NOTICIAS DAS CIENCIAS

UN PEQUENO DINOSAURO CON PLUMAS: AURORNIS XUI

Esqueleto do holotipo de "Aurornis xui" / Thierry Hubin/IRSNB

Os pequenos dinosauros con plumas con características moi parecidas ás aves que dende hai un par de décadas foron desenterrados no nordés China están a cambiar algunhas das teorías dos paleontólogos sobre como e cando se produciu a transición entre ambos os dous.

Agora, un equipo de científicos desenterrou, tamén en China, o esqueleto completo dun pequeno animal emplumado, unha nova peza para completar o puzle que permita esclarecer como se orixinaron as aves.

                                  Reconstrución do aspecto de ’Aurornis xui’.|Jonica Dos Remedios/IRSNB

Segundo suxire a súa investigación, durante o Xurásico Medio e Superior (hai entre 175 e 150 millóns de anos aproximadamente) produciuse unha temperá diversificación de aves primitivas en China.

O dinosauro, bautizado como "Aurornis xui", mide 51 centímetros de lonxitude e foi desenterrado na provincia chinesa de Liaoning. Segundo sosteñen os científicos, trátase dun exemplar adulto que viviu durante o Jurásico. As súas características descríbense esta semana na revista "Nature", nun estudo liderado por Pascal Godefroit, do Real Instituto de Ciencias Naturais de Bélxica.

Durante moitos anos considerouse que os dinosauros do xénero ’Arqueoptérix’, cuxos primeiros fósiles foron encontrados durante a segunda metade do século XIX, eran as aves máis primitivas. Os autores de estudo confirman que tanto o novo ’Aurornis xui’ coma ’Arqueoptérix’ pertencen ao grupo ’Avialae’ no que se englobaba as aves e aos seus parentes extintos dende que se diferenciaron dos dinosauros.

Os fósiles de "Arqueoptérix" mostran plumas ben desenvolvidas aínda que non se sabe con seguridade se eran capaces de realizar voos completos ou só planeaban. O tamaño dos membros deste xénero roldaba os 35 centímetros. Dende 1861 a 1988 desenterráronse unha decena de exemplares deste xénero nos depósitos Solnhofen de Alemaña aínda que algúns deles estaban incompletos. Segundo calculan os científicos, pertencen ao Xurásico Superior, en concreto á idade Tithoniense, hai entre 150 e 145 millóns de anos.

O estudo publicado en "Nature" tamén clarifica a clasificación doutras especies de fósiles de dinosauros emplumados do Jurásico e do Cretácico, como os Troodontidae, unha familia de pequenos terópodos, longas patas e poutas curvadas.

A súa investigación filoxenética mostra que terópodos como "Aurornis", "Anchiornis" ou "Xiaotingia" xa se diversificaran no norte de China durante o Xurásico Medio e Superior. Os novos datos, sinalan os científicos, combinados coa presenza de "Arqueoptérix" no territorio que hoxe é Alemaña, mostra, que estes animais con características moi parecidas ás aves estaban moi estendidos por toda Eurasia ao final do período Xurásico.

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

PREMIO PRÍNCIPE DE ASTURIAS 2013 DE INVESTIGACIÓN CIENTÍFICA E TÉCNICA

De dereita a esquerda, Englert, Heuer (director del CERN) e Higgs / REUTERS

O físico teórico británico Peter Higgs e o belga François Englert, que formularon a existencia da partícula subatómica na orixe da masa doutras partículas e o Centro Europeo de Física de Partículas (CERN), que confirmou a súa existencia o pasado ano, obtiveron o Premio Príncipe de Asturias de Investigación Científica e Técnica. O xurado deste premio sinalou que "O descubrimento do bosón de Higgs constitúe un exemplo emblemático de como Europa liderou un esforzo colectivo para resolver un dos enigmas máis profundos da física”.

Englert por unha parte, xunto ao físico belga Robert Brout (xa falecido), e Higgs, pola súa, predixeron en 1964 ao mesmo tempo e de xeito independente a existencia do que se popularizou como bosón de Higgs, a partícula coa que interactuar outras que fai que, nese mecanismo, "adquiran" unha masa determinada. Case 50 anos despois, o Centro Europeo de Física de Partículas (CERN) anunciou en xullo pasado a confirmación experimental de que o bosón existe.

FONTE: Xornal El País/Ciencia

FOI HABITABLE MARTE?

