NOTICIAS DAS CIENCIAS

WASP-189b: UN PLANETA CUNHA ATMOSFERA MOI SIMILAR Á DA TERRA

WASP-189b está situado a 322 anos luz de distancia do noso planeta. É un mundo xigante gasoso ultraquente, similar a Xúpiter, onde as temperaturas acadan os 3200 °C, pero que posúe unha atmosfera en capas sorprendentemente similar á da Terra, segundo revelou un estudo levado a cabo por científicos de Suecia e Suíza e publicado na revista Nature Astronomy.

Utilizando espectroscopia de alta resolución, os investigadores descubriron este planeta orbitando a súa brillante estrela anfitrioa HD 133112 polo proxecto Wide Angle Search for Planets (WASP) en 2018. Agora, identificaron que contén un cóctel exótico de óxido de titanio, ferro, titanio, cromo, vanadio, magnesio e manganeso.

WASP-189b está 20 veces máis preto da súa estrela que a Terra do Sol e, debido á súa proximidade, un ano só dura 2,7 días nun escenario con temperaturas tan altas que serían capaces de vaporizar o ferro. Con todo, grazas a esta aliñación coa súa estrela, os investigadores poden estudar a súa atmosfera ao detalle.

“Medimos a luz proveniente da estrela anfitrioa do planeta e que atravesa a atmosfera do planeta. Os gases na súa atmosfera absorben parte da luz das estrelas, de maneira similar ao ozono que absorbe parte da luz solar na atmosfera da Terra e, por tanto, deixan a súa característica ’pegada dixital’”, explicou Bibiana Prinoth da Universidade de Lund e líder do traballo. “Coa axuda de HARPS [cazador de planetas de ESO], puidemos identificar as sustancias correspondentes”.

O que revela esta nova investigación é que a atmosfera de WASP-189b pode ter distintas capas, do mesmo xeito que a Terra. Aínda que a atmosfera da Terra contén capas, como a troposfera da Terra, a capa máis baixa que se estende desde o nivel do mar máis aló dos picos das montañas máis altas, que contén a maior parte do vapor de auga ou como a estratosfera, cuxa capa de ozono protéxenos da daniña radiación ultravioleta do Sol. Este planeta parece ter unha capa de titanio que pode actuar de maneira similar.

Ademais de atopar rastros de ferro, cromo, vanadio, magnesio e manganeso na súa atmosfera, o equipo tamén detectou óxido de titanio. Aínda que o óxido de titanio é moi escaso na Terra, podería desempeñar un papel importante na atmosfera deste xigante gaseoso, similar ao do ozono na atmosfera terrestre.

“O óxido de titanio absorbe a radiación de onda curta, como a radiación ultravioleta. Por tanto, a súa detección podería indicar unha capa na atmosfera de WASP-189b que interactúa coa radiación estelar de maneira similar a como o fai a capa de ozono na Terra”, dixo Kevin Heng, profesor de astrofísica na Universidade de Berna, membro de NCCR PlanetS e coautor do estudo.

Esta investigación representa un novo fito na sondaxe de atmosferas exoplanetarias, que é onde é máis probable que detectemos signos de vida extraterrestre e WASP-189b é quizais o máis extremo dos aproximadamente 4.300 exoplanetas que se confirmaron até a data, polo que se presenta como un planeta moi exótico.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es

UN GRAN ASTEROIDE ACOMPAÑARÁ Á TERRA DURANTE 4.000 ANOS

Os asteroides troianos terrestres son corpos pequenos que orbitan arrededor dos puntos lagranxianos L4 o L5 do sistema Sol-Terra / CTIO/NOIRLab/NSF/AURA/J. da Silva/Spaceengine

A Terra ten un novo compañeiro no seu camiño. Un equipo internacional de astrónomos dirixido polo investigador Toni Santana-Ros, do Instituto de Ciencias do Cosmos da Universidade de Barcelona (ICCUB), confirmou que un asteroide de máis de 1 quilómetro de diámetro comparte órbita co noso planeta ao redor do Sol, unha traxectoria que manterá durante 4.000 anos. Este troiano, como se denomina a este tipo de obxectos, é o segundo terrestre coñecido.

