NOMES PROPIOS

PREMIOS FRONTEIRAS DO COÑECEMENTO BIOMEDICINA X EDICIÓN

O inmunólogo estadounidense James P. Allison / F. BBVA 

O inmunólogo estadounidense James P. Allison (Texas, 1948) foi o gañador da décima edición dos Premio Fundación BBVA Fronteiras do Coñecemento na categoría de biomedicina.

As súas investigacións impulsaron o desenvolvemento de fármacos que utilizan o sistema inmune para combater o cancro. Por exemplo, o ipilimumab, o primeiro medicamento oncolóxico contra o melanoma metastásico. Este tratamento mostrou unha alta taxa de efectividade: a esperanza de vida medra de 11 meses ata 10 anos no 20% dos pacientes. 

A inmunoterapia baséase en potenciar a capacidade do sistema de defensa do organismo para combater e eliminar as células cancerosas de maneira específica. A finais dos anos 90, Allison demostrou con experimentos en ratos que, ao bloquear a molécula CTLA-4, desencadeábase unha reacción inmunolóxica capaz de destruír as células tumorales no organismo dos animais. Pero a aceptación dos seus achados por parte da comunidade científica non foi inmediata. O escepticismo inicial baseábase, segundo Allison, en que a inmunoterapia xerara “expectativas esaxeradas”: “Moitos lanzáronse a probar tratamentos sen comprender realmente que querían modificar, é dicir, sen realizar antes a ciencia básica necesaria”.

Os bos resultados dos ensaios con humanos, iniciados en 2001, deron a razón a Allison, que na actualidade é director do departamento de Inmunoloxía do centro Anderson da Universidade de Texas (EE UU). Dez anos máis tarde, en 2011, a Axencia do Medicamento de Estados Unidos (FDA) aprobou o primeiro fármaco: o ipilimumab. Allison explicou que este medicamento “non combate o cancro directamente, senón que fai que o sistema inmunitario atáqueo”.

A inmunoterapia é agora una das áreas de investigación máis activas en oncoloxía. Unha das súas vantaxes é que xera unha resposta de memoria no organismo, o que aumenta a protección fronte a recidivas. Ademais, os seus efectos secundarios son menores que os de terapias convencionais. A pesar destes beneficios, o propio Allison recoñece que a inmunoterapia non será a solución definitiva: “Non imos curar todos os tipos de cancro”. Con todo, as súas investigacións abriron a porta ao desenvolvemento doutros tratamentos antitumorais. Xa se aprobaron outros tres fármacos baseados na inhibición dos puntos de control para cancro renal, de vejiga ou de pulmón. Ademais de que este tratamento non é alcanzable para todo o mundo, xa que “o custo pode ser verdadeiramente alto”, a inmunoterapia só é efectiva nunha determinada porcentaxe de pacientes. Co fin de analizar a eficacia dos tratamentos, Allison está a traballar nun proxecto cun centenar de ensaios clínicos: “Estamos a estudar tecidos de pacientes para investigar casos nos que funciona e nos que non”.

O inmonólogo alertou de que a poboación mantén hábitos de vida pouco saudables que están a provocar un aumento dos casos de cancro en todo o mundo. Non fumar, realizar exercicio físico e evitar a obesidade prevén a aparición de catro de cada dez tumores, segundo o científico. "A mortalidade está a diminuír polo efecto dos novos fármacos, pero o mellor é a prevención do tumor e o estilo de vida saudable", sinalou.

Parabéns!

FONTE: Isabel Rubio / Xornal El País/Ciencia

PREMIOS FRONTEIRAS DO COÑECEMENTO CIENCIAS BÁSICAS X EDICIÓN

Omar Yagui, no seu despacho da Universidade de Berkeley / FBBVA 

Chámanse MOF e COF e son dúas familias de materiais que poderían axudar a solucionar algúns dos grandes problemas aos que se enfronta a Humanidade. Entre eles, a acumulación de CO₂ na atmosfera e a escaseza de auga. Omar Yagui (Amán- Xordania, 1965), o químico da Universidade de Berkeley que foi pioneiro no desenvolvemento destes materiais para mediados dos anos 90, foi testemuña de como nas dúas últimas décadas multiplicábanse as patentes baseadas nestes prometedores materiais.

