NOMES PROPIOS

PREMIO NOBEL DE MEDICINA 2020

Michael Houghton, Harvey-J-Alter e Charles M. Rice

 A Asemblea Nobel do Instituto Karolinska de Estocolmo distinguiu co Premio Nobel de Medicina 2020 aos Harvey  J.  Alter (Nova York, 1935), Michael Houghton (Reino Unido, 1949) e Charles M. Rice (Sacramento-California),1952), polo descubrimento do virus da hepatite C. Estes tres científicos fixeron unha contribución decisiva á loita contra a hepatite de transmisión sanguínea, un importante problema de saúde mundial que causa cirrose e cancro de fígado en persoas de todo o mundo, grazas a que lograron identificar o virus da hepatite  C.

En concreto, os estudos metódicos da hepatite asociada a transfusións realizados por  Harvey J. Alter demostraron que un virus descoñecido era unha causa común de hepatite crónica; mentres que Michael Houghton utilizou unha estratexia non probada para illar o xenoma do novo virus que se denominou virus da hepatite C; e Charles M. Rice, proporcionou a evidencia final que mostra que o virus da hepatite C por si só podería causar hepatite.

Antes do traballo destes tres investigadores, o descubrimento dos virus da hepatite A e B fora un paso crítico cara a adiante, pero a maioría dos casos de hepatite transmitida polo sangue seguían sen explicación. O descubrimento do virus da hepatite C revelou a causa dos casos restantes de hepatite crónica e posibilitou análise de sangue e novos medicamentos que salvaron millóns de vidas.

Parabéns!

FONTE: laregion.es

A MULLER QUE CONSEGUI QUE O HOME CHEGASE LÚA

 

Margaret Hamilton (Paoli-Indiana-E.E. U.U., 17 de agosto de 1936). Estudou matemáticas no Earlham College e tras graduarse mudouse a Massachusetts na procura de obter un posgrao. No seu lugar comezou a traballar como desenvolvedora de software no Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts. Comezou traballando na programación de programas meteorolóxicos para a predición do tempo.

Durante a carreira espacial da Guerra Fría entre Estados Unidos e Rusia, Margarett converteuse na cabeza do equipo de programación da NASA para a misión de levar o home á Lúa. Conseguiu xunto cos seus compañeiros crear un software válido para unha viaxe de ida e volta á lúa. A maiores Hamilton inventou un programa que lle permitía ao ordenador priorizar e refugar tarefas innecesarias, o cal salvou os dous astronautas que ían a bordo, Neil Armstrong e Buzz Aldrin, de colidir ao chegar ao satélite.

Hamilton recibiu o premio á Medalla Presidencial de Liberdade en 2016 de man de Barack Obama, e fundou Hamilton Tecnologies, a súa propia compañía de programación de software.

FONTE: bbvaopenmind.com     Imaxe: Massimiliano Minocri

MARÍA MONTESSORI E O SEU MÉTODO PEDAGÓXICO

“O neno, co seu enorme potencial físico e intelectual, é un milagre fronte a nós. Este feito debe ser transmitido a todos os pais, educadores e persoas interesadas en nenos, porque a educación desde o comezo da vida podería cambiar verdadeiramente o presente e futuro da sociedade. Temos que ter claro, iso si, que o desenvolvemento do potencial humano non está determinado por nós. Só podemos servir ao desenvolvemento do neno, pois este realízase nun espazo no que hai leis que rexen o funcionamento de cada ser humano e cada desenvolvemento ten que estar en harmonía con todo o mundo que nos rodea e con todo o universo”. Maria Montessori

A poucos días do comezo do curso escolar, tal día coma hoxe, naceu María Montessori. Merece a pena coñecer a súa vida e o seu método de ensino coñecido como Método Montessori.

Maria Tecla Artemisia Montessori, naceu o 31 de agosto de 1870 en Chiaravalle-Arcona (Italia), e morreu o 6 de maio de 1952 en Noordwiik-Holanda (Paises Baixos).