Os asteroides troianos, cuxa existencia foi predita hai 200 anos polo matemático Joseph-Louis Lagrange, son corpos pequenos que se atopan nun dos dous puntos estables na órbita dun planeta ao redor do Sol (chamados Puntos de Lagrange L4 e L5). Aínda que estas rochas coñécense desde hai décadas noutros mundos do sistema solar, como Venus, Marte, Xúpiter, Urano e Neptuno, non foi ata 2011 cando o telescopio de rastrexo Pan-STARRS descubriu o primeiro troiano terrestre, 2010 TK7. Duns 300 metros de diámetro (o tamaño da Torre Eiffel), pode quedar dando voltas xunto á Terra uns longos 10.000 anos.

Os numerosos esforzos de observación dedicados na última década non volveron dar os seus froitos até decembro de 2020. Entón, os astrónomos deron co asteroide 2020 XL 5, pero a súa órbita aínda non estaba clara e, por tanto, non podía asegurarse que se tratase realmente dun troiano. "Houbo moitos intentos previos de atopar troianos terrestres, incluídos os estudos in situ, como a procura dentro da rexión L4 que levou a cabo a nave espacial OSIRIS-REx da NASA, ou a procura na rexión L5, realizada pola misión Hayabusa-2 da JAXA", explica Santana-Ros. "Todos os esforzos dedicados ata agora non permitiran descubrir ningún outro membro desta poboación", sinala.

O asteroide troiano 2020 XL5, nunha imaxe do Lowell Discovery Telescope / Nature

O pouco éxito destas procuras, segundo explican os autores, pódese explicar pola xeometría dun obxecto que orbita os puntos L4 ou L5 do sistema Terra-Sol, visto desde o noso planeta. Estes obxectos adoitan ser observables preto do Sol. A xanela de tempo de observación entre o asteroide que se eleva por encima do horizonte e a saída do Sol é, por tanto, moi pequena. Por esta razón, os astrónomos deben enfocar os telescopios nun punto baixo do ceo, onde as condicións de visibilidade son malas e coa desvantaxe extra da luz solar inminente, que satura a luz de fondo das imaxes ao cabo de poucos minutos de comezar a observación.

Para solucionar este problema, Santana Ros e os seus colegas estudaron a órbita da rocha combinando datos de arquivo con observacións que realizaron desde os observatorios Lowell Discovery, de 4,3 metros, en Arizona (EE.UU.), e SOAR, de 4,1 metros, operado polo NOIRLab da National Science Foundation, en Cerro Pachón (Chile).

Con estes datos, os investigadores confirmaron a auténtica natureza de 2020 XL 5, que describen na revista Nature Communications. Propoñen que este troiano, tres veces máis grande que o primeiro terrestre, é un asteroide de tipo C, predominantemente composto de carbono. Ademais, unha análise da súa estabilidade orbital suxire que permanecerá na súa órbita durante polo menos 4.000 anos, polo que se lle cualifica de transitorio.

Os autores creen que a rocha podería ser expulsada do cinto de asteroides principal, despois dunha interacción con Xúpiter. Con todo, recoñecen que fai falta máis investigación para confirmar as súas orixes.

O 2020 XL5 estará situado no punto de Lagrange durante 4.000 mil anos / CTIO/NOIRLab/NSF/AURA/J. da Silva

Polo seu tamaño, os autores creen que 2020 XL 5 sería un estupendo candidato para ser sobrevoado por unha misión científica, polo que mesmo realizaron un estudo do impulso que necesitaría un foguete para chegar ao asteroide desde a Terra. Como o punto de Lagrange L4 orbita xunto co noso planeta, necesítanse cambios de velocidade ínfimos para poder chegar. Isto implica que unha nave espacial necesitaría un orzamento de enerxía moi baixo para permanecer na súa órbita compartida coa Terra mantendo unha distancia fixa. "Os troianos terrestres poderían converterse en bases ideais para unha exploración avanzada do sistema solar; mesmo poderían converterse nunha fonte de recursos", conclúe Santana-Ros.

Precisamente, a NASA lanzou o pasado outubro a misión Lucy moito máis lonxe, cara aos asteroides troianos de Xúpiter, onde chegará dentro de doce anos. Estas rochas teñen un gran interese científico, xa que son un remanente dos comezos do noso sistema solar, hai uns 4.000 millóns de anos.

FONTE: Judith de Jorge/abc.es/ciencia

A MAIOR TORMENTA SOLAR DETECTADA ATA AGORA DEIXA AOS CIENTÍFICOS PERPLEXOS E ALARMADOS

Un novo motivo de preocupación chéganos desde o Sol. Desde hai moito sabemos que a nosa estrela, xeralmente acougada, pode con todo desencadear tormentas que lanzan miles de toneladas de material solar ao espazo. E sabemos tamén que nalgunhas ocasións, cando esas poderosas emisións de partículas enerxéticas coñecidas como ’execcións de masa coronal’ apuntan cara á Terra, teñen o potencial de danar os nosos sistemas de comunicacións por satélite, os nosos aparellos electrónicos e, o que é peor, nosas centrais eléctricas, provocando catastróficos apagamentos de longa duración que terían graves consecuencias para a sociedade industrial e o noso modo de vida.

