (Bellshill-Escócia, 16 de marzo de 1968) é un químico británico, investigador da Universidade de Princeton, en EE UU.

Parabéns!

NOBEL DE FÍSISCA 2021

Syukuro Manabe, Klaus Hasselmann e Giorgio Parisi / Imaxe: elsiglodetorreon.com.mx

Os científicos Syukuro Manabe, Klaus Hasselmann e Giorgio Parisi foron distinguidos hoxe co Premio Nobel de Física 2021 polas súas contribucións pioneiras para o noso entendemento dos complexos sistemas físicos, comunicou o Instituto Karolinska en Estocolmo.

Este Nobel recoñece os novos métodos para describir sistemas complexos e predicir a longo prazo o seu comportamento. Un deles, de vital importancia para humanidade, é o clima da Terra.

No seu argumento, a Real Academia das Ciencias Sueca sinala que os sistemas complexos caracterízanse pola aleatoriedade e a desorde e son difíciles de entender e o premio deste ano recoñece novos métodos para describilos e predicir o seu comportamento a longo prazo.

Syukuro Suki Manabe (Ehime, 21 de setembro de 1931) é un meteorólogo e climatólogo xaponés, pioneiro no uso de computadoras para simulacións da conxectura de cambio climático global, e as variacións naturais do clima. Nacionaliade estadounidense e xaponesa dende 1975. Actualmente é  meteorólogo senior da Universidade de Princeton.

Klaus Hasselmann (Hamburgo, 25 de outubro de 1931) é un meteorólogo e climatólogo alemán. Profesor emérito da Universidade de Hamburgo.

Giorgio Parisi (Roma, 4 de agosto de 1948) é un  físico italiano, destacado polos seus traballos de Mecánica estatística e a  teoría cuántica de campos.

Parabéns!

PREMIO NOBEL DE MEDICINA 2021

David Julius e Ardem Patapoutian / Fundación BBVA/elespañol.com

O xurado do Instituto Karolinska de Estocolmo outorgou este luns o Premio Nobel de Medicina a David Julius e Ardem Patapoutian por “o seu descubrimento dos receptores da temperatura e o tacto”.

Os achados dos dous premiados “permitíronnos entender como a calor, o frío e a presión poden xerar impulsos nerviosos que nos permiten percibir o mundo ao noso ao redor e adaptarnos a el”, sinala o comunicado do Instituto Karolinska de Estocolmo que outorga o premio. As súas investigacións teñen importantes aplicacións no tratamento da dor e de moitas enfermidades.

O estadounidense David Julius (Nova York, 1955), licenciado en Bioloxía no Instituto Tecnológico de Massachusetts, doutor en Bioquímica pola Universidad de Berkeley e  profesor a Universidad de California en San Francisco, identificou o sensor das terminacións nerviosas na pel que responden a calor utilizando capsaicina, un composto dos pementos picantes.

Ardem Patapoutian (Líbano, 1967), é un biólogo e neurocientífico que  actualmente ten nacionalidade estadounidense. Patapoutian descubriu os sensores celulares da pel e tamén dos órganos internos que responden á presión.

Parabéns!

GRANDES CIENTÍFICAS NA SOMBRA VII (FIN): HENRIETTA SWAN LEAVITT

Remato o percorrido pola ciencia do século XX que revela grandes descubrimentos realizados por mulleres, cuxos méritos non foron recoñecidos no seu momento: GRANDES CIENTÍFICAS NA SOMBRA.

A discriminación de xénero, a competitividade, o respecto ás xerarquías e o peso do coñecemento científico establecido xogaron en contra das ideas revolucionarias destas mulleres pioneiras.

Hoxe falaremos de Henrietta Swan Leavitt, que con tan só 25 anos cambiou o curso da astronomía.

Henrietta Swan Leavitt (Lancaster, Estados Unidos, 4 de xullo de 1868–Cambridge, Estados Unidos, 12 de decembro de 1921). Astrónoma estadounidense.