Estudou enxeñería aos 14 anos, logo estudou bioloxía e por último foi aceptada na Facultade de Medicina da Universidade de Roma "A Sapienza". O seu pai opúxose ao principio pero a pesar diso terminou graduándose en 1896 como a primeira muller médica en Italia. Foi membro da Clínica Psiquiátrica Universitaria de Roma. Máis tarde, estudou antropoloxía e obtivo un doutoramento en filosofía, época na que asistiu a un dos primeiros cursos de psicoloxía experimental. É contemporánea de Freud e desenvolveu a súa propia clasificación de enfermidades mentais.

Entre 1898 e 1900 traballou con nenos considerados perturbados mentalmente. Deuse conta de que estes nenos tiñan potencialidades que, aínda que estaban diminuídas, podían ser desenvolvidas e que eran dignos dunha vida mellor sen representar unha carga para a sociedade. Neste momento decidiu dedicarse aos nenos durante o resto da súa vida.

Mentres desenvolvía o seu labor pedagóxico, Montessori descubriu os traballos de dous médicos franceses, Jean  Itard e Eduardo Séguin. O primeiro destes é considerado o «pai» da nova pedagoxía, que establece a importancia da observación nos nenos e entende que aos nenos non se lles pode impoñer nada e, o segundo creou exercicios e materiais para axudar ao neno para desenvolver as súas facultades. Máis tarde, coñeceu os traballos do pedagogo suízo Johann  Heinrich  Pestalozzi, quen facía énfase na preparación do mestre, que primeiro debe lograr un cambio na súa persoa e debe ter amor ao seu traballo. Tamén debe haber amor entre o neno e o mestre.

Dun desafortunado romance con Giuseppe Montesano, psiquiatra e profesor seu, naceu o seu fillo Mario.

Aínda que o réxime de Mussolini distinguiuna membro honorario, acusou publicamente o fascismo de “formar á mocidade segundo as súas  moldes brutais” e ao convertelos en “pequenos soldados”. As súas opinións causaron tanta molestia no réxime gobernante que á doutora non quedou outra alternativa que exiliarse. Abandonou Italia en 1933 ao ser clausuradas as súas escolas e foi a Barcelona, onde estivo a vivir un tempo e logo estableceuse en Holanda.

Principios do Método Montessori:

1. Aprendizaxe por descubrimento: A filosofía educativa de  Montessori ten un carácter marcadamente constructivista. Enténdese que as persoas en xeral aprendemos mellor mediante o contacto directo, a práctica e o descubrimento que a través da instrución directa. Con todo, determinadas materias, sobre todo a partir dos 6 anos, requiren clases maxistrais puntuais.

2. Preparación da contorna educativa: No método  Montessori utilízase unha “contorna preparada”; isto significa que se procura que estea adaptado ás necesidades dos alumnos en función da súa idade. Ademais debe propiciar o movemento e a realización de actividades, estar limpo e ordenado, ser esteticamente atractivo e contar con elementos naturais como plantas dentro e fóra da aula.

3. Uso de materiais específicos: Un dos compoñentes máis importantes da contorna preparada montessoriana é a inclusión de determinados materiais que foron desenvoltos pola propia  Montessori e os seus colaboradores. É preferible utilizar materiais naturais, como a madeira, que outros máis artificiais.

4. Elección persoal do alumno: A pesar de que a contorna preparada conleva limitacións no rango de actividades ás que poden acceder os alumnos, este segue sendo maior que o da educación tradicional e durante a maior parte do tempo de clase dáse liberdade para escoller calquera material, xogo ou contido educativo de entre os que hai dispoñibles na aula. Montessori falaba de “autoeducación” para facer referencia á participación activa dos estudantes na súa propia aprendizaxe. Neste sentido o rol dos profesores relaciónase máis ben coa preparación, a supervisión e a axuda, como veremos máis adiante.

5. Aulas para grupos de idade: Un aspecto moi relevante do método Montessori é o feito de que se recomenda que as aulas conteñan un número elevado de alumnos e que estes teñan idades diferentes, aínda que se dividen por grupos de idade por mor das especificidades do desenvolvemento en cada período. Xeralmente a separación realízase en grupos de 3 anos (por exemplo de 6 a 9). Isto débese a que  Montessori defendía que existen períodos sensibles nos cales os nenos teñen unha maior facilidade para adquirir uns ou outros tipos de destrezas e coñecementos. Así, na infancia temperá é importante desenvolver a linguaxe ou os sentidos, mentres que o pensamento abstracto foméntase sobre todo a partir dos 6 anos.