Normalmente, ese tipo de eventos prodúcense durante os períodos de maior actividade do Sol, que seguen precisos ciclos nos que os ’máximos’ e os ’mínimos’ solares sucédense cada once anos, pasando alternativamente de fases de gran violencia a outras de calma case absoluta. Nestes momentos, atopámonos ao principio do ciclo solar 25, que segundo os científicos comezou entre decembro de 2019 e xaneiro do 2020 e que xa deu mostras de ser moito máis activo que o anterior. Só durante o ano pasado, en efecto, o ciclo tivo ata un 80% máis de manchas solares (onde se orixinan as tormentas e as execcións de masa coronal) que en todo o pasado ciclo 24.

Pero a nova preocupación dos científicos non se debe a que estea a empezar un ciclo máis activo que o anterior, que tamén, senón a un estudo recentemente publicado en Nature Communications no que se anuncia o descubrimento, en antigos núcleos de xeo de ambos os polos, dunha potente tormenta solar previamente descoñecida e que tivo lugar hai 9.200 anos. A tormenta, din os investigadores no seu artigo, é un dos estalidos solares máis poderosos que nunca se viron, e deixou cicatrices permanentes tanto nos xeos da Antártida como nos de Groenlandia. Se se producira no presente, paralizaría sen dúbida a maior parte dos sistemas eléctricos e de comunicacións da Terra.

O motivo de maior preocupación, con todo, tampouco é a enorme potencia daquel evento solar en concreto, senón o momento en que se produciu. De feito, a enorme tormenta golpeou o noso planeta durante un mínimo solar, a fase máis acougada e tranquila dos mencionados ciclos de actividade de once anos. Segundo os investigadores, o seu inesperado achado significa que en calquera momento, mesmo cando menos esperámolo, podería ter lugar unha tormenta solar devastadora. Algo para o que a Terra, subliñan, non está en absoluto preparada.

"Estas enormes tormentas -explica Raimund Muscheler, investigador de xeoloxía da Universidade de Lund en Suecia e coautor do estudo- actualmente non están o suficientemente previstas nas avaliacións de risco. É de suma importancia analizar que poderían significar estes eventos para a tecnoloxía actual e como podemos protexernos".

Hoxe en día, os satélites son capaces de monitorear os estalidos solares directamente. Pero atopar evidencia de tormentas antigas require dun auténtico traballo detectivesco. No xeo, os autores do novo estudo buscaron, concretamente, unhas partículas especiais coñecidas como radionúclidos cosmoxénicos, que son esencialmente isótopos radioactivos que se crean cando as partículas solares cargadas chocan con elementos na atmosfera da Terra.

Estas partículas radioactivas poden aparecer en rexistros naturais, como aneis de árbores ou núcleos de xeo, como é o caso deste estudo. En concreto, os investigadores analizaron varios núcleos de xeo obtidos na Antártida e Groenlandia. E en ambos os lugares as análises mostraron un aumento notable nos radionúclidos berilio-10 e cloro-36 hai uns 9.200 anos, o que indica que unha poderosa tormenta solar varreu a Terra naquel momento.

Unha análise máis detallada mostrou ademais que a tormenta foi especialmente poderosa, tanto ou máis que a máis potente rexistrada ata hoxe e que ocorreu durante un máximo solar entre os anos 775 e 774 antes de Cristo. E o máis desconcertante, como se dixo, é que a tormenta do novo estudo produciuse cando a actividade magnética do Sol era máis baixa, o cal deixou aos investigadores ’perplexos e alarmados’.

"Esta tormenta -escriben os autores- aumenta aínda máis a magnitude do peor escenario posible para esta clase de eventos".