El monte Sharp fotografiado por el robot ’Curiosity’. / NASA / JPL / CALTECH

Foi habitable Marte? Boa pregunta. Quen mellor pode contestala é Alberto González Fairén, investigador no Departamento de Astronomía da Universidade Cornell, en Nova York (EUA) e membro dos equipos científicos dos vehículos de exploración planetaria Curiosity e Opportunity. No xornal El País, de hoxe, publica un artigo con este título. Polo seu interese fago a tradución literal do mesmo:

O vehículo Curiosity, explorando o planeta Marte, descubríu que o fondo do cráter Gale, onde se encontra, foi un lugar habitable para organismos do tipo dos que habitamos a Terra nalgún momento durante as primeiras fases da evolución xeolóxica marciana. Naquel tempo, o chan e as rochas de Gale víronse alterados pola presenza de auga en cantidades importantes e, ademais, estas masas acuosas non eran nin excesivamente ácidas nin moi salgadas. Trátase sen dúbida dun descubrimento extraordinario, especialmente para un robot que non leva nin dez meses traballando en Marte.

Pero o relato dos achados de Curiosity adoita ir acompañado co argumento de que o seu predecesor, o rover Opportunity, está a explorar unha rexión marciana hostil para formas vivas similares ás terrestres. Esta afirmación fundaméntase nos propios descubrimentos do Opportunity, que leva máis de nove anos analizando as planicies de Meridiani. O chan e o subsolo de Meridiani tamén foron alterados por auga líquida en tempos remotos, pero neste caso a auga era ácida e salgada, o que serviu para estender a noción de que Meridiani nunca foi habitable. Esta idea incorpórase con frecuencia á narración da viaxe do Curiosity, e serve para suxerir que no Marte primitivo existiron ámbitos habitables e non habitables, resaltando así, por contraposición, a importancia dos descubrimentos no cráter Gale. Pero esta valoración é errónea, e é importante analizar por que o é.

Diversos modelos xeoquímicos axudáronnos a reconstruír as características da auga primitiva de Meridiani a partir das rochas analizadas polo Opportunity, e así temos descuberto que era auga salgada e ácida.

Na Terra coñecemos unha gran cantidade e variedade de masas de auga con elevadas acidez e salinidade, comparables ou mesmo superiores ás que caracterizaban os ámbitos acuosos de Meridiani. Nestes lugares, a vida é abundante e diversa. Podemos fixarnos, por exemplo, nos ambientes ácidos máis extensos da Terra, como os lagos ácidos da rexión do río Yilgarn, en Australia Occidental. Alí, algúns lagos teñen un pH moi baixo, nalgúns casos preto de 1.5. Outro enclave con acidez extrema na Terra constitúeno algunhas das fontes do río Tinto, en Huelva, que chegan a alcanzar un pH de tan só 1. Nas augas do Tinto a biodiversidade é extraordinaria: describíronse máis de mil especies distintas de fungos e un centenar de algas, ademais de protistas e bacterias.

No que se refire a ámbitos salinos, na Terra existen masas de auga estables moi salgadas, como por exemplo o lago Assal, na República de Djibouti, que contén ata un 40% de sales. Outros lagos con máis do 30% de sal na súa composición son o Mar Morto, entre Xordania, Palestina e Israel; ou o Gran Lago Salgado, en Utah, Estados Unidos. Os lagos salgados albergan unha gran riqueza de comunidades de seres vivos, entre outras cousas, pola dispoñibilidade de nutrientes e pola escaseza de predadores.

Estes ámbitos ácidos e salgados están habitados por comunidades densas e diversas, que inclúen diferentes especies de bacterias, arqueas, algas e fungos. Ademais, aínda non sabemos se a vida na Terra se orixinou precisamente en lugares con elevadas acidez e/ou salinidade, ou en ámbitos menos extremos. Ambos os dous escenarios foron considerados en diferentes hipóteses. É evidente que, no primeiro suposto, carece de sentido poñer en dúbida a habitabilidade de Meridiani no pasado.

Non parece que a mellor estratexia no intento de destacar as enormes posibilidades que ofrecía o cráter Gale para o establecemento de comunidades biolóxicas no pasado sexa precisamente menosprezar a importancia astrobiológica de Meridiani.