A semana pasada viu recoñecida a súa contribución ao facerse co Premio Fundación BBVA Fronteiras do Coñecemento na categoría de Ciencias Básicas. "Abriu un novo campo na química", sinalou o secretario do xurado.

De feito, aínda que 25 anos despois de que estes materiais fosen concibidos e sintetizados hai un bo número de aplicacións en marcha, cando Yagui empezou a traballar con eles non pensaba na súa utilidade. Segundo confesa este químico xordano, que aos 15 anos foi a EEUU a estudar, foi a beleza das estruturas de moléculas o que lle motivou a dedicarse a este campo.

Como logran os materiais MOF (metal organic framework) e os COF (covalent organic frameworks) obter auga potable a partir do vapor da atmosfera ou almacenar gases como o CO₂ e o hidróxeno? A clave é que son moi porosos. Son como esponxas cristalinas a escala molecular capaces de absorber outros compostos, que se aloxan dentro dos seus poros. O tamaño do poro adáptase ao composto que se quere atrapar.

Na actualidade desenvolvéronse máis de 60.000 clases distintas de MOF, o que dá unha idea do interese que suscitan estes materiais. As aplicacións potenciais son numerosas e entre elas destacan diversas solucións para combater problemas ambientais. Así, o químico cre que dentro de menos de cinco anos estará dispoñible a tecnoloxía para separar as moléculas de auga da atmosfera, unha técnica que non só permitirá fornecer auga limpa a zonas desérticas nas que escasea, senón tamén en áreas contaminadas. O seu uso para capturar CO₂ perfílase como unha arma contra o cambio climático aínda que segundo cree Yagui, tardará máis en estar dispoñible.

FONTE: Teresa Guerrero/Xornal El Mundo/Ciencia

HAR GOBIND KHORONA, UN VISIONARIO DA XENÉTICA E DA BIOLOXÍA MOLECULAR

Doodle co que Google rinde homenaxe hoxe ao doutor Khorona, e nodía no que  cumpriría 96 anos / Rohan Dahotre

A vida de Har Gobind Korona é un exemplo de constancia, superación e soños cumpridos. Desde unha humilde aldea na que a maioría da poboación era analfabeta, grazas á axuda do seu pai e a algunhas bolsas, conseguiu estudar, superarse, viaxar, interesarse pola ciencia e chegar a ser unha eminencia da bioquímica e da bioloxía molecular, ata o punto de recibir un Premio Nobel polos seus descubrimentos. O resumo dunha persoa namorada da investigación que sempre soubo traballar en equipo e transmitir os seus coñecementos na aula.

 
Har Gobind Khorana naceu un 9 de xaneiro de 1922 nunha humilde aldea da India colonial británica chamada Raipur, que na actualidade corresponde a Paquistán. Har era o máis pequeno de cinco irmáns, tres mozos e unha moza. A súa familia era a única que sabía ler e escribir nun pobo de apenas cen habitantes, en gran parte grazas á profesión do pai, que recadaba impostos para a colonia. Precisamente foi o seu pai quen máis se interesou pola educación dos seus fillos e a persoa que lles ensinou a ler e a escribir. Con todo, quen realmente marcou ao pequeno Har foi o seu mestre na escola, do que recibiu as primeiras leccións baixo as árbores da súa Raipur natal. Gobind Khorona sempre foi un bo estudante, así que a ninguén lle estrañou que lograse unha bolsa para poder continuar os seus estudos e acceder á Universidade de Punxab, onde conseguiu graduarse en 1943 e, máis tarde, doutorarse en Medicina.

Grazas a outra bolsa do Goberno indio, o mozo Har Gobind foi a estudar á Universidade de Liverpool, e alí obtivo o seu doutoramento en Química en 1948. Tiña clara a súa vocación e o seu afán por aprender, algo que lle permitiu seguir viaxando e, á vez, rodearse de grandes mestres, compañeiros e amigos investigadores. A partir dese ano desempeñou diversos cargos no Instituto de Tecnoloxía de Zúrich, na Universidade de Cambridge, na Universidade da Columbia Británica en Vancouver e no Instituto Rockefeller de Nova York. Na institución canadense, a finais da década dos 50, desenvolveu un novo método para sintetizar Coenzima-A, unha molécula transcendental na conversión das graxas en enerxía que lle valeu recoñecemento internacional.