FONTE: José M. Nieves/abc.es/ciencia

PREMIOS FRONTEIRAS DO COÑECEMENTO 2022: BILOLOXÍA E BIOMEDICINA

De esquerda á deterita: Drew Weissman, Katalin Karikó e Robert Langer en dúas imaxes distribuidas pola Fundación BBVA / FUNDACIÓN BBVA (Europa Press)

As investigacións sobre ARN mensaxeiro (ARNm), que permitiron o desenvolvemento das vacinas contra a covid, foron recoñecidas pola Fundación BBVA Fronteiras do Coñecemento ao outorgar o seu máximo galardón anual en Bioloxía e Biomedicina a Katalin Karikó (Szolnok-Hungría, 17 de xaneiro de 1955), Robert Langer (Albany-Estados Unidos, 19489 e Drew Weissman (Lexington-Estados Unidos, 1959). O tres científicos, segundo o xurado, foron premiados “polas súas contribucións ás terapias de ARN mensaxeiro e pola tecnoloxía de transferencia que permite a nosas propias células producir proteínas para a prevención e o tratamento de enfermidades”. A húngara Karikó, cuxas primeiras investigacións foron rexeitadas ata perder o posto na universidade, e o estadounidense Weissman, que sufriu problemas similares, foron distinguidos o pasado ano cos premios Princesa de Asturias. Langer, tamén de EEUU e investigador no Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT), lembrou que os seus traballos foron desestimados até nove veces antes de ser tidos en conta.

Os traballos da bioquímica Karikó, filla dun carniceiro húngaro; Weissman, o inmunólogo con quen colabora desde hai 20 anos; e do enxeñeiro químico Langer permitiron a creación das vacinas de Moderna e Pfizer-BioNTech, baseadas en ARN mensaxeiro (instrucións para a xeración dunha proteína que desencadea a resposta inmunitaria). Tras medio século de loita neste campo, desprezados nos seus inicios, as súas investigacións foron fundamentais para a creación das vacinas nun tempo 10 veces inferior ao habitual para este tipo de fármacos.

Langer, especializado en sistemas de administración de fármacos e enxeñaría de tecidos, forma parte da directiva de Moderna. Este catedrático do MIT foi o primeiro en sinalar o camiño das investigacións cando, nos anos setenta, demostrou que era posible encapsular moléculas de acedos nucleicos en nanopartículas e transferilas ao interior do corpo. Segundo o xurado, “abriu así a porta a empaquetar as macromoléculas terapéuticas, incluído o ARNm, de forma que poidan ser transferidas ás células e que a propia maquinaria de tradución celular sintetice a proteína antíxeno”.

Karikó, que agora forma parte de Pfizer, estudou as posibilidades da modificación da molécula xenética chamada ARN mensaxeiro para instruír ás células humanas a producir proteínas personalizadas. A súa idea inicial era desenvolver terapias para as enfermidades cardíacas, pero o coronavirus deu un envorco aos obxectivos para centrarse na solución da pandemia.

Ben merecido. Parabéns!

FONTE: Raúl Limón/elpais.com/ciencia

COMEZOU A SEXTA EXTINCIÓN MASIVA?

Cunchas de caracois terrestres de Rurutu (Illas Austrais, Polinesia Francesa) recentemente extintas antes de que fosen colleitadas e descritas cientificamente / O. Gargominy, A. Sartori

A historia da vida na Terra pasou por polo menos cinco grandes extincións masivas, coñecidas como o ’cinco grandes’, nas que, como pouco, tres cuartas partes de todas as especies que existían no planeta desapareceron. Todas foron provocadas por eventos naturais extremos. A máis famosa é a que ocorreu Hai uns 66 millóns de anos, cando o impacto dun enorme meteorito no que hoxe é a provincia do Iucatán, en México, levou por diante aos dinosauros e a boa parte da súa compañía.

Moitos investigadores advirten de que a sexta extinción masiva xa está en marcha, esta vez causada por actividades humanas. É máis, un equipo internacional de biólogos publicou en Biological Reviews evidencias que confirman que estamos inmersos nun novo episodio catastrófico. En concreto, fixáronse na diminución dos invertebrados.

Tendo en conta só os caracois terrestres e as babosas, desde o ano 1.500 puideron desvanecerse até 260.000 especies na Terra.

"As taxas de extinción de especies aumentaron drasticamente e a diminución da abundancia de moitas poboacións de animais e plantas está ben documentada, pero algúns negan que estes fenómenos equivallan a unha extinción masiva", afirma Robert Cowie, autor principal do estudo e profesor no Centro de Investigación da Escola de Ciencias e Tecnoloxías dos Océanos e a Terra (SOEST). "Esa negación baséase nunha avaliación moi nesgada da crise que se centra nos mamíferos e as aves e ignora aos invertebrados, que por suposto constitúen a gran maioría da biodiversidade", sinala.