6. Aprendizaxe e xogo colaborativos: Posto que os alumnos teñen liberdade para escoller de que forma edúcanse, con gran frecuencia decidirán colaborar cos seus compañeiros. Isto permite a tutorización entre pares, é especialmente relevante en relación ao xogo (que cumpre funcións importantes no desenvolvemento sociocultural) e debe ser promovido polo profesorado.

7. Clases sen interrupcións: Outro dos trazos máis característicos do método Montessori é a presenza de clases de 3 horas ininterrompidas. Dado que se basean principalmente na autodirección por parte dos alumnos, estes deberían aburrirse moito menos que no ensino tradicional; o que se busca é favorecer o logro dun estado de concentración que potencie a aprendizaxe.

8. Profesor como guía e supervisor: No método Montessori o profesor guía a aprendizaxe dos alumnos evitando obstaculizar o seu proceso de  autoeducación. Así, os seus roles relaciónanse coa preparación da contorna académica, a observación dos nenos para promover a aprendizaxe individualizada, a introdución de novos materiais educativos ou a achega de información.

O Método Montessori de educación, foi aplicado exitosamente con todo tipo de nenos e é moi popular en moitas partes do mundo, a pesar das críticas nos inicios da década dos trinta e corenta do século  XX.

En 1907 Montessori estableceu a primeira Casa dos Nenos, Casa dei Bambini, en Roma. Xa por 1913, houbo un intenso interese polo seu método en EE. UU., interese que máis tarde diminuíu. Nancy McCormick Rambusch reviviu o método en EE. UU., establecendo a Sociedade Americana Montessori (American Montessori Society) en 1960.

FONTE: psicologiaymente.com/educomunicacion.es/es.wikipedia.org       Imaxe: huellasdemujeresgeniales.com

PREMIO PRINCESA DE ASTURIAS DE INVESTIGACIÓN CIENTÍFICA E TÉCNICA 2020

Meyer, Daubechies, Tao e Candès / Fundación Princesa de Asturias

Na súa 40ª edición, o Premio Princesa de Asturias de Investigación Científica e Técnica galardoou a catro destacados matemáticos: o francés Yves F. Meyer (París, 1939), a belga Ingrid Daubechies (Houthalen-Helchteren, 1954), o australiano Terence Chi-Shen Tao (Adelaida, 1975) e o tamén francés, residente en EEUU, Emmanuel Jean Candès (París, 1970).

O galardón foi concedido polas súas "contribucións pioneiras e transcendentais ás teorías e técnicas modernas do procesamento matemático de datos e sinais", destacou a Fundación Princesa de Asturias. "Estas son base e soporte da era dixital (ao permitir comprimir arquivos gráficos sen apenas perda de resolución), da imaxe e o diagnóstico médicos (ao permitir reconstruír imaxes precisas a partir dun reducido número de datos) e da enxeñería e a investigación científica (ao eliminar interferencias e ruído de fondo)".

Os catro premiados teñen en común realizar traballos pioneiros na teoría das  ondículas (ou wavelets) e outras técnicas matemáticas relacionadas, as cales proporcionaron novas ferramentas matemáticas con múltiples aplicacións tecnolóxicas.

As técnicas matemáticas desenvolvidas polos premiados están a ser fundamentais, por exemplo, para interpretar as imaxes do telescopio espacial Hubble ou a detección de ondas gravitacionais co observatorio Ligo. En xeral, numerosos campos relacionados co tratamento de imaxes e outra clase de datos, incluída a súa compresión, poden beneficiarse desta clase de ferramentas.

Parabéns!

FONTE: Ángel Díaz/elmundo.es/ciencia

JOHN SNOW

Londres era o centro do mundo cara ao ano 1850, pero tamén nun pozo de sucidade e enfermidades. Superpoboada e sen un sistema de rede de sumidoiros completa, en zonas que hoxe son céntricas e exclusivas a xente arroxaba os seus refugallos á rúa ou ao río Támesis. Os continuos brotes de cólera arrasaban ademais á poboación londiniense ata que John Snow logrou atopar a conexión entre eses dous feitos, aínda que para iso tivo que xogarse o seu prestixio como eminente médico da Inglaterra victoriana. O seu gran éxito axudou a derrubar as teorías científicas da época sobre as infeccións e marcou o nacemento da epidemioloxía moderna.