No ano 1960 incorporouse ao Enzyme Institute da Universidade de Wisconsin, do que foi codirector ademais de profesor de Ciencias Biolóxicas. Nel conseguiu valiosos avances que foron imprescindibles para a elaboración do Dicionario de palabras do código xenético, co que a bioloxía molecular deu un gran salto na súa evolución. No seu laboratorio traballaban investigadores de 27 países con especialistas en química básica, bioloxía molecular, enzimología ou bioquímica. Ese equipo tan multidisciplinar foi a base da concesión do Premio Nobel de Fisioloxía e Medicina en 1968, compartido con Robert W. Holley, de Cornell University, e Marshall W. Niremberg, dos National Institutes of Health.

    
Os gañadores do Premio Nobel GETTY

Os traballos dos tres investigadores levaron a cabo de maneira independente, pero todos estaban encamiñados a mostrar como a información xenética flúe desde os ácidos nucleicos ata as proteínas, as moléculas encargadas de realizar e regular as actividades das células.

 
Har Gobind Khorana obtivo a súa cidadanía norteamericana no ano 1966 e en 1970 incorporouse ao Instituto Tecnolóxico de Massachusetts, onde permaneceu ata a súa xubilación como profesor emérito no ano 2007.

No ano 1972 Gobind Khorana deu a coñecer ao mundo outro importante descubrimento: a construción do primeiro xene artificial. Catro anos máis tarde, en 1976, logrou que este xene fose funcional nunha célula viva. Por este achado, tanto o desenvolvemento da enxeñería xenética como a industria biotecnológica débenlle moito, xa que demostrou a posibilidade de sintetizar fragmentos curtos de ADN.

A súa influencia na docencia chegou ata o punto de que algúns dos seus alumnos destacaron en ámbitos tan diversos como a industria e a ciencia, pero tendo que ver co que Har investigaba e ensinaba: o ADN. Un deles tivo moito que ver na creación dunha empresa que desenvolveu o equipamento necesario para desentrañar o xenoma humano; e outro discípulo seu, Michael Smith, recibiu en Premio Nobel de Química no ano 1993 por inventar un método de manipulación do ADN.

Ademais do Premio Nobel, Khorana tamén recibiu o Premio Albert Lasker de Investigación Médica Básica (1967) e a Medalla Nacional de Ciencia (1987). Os seus estudos centráronse a partir dos anos 70 na estrutura e función da rodopsina, unha proteína sensible á luz que se atopa na retina do ollo. Khorana tamén investigou mutacións na rodopsina que están asociadas coa retinosis pigmentaria, que causa cegueira nocturna.

O científico Har Gobind Korona faleceu o 9 de novembro de 2011 aos 89 anos por causas naturais na súa casa de Concord (Massachusetts), pobo ao que se trasladou uns anos antes.

 

FONTE: Alberto López/Xornal El País/Ciencia

O FUTURO SEGUNDO MARTIN REES

 

Martin Rees  é un astrofísico e cosmólogo británico de 75 anos (Shropshire, Reino Unido - 1942).

Aínda que a Terra existe desde hai 4.500 millóns de anos e faltan outros 6.000 millóns de anos para que sexa engulida polo Sol, Rees cre que este século "pode ser crucial" grazas á biotecnoloxía, a robótica e a intelixencia artificial, e a capacidade para explorar o espazo. Segundo el "a especie humana poedría chegar a ser totalmente electrónica" e "cerebros electrónicos viaxaran pola galaxia para buscar vida".

No vídeo superior Rees plantexa como sería ese mundo futuro.

Se queres coñecer un chisco mellor os plantexamentos diste cosmólogo podes acceder ao seu libro "O próximo paso: a vida exponencial" premenso AQUÍ.

FONTE: Xornal El Mundo e Wikipedia

PREMIO NOBEL DE ECONOMÍA 2017

Richard H. Thaler / Imaxe: Poslovni dnevnik

O estadounidense Richard H. Thaler (Nova Jersey,1945), foi galardoado co Premio Nobel de Economía, pola súa contribución á economía do comportamento, isto é, basicamente a incorporación da psicoloxía ás ciencias económicas.