Ao extrapolar as estimacións obtidas para os caracois terrestres e as babosas, Cowie e os seus coautores estimaron que desde o ano 1.500, a Terra xa podería perder entre o 7,5 e o 13 % dos dous millóns de especies coñecidas, a asombrosa cifra de 150.000 a 260.000 especies.

"Incluír aos invertebrados foi clave para confirmar que efectivamente estamos a presenciar o inicio da sexta extinción masiva na historia da Terra", asegura Cowie.

Con todo, a situación non é a mesma en todas partes. Aínda que as especies mariñas enfrontan ameazas importantes, non hai evidencia de que a crise estea a afectar os océanos na mesma medida que a terra. E en terra firme, as especies insulares, como as das illas hawaianas, vense moito máis afectadas que as especies continentais. Ademais, a taxa de extinción das plantas parece menor que a dos animais terrestres.

Os investigadores apuntan que, como ocorre noutros ámbitos científicos, tamén hai persoas que negan que a sexta extinción comece. Ademais, outros o aceptan como unha traxectoria evolutiva nova e natural, xa que os humanos son só outra especie que desempeña o seu papel na historia da Terra. Algúns mesmo consideran que a biodiversidade debe manipularse unicamente en beneficio da humanidade.

"Os humanos son a única especie capaz de manipular a biosfera a gran escala", subliña Cowie. "Non somos unha especie máis que evoluciona fronte ás influencias externas. Pola contra, somos a única especie que ten unha elección consciente con respecto ao noso futuro e o da biodiversidade da Terra".

Pero, como combater a crise? Os autores sinalan que non todas as iniciativas de conservación que tiveron éxito para certos animais carismáticos poden dirixirse a todas as especies, e non poden reverter a tendencia xeral de extinción de especies. "Non obstante -din-, é esencial continuar con tales esforzos (...) e, de maneira crucial, documentar a biodiversidade antes de que desapareza".

Cowie considera que falta "vontade política" para solucionar a crise. "Negar a crise, aceptala sen reaccionar ou mesmo alentala constitúe unha derogación da responsabilidade común da humanidade e achaira o camiño para que a Terra continúe na súa triste traxectoria cara á sexta extinción masiva", asegura.

FONTE: abc.es/ciencia

CONSECUENCIAS DO ARREFRIAMENTO DO INTERIOR DA TERRA

Esquema del interior terrestre / depositphotos

Investigadores da Escola Politécnica Federal de Zúric (ETH) demostraron que o interior da Terra está a arrefriarse máis rápido do que se supuña, e iso terá consecuencias na tectónica de placas, que podería ir retardándose. A clave para este descubrimento foi un mineral que se atopa na fronteira entre o manto máis profundo e o núcleo do planeta.

A evolución da nosa Terra é a historia do seu arrefriado: fai 4.500 millóns de anos, nada máis formarse, na superficie da nova Terra reinaban temperaturas extremadamente elevadas e todo o planeta estaba cuberto por un profundo océano de magma.

Durante millóns de anos, a superficie arrefriouse para formar unha codia quebradiza. Con todo, a enorme enerxía térmica que emana do interior da Terra pon en marcha outros procesos dinámicos, como a convección do manto, a tectónica de placas e o vulcanismo.

Con todo, aínda quedan sen resposta preguntas sobre como de rápido se arrefriou a Terra e canto tempo podería tardar devandito arrefriado en deter eses procesos xeolóxicos impulsados pola calor.

Unha posible contestación pode estar na conductividad térmica dos minerais que forman o límite entre o núcleo e o manto da Terra.

Esta capa límite é relevante porque é aquí onde a rocha viscosa do manto da Terra está en contacto directo coa mestura fundida de ferro e níquel quente do núcleo exterior do planeta. O gradiente de temperatura entre as dúas capas é moi pronunciado, polo que nesa zona está a fluír moita calor.

A capa límite está formada principalmente polo mineral bridgmanita. Con todo, os investigadores teñen dificultades para estimar canta calor conduce este mineral desde o núcleo da Terra ata o manto porque a verificación experimental é moi difícil.

Agora, o profesor de ETH Motohiko Murakami e os seus colegas de Carnegie Institution for Science desenvolveron un sofisticado sistema de medición que permítelles medir a conductividade térmica da bridgmanita no laboratorio, baixo as condicións de presión e temperatura que prevalecen dentro da Terra. Para as medicións, utilizaron un sistema de medición de absorción óptica desenvolvido recentemente nunha unidade de diamante quentada cun láser pulsado.