As dúas rexións son esenciais para que poidamos reconstruír a evolución de Marte, xustamente porque se trata de dous ámbitos habitables que ofreceron condicións favorables para a vida en momentos e lugares moi distantes durante a temperá historia xeolóxica do planeta. Ademais, as diferenzas entre ambas as dúas rexións permiten aventurar que, en conxunto, tivesen podido acoller unha gran variedade de formas vivas semellantes ás terrestres, de xeito similar a como distintos organismos habitan ámbitos extraordinariamente diferentes na Terra. É innecesario recorrer a argumentos competitivos cando comentamos os descubrimentos dos nosos vehículos en Marte: só temos dous.

A GALAXIA HXMM01

Galaxia masiva HXMM01 / Imaxe: ESA/NASA/JPL-Caltech/UC Irvine/STScI/Keck/NRAO/SAO.

Dúas galaxias novas que colisionar cando o Universo só tiña uns 3.000 ou 4.000 millóns de anos formaron rapidamente unha galaxia masiva de ao redor de dez veces o tamaño da Vía Láctea, segundo unha investigación internacional liderada pola Universidade de California Irvine (Estados Unidos), na que participaron investigadores do Instituto de Astrofísica de Canarias (IAC), publicada na revista "Nature" .

HXMM01, localizada a uns 11.000 millóns de anos luz, está a desaparecer tan rápido como se formou, o que a converte nunha vítima do seu propio nacemento cataclísmico. Como as dúas galaxias pais rompéronse xuntas, enguliron grandes cantidades de hidróxeno, baleirando ese canto do universo do gas formador de estrelas.

O descubrimento resolve un enigma na comprensión de como as galaxias elípticas xigantes se desenvolveron rapidamente no universo temperán e por que deixaron de producir estrelas pouco despois.

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

CLONACIÓN DE CÉLULAS NAI HUMANAS

Extracción do núcleo dun óvulo / OHSU (CELL)

Científicos da Oregon Health & Science University e do Centro de Investigación Nacional de Primates de Oregon (ONPRC) lograron por vez primeira reprogramar con éxito células de pel humana para convertelas en células nai embrionarias capaces de transformarse en calquera outro tipo de célula no organismo (Clonación de células humanas). As células nai embrionarias obtidas poderían ser capaces de restaurar o dano causado por un lesión ou unha enfermidade e, dende hai tempo, considérase a terapia celular como un dos avances máis prometedores para o tratamento de enfermidades como a enfermidade de Párkinson, a esclerose múltiple, a enfermidade cardíaca e as lesións da medula espiñal.

Os resultados, publicados na revista  Cell, abren novas vías para o uso das células nai, para coñecer con máis detalle as causas específicas da enfermidade e para o desenvolvemento de terapias personalizadas. É a primeira vez que se obteñen células nai embrionarias humanas a partir de células de pel humanas, algo que no seu momento anunciou ter logrado o científico coreano Hwang, que resultou ser un gran fracaso científico, ou que asegura ter conseguido tamén o controvertido Robert Lanza, do Instituto Advanced Cell Technology.

FONTE:Xornal El País/ABC

TRES LABARADAS POTENTISIMAS NO SOL EN 24 HORAS

A última labarada solar, a máis potente, de clase X 3.2. / Imaxe:NASA 

Durante a madrugada do luns, o Sol lanzaba a labarada máis potente rexistrada no que ía de 2013, unha erupción de clase X1.7., o que reflectía o aumento da actividade solar, cuxo pico se espera para finais de ano. Pois ben, apenas pasaron 24 horas e a nosa estrela superouse a si mesma. Dúas veces. A tarde do luns e a madrugada deste martes rexistráronse dúas labaradas aínda máis potentes, unha de clase X2.8 e outra de X3.2, as máis fortes, de momento, de todo o ano.

As labaradas solares clasifícanse nas clases A, B, C, M e X, de menor a maior intensidade, seguidas dun número que vai do 1 ao 9. Estas tres últimas potentes foron provocadas pola mesma mancha solar, a AR1748, que se sitúa na extremidade este do Sol e cuxo aspecto estamos a empezar a coñecer. Pode que non sexan as últimas que solte esta hiperactiva rexión solar. Os expertos de clima espacial da Administración Nacional da Atmosfera e o Océano de EUA (NOAA) estiman que existe un 40% de probabilidades de que volva producirse unha nova labarada.