O comité que outorgou o galardón explica que os economistas adoitan asumir que as persoas teñen bo acceso á información, poden procesala sen problemas e levan á práctica as súas decisións buscando unha ganancia persoal. Con todo, existen moitas discrepancias entre esas teorías e o que logo ocorre. Non sempre existe un comportamento racional. E, ás veces, mesmo inflúe o sentido da equidade. "Thaler contribuíu a expandir e refinar a análise económica ao considerar tres trazos que sistematicamente inflúen nas decisións económicas: a racionalidade limitada, a percepción de xustiza, e a falta de autocontrol", subliña o xurado do premio.

Parabéns!

FONTE: Xornal El País/Economía

PREMIO NOBEL DA PAZ 2017

Logo de ICAN / Imaxe: Blidaru.net

A Campaña Internacional para a Abolición das Armas Nucleares (ICAN) recibiu este ano o Premio Nobel da Paz, seguindo as últimas vontades do sueco Alfred Nobel. Así, o comité noruegués que concede o galardón explicou que esta organización internacional que agrupa a Ong dun centenar de países meréceo "polo seu traballo para chamar a atención sobre as consecuencias humanitariascatastróficas de calquera uso das armas nucleares e polos seus esforzos innovadores para lograr unha prohibición baseada en tratados de tales armas".

Tras recalcar que "vivimos nun mundo no que o risco das armas nucleares é maior que en moito tempo", a presidenta do comité, fixo un chamamento a toda a comunidade internacional, pero moi en particular aos países que posúen armas nucleares, asinasen o Tratado de Non Proliferación Nuclear ou non, para que inicien "negociacións serias con miras á eliminación gradual, equilibrada e coidadosamente controlada das case 15.000 armas nucleares no mundo".

Merecedido premio! Parabéns!

FONTE: María Fluxa/Xornal El Mundo

PREMIO NOBEL DE LITERATURA 2017

Kazuo Ishiguro / Imaxe: xornal abc.es

O escritor inglés de orixe xaponesa Kazuo Ishiguro é o gañador do premio Nobel de Literatura de 2017.

Ishiguro naceu en Nagashaki, en 1954. O seu pai era científico e a vida levouno ao Reino Unido, a unha cidade de provincias chamada Guilford. De adolescente foi hippie e guitarrista. Na universidade esforzábase oir escribir os seus ensaios coas frases mínimas que puidesen expresar significado. Agora, cando fala en inglés, ten a pronuncia neutra dun londiniense dedicado á cultura.

Obras como "Nunca me abandones", "Os restos do día", "O xigante enterrado", "Os inconsolables", "Un artista do mundo flotante era o seu libro xaponés" e "Nunca me abandones", levárono a tan alto premio.

Parabéns!

FONTE: Xornal El Mundo/Literatura

PREMIO NOBEL DE QUÍMICA 2017

Jauqes Dubochet, Richard Henderson e Joachim Frank

A Real Academia Sueca de Ciencias outorgou o premio Nobel de Química de 2017 a Jacques Dubochet (Aigle, Suíza, 1942), Joachim Frank (Siegen, Alemaña, 1940) e Richard Henderson (Edimburgo, Reino Unido, 1945) pola súa achega ao desenvolvemento de tecnoloxías para xerar imaxes tridimensionales das moléculas da vida, algo que está a servir xa para entender mellor procesos biolóxicos como as infeccións ou os nosos ciclos de soño. En palabras da academia, o seu mérito consiste en "o desenvolvemento da criomicroscopía electrónica para a determinación a alta resolución da estrutura de biomoléculas nunha solución".

A estrutura das moléculas está directamente relacionada co que son capaces de facer e coñecela e fotografala axuda a entender a súa función. A criomicroscopía electrónica permitiu conxelar esas biomoléculas en movemento e facerlles unha foto con resolución atómica.

Segundo explicaba a academia nunha nota, esta tecnoloxía permitiu observar con precisión proteínas que provocan resistencias a quimioterapias contra o cancro ou aos antibióticos que empregamos contra as infeccións, o funcionamento dos complexos moleculares que regulan o reloxo circadiano (que recibiu o Nobel de Medicina deste ano) ou os mecanismos polos que se captura a luz durante a fotosíntese.

Parabéns!

FONTE: Xornal El País/ciencia