Este sistema de medición permítenos mostrar que a conductividade térmica da bridgmanita é aproximadamente 1,5 veces máis alta do que se supuña, di Murakami. Isto suxire que o fluxo de calor desde o núcleo cara ao manto tamén é maior do que se pensaba anteriormente.

Un maior fluxo de calor, á súa vez, aumenta a convección do manto e acelera o arrefriado da Terra. Isto pode causar que a tectónica de placas, que se mantén en marcha polos movementos convectivos do manto, se desacelere máis rápido do que esperaban os investigadores en función dos valores anteriores de condución de calor.

Ademais, Murakami e os seus colegas tamén demostraron que o rápido arrefriado do manto cambiará as características dos minerais na fronteira entre o núcleo e o manto. Cando se arrefría, a bridgmanita convértese no mineral post-perovskita. Pero axiña que como a post-perovskita aparece no límite entre o núcleo e o manto e comeza a dominar, o arrefriado do manto podería acelerarse aínda máis, estiman os investigadores, xa que este mineral conduce a calor mesmo máis eficientemente que a bridgmanita.

 

Placas tectónicas / significado.com

"Os nosos resultados poderían darnos unha nova perspectiva sobre a evolución da dinámica da Terra. Suxiren que a Terra, do mesmo xeito que os outros planetas rochosos Mercurio e Marte, está a arrefriarse e volvendo inactiva moito máis rápido do esperado", explica Murakami.

Con todo, non pode dicir canto tardarán en deterse, por exemplo, as correntes de convección no manto. Aínda non sabemos o suficiente sobre este tipo de eventos para precisar o seu momento, engadiu.

Para logralo requírese primeiro unha mellor comprensión de como funciona a convección do manto en termos espaciais e temporais. Ademais, os científicos deben aclarar como a descomposición dos elementos radioactivos no interior da Terra, unha das principais fontes de calor, afecta a dinámica do manto.

FONTE: J. L. Ferrer/farodevigo.es

A TERRA TÓPASE CO CENTRO DUNHA BURBULLA BALEIRA DE 10.000 ANOS LUZ DE DIÁMETRO

A ilustración amosa a forma da Burbulla Local, un baleiro de 1.000 anos luz que nos rodea e en cuxos bordos nacen novas estrelas / Leah Hustak (STScI)

A Terra, xunto co Sol e os demais planetas do noso sistema, atópase xusto no medio dunha ’burbulla baleira’ de preto de 1.000 anos luz de diámetro. Sobre a superficie desa burbulla, densas nubes de gas están a dar a luz a miles de novas estrelas. Durante décadas, os investigadores preguntáronse que foi o que puido causar esta burbulla. E agora, un novo estudo publicado hai uns días en Nature e levado a cabo por investigadores do Centro de Astrofísica Harvard Smithsonian, o Instituto de Ciencias do Telescopio Espacial (STSci), o Observatorio de Múnic e as Universidades de Viena e Toronto suxire que polo menos 15 supernovas diferentes ’inflaron’ este enorme baleiro cósmico.

Coñecida como ’Burbulla Local’, os astrónomos descubrírona na década de 1970 ao darse conta de que no seu interior non se formaron novas estrelas durante os últimos 14 millóns de anos.

E que as únicas estrelas que hai dentro dela ou ben xa existían cando esta formouse, ou ben naceron fóra dela e agora estana atravesando. O Sol, sen ir máis lonxe, é un deses ’intrusos’.

Xa entón apuntouse a varias supernovas como responsables da creación dese ’buraco’ no espazo. As violentas explosións estelares, propuxeron os científicos, lanzarían os materiais necesarios para formar novas estrelas, como o hidróxeno, ata o bordo dunha área enorme de espazo, deixando atrás un baleiro (a Burbulla Local) rodeada por unha frenética actividade de nacemento de estrelas.

No novo estudo, os investigadores fixeron un detallado mapa en 3D coas rexións de formación estelar que rodean á Burbulla Local e, ao facelo, calcularon tamén o rápido que se está expandindo. O cal permitiu ao equipo estimar con exactitude cantas supernovas foron necesarias para crear ese inmenso baleiro cósmico e comprender mellor como xorden as rexións de formación estelar na Vía Láctea.

"Ao rastrexar as posicións e os movementos das estrelas novas próximas nos últimos milenios -explica Catherine Zucker, primeira asinante do artigo-, reconstruímos a historia da nosa veciñanza galáctica".

A diferenza doutros baleiros observados na galaxia, a Burbulla Local non é unha esfera uniforme, xa que non se formou por mor dunha soa explosión. As súas formas son irregulares, como unha pinga deformada e creada por explosións múltiples.