El mesmo padecera na súa infancia esas condicións sanitarias tan precarias das cidades que medraban rapidamente ao ritmo da Revolución Industrial. Fillo dun obreiro que traballaba nunha carboeira, John Snow (15 marzo 1813 – 16 xuño 1858) naceu nun dos barrios máis pobres da cidade de York e foi o primeiro de nove irmáns. De neno destacou polas súas habilidades matemáticas e en 1827, aos 14 anos, converteuse en aprendiz dun cirurxián e boticario de Newcastle. Compaxinou ese posto cos estudos nunha escola médica recentemente creada; e foi entón cando tivo o seu primeiro contacto co cólera, durante a segunda pandemia desa enfermidade, que chegou a Europa procedente de Asia. Snow comezou a investigar eses brotes epidémicos, colaborando co cirurxián Thomas M. Greenhow.

 

 

Retrato de John Snow cara a 1856 / Wikimedia Commons

Tras unha década de aprendizaxe e experiencia médica, en 1836 John Snow trasladouse a Londres para estudar medicina por fin na universidade. Ao ano seguinte comezou a realizar prácticas no hospital de Westminster, onde destacou polo seu sentido da observación: durante os seus gardas nocturnas deseñou uns experimentos para estudar a orixe das enfermidades que tanto afectaban os estudantes que realizaban autopsias no hospital. Así descubriu que a causa común era unha intoxicación cos vapores de arsénico que se usaban para conservar cadáveres. Aquilo cambiou a práctica das diseccións anatómicas e puxo fin ao uso de arsénico na fabricación de velas.

En 1844 puido finalmente completar os seus estudos, engadir o título de doutor ao seu nome e abrir unha consulta no hoxe vibrante barrio londiniense do Soho. O doutor Snow foi gañando prestixio grazas á aplicación da experimentos científicos para demostrar a validez das súas innovacións médicas, especialmente no relacionado coa anestesia. Esta nova técnica para evitar a dor en operacións e partos era aínda moi insegura, debido á falta de coñecemento preciso das propiedades das substancias usadas como anestésicos. Snow foi un dos primeiros en saber calcular as doses adecuadas de clofoformo e éter; ademais deseñou dispositivos e máscaras para aplicalos con seguridade aos pacientes e escribiu unha guía médica para o seu uso. O seu prestixio era tal que foi o elixido para administrar en persoa cloroformo á raiña Vitoria durante os partos do seu penúltimo fillo, Leopoldo, en 1853. Aquel acontecemento contribuíu á aceptación pública da anestesia.

Con todo, John Snow é hoxe lembrado por outro logro, co que puxo entón en risco a súa reputación como médico, cando estaba na cima da súa carreira. Durante os seus longos anos de aprendiz e estudante, inculcáranlle a teoría dos miasmas: uns “malos aires” que causaban enfermidades infecciosas como o cólera ou a peste bubónica, segundo o consenso dos sabios da época. Pero a Snow había algo que non lle encaixaba. Pensou que se o cólera estivese provocado por emanacións nocivas, os pacientes presentarían algún tipo de síntoma respiratorio, cousa que non sucedía. Ademais, durante os brotes de 1849 realizou un estudo dos casos e descubriu que a incidencia e a taxa de mortalidade eran moi superiores no sur de Londres, onde as augas do Támesis estaban moito máis contaminadas que as que bebían os habitantes do resto da capital británica. No seu artigo Sobre o modo de transmisión do cólera chegou á conclusión de que a causa era unha “materia  mórbida” invisible ao ollo humano, que os pacientes inxerían e que lles provocaba unha severa diarrea.