As explosións estiveron acompañadas de execcións de masa coronal (CME), unha nube de partículas ardentes e radiación lanzada ao espazo que pode afectar ás operacións dos satélites e ás redes eléctricas. Por fortuna, estes bombazos non van dirixidos á Terra. Tampouco se encontrarán no seu camiño con outro planeta, aínda que si poden golpear tres sondas espaciais da NASA, Epoxi, Stereo-B e Spitzer entre o mércores e o xoves. Os responsables das misións xa están informados e, se é necesario, colocarán a naves en modo seguro para que a radiación non poida danar os seus instrumentos. As CMEs saíron do Sol a 1.930 km por segundo.

Ata hai pouco, a mancha solar AR 1748 estaba escondida dende o noso punto de vista, polo que descoñecemos as súas características, como o seu tamaño, pero a rotación solar está a permitir que saia á luz. En cuestión de horas os investigadores poderán coñecer como é e o que é máis importante, se é capaz de seguir lanzando labaradas como un deus belicoso.

FONTE: Xornal abc/ciencia

2012: NOVENO ANO MÁIS CÁLIDO XAMAIS REXISTRADO

O ano 2012 foi o noveno ano máis cálido xamais rexistrado / Imaxe:ecofenomenos.wordpress.com

2012 foi o noveno ano máis cálido xamais rexistrado, a pesar do arrefriamento que trouxo consigo o fenómeno da Nena rexistrado a principios de ano. A  Organizacion Metereolóxica Mundial (OMM), dependente de Nacións Unidas, estima nun dos seus últimos informes que a temperatura media da superficie da terra e do océano dende xaneiro a decembro foi superior en 0,45º, á media de 14º do período 1961-1990.

Os datos forman parte da declaración sobre o estado do clima mundial, que a OMM realiza todos os anos, e cuxos resultados serven para centrar as súas deliberacións nun Consello Executivo que se reunirá do 15 ao 23 de maio. O estudo reúne os principais efectos climáticos do ano e considérase unha fonte autorizada de información sobre temperaturas, fenómenos extremos, ciclóns tropicais, etc.

Con respecto a España, a única mención que fai o informe subliña un descenso do 37% das precipitacións entre xaneiro e marzo, o máis baixo dende 1947, e que, como consecuencia, o verán foi o segundo máis seco dos últimos 60 anos.

FONTE: Xornal El País/Medio Ambiente

UN FURACÁN XIGANTESCO EN SATURNO

O ollo do furacán que esta xunto ao polo Norte de Saturno, fotografado pola sonda espacial "Cassini" dende unha distancia de 419.000 quilómetros / NASA/JPL-Caltech/SSI 

A nave espacial Cassini , en órbita de  Saturno dende 2004, captou a primeira imaxe de preto, en luz visible e con alta resolución dun furacán xigantesco localizado nas proximidades do polo Norte do planeta dos aneis. O ollo, duns 2.000 quilómetros de diámetro, é 20 veces maior que o ollo de furacán medio na Terra, e os ventos alcanzan alí os 150 metros por segundo.

Os científicos encontran similitudes entre eses fenómenos, pero tamén diferenzas.
Entre os trazos parecidos entre ambos os dous fenómenos, o terrestre e o non terrestre, os científicos destacan a presenza dun ollo do furacán central, sen nubes ou con moi poucas, mentres que estas forman un muro rotando arredor do ollo. Entre as diferenzas, ademais do tamaño, destaca o feito de que o de Saturno non se despraza, sinala a NASA nun comunicado, mentres que os ciclóns tropicais terrestres tenden a moverse. O furacán de Saturno está alí fixo, no polo Norte, talvez porque nunha posición tan setentrional non ten onde ir, sinala Kunio Sayanagi, tamén especialista da misión.

Os científicos cren que o furacán está alí dende hai anos, aínda que non o puideron ver cando a sonda Cassini chegou ao planeta dos aneis, en 2004, xa que o seu polo Norte estaba escuro naquela época, en pleno inverno polar setentrional. A cámara infravermella si que captou a presenza dese xigantesco vórtice, que empezou a ser observable en luz visible a partir de 2009. Para fotografalo a Cassini tivo que cambiar a súa órbita gañando inclinación desta, xa que dende o seu percorrido ecuatorial habitual non ten á vista as rexións máis setentrionais do planeta, explica a NASA.

FONTE: Xornal El Pais/Ciencia