"As poderosas explosións de supernova desencadearon unha onda de choque en expansión -prosegue  Zucker- varrendo as nubes interestelares de gas e po cara a fóra e nunha capa densa que agora forma a superficie da Burbulla Local”. A onda de choque continúa empuxando a superficie cara a fóra, o que fai que a burbulla se siga expandindo na actualidade, a 6,4 km por segundo.

Segundo explica a investigadora, "descubrimos que se requirían 15 supernovas para impulsar a expansión dado o impulso actual do ’caparazón’ exterior, o que coincide con estimacións anteriores realizadas por estudos similares. Estas supernovas probablemente orixináronse a partir de dous cúmulos estelares separados e ao longo dun período de varios millóns de anos. Os astrónomos teorizaron durante moitas décadas que as supernovas poden impulsar gas ata as densas nubes que finalmente forman novas estrelas, pero o noso traballo proporciona a evidencia observacional máis sólida ata a data que apoia esta teoría".

Nestes momentos, a Terra atópase xusto no corazón da Burbulla Local, pero iso non significa que teña unha localización especial. En palabras de Zucker, "é unha casualidade que o Sol está centrado dentro da burbulla. O sol estaba a uns 1.000 anos luz de distancia cando a burbulla comezou a formarse e entrou nela hai só 5 millóns de anos. Cremos que hai moitas burbullas, e que están a interactuar entre si, con rexións de formación estelar nas interseccións".

O noso Sistema Solar, ademais, non estará sempre dentro da burbulla, Segundo escriben os investigadores, "debería saír dela dentro duns 8 millóns de anos. E nese momento poida que a burbulla xa non exista. A Burbulla Local, de feito, atópase nas últimas etapas da súa vida e non continuará expandíndose para sempre. En realidade estancarase en termos da súa velocidade de expansión".

Debido á existencia de tales burbullas baleiras, a Vía Láctea parécese a un queixo suízo cheo de buracos, creados por explosións de supernovas. E ao redor deses buracos, onde a materia é levada polas ondas expansivas, pódense formar moitas outras estrelas.

Por iso, localizar esas burbullas e estudar como se relacionan entre si permitirá aos astrónomos comprender o papel que desempeñan as estrelas moribundas no nacemento doutras novas. Ese será, precisamente, o obxectivo das próximas investigacións de Zucker e o seu equipo. En palabras da investigadora: "Onde se tocan estas burbullas? Como interactúan entre si? Como impulsan as  super burbullas o nacemento de estrelas como o noso Sol na Vía Láctea? Preguntas, todas, que pronto terán unha resposta".

FONTE: J. Manuel Nieves/abc.es/ciencia

CONFIRMADDA A TEORÍA DE QUE A TERRA E MARTE FORMÁRONSE A PARTIR DO MATERIAL QUE XURDIU MON MÁIS LONXE DE XÚPITER

Os planetas terrestres do Sistema Solar: Mercúrio, Venus, Terra e Marte, dimensionados en escala / stringfixer.com/pt

Hai aproximadamente 4.600 millóns de anos, nos primeiros días do noso Sistema Solar, un disco de po e gases orbitaba ao novo Sol. A humanidade elaborou dúas teorías de como a partir desa nube xurdiron os planetas rochosos, entre eles o noso fogar, a Terra. A primeira sinala que o po no Sistema Solar interior (a rexión da nosa veciñanza cósmica que abarca desde a nosa estrela ata a órbita de Xúpiter) aglomerouse en anacos cada vez máis grandes, como do tamaño da nosa Lúa. Nunha ’danza’ caótica, eses corpos chocaron entre si, fusionándose no que hoxe coñecemos como Mercurio, Venus, a Terra e Marte.

Pero, ao tempo, propúxose unha hipótese alternativa máis moderna que suxería que o proceso foi diferente: ’seixos’ de po de tamaño milimétrico migraron desde o Sistema Solar exterior cara ao Sol.

No seu camiño, acumuláronse nos embriones planetarios rochosos, ampliando o seu tamaño ata o que son hoxe. Ambas as ideas sobre como era o Sistema Solar primitivo e como se formaron os planetas interiores sintan as súas bases en sólidos modelos teóricos e simulacións informáticas, pero cal é a correcta? Que ocorreu realmente?