Aquela hipótese, que hoxe é de puro sentido común, supuxo entón un desafío ao saber establecido. E como aínda non se impuxo a teoría de que os microbios causan as infeccións, Snow non podía explicar que era aquela materia invisible e infecciosa —como tampouco puido explicar o austríaco Ignaz Semmelweis por que os médicos tiñan que lavarse as mans para evitar contaxiar eles mesmos as enfermidades entre uns pacientes e outros.

Sen poder recorrer ás súas demostracións experimentais, a ocasión para actuar chegou en 1854 cunha nova e máis grave epidemia de cólera no Reino Unido. John Snow púxose a investigar minuciosamente cada caso, falando cos enfermos e as súas familias, e situounos sobre un mapa de Londres, en busca dunha correlación cos lugares dos que os pacientes obtiveran a auga para beber. Así logrou identificar unha bomba de auga na rúa Broad como a orixe do brote no barrio do Soho. O seu mapa do cólera bastou para convencer ás autoridades locais de que había que clausurar esa fonte pública, e o número de casos comezou a baixar drasticamente.

Polo éxito desa proba a gran escala, hoxe John Snow é lembrado como fundador da  epidemiología moderna. Pero entón non foi suficiente. A pesar da evidencia, os expertos en saúde pública crían na teoría miasmática e a bomba de auga volveu poñerse en funcionamento, tal e como reclamaban os veciños —unha medida contra a que Snow loitou ata que morreu dun infarto en 1858, aos 45 anos.

Os feitos déronlle a razón nas décadas seguintes á súa morte: durante a seguinte epidemia de cólera (en 1866), as autoridades sanitarias comprobaron que as ideas de Snow eran válidas e que a auga desa bomba viña mesturada con augas fecais; e en 1884 Robert Koch finalmente identificou a bacteria fecal Vibrio  cholerae como axente causante do cólera. Uns anos antes os experimentos de Louis Pasteur xa demostraran que os microbios eran a causa das infeccións e tamén explicaron por que os traballadores dunha fábrica de cervexa permaneceran inmunes ao brote de 1854 ao redor desa bomba de auga de Broad Street. Medorentos desa auga, só bebían cervexa (producida con auga fervida). Hoxe en día, nunha esquina desa rúa londiniense, permanecen a mesma bomba de auga, o pub John Snow e unha placa en recordo da súa gran fazaña científica.

FONTE: Francisco Doménech/bbvaopenmind.com/ciencia

FLORENCE NIGHTINGALE

 

O pasado día 12 de maio, celebrouse, como todos os anos, o Día da Enfermería. Se cadra, iste ano tería que ser algo diferente pola situación da pandemia na que nos atopamos, pero coa desescalada foise perdendo ise espíritu do aplauso ás 8 da tarde, en recoñecemento de todos os sanitarios, policías…

Pero ao que vou, a orixe desta data ten que ver co día de nacemento na que se considera a primeira enfermeira profesional: Florence Nightingale.

Nacida o 12 de maio de 1820, o seu nome provén da cidade italiana de Florencia, onde vivían os seus pais e a súa irmá cando ela chegou ao mundo. Ao ano seguinte, todos trasladáronse ao condado de Derbyshire (Reino Unido). Alí, con dezasete anos e tras unha experiencia mística, segundo recolle unha nota privada, chegoulle a súa vocación pola enfermería, pero os seus pais opuxéronse porque afirmaban que as mulleres da súa clase social non debían traballar.

Aburrida da súa monótona vida, tivo que esperar ata os trinta anos para cumprir o seu soño. A oportunidade brindoulla unha viaxe cultural a Exipto e Grecia. De regreso, Nightingale e o resto de viaxeiros pararon na rexión alemá de Kaiserwerth, onde había un hospital. A pesar da férrea oposición da súa familia, a moza volveu a Alemaña para formarse nese centro como enfermeira, unha decisión que lle cambiaría a vida.

Tras visitar diferentes hospitais europeos para completar a súa instrución, Nightingale conseguiu o seu primeiro emprego en 1853 como directora dun sanatorio de señoras da alta sociedade en Londres (Reino Unido). Uns meses despois, Sidney Herbert, Secretario de Estado para a Guerra, nunha decisión sen precedentes, pediulle que se marchase a Crimea dirixindo un equipo de enfermeiras para atender aos feridos do conflito que acababa de estalar.