A comezos do século XX, cando as mulleres aínda tiñan prohibido traballar con telescopios, esta astrónoma descubriu unha lei nas estrelas que permitiría calcular por primeira vez grandes distancias no Universo. Fíxoo tras revisar miles de fotografías das estrelas que forman dúas galaxias ananas coñecidas como Nubes de Magallanes. Naquelas instantáneas atopou que un tipo de estrelas, as Cefeidas, mostraban unha relación entre luminosidade e escintileo.

Henrietta Swan Leavitt / American Institute of Physics

 En 1893 Leavitt empezou a traballar no grupo de computadoras humanas do Observatorio da Universidade de Harvard, mulleres contratadas para realizar monótonas tarefas como examinar fotografías de estrelas ou facer cálculos matemáticos. En 1908 publicou o seu descubrimento sobre as Cefeidas no Anuario do Observatorio, onde explicaba que estas estrelas parecían seguir un patrón, as máis luminosas escintilaban máis lentamente. En 1912 enunciou a relación período-luminosidade ou Lei de Leavitt, que determina a relación directa entre a luminosidade media das Cefeidas e o período do seu escintileo. A Lei de Leavitt abriu o camiño para medir a distancia á que están moitas galaxias, e foi imprescindible para que en 1918 Edwin Hubble calculase o tamaño da Vía Láctea.

Leavitt traballou no Observatorio de Harvard ata a súa morte aos 53 anos. Durante a súa silenciosa carreira (era xorda) descubriu preto de 2.500 estrelas. Como moitas outras científicas do século XX, Leavitt non recibiu recoñecemento en vida. Hoxe lémbrase a súa enorme contribución á astronomía cun cráter na lúa que leva o seu nome e co asteroide 5383 Leavitt.

FONTE: bbvaopenmind.com/ventana al conocimiento

GRANDES CIENTÍFICAS NA SOMBRA VI: JOCELYN BELL

Continúo o percorrido pola ciencia do século XX que revela grandes descubrimentos realizados por mulleres, cuxos méritos non foron recoñecidos no seu momento: GRANDES CIENTÍFICAS NA SOMBRA.

A discriminación de xénero, a competitividade, o respecto ás xerarquías e o peso do coñecemento científico establecido xogaron en contra das ideas revolucionarias destas mulleres pioneiras.

Hoxe falaremos de Jocelyn Bell, quen dicía "Na década do 60 a xente vía á ciencia como unha actividade realizada por homes rodeados de subordinados dos que non se esperaba que pensasen".

Susan Jocelyn Bell Burnell (Belfast, Reino Unido, 15 de xullo de 1943). Astrofísica norirlandesa. Ela nunca quixo entrar na polémica da súa exclusión do Nobel de Física en 1974. Réstalle importancia e non o ve como unha discriminación de xénero, senón como unha cuestión de xerarquía entre un estudante e os investigadores que o supervisan, «que deben levar o crédito dos éxitos e fracasos, salvo en casos excepcionais. E este non o é».

Jocelyn Bell, no ano de seu gran descubrimento (1967) / Roger W Haworth

Como estudante de doutoramento, Bell axudou a construír un radiotelescopio na Universidade de Cambridge e comezou a estudar os sinais que captaba do espazo profundo. Revisaba metros e metros de papel impreso con gráficas, ata que un día de 1967 descubriu unhas estrañas marcas, demasiado rápidas e demasiado regulares. Recoñeceu que alí había algo importante, aínda que non soubo o que era. Ela e o seu director de tese, Anthony Hewish, denominaron a aquel sinal LGM (siglas de Little Green Men, “homiños verdes” en inglés), chanceando coa posibilidade de que fosen sinais enviados por extraterrestres.

Máis adiante comprendeuse que aqueles estraños sinais eran emitidas por unha estrela de neutróns virando a gran velocidade, que foi denominada púlsar. O comité dos Nobel recoñeceu a Hewish polo descubrimento dos púlsares pero ignorou a Jocelyn Bell, o que desatou a reacción airada de eminentes científicos na primeira ocasión en que a Academia Sueca premiaba un traballo de astronomía. Para un deles, Iosif Shklovsky, Bell realizara «o maior descubrimento astronómico do século XX».

FONTE: bbvaopenmind.com/ventana al conocimiento