Agora, un estudo publicado en Science Advances aposta con novos datos pola teoría máis antiga pola que os planetas como a Terra e Marte formáronse maioritariamente a partir de material do Sistema Solar interior e tan só unha pequena porcentaxe dos compoñentes básicos destes dous planetas orixinouse máis aló da órbita de xúpiter. Un grupo de investigadores liderado pola Universidade de Münster (Alemaña) presenta a comparación máis completa ata a data da composición isotópica da Terra, Marte e o material de construción prístino do Sistema Solar interior e exterior feita a partir de meteoritos.

Para responder a estas preguntas no seu estudo actual, investigadores da Universidade de Münster, o Observatoire da Cote d’Azur (Francia), o Instituto de Tecnoloxía de California (EE. UU.), o Museo de Historia Natural de Berlín (Alemaña) e a Universidade Libre de Berlín (Alemaña) determinou a composición exacta dos planetas rochosos Terra e Marte. "Queriamos pescudar se os compoñentes básicos da Terra e Marte orixinouse no sistema solar exterior ou interior", afirma Christoph Burkhardt, da Universidade de Münster e primeiro autor do estudo. Para iso, analizaron os isótopos dos metais raros titanio, circonio e molibdeno, que se atopan en vestixios diminutos nas capas externas ricas en silicato de ambos os planetas.

Os científicos asumen que, no Sistema Solar temperán, estes e outros isótopos metálicos non estaban distribuídos de maneira uniforme, senón que a súa abundancia dependía da súa distancia con respecto do Sol. Por tanto, esta característica serve para determinar onde se atopaban en durante a súa formación, ao principio da historia da nosa veciñanza cósmica.

Como referencia para o inventario isotópico orixinal do Sistema Solar exterior e interior, os investigadores utilizaron dous tipos de meteoritos: condritas carbonáceas, que poden conter unha pequena porcentaxe de carbono, e que se orixinaron máis aló da órbita de Xúpiter para trasladarse despois ao cinto de asteroides debido á influencia dos grandes gasosos; e as condritas non carbonáceas, verdadeiros ’fillos’ do Sistema Solar interior. Tamén tiveron en conta a composición isotópica das rochas exteriores da Terra e, por primeira vez, tamén as de Marte grazas aos meteoritos caídos do noso veciño.

As mostras de meteoritos marcianos se pulverizaron primeiro e sometéronse a un pretratamiento químico complexo. Usando un espectrómetro de masas de plasma multicolector no Instituto de Planetoloxía da Universidade de Münster, os investigadores puideron detectar pequenas cantidades de isótopos de titanio, circonio e molibdeno. Logo realizaron simulacións por computador para calcular a proporción na que o material de construción que se atopa hoxe en día nas condritas carbonáceas e non carbonáceas que se incorporaron na Terra e Marte para reproducir as súas composicións medidas. Ao facelo, consideraron dúas fases diferentes de acreción para explicar a diferente historia dos isótopos de titanio e circonio, así como dos isótopos de molibdeno, respectivamente. A diferenza do titanio e o circonio, o molibdeno acumúlase principalmente no núcleo planetario metálico.

Os resultados dos investigadores mostran que as capas de rochas exteriores da Terra e Marte teñen pouco en común coas condritas carbonáceas do Sistema Solar exterior: representan só ao redor do 4% dos bloques de construción orixinais de ambos os planetas. "Se a Terra e Marte primitivos acumulasen principalmente grans de po do sistema solar exterior, este valor debería ser case dez veces maior", incide Thorsten Kleine, da Universidade de Münster, quen tamén é director do Instituto Max Planck para Investigación do sistema solar en Göttingen. "Por tanto, non podemos confirmar esta teoría da formación dos planetas interiores".

Con todo, a composición da Terra e Marte tampouco coincide exactamente co material das condritas non carbonáceas: as simulacións informáticas suxiren que outro tipo diferente de material de construción tamén debe estar en xogo. "A composición isotópica deste terceiro tipo de material de construción segundo o inferido polas nosas simulacións implica que debeuse orininar na rexión máis interna do sistema solar", explica Burkhardt. Dado que os corpos tan próximos ao Sol case nunca se dispersaron no cinto de asteroides, este material foi absorbido case por completo nos planetas interiores e, por tanto, non se atopa nos meteoritos. "É, por así dicilo, ’material de construción perdido’ ao que xa non temos acceso directo hoxe", afirma Kleine.

Pero o sorprendente achado non cambia as consecuencias do estudo para a teoría da formación de planetas. "O feito de que a Terra e Marte aparentemente conteñan principalmente material do sistema solar interior encaixa ben coa formación de planetas a partir das colisións de grandes corpos no Sistema Solar interior", conclúe Burkhardt.

FONTE: abc.es/ciencia