O que atoparon ao chegar ao hospital de Scutari (a actual cidade turca de Üsküdaron) onde de ingresaban os combatentes británicos foi dantesco. Os pacientes xacían nos corredores, a choiva coábase polo teito, a comida era nefasta, apenas había auga potable, as instalacións sobordaban parasitos e a sucidade multiplicaba os casos de diarrea.

Florence Nightingale atendendo aos soldados feridos / National Library of Medicine

Nightingale e o seu equipo traballaron duro coa limpeza e a dieta que debían seguir os enfermos. Ademais, coa autoridade que lle daba ser directora, conseguiu que enxeñeiros militares arranxasen as fugas de auga e mellorase a súa  potabilización.

No coidado dos pacientes, a súa atención foi clave para a súa supervivencia. Os longos paseos nocturnos iluminados por un pequeno candil, para comprobar o estado dos militares, valéronlle o sobrenome de “a dama da lámpada”, como describiu The Times.

Todas estas accións granxeoulle unha excelente reputación en Reino Unido. Á súa volta un grupo de seguidores creara o Fondo Nightingale para construír unha escola de enfermeiras, que se inaugurou en 1860. Hoxe a Escola de Enfermería, Obstetricia e Coidados Paliativos Florence Nightingale segue operativa e forma parte do King’s College de Londres.

Ademais de atender aos enfermos, Nightingale dominaba as tarefas administrativas grazas á súa habilidade cos números. De feito, cando a reina Vitoria pediulle un informe sobre as malas condicións das instalacións hospitalarias na guerra de Crimea, a enfermeira incluíu o diagrama da rosa, unha representación gráfica que ela ideara para reflectir as causas da mortalidade dos soldados.

Escribiu numerosos libros e informes sobre a enfermería como profesión entre os que destaca Notas de Enfermería (1860). En 1883, a Raíña outorgoulle a Real Cruz Vermella e foi a primeira muller en recibir a Orde do Mérito en 1907. Faleceu na súa casa de Londres o 13 de agosto de 1910 e o seu féretro foi acompañado por unha multitude de persoas en agradecemento a unha vida dedicada aos enfermos.

O seu traballo foi decisivo para que en 1870 creásese a Cruz Vermella británica. De feito, o Comité Internacional do organismo outorga anualmente a medalla Florence Nightingale a enfermeiras excepcionais. Para graduarse, estes profesionais seguen entoando o xuramento que leva o seu apelido.

FONTE: bbvaopenmind.com

MERIT PTAH: A PRIMEIRA MULLER CIENTÍFICA

Merit Ptah (c. 2700 a. C.) / Cairo Museum

Varias referencias citan á médica exipcia Merit Ptah como a primeira muller científica de cuxo nome existe rexistro. Viviría en torno ao ano 2.700 a. C., o que a situaría na Dinastía II, no Período Arcaico do Antigo Exipto. Con todo, as referencias son confusas: algunhas falan dunha presunta inscrición nunha tumba do Val dos Reis, o cal é un anacronismo, xa que este lugar non comezou a utilizarse como necrópole ata o século XVI a. C., uns 1.200 anos despois. É máis plausible outra versión que a sitúa na necrópole de Saqqara, próxima á antiga Menfis e que si serviu como lugar de enterramento desde a Dinastía I.

Merit Ptah non era unha excepción na súa época; as mulleres practicaban a medicina no antigo Exipto, moitas delas na especialidade de obstetricia. Talvez o nome de Merit Ptah conservouse porque o seu fillo foi sumo sacerdote e deixou referencia escrita a ela como “xefa de médicos”. Polas datas, Merit Ptah rivaliza en antigüidade con Imhotep, o polímata que deseñou a pirámide graduada de Saqqara e ao que a miúdo se considera o primeiro científico con nome coñecido. Este título símbólico podería reclamarse para Merit Ptah, cuxo nomee hoxe designa un cráter de impacto en Venus.

FONTE: Javier Yanes/bbvaopenmind.com/ciencia

TEMPO DE VACINAS:JAUME FERRAN I CLUA

Jaume Ferran i Clua

Neste tempo de pandemia, son múltiples os intentos que se estan a levar a cabo na procura dunha vacina conta o COVID-19 e que, seguramente, irán acompañados de pequenos fracasos e incomprensión na procura de tan preciado anhelo. Cecais sexa o momento para volver a vista a trás e lembrar unha aportación española ao mundo das vacinas. Trátase dun ilustre médico e bacteriólo catalán chamado Jaume Ferran i Clua, un personaxe que axuntaba os valores científicos co servizo á cidadanía.

Jaume Ferran i Clua, naceu en Corbera d’Ebre (Tarragona) o 1 de febreiro de 1851 e morreu en Barcelona o 22 de novembro de 1929. Pasou á historia, fundamentalmente,  polo desenvolvemento da primeira vacina fronte ao cólera.

A primeira semana de maio de 1885 o cólera puxo en xaque á cidade de Valencia, a infección procedía de Marsella, onde se cobrou durante o último ano máis de 3.500 vidas. En tan só unhas semanas diagnosticáronse case 8.000 casos na cidade do Turia, por ese motivo as autoridades sanitarias contactaron co doutor Ferrán, que estaba a traballar nunha vacina fronte ao Vibrio cholerae.

En 1884 o Concello de Barcelona comisionárao para estudar o caso francés e establecer medidas preventivas no caso de que a enfermidade chegase a Cataluña. O mozo científico seguira moi de preto os estudos de Pasteur e de Koch, polo que se propuxo desenvolver unha vacina seguindo os procedementos do químico galo.

Poñendo en perigo a súa vida fíxose con cinco mostras  microbiológicas en Marsella e iniciou o retorno a Tortosa. Con todo, cando chegou á fronteira da Junquera comezaron os problemas, impedíaselle o paso ante o risco de contaxio biolóxico. Durante oito longos días argumentou todo tipo de explicacións e temendo que as mostras se estragasen decidiu pasar á acción. Buscou unha solución para enganar aos funcionarios de aduanas e ocultounas dentro dun dos seus calcetíns.

Xa no seu pequeno laboratorio desenvolveu a vacina e demostrou a súa eficacia utilizando á súa propia familia de improvisadas cobaias.

A mediados de maio de 1885 o doutor Ferrán e o seu novo equipo iniciaron a vacinación masiva dos valencianos con 30.000 dose anticoléricas. Os resultados non se fixeron esperar, a vacina, a primeira da historia fronte a esta enfermidade, foi un verdadeiro éxito.

A pesar de todo, no noso país houbo unha forte oposición, non só entre a comunidade científica española, con Santiago Ramón e Cajal, naqueles momentos catedrático de medicina da Universidade de Valencia, á cabeza, senón tamén no sector político.

As presións desde os grupos máis sectarios provocaron que o 18 de maio o Congreso dos Deputados aprobase unha Real Orde segundo a cal tan só se permitía seguir vacinando ao doutor Ferrán, a ninguén máis do seu equipo, e a condición de que o fixese diante dun delegado do goberno.

Diante aquela soberana idiotez non tivo máis remedio que claudicar, con bágoas nos ollos, e rexeitou continuar coa vacinación masiva da poboación. Ao final, faleceron máis de 150.000 persoas en toda España e non foi ata 1909, cando xa pasara case un cuarto de século, cando a vacinación fronte ao cólera foi aprobada en España.

Os traballos de Ferrán foron recibidos pola comunidade científica internacional de forma moi desigual. A súa tese foi rexeitada por importantes institucións europeas como a Royal Society ou a Universidade de Cambridge, pero contou co apoio de prestixiosos científicos como Charles A Calmet, Paul Erhlich ou Pierre Roux.

Os traballos do doutor Ferrán non terminaron con esta vacina, seguiu investigando e anos despois desenvolveu outra fronte ao tifus, contra a rabia e diversas medidas profilácticas no campo das enfermidades infecciosas.

Vaia por diante o noso modesto recordo e agradecemento ao investigador que foi  tardíamente recoñecido e inxustamente esquecido, pero que descansa onde lle corresponde, no olimpo dos grandes médicos que forman parte da Historia da Medicina.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia Imaxe: dbe.rah.es/biografias/9518/jaime-ferran-